*سرگروهی فیلم‌ها؛ قانونی که رعایت نمی‌شود!

هر مرتبه که نگاهی به جدول فروش فیلم‌های روی پرده می‌اندازم، از آنچه که می‌بینم هم ناراحت می‌شوم و هم متعجب! سال‌هاست که صدرنشین جداول فروش؛ فیلم‌های است کمدی که هفته‌ها آن بالا جا خوش کرده‌اند و با اینکه کف فروش را پرکرده‌اند اما قصد ندارند نه جای فروششان را به فیلم‌های دیگر بدهند و نه سرگروهشان را! متأسفانه تعیین سرگروهی برای فیلم‌های روی پرده سال‌هاست که به یک قانون انجام نشده تبدیل شده است …

به اسامی فیلم‌های دیگر نگاه می‌کنم و نام فیلم‌های شریفی را می‌بینم که هرکدام با وجود سرگروهی قوی تر، سالن‌های بیشتر و سانس‌های بهتر می‌توانستند جای فیلم کمدی اول را بگیرند اما این اتفاق برایشان نیفتاده و بهتر است بگویم که هیچگاه این شانس به آن‌ها داده نشده است!

*عرضه در مقابل تقاضایی نادرست!

اینکه چرا تعدد سانس و سالن برای فیلم‌هایی که متذکر شده‌ام ناچیزتر از عرفی است که باید باشد، سؤالی است که در این مقوله مطرح می‌شود. اگر از سینماداران یا پخش‌کنندگان بپرسیم متفق‌القول بر این باورند که آنچه مخاطب تقاضا می‌کند را ما عرضه می‌کنیم! درست است تقاضا و عرضه کاملاً رابطه مستقیمی با هم دارند اما این نکته حائز اهمیت است که چه چیزی را به خورد مخاطب می‌دهیم تا جایی که با او عجین شود و زمانی که به‌خوبی ملکه ذهنش شد، به این باور برسد که باید همان را تقاضا کند. پس نکته اصلی این جا است که متولیان چه چیزی را به‌عنوان عنصر اصلی برای تقاضای مخاطب ارائه می‌دهند! نکته‌ای که تا دو دهه پیش به‌درستی اجرا می‌شد اما مدت‌هاست که از قاعده و قانون آن فاصله گرفته‌ایم. درست مانند همین فیلم‌های کمدی که سال‌هاست مانند قارچ در سینمای ایران سبز می‌شوند و نه‌تنها بار محتوایی ندارند بلکه برای گروه سنی مشخصی نیز آموزه‌های نادرستی را ارائه می‌دهند.

در نتیجه همین چرخه است که مخاطب تقاضای فیلم کمدی سخیف با رنگ و لعاب امروزی را دارد و سازنده نیز آن را به‌اصطلاح کیلویی می‌سازد و پخش‌کننده پخش می‌کند و مخاطب هم به بهانه ساعتی خندیدن و از مشکلات فارغ شدن متقاضی آن می‌شود و به تماشای آن می‌نشیند.

*شانسی که به فیلم‌های شریف داده نمی‌شود

حال‌آنکه در همین شرایط هم از این مهم غافل می‌شویم که یک فیلم جدی که به قاعده و درست یک سینمای واقعی باشد خیلی راحت‌تر و عمیق‌تر می‌تواند حال مخاطبش را خوب کند که اتفاقاً در این دوره از اکران هم این فیلم‌ها در لیست حضور دارند اما متأسفانه در انتهای جدول فروش دیده می‌شوند. این موضوع نه‌تنها به گفته صاحب‌نظران بلکه باتوجه‌به معیارهای درست سینمایی و تجربه‌ای که در سال‌های پیش ثابت شده است می‌تواند عملی باشد. همان‌طور که با وجود آثار کمدی ذائقه مخاطب نیز تغییر کرد باز هم می‌توان با ارائه فیلم‌های شریف و به‌اصطلاح حال خوب کن، بها دادن به ساخت آن‌ها، ارائه کردن سانس‌ها و سالن‌های سینمایی بیشتر برای آن‌ها و در نهایت تبعیض قائل نشدن میان این آثار و فیلم‌های کمدی، سلیقه مخاطب را به سمت‌وسوی یک سینمای قوی، درست و دغدغه‌مند سوق داد. این راه میسر نمی‌شود مگر آن که تفاوتی میان فیلم‌ها قائل نشوند!

اکنون نگاهی به جدول فروش فیلم‌های روی پرده خواهیم انداخت:

نوشته شانسی که به فیلم‌های شریف داده نمی‌شود! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- هنوز به اسفندماه فصل مرده اکران نرسیده ایم که بسیاری از تهیه کنندگان و پخش کنندگان تلاش می کنند تکلیف اکران فیلمشان را در نوروز ۹۳ روشن کنند. نگاهی به جدول فروش فیلم‌های نوروزی در ۵ سال گذشته حقایقی را درباره سلیقه مخاطب و دشواری پیش بینی آن مشخص می‌کند. رقابت آثاری که نوروز روی پرده می روند شامل قانونی مشخص نیست. در سال ۱۳۸۸ در کنار کمدی «اخراجی‌ها ۲» سه فیلم دیگر اکران شدند که هیچ کدام کمدی یا طنز نبودند. «بیست» درامی تلخ و اجتماعی بود. «سوپراستار» ملودرامی درباره زندگی یک ستاره سینما بود و «وقتی همه خوابیم» اثری انتقادی درباره پشت پرده سینما. فروش «اخراجی‌ها ۲» به دلیل سابقه فروش فیلم قبلی و حمایت تلویزیون از این اثر قابل پیش بینی بود و می توان فروش بالای «وقتی همه خواب بودیم» را با وجود فضای تلخ و ساختار نامنسجمش به پای اعتبار کارگردانش نوشت.

در سال ۱۳۸۹ از میان آثاری که نوروز روی پرده رفت، «پوپک و مش ماشاالله» و «تسویه حساب» فروش بیشتری داشتند. «تسویه حساب» به دلیل مشکلات ممیزی پس از وقفه ای طولانی اکران عمومی شد و همین موضوع به اضافه گروه بازیگران و نام کارگردان باعث شد گیشه ای پررونق داشته باشد. «پوپک و مش ماشالله» با بازی مهناز افشار و امین حیایی یک کمدی ساده و راحت الهضم بