یکشنبه؛ هفتم تیرماه سال ۱۳۶۰، ساعت ۲۰:۳۰ بود که طی یک بمب‌گذاری در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی ایران در سالن اجتماعات حزب واقع در سرچشمه تهران و در جلسه‌ای که برای بررسی انتخابات ریاست‌جمهوری آینده برگزار می‌شد، اعضای حزب جمهوری اسلامی که در مجلس شورای اسلامی و هیئت دولت عضویت داشتند، به شهادت رسیدند.

سعید شاهسوندی؛ عضو سابق کمیته مرکزی سازمان مجاهدین می‌گوید که این انفجار توسط سازمان مجاهدین خلق طراحی و اجرا شده است و او و گروه دیگری که در جریان انجام این عملیات قرار داشته‌اند در آن شب بی‌سیم سپاه را شنود می‌کردند تا از میزان موفقیت عملیات مطلع شوند.

اجرای عملیات بمب‌گذاری هفتم تیر را محمدرضا کلاهی برعهده داشت که خود از نیروهای خدماتی حزب به شمار می‌آمد. او پس از انفجار توانست فرار کند و بعد از آن راهی فرانسه شد و با اینکه ادعا می‌کرد از گروه مجاهدین بریده است اما به دلیل سابقه‌اش امکان زندگی علنی را در کشور ایران نداشت.

*روایت بازماندگان حادثه هفتم تیر

در این بمب‌گذاری، در کنار سیدمحمد حسینی بهشتی؛ رئیس دیوان عالی کشور و دبیرکل حزب جمهوری اسلامی، ۷۲ تن شامل ۲۷ نماینده مجلس، ۴ وزیر و ۱۲ معاون وزیر جان باختند.

مرتضی محمدخان که در این انفجار زنده مانده است این واقعه را چنین شرح می‌دهد: «بهشتی هم پشت همین میز نشسته بودند و مدت کوتاهی از شروع جلسه نگذشته بود که بمب عمل کرد و دفتر حزب منفجر شد، در ردیف جلوی من محمد منتظری نشسته بود، باغانی و قندی هم در اطراف من بودند. جواد سرافراز، در ردیف پشت من بود… وقتی بمب منفجر شد ما یک زردی‌ای دیدیم و دیوار را من دیدم که زرد شد و انفجار… در آن شرایط همه قرآن می‌خواندند و ناله هم شنیده می‌شد ولی بیشتر همه قرآن می‌خواندند و شهادتین می‌گفتند، صداها به تدریج کمتر می‌شد و بعد هم از بالا مثل اینکه یک جرثقیل آوردند که این طاق یک‌تکه را بردارند. جرثقیل نتوانست سقف را بلند کند و زنجیرش پاره شد و دوباره این طاق افتاد روی آوار، البته در این شرایط افراد در لابه‌لای صندلی‌ها قرار گرفته بودند. عبدالکریمی نماینده لنگرود که در حال قرائت قرآن بود، در همین شرایط شاید با افتادن مجدد طاق، شهید شد. از بعضی دوستان دیگر هم صداهایی می‌آمد، بعداً متوجه شدم که تقریباً سرم روی سینه آقای باغانی بود و این بنده خدا داشت به لقاءالله می‌رفت. صداها، از هزاران نفری که روی پشت‌بام ایستاده بودند شنیده می‌شد که هیچ کاری هم از دستشان برنمی‌آمد. گویا در فضای روی طاق گرد و خاک بوده، این‌ها با پاشیدن آب، قصد رفع کردن گرد و خاک را داشتند، غافل از اینکه این کار تمام منافذی که برای تنفس ما وجود داشت مسدود می‌کرد. با حدود ۴ ساعت، احساس کردم که مقداری راه تنفس ایجاد شد و دست چپم را از زیر خاک بردم بالا و دست مرا پیدا کردند.»

