او از جمله کارگردانانی است که با زبان تند و تیزش به نرمی از خط قرمزها رد می‌شد از فیلم «مارمولک» ‌گرفته تا سریال «دوران سرکشی». او پس از آن که جا پای خود را با سینما و تلویزیون سفت کرد تصمیم گرفت شانس خود را در نمایش خانگی امتحان کند. حالا او در تجربه‌ جدی خود در نمایش خانگی با سریال «بی‌عاطفه»، گام بلندی در مسیری تازه برداشته است.

«بی‌عاطفه» با وجود ظاهری ساده، اثری پیچیده و لایه‌لایه است. تبریزی در این سریال آگاهانه سراغ موتیف‌های فیلمفارسی پیش از انقلاب می‌رود؛ نه از روی کلیشه، بلکه برای بازخوانی انتقادی کهن‌الگوی «عشق طبقاتی». او نشان می‌دهد که حتی یک داستان به ظاهر تکراری را می‌توان با افزودن خرده‌روایت‌های جنایی، انتقامی و روان‌شناختی به اثری چندژانره و غیرقابل پیش‌بینی تبدیل کرد. آمیختن درام عاشقانه با فضای کینه و قتل، شگردی هوشمندانه برای به چالش کشیدن مخاطب عادت‌کرده به روایت‌های خطی است.

بازیگران باسابقه‌ی سریال درخشان‌اند: رضا کیانیان در نقش کامران و مریلا زارعی در نقش پروانه، اوج احساس و پیچیدگی را به تصویر می‌کشند. تبریزی بار دیگر ثابت می‌کند که می‌تواند از بازیگرانش بهترین اجراهای کارنامه‌شان را بگیرد. حتی حضور بازیگرانی مثل حامد بهداد در نقشی متفاوت، نشان از جسارت او در به چالش کشیدن تیپ‌های همیشگی دارد، کارگردان «فرش باد» نیز بازی‌های قابل قبولی از هنرپیشه‌های جوان نیز در فیلمش گرفته است.

فلش‌بک‌های متعدد، که در نگاهی سطحی شاید آفت روایت به نظر برسند، در «بی‌عاطفه» ابزاری برای عمق‌بخشی به شخصیت‌ها و تعلیقی هوشمندانه میان گذشته و حال هستند. گذشته‌ی جذاب بهرام و کامران نه حاشیه، که متن اصلی داستان را می‌سازد و باعث تعلیق می‌شوند. وقفه در پیشرفت رابطه‌ی علی و عاطفه نیز عامدانه است؛ تبریزی نمی‌خواهد عشقی زودهنگام و شعاری ارائه دهد، بلکه می‌کاود چگونه زخم‌های نسل قبل، عشق نسل بعد را معلق می‌کند.

ریتم کند سریال آسیبی به درام  نمی‌زند. این شتاب‌زدگی‌زدایی، فرصتی است برای مخاطب تا با شخصیت‌ها نفس بکشد، در فضاسازی غرق شود و لذت کشف تدریجی رازها را تجربه کند. در روزگاری که سریال‌ها اغلب قربانی سرعت و سطحی‌نگری می‌شوند، «بی‌عاطفه» نفس عمیقی از جنس سینمای کلاسیک ایرانی است.

واقعیت این است که «بی‌عاطفه» به تهیه‌کنندگی محمدصادق میرکریمی و نویسندگی امیرعباس پیام شاید برای مخاطب خسته از فلش‌بک و داستان‌های چندشاخه دشوار باشد، اما نمی‌توان انکار کرد که تبریزی حتی در نمایش خانگی نیز تن به تکرار نداده و اثری به یادماندنی و متفاوت آفریده است و ساختار فرمی آن نسبت به سایر سریال‌های دیگر قابل قبول‌تر است. او در این امتحان مردود نیست؛ او مسیر تازه‌ای در نمایش خانگی را گشوده و مخاطبان نیز منتظر سایر سریال‌های ساختِ وی خواهند بود.

