وی افزود: ورزش به‌طور ذاتی واجد ظرفیت‌های دراماتیک است. هر ورزشی با فراز و فرود، تعلیق، شکست، پیروزی و لحظات پیش‌بینی‌ناپذیر همراه است و همین ویژگی‌ها آن را به سوژه‌ای جذاب برای سینما تبدیل می‌کند. این ظرفیت‌ها به مستندساز امکان می‌دهد تا از دل واقعیت، روایتی دراماتیک و تأثیرگذار خلق کند.

امین تفاوت اصلی مستند با گزارش را افزودن لایه‌های معنایی دانست و توضیح داد: گزارش ورزشی در اصل وظیفه ثبت و پخش یک رویداد را بر عهده دارد و نهایتاً با انتخاب نماها و شیوه کارگردانی می‌تواند آن را جذاب‌تر ارائه کند. اما مستند ورزشی باید فراتر از ثبت یک مسابقه یا رویداد عمل کند. مستندساز باید ایده و نگاه مشخصی نسبت به سوژه داشته باشد و بتواند معنایی تازه از دل آن استخراج کند. تفاوت اصلی مستند با گزارش در همین افزودن لایه‌های معنایی و روایی است.

او ادامه داد: مستند موفق صرفاً تصاویر را کنار هم نمی‌چیند، بلکه از دل یک مسابقه، یک شخصیت ورزشی یا یک رویداد، مفهومی فراتر از خود آن رویداد ارائه می‌دهد؛ مفهومی که می‌تواند به زندگی، امید، شکست، تلاش یا دیگر تجربه‌های انسانی مرتبط باشد.

فوتبال «عین خود زندگی»

این منتقد سینما با اشاره به ظرفیت‌های ویژه فوتبال برای روایت‌های سینمایی گفت: به تعبیر زنده‌یاد حمیدرضا صدر، فوتبال «عین خود زندگی» است. فوتبال سرشار از فراز و فرود، تعلیق و پیش‌بینی‌ناپذیری است. در یک مسابقه ممکن است تیمی تا آخرین لحظه تحت‌فشار باشد اما درنهایت به پیروزی برسد. همین ویژگی‌ها باعث می‌شود فوتبال از منظر دراماتیک، ظرفیت فوق‌العاده‌ای برای سینما داشته باشد.

وی افزود: البته ساخت فیلم خوب درباره فوتبال کار آسانی نیست. برخلاف ورزش‌هایی مانند بوکس، کشتی یا ورزش‌های رزمی که معمولاً بر یک قهرمان و فضای محدود متمرکز هستند، فوتبال یک ورزش جمعی با اتفاقات پیچیده و فراوان در یک زمین بزرگ  است و همین موضوع روایت سینمایی آن را دشوارتر می‌کند. به همین دلیل تعداد آثار شاخص درباره فوتبال، به خصوص در سینمای داستانی  چندان زیاد نیست.اما در سینمای مستند به دلیل قابلیت‌هایی که دارد و آزادی عمل بیشتر نسبت به سینمای داستانی شاهد آثار  خوبی به خصوص در ۲۰ سال گذشته بوده‌ایم.

دور از گزارش نزدیک به روایت

امین با اشاره به رشد مستندهای فوتبالی در سال‌های اخیر گفت: در یک دهه گذشته مستندهای متعددی درباره تاریخ فوتبال و چهره‌های مطرح این ورزش ساخته شده که بسیاری از آن‌ها فراتر از یک گزارش صرف عمل کرده‌اند و توانسته‌اند روایت‌هایی انسانی و ماندگار ارائه دهند. درواقع در میان مستندهای خارجی ازجمله آثاری که توجه من به آن‌ها جلب شده است می‌توانم به مستند «مارادونا به روایت کاستاریکا» اشاره کنم.

او درباره وضعیت مستند ورزشی در ایران نیز بیان کرد: تولید مستند ورزشی حرفه‌ای نیازمند سرمایه‌گذاری و حمایت جدی است. بسیاری از سوژه‌های ورزشی، به‌ویژه در ورزش‌های تیمی، هزینه‌های تولید بالایی دارند و بدون حمایت نهادها و سرمایه‌گذاران، ساخت آثار باکیفیت دشوار خواهد بود.