*سهم هنر هفتم از فاجعه ترور هفتم تیرماه چقدر بوده است؟

حادثه هفتم تیرماه یکی از آن موضوعات ملتهب و البته وحشتناکی است که در سال‌های اولیه انقلاب اسلامی رخ داد، حادثه‌ای که با انفجارش نه‌تنها ۷۲ تن را به کشتن داد بلکه منافقین را متوهم کرد که می‌توانند فاجعه‌های مرگبار دیگری را رقم زنند که منجر به ازبین‌رفتن بنیان‌گذاران بیشتری از جمهوری اسلامی می‌شد تا جایی که بیش از سه انفجار دیگر را بعد از هفتم تیرماه در مکان‌های مختلف از جمله دفتر نخست‌وزیری، دادستانی و نمازجمعه تبریز رقم زدند.

تولید اثر در خصوص چنین حادثه‌هایی می‌تواند این نگاه را از اوضاع ملتهب آن دوران نشان دهد. گذشته از این ها موضوع اصلی؛ رسالتی است که فیلمسازان ما باید در خصوص مسایل انقلاب اسلامی داشته باشند و البته از همه مهم‌تر توجه به فرمایشات مقام معظم رهبری است که تاکید کردند در مورد مسائل دهه ۶۰ به‌خصوص رخداد خون‌بار ۷ تیر، آثار هنری تولید شود. اما باتوجه‌به تمام این مسائل و تأکیدات، تاکنون تنها دو اثر سینمایی «ماجرای نیمروز» و «ضد» به‌اضافه یک مستند با عنوان «ترور سرچشمه» درباره ماجرای هفتم تیرماه تولید شده است. در مورد شهید بهشتی که یکی از ۷۲ شهید این حادثه بود به‌واسطه جایگاه والایی که در جمهوری اسلامی و شکل‌گیری انقلاب اسلامی داشته، فیلم‌ها، سریال‌ها و مستندهای زیادی تولید شده‌اند اما هیچ‌کدام به طور مفصل به بررسی علت شهید شدن او و ماجرای ترورهای منافقین نپرداخته‌اند.

*چرا فیلمسازان سراغ سوژه هفتم تیر نمی‌روند؟

سؤالی که در این جا مطرح می‌شود، این است که چرا تولیدکنندگان سراغ چنین سوژه مهمی نمی‌روند و یا سخت می‌روند؟ از طرفی با وجود تمایل بسیاری از بازیگران برای ایفای نقش چنین کاراکترهایی اما فیلمسازان ریسک تولید را نمی‌پذیرند؟ چرا در کنار دو فیلم سینمایی و یک مستند دراین‌خصوص، تلویزیون ما تولیدی در این زمینه نداشته است؟ درحالی‌که پرداختن به آن با رسانه‌ای چون تلویزیون می‌تواند ناگفته‌های بیشتری را از ابعاد مختلف این ماجرا به تصویر کشد.

پاسخ به بخشی از این سؤالات می‌تواند برعهده تهیه‌کنندگان و یا رسانه صداوسیما باشد شاید اگر به طور اختصاصی چنین سوژه‌ای به تولیدکننده و فیلمساز سفارش داده شود، او هم درصدد تولید برآید. پرداختن به ماجراهای دهه ۶۰ و موضوعات مهم تاریخ انقلاب اسلامی، از جمله سوژه‌هایی است که مخاطب را با خود همراه می‌کند چرا که بسیاری از مخاطبان باوجودآنکه در آن دوران زیست کرده‌اند اما ممکن است از زوایای پنهان ماجراها مطلع نباشند و در کنار آن‌ها مخاطبان بسیاری هم هستند که اصلاً با آن اتفاقات مواجه نبوده‌اند و دانستن تاریخ معاصر برایشان از جذابیت ویژه‌ای برخوردار است.

در این میان همان‌طور که در طول گزارش گفته شد، دو فیلم سینمایی «ماجرای نیمروز» و «ضد» به اضافه مستند «سرچشمه» به ماجرای هفتم تیرماه پرداخته‌اند.

*فیلم سینمایی «ماجرای نیمروز»

این فیلم سینمایی به کارگردانی محمدحسین مهدویان و با نویسندگی مهدویان و ابراهیم امینی و تهیه‌کنندگی سیدمحمود رضوی در سال ۱۳۹۵ تولید شد.