نوشته وقتی یک کارگردان جسور، قواعد ژانر را به چالش می‌کشد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

داستان سریال «بی‌عاطفه»

در خلاصه داستان این سریال آمده است: بی‌عاطفه که باشی، هیچی واسه از دست دادن نداری…

داستان سریال «بی‌عاطفه» بر هسته مرکزی سردی روابط و کینه‌ای عمیق بنا شده است. قصه پیرامون ۲ دوست قدیمی شکل می‌گیرد که در سال‌های جوانی پیوندی برادرانه داشتند، اما وقوع یک اتفاق تلخ، آن‌ها را به دشمنانی قسم‌خورده تبدیل کرده است که حتی تاب دیدن یکدیگر را ندارند. در دل این کینه دیرینه، درامی عاشقانه جوانه می‌زند؛ جایی که دختر یکی از آن‌ها و پسر دیگری دلبسته هم می‌شوند و تصمیم به ازدواج می‌گیرند.

این ۲ جوان برای پیوندشان با بزرگ‌ترین چالش ممکن یعنی جلب رضایت پدران کینه‌توز خود روبه‌رو هستند که با توجه به پیشینه تاریک آن‌ها سخت‌ترین کار ممکن به نظر می‌رسد. این مسیر زمانی پیچیده‌تر می‌شود که درمی‌یابیم شکاف طبقاتی گسترده‌ای نیز میان این ۲ دوست سابق شکل گرفته است؛ یکی طی این سال‌ها بسیار ثروتمند شده و دیگری همچنان در طبقه متوسط جامعه به سر می‌برد. در این میان یکی از پدرها با نقش‌آفرینی رضا کیانیان قصد دارد از موقعیت پیش‌آمده سو استفاده کند. او می‌کوشد تا با ایجاد شکافی عمیق میان دوست قدیمی‌اش و پسری که خواهان دختر اوست، زهر تازه‌ای به کام رفیق سابق بریزد.

ترکیب بازیگران و نقش‌آفرینی‌ها

یکی از بخش‌های مهم سریال «بی‌عاطفه» که یکی از جدیدترین محصولات فیلم نت است، رویکرد انتخاب بازیگران و ترکیب آن‌هاست. کمال تبریزی در این اثر تصمیم گرفته است تا با کنار هم قرار دادن بازیگران باتجربه و شناخته‌شده‌ای مانند رضا کیانیان، مریلا زارعی، بهاره افشاری، حامد بهداد و بهاره کیان‌افشار در کنار بازیگران جوان‌تر و کم‌سابقه‌تر یک مجموعه یکپارچه را شکل دهد. این ترکیب به پیشبرد فضای داستان و نمایش تقابل نسل‌ها کمک می‌کند.

رضا کیانیان که بخش عمده‌ای از بار دراماتیک قصه بر دوش شخصیت اوست، در این سریال نقش یک مرد کاملا بدون احساس و سنگدل را به نمایش می‌گذارد. بازی او بر پایه سردی و خشکی در رفتار استوار است که دقیقا با مفهوم نام سریال تطابق دارد و کینه عمیق این پدر را نسبت به دوست قدیمی‌اش برجسته می‌سازد.

در کنار این نقش‌آفرینی مریلا زارعی ایفاگر کاراکتری است که با چالش‌های متعدد روانی و اجتماعی دست‌وپنجه نرم می‌کند. او در طراحی نقش خود از تکنیک کنترل احساسات استفاده کرده است، به طوری که التهابات درونی شخصیت بیشتر از طریق زبان بدن و سکوت‌ها به تصویر کشیده می‌شود تا واکنش‌های کلامی تند. این شیوه از بازی با عنوان و فضای کلی سریال که بر مبنای سکوت‌ها و فاصله‌های عاطفی بنا شده است، هم‌خوانی دارد.

سایر بازیگران نیز تلاش کرده‌اند تا کاراکترهای خود را در چارچوب واقع‌گرایانه داستان به نمایش بگذارند. عملکرد این گروه از بازیگران در پیشبرد شاخه‌های فرعی قصه و ایجاد حس نزدیکی و ارتباط با مخاطب، ساختار شخصیت‌پردازی این سریال را تکمیل می‌کند.

عوامل ساخت

در کنار تیم بازیگران سریال «بی‌عاطفه» از حضور عوامل پشت دوربین حرفه‌ای و باتجربه‌ای بهره می‌برد که نقش مهمی در کیفیت نهایی اثر داشته‌اند. کمال تبریزی در مقام کارگردان و محمدصادق میرکریمی به عنوان تهیه‌کننده هدایت این پروژه را بر عهده دارند. فیلمنامه این درام اجتماعی و خانوادگی نیز به قلم امیرعباس پیام نگاشته شده است. لازم به ذکر است که برای تماشای این سریال می‌توانید به پلتفرم فیلم نت مراجعه کنید.