فیلمی که مخاطب عام را به مستند ورزشی جذب کرد

این منتقد سینما در پایان از مستند «جایی برای فرشته‌ها نیست» به‌عنوان یکی از نمونه‌های موفق مستند ورزشی ایران یاد کرد و گفت: این فیلم از نظر کیفیت سینمایی، جذابیت دراماتیک و توانایی جذب مخاطب، اثری درخشان بود. اگر هم‌زمان با همه‌گیری کرونا اکران نمی‌شد، می‌توانست به موفقیت بسیار بیشتری در گیشه دست پیدا کند حتی شاید از پرفروش‌های سال می‌شد. این مستند نشان داد که می‌توان با حفظ کیفیت هنری، مخاطب گسترده را هم جذب کرد . «جایی برای فرشته‌ها نیست» الگویی موفق برای تولید مستندهای ورزشی در ایران ارائه داد. البته قبل‌تر «آتلان» هم تولید شده بود که یک مستند ورزشی درخشان بود و بسیار هم موردتوجه قرار گرفت اما دربرگیری «جایی برای فرشته‌ها نیست» را نداشت.

نوشته تفاوت مستند ورزشی با گزارش ورزشی در خلق معناست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در قالب این برنامه ۵ فیلم ورزشی شامل «تختی» به کارگردانی بهرام توکلی، «ضربه فنی» فیلمی از غلامرضا رمضانی، «صفر تا سکو» به کارگردانی سحر مصیبی، «نینجای ایرانی» ساخته مرجان ریاحی و «جایی برای فرشته‌ها نیست» به کارگردانی سام کلانتری در سالن ۸ باغ کتاب در دو سانس ۱۶ تا ۱۸ و ۱۸ تا ۲۰ روی پرده می‌روند.

«جایی برای فرشته‌ها نیست» از تولیدات مرکز گسترش، مستندی درباره تیم ملی دختران اسکیت هاکی ایران و مشکلات پیچیده آنان در راه مسابقات آسیایی کره‌جنوبی است که ورزش، بهانه‌ای برای وارد شدن به زندگی این دختران شده است. این فیلم، پُرجایزه‌ترین مستند سینمایی سال ۱۳۹۸ است که سیمرغ بلورین جشنواره فیلم فجر و چهار جایزه از جشنواره بین‌المللی «سینماحقیقت» از جمله جایزه ویژه تماشاگران این جشنواره را کسب کرده است.

«نینجای ایرانی» ساخته مرجان ریاحی، محصول مرکز گسترش، از نگاه خاطره جلیل‌زاده نخستین زن نینجای ایرانی، مشکلات، سختی‌ها و موانعی که زنان ایرانی برای پرداختن به ورزش «نینجوتسو» با آن درگیر هستند را روایت می‌کند. در این مستند برای نخستین‌بار مسابقات زنان نینجای ایرانی به تصویر کشیده شد. این فیلم از هیات داوری جشنواره بغداد، هیات داوری جوان جشنواره وزول، جشنواره فیلم زنان سنترال ایلینویز در آمریکا و جشنواره بین‌المللی فیلم زنان «کین» ارمنستان موفق به دریافت جایزه شده است.

رقابت‌های المپیک توکیو از اول تا ۱۷ مردادماه برگزار می‌شود.

نوشته بدرقه کاروان المپیک ایران با مستندهای مرکز گسترش اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«جایی برای فرشته‌ها نیست» مستندی درباره‌ی تیم ملی دختران «اسکیت هاکی» ایران و مشکلات پیچیده‌ی آنان در راه مسابقات آسیایی کره‌جنوبی است که ورزش، بهانه‌ای برای وارد شدن به زندگی این دختران شده است.

این فیلم، پُرجایزه‌ترین مستند سینمایی سال ۱۳۹۸ است که سیمرغ بلورین جشنواره فیلم فجر و چهار جایزه از جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت، از جمله جایزه ویژه تماشاگران این جشنواره را کسب کرده است.