«ماجرای نیمروز» در سی و پنجمین دوره جشنواره فیلم فجر برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلم جشنواره، سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه ملی و سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه تماشاگران شد. همچنین بهزاد جعفری طادی برنده سیمرغ بلورین بهترین طراحی صحنه و لباس از این دوره از جشنواره شد.

فیلم «ماجرای نیمروز» به ترورهای سال ۱۳۶۰ به دست گروه منافقین می‌پردازد. این درگیری‌ها پس از برکناری ابوالحسن بنی‌صدر از ریاست‌جمهوری توسط مجلس شورای اسلامی شدت می‌گیرند. پس از برکناری ابوالحسن بنی‌صدر، گروه‌های ضد حکومت مانند گروه سازمان مجاهدین خلق ایران دست به ترورهای موفق مقامات ارشد حکومت می‌زنند. از سوی دیگر، سازمان اطلاعات کشور و اطلاعات سپاه با همکاری هم درصدد دستگیری اعضای گروه سازمان مجاهدین خلق هستند. در این میان، این فیلم رابطه بین یکی از اعضای سپاه و زنی از اعضای گروه سازمان مجاهدین خلق را که در گذشته در دانشگاه هم‌کلاسی بودند، نشان می‌دهد.

مهرداد صدیقیان، احمد مهران‌فر، هادی حجازی‌فر، مهدی زمین‌پرداز، محیا دهقانی، لیندا کیانی، حسین مهری، جواد عزتی و مهدی پاکدل از بازیگران این فیلم سینمایی هستند.

*فیلم سینمایی «ضد»

این فیلم سینمایی که در چهلمین جشنواره فیلم فجر در بخش مسابقه حضور داشت را امیرعباس ربیعی کارگردانی کرده، حسین تراب نژاد نوشته و محمدرضا شفیعی تهیه کرده است.

فیلم سینمایی «ضد» در جشنواره فیلم فجر کاندیدای دریافت ۷ جایزه شد و در نهایت توانست سیمرغ بلورین بهترین طراحی صحنه و بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را از آن خود کند.

«ضد» یک درام سیاسی است که در بستر التهابات کشور در تابستان سال ۱۳۶۰ می‌گذرد. قصه این فیلم درباره یک عشق در دل حوادث سیاسی است که پس از سال‌ها دوباره شعله‌ور می‌شود.

مهدی نصرتی، لیلا زارع، نادر سلیمانی، لیندا کیانی، مهشید جوادی، مجید پتکی، روزبه رئوفی، عماد درویشی و شیرین آقاکاشی گروه بازیگران این فیلم سینمایی را تشکیل می‌دهند.

*مستند «ترور سرچشمه»

این مستند به کارگردانی محمدحسین مهدویان، بازخوانی مهمی از حادثه ترور شهید بهشتی و شخصیت‌های برجسته حزب جمهوری اسلامی است که زمینه‌ها و حواشی آن با تصاویر آرشیوی مربوط به حادثه انفجار شروع می‌شود و صحبت‌ها به حالت بازجویی از تمامی افرادی که در آن حادثه نقشی داشته یا عضو حزب بوده‌اند ادامه پیدا می‌کند.

این مستند در سال ۱۳۹۶ تولید شد و در جشنواره سینما حقیقت همان سال رونمایی شد.

نوشته سهم هنر هفتم از ماجرای ترور سرچشمه چقدر است؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

دیوار اتاق بزرگ‌تر انباشته از بریده روزنامه‌هایی مربوط به آن سال‌ها است. روزنامه‌هایی با تیترهایی چون: «ایران در سوگ ۷۲ تن از یاران امام خون گریست»، «مراسم هفت شهدای کربلای تهران امروز برگزار می‌شود»، «بهشتی مظلوم زیست و مظلوم مُرد و خار چشم دشمنان بود» و…

سی و شش سال از اتفاق تلخ انفجار در دفتر حزب جمهوری اسلامی می‌گذرد. آیت‌الله دکتر سیدمحمد بهشتی سخنانش را در آن روز تاریخی به این شکل آغاز کرده بود: «ما بار دیگر نباید اجازه دهیم استعمارگران برای ما مهره‌سازی کنند و سرنوشت مردم ما را به بازی بگیرند. تلاش کنیم کسانی که متعهد به مکتب هستند و سرنوشت مردم را به بازی نمی‌گیرند، انتخاب شوند…»

این آخرین جملات وی پیش از انفجار ساختمان و شهادت بود. جملاتی که حالا روی صفحات روزنامه‌ها به یادگار مانده‌اند و بخشی از صحنه‌ی یک فیلم مستند ۸۰ دقیقه‌ای محسوب می‌شوند.