فضاسازی شنیداری سریال با آهنگسازی محمدرضا علیقلی و صداگذاری آرش قاسمی تاثیرگذاری صحنه‌ها را دوچندان کرده و ریتم مناسب روایت حاصل تدوین محمود نجفی است. در بخش هنری هدیه عینی ایدلو در جایگاه طراح لباس پوشش کاراکترها را متناسب با جایگاه اجتماعی آن‌ها خلق کرده و افرا مصفا وظیفه عکاسی پروژه را بر عهده داشته است. در نهایت مدیریت تولید این مجموعه با سید مهدی حسینی بوده است تا انسجام این تیم حرفه‌ای به بهترین شکل حفظ شود.

ساختار بصری و فضاسازی

در بخش فنی و بصری سریال «بی‌عاطفه» دارای چارچوب‌های مشخصی است. مدیر فیلمبرداری با استفاده از نورپردازی‌های سرد و سایه‌روشن‌های کنترل‌شده تلاش کرده است تا اتمسفر بصری اثر را با محتوای داستان هماهنگ کند. رنگ‌های استفاده شده در طراحی صحنه و لباس غالبا در طیف رنگ‌های خنثی و تیره قرار دارند که این انتخاب به صورت مستقیم در خدمت القای حس سردی و بی عاطفگی موجود در روابط شخصیت‌هاست.

طراحی صحنه‌ها بر مبنای معماری‌های مدرن و فضاهای بسته انجام شده است. استفاده از لوکیشن‌هایی با خطوط هندسی خشک و دیوارهای بلند حس انزوا و دوری شخصیت‌ها از یکدیگر را تشدید می‌کند. تدوین سریال نیز با ریتمی متعادل انجام شده است؛ نماها به اندازه کافی مکث دارند تا بیننده بتواند جزییات رفتار کاراکترها را بررسی کند و از سوی دیگر برش‌ها به گونه‌ای زده شده‌اند که پیوستگی روایی داستان حفظ شود. موسیقی متن اثر نیز حضوری مینیمال دارد؛ به جای استفاده مداوم از موسیقی در تمامی صحنه‌ها، افکت‌های صوتی محیطی نقش پررنگ‌تری ایفا می‌کنند و موسیقی تنها در نقاط عطف داستان برای تاکید بر وضعیت روانی شخصیت‌ها شنیده می‌شود.

ساختار روایی و ریتم افشای اطلاعات

با گذشت چهار قسمت از آغاز پخش سریال که به تازگی در فیلم نت قرار گرفته است، الگوی روایی خود را بر پایه افشای تدریجی اطلاعات بنا کرده است. فیلمنامه به جای پرداختن زودهنگام و صریح به ریشه اصلی کینه میان ۲ دوست قدیمی، تمرکز خود را بر نمایش عواقب این اختلافات در زمان حال و چالش‌های پیش‌روی فرزندانشان قرار داده است. این رویکرد باعث شده است تا ریتم قصه در قسمت‌های ابتدایی با طمانینه پیش برود و جزییات مربوط به گذشته شخصیت‌ها به مرور به جریان اصلی داستان تزریق شود. ادامه این روند نشان خواهد داد که نویسنده چه زمانی گره‌های اصلی گذشته را برای پیشبرد داستان عاشقانه زمان حال باز خواهد کرد.

جمع‌بندی

تاکنون چهار قسمت از سریال «بی‌عاطفه» منتشر شده است و برای ارزیابی نهایی و قضاوت درباره روند تکامل داستان این درام اجتماعی همچنان زود به نظر می‌رسد. با این حال با توجه به سوژه محوری سریال که یک خط داستانی عاشقانه را در دل کینه‌ای قدیمی روایت می‌کند، در کنار ترکیب بازیگران و کارنامه کاری کمال تبریزی این اثر مسیر روایی خود را به عنوان یکی از تولیدات اختصاصی پلتفرم فیلم‌نت آغاز کرده است. در نهایت باید منتظر ماند و دید که آیا تبریزی در ادامه قسمت‌های پیش‌رو می‌تواند با پیشبرد این گره‌های داستانی تجربه متفاوت دیگری را در کارنامه فیلمسازی خود به ثبت برساند یا خیر.

مازیار دهقان

نوشته همه چیز درباره سریال «بی‌عاطفه»/ از ترکیب بازیگران تا ساختار روایی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.