از عوامل اصلی این مستند که سام کلانتری را در ساخت آن همراهی کردند، می‌توان به مهران کاشانی (همکار پژوهشگر)، رضا تیموری (فیلمبردار)، شاهین پورداداشی (صدابردار)، هایده صفی‌یاری (تدوینگر)، انسیه ملکی (صداگذار)، حبیب خزایی‌فر (آهنگساز) و محسن مرادی (مدیر تولید) اشاره کرد. محمد شکیبانیا و محسن شاه‌محمدمیراب هم تهیه‌کنندگان فیلم هستند.

«جایی برای فرشته‌ها نیست» محصول مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و موسسه فرهنگی ‌هنری تنجرین است.

به تازگی گروه «مادیران» و ایکس- ویژن هم بعنوان اسپانسر این فیلم در اکران آنلاین معرفی شده‌اند. به این معنا «جایی برای فرشته‌ها نیست» از معدود مستندهایی است که توانسته جذب اسپانسر کند.

نوشته اکران اینترنتی مستند «جایی برای فرشته‌ها نیست» آغاز می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

همچنین «پسرکشی» آخرین ساخته محمدهادی کریمی و به تهیه‌کنندگی صادق یاری تازه‌ترین فیلم متقاضی اکران آنلاین است که از روز یکشنبه ۱۵ تیرماه در ساعت ۸ شب در دو سرویس‌وی‌اودی فیلیمو و نماوا اکران خواهد شد. «پسرکشی» با بازی ژاله صامتی، آرمان درویش، بهاره کیان افشار، نسیم ادبی و گروهی دیگر از بازیگران در بخش سودای سیمرغ جشنواره فیلم فجر سال ۹۸ برای اولین بار به اکران درآمد و به زودی با نمایش اینترنتی در دسترس عموم قرار خواهد گرفت. نویسندگی این فیلم اجتماعی که روایتی معماگونه به همراه دارد را مجید برزگر به همراه آرمان خوانساریان برعهده داشته‌اند و در معرفی آن آمده است: «داستان «پسرکشی» در دو دهه ۴۰ و ۷۰ می گذرد و روایتی ‌معمایی از پیچیدگی‌های روابط خانواده‌ای است که به خاطر یک باور غلط، دهه‌ها دچار بحران هستند.»

اکران آنلاین فیلم‌های سینمایی با شیوع بیماری کرونا و تعطیلی سینماها آغاز شد و مهمترین فیلم‌های اجتماعی و طنز به کمک سرویس‌های وی‌اودی به نمایش درآمدند. همچنین این شیوه اکران با وجود بازگشایی سینماها ادامه‌دار خواهد بود.

نوشته «پسرکشی» و «جایی برای فرشته‌ها نیست» در راه اکران آنلاین اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بر این اساس از روز سوم تیرماه فیلم سینمایی «یلدا» به کارگردانی مسعود بخشی و تهیه کنندگی علی مصفا و مستند «صحنه‌هایی از یک جدایی» به کارگردانی و تهیه‌کنندگی وحید صداقت اکران خود را در گروه «هنروتجربه» آغاز می کنند.

همچنین از چهارشنبه چهارم تیرماه مستند «جایی برای فرشته ها نیست» به کارگردانی سام کلانتری و تهیه کنندگی حامد شکیبانیا و محسن شاه‌محمد میراب در سینماهای این گروه روی پرده می رود.

آغاز اکران «هنروتجربه» با سینماهای فرهنگ، خانه هنرمندان ایران، موزه سینما، کورش و چارسو در تهران و سینماهای هویزه مشهد، سیتی سنتر اصفهان، اکومال کرج، ستاره باران تبریز، عمیق بجنورد و کانون ساری در استان ها خواهد بود. سالن های اکران «هنر و تجربه» به مرور و در هفته های آتی افزایش می یابند.

لازم به توضیح است که مستند «صحنه هایی از یک جدایی» به کارگردانی و تهیه‌کنندگی وحید صداقت که از ۲۷ بهمن ماه روی پرده سینماهای «هنر و تجربه» رفته بود، ادامه اکران خود را دنبال می کند.

نوشته «یلدا» و «صحنه‌هایی از یک جدایی» از سوم و «جایی برای فرشته‌ها نیست» از چهارم تیر اکران می‌شوند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

هدا احمدبیگی بازیکن تیم ملی اسکیت هاکی ایران و یکی از شخصیت های اصلی این مستند به نمایندگی هم تیمی‌هایش و سام کلانتری کارگردان اثر در این نشست حضور داشتند.