مستندی که یک گروه سینمایی پُرتعداد، ساخت آن را یک هفته‌ای است آغاز کرده‌اند و در این روزهای ماه مبارک رمضان، پُرانرژی به کار خود ادامه می‌دهند.

یک میز بازجویی مشابه همان‌هایی که مورد استفاده اداره ساواک بود، به همراه دستگاه قدیمی ضبط صدا و میکروفن‌هایش و البته پرونده‌هایی که روی یکدیگر تلنبار شده‌اند، در میانه اتاق جایگاهی برای مصاحبه‌شونده‌ها فراهم کرده است.

یکی از مطلعین وارد اتاق شده و به اطراف می‌نگرد. جز انبوهی کتاب و روزنامه هیچ‌کس در دیدرس نیست. به یکباره بر دوربینی ویژه در انتهای اتاق که اجزای آن قابل رویت نیستند و به پیشنهاد آقای کارگردان ساخته شده است، تصویری از محمدحسین مهدویان نقش می‌بندد. او از میهمان دعوت می‌کند تا روی صندلی بنشیند و این گونه گفتگو آغاز می‌شود. مهدویان در اتاق کناری روی مبلی رو به دوربین نشسته و پرسش‌ها را یکی پس از دیگری مطرح می‌کند.

این فضا قرار است برای حدود بیست و هفت نفر دیگر به غیر از سیدجلال ساداتیان که پاسخ‌گوی سوالات بوده است تکرار شود؛ البته هر بار از قاب‌بندی و نگاهی متفاوت. افراد انتخاب شده به خانه قدیمی سری خواهند زد تا روایتی مستند از واقعه هفت‌تیر و به شهادت رسیدن ۷۲ تن از رهبران و اعضای حزب جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۰ ارائه دهند.

گفتنی است: مستند بلند «ترور سرچشمه» به کارگردانی محمدحسین مهدویان و تهیه‌کنندگی مجید رجبی‌معمار، محصول مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است و در اولین نمایش عمومی، در یازدهمین دوره جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت روی پرده می‌رود.

نوشته جدیدترین خبرها از مستند «ترور سرچشمه» محمدحسین مهدویان اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

تهیه کننده مستند «ترور سرچشمه» عنوان کرد: محمد حسین مهدویان به همراه یک گروه تحقیقاتی به صورت روزانه و با جدیت مشغول انجام مراحل پژوهشی این مستند بودند. کار جمع آوری اسناد در حال حاضرهم ادامه داشته اما در این زمینه مشکلات بسیاری وجود دارد و متاسفانه اسناد مستند و حرفه ای بایگانی شده ای در دسترس نیست.

وی افزود: مستند «ترور سرچشمه» درباره‌ی واقعه هفت تیر ماه و به شهادت رسیدن جمعی از رهبران حزب جمهوری در سال ۱۳۶۰ است. این مستند به بررسی این واقعه‌ی تاریخی که به شهادت آیت‌الله دکتر سیّدمحمد بهشتی و ۷۲ تن از یارانش منجر شد، می‌پردازد.

وی گفت: تاکنون فیلم مستندی مشخصاً با این موضوع ساخته نشده، که بصورت ویژه به واقعه هفتم تیر بپردازد .تلاش عوامل تولید مستند «ترور سرچشمه» بر این است که این اثر همزمان با سالگرد حادثه هفتم تیر آماده نمایش شود و در یازدهمین جشنواره سینماحقیقت حضور داشته باشد.

نوشته مستند «ترور سرچشمه» به کارگردانی محمدحسین مهدویان مقابل دوربین می‌رود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.