ابتدا سام کلانتری در مورد عنوان مستند «جایی برای فرشته‌ها نیست» بیان کرد: عنوان فیلم، جمله ای است که در یک موقعیت خاص در فیلم بیان می‌شود و دلیلی منطقی برای این انتخاب بود، اما ترجیح می‌دهم به جای توضیح بیشتر مخاطب را به تماشای فیلم دعوت کنم.

وی همچنین درباره ایده اولیه فیلم نیز بیان کرد: یکی از بازیکنان همین تیم به نام بیتا حسین زاده از دوستان ما بود که یک بار به من پیشنهاد داد تا تیم اسکیت هاکی را از نزدیک ببینم، اما هیچ پیش زمینه ای از این رشته ورزشی نداشتم و فکر می‌کردم اصلا چگونه این ایده می‌تواند برای ساخت فیلم جذاب باشد. آن زمان به تازگی فیلم قبلی ام تمام شده بود و فرصتی داشتم تا این دیدار را قبول کنم هر چند که برایم نتیجه جالبی نداشت، جز اینکه فقط دیدم یک ورزش خشن است، اما تصمیمی نگرفتم درباره اینکه فیلم بسازم یا نه. البته در همان دیدار اول با آقای مربی آشنا شدم که این بهانه ای برای رفت و آمدهای بیشتر و سرانجام تولید مستند شد.

در ادامه هدا احمدبیگی درباره تاثیرات اکران این فیلم در جشنواره سینماحقیقت گفت: خیلی از افراد با رشته ما آشنایی نداشتند اما بعد از تولید و اکرانی که پیش از این داشتیم اتفاقاتی رقم خورد تا اول از همه رشته اسکیت شناخته شود و بعد از آن موج عظیمی راه افتاد که باعث شد این رشته مخاطبان بسیاری پیدا کند و برای رشته‌های زیرمجموعه آن مثل اسکیت هاکی افراد زیادی مشتاق به یادگیری شوند. طی این روزها من تغییر نگاه و تفکر مردم را می دیدم و جالب اینکه این تغییر در تفکرات ما بیشتر رخ داد و نگرش‌مان نسبت به این ورزش جدی‌تر و حرفه‌ای‌تر شد و انگیزه بیشتری برای تلاش مضاعف پیدا کردیم.

کلانتری در این باره گفت: ورزش هاکی بهانه‌ای بود که بتوانیم جامعه زنان ایران و مشکلات و سختی های پیش روی‌شان را بشکافیم و دغدغه های‌شان را درونی‌تر ببینیم. خوشحالم «جایی برای فرشته‌ها نیست» در جشنواره سینماحقیقت جایزه بهترین فیلم از دید مخاطب را کسب کرد و این نشان داد هدفی که در ذهن داشتم عملی شد.

احمدبیگی نیز اشاره کرد: الگویی که در نتیجه این مستند برای خودمان شکل گرفت این بود که در سخت ترین شرایط ممکن اجتماعی و اقتصادی روندی پیش بگیریم تا کمک کند به خواسته هایمان برسیم. بعد از اکران های اولیه این فیلم کمپین هایی شکل گرفت که شرایط ورزش بانوان را تغییر داد.

سام کلانتری همچنین درباره تاثیر مستند و به طور کلی سینما گفت: ما کمتر از دو ماه از جشنواره سینماحقیقت اکران فیلم‌مان اتفاق افتاد و شرایطی که برای بچه ها رقم خورد بسیار قابل توجه بود؛ اما اول راهیم. هنوز فستیوال‌های زیادی در مجامع جهانی پیش رو داریم و مسلما خبرهای خوبی برای این بچه ها در راه است. از طرفی می توانم بگویم دهه پیش رو دهه مستند است به شرطی که اکران و شرایط نمایش به خوبی برای این حوزه فراهم باشد.

وی افزود: ما در دهه ای از سینما هستیم که فیلم ها از هم تفکیک نمی‌شود و فارغ از اینکه فیلمی مستند، داستانی یا انیمیشن است کار با معیار کیفیت دیده خواهد شد نه مدیوم. سینمای ما به این جایگاه رسیده که مستند به اسکار معرفی می کند و این اتفاق اگر چند سال پیش حرفش را هم می‌زدیم خنده دار بود اما به جایی می رویم که مستند هم می‌تواند سرگروه سینمایی داشته باشد. همین الان پخش‌کننده‌هایی اعلام کرده اند که می خواهند کار را خارج از گروه هنر و تجربه اکران کنند و این جای خوشحالی دارد و به این خاطر است که ما حرف دل دختران جامعه مان را زدیم.

این کارگردان درباره بازخورد مخاطبانی که تاکنون کار را دیده اند، گفت: بهترین بازخورد را از یک خانم اصفهانی گرفتیم که دختری ورزشکار داشت و می گفت فیلم شما دلخوری بین من و دخترم را بعد از ۸ سال برطرف کرد و پس از آن بازخورد مثبتی که دختران کوچک و کم سن و سال در نتیجه تماشای فیلم بروز دادند.

احمدبیگی نیز گفت: طی هفته‌های اخیر روزهای سختی داشتیم و شاهد بودیم که برخی هنرمندان نخواستند در جشنواره فجر حضور داشته باشند و این ترس برای ما هم بود که نکند کارگردان ما هم بخواهد انصراف دهد ولی خوشبختانه با ایده ای بهتر ادامه دادند و تشکر می‌کنم از سام کلانتری که به ما اجازه داد سهم کوچکی در کمک به فرهنگ مردم کشورمان داشته باشیم.

کلانتری همچنین در پاسخ به یک پرسش متفاوت در رابطه با فیلتر سیگار، شیرابه های تولید شده از زباله و کلاه کاسکت گفت: چون سیگاری نیستم درباره ته سیگار فکر می‌کنم که هر ته سیگاری می تواند یک گلوله باشد که به قلب آدم شلیک شود یا به زبانی دیگر حماقتی است از سمت یک آدم که نه به خودش فکر می‌کند نه دیگران. برای سیگار هیچ معنای مفیدی نمی‌توان پیدا کرد و در جامعه متمدن هم نباید ته سیگار زیاد دیده شود.

وی ادامه داد: شیرابه هایی که از زباله تولید می شود را می توان این گونه گفت که گاهی دولت را نشانه می گیریم و ناراحتی به حق مان را به بقیه نسبت می دهیم در صورتی که برخی اتفاقات مستقیما با خود ما مرتبط است. اگر احساس کنیم در خانه خودمان تفکیک زباله معنا ندارد پس در بیرون خانه هم طبیعی است اما اگر برای پاکیزگی خانه مان اولویت هایی قائلیم و آن را جزو تمدن می‌دانیم یکی از ساده ترین‌هایش رعایت آن در بیرون از خانه است.

کلانتری اظهار کرد: درباره کلاه کاسکت هم همین بس که ایرانی ها به هوش خود می‌نازند و انسان های باهوش از اولین جایی که مراقبت می‌کنند مغزشان است. به عنوان کسی که در حیطه مستندسازی فعال است فرهنگسازی درباره این ۳ نکته به قلابی احتیاج دارد که بین سازمان ها و نهادها برقرار شود تا با ارتباط و تعامل با همدیگر نتیجه‌بخش شوند.

احمدبیگی نیز در پایان گفت: هر کدام این‌ها نماینده کلماتی با عنوان سلامت، پاکیزگی و ایمنی است که هر سه از ما شروع و به ما ختم می‌شود که خطر یا بهبودش دست ماست امیدوارم بدون حضور قوه قهریه خودمان را ملزم به مراعات کنیم.

ویژه برنامه «تا جشنواره ۳۸» به همت معاونت اجتماعی شهرداری تهران و برج میلاد با همراهی سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر تا سه شنبه ۸ بهمن از ساعت ۱۴ تا ۲۰:۳۰ در مرکز همایش های برج میلاد در حال برگزاری است.

این برنامه به صورت زنده از تلویزیون تعاملی تیواtva.ir  پخش می‌شود و ویدیوی هر برنامه نیز در سایت آپارات منتشر می‌شود.

نوشته سام کلانتری: مستند جایگاهش در سینمای ایران تثبیت شده است/ دهه پیش رو دهه مستند است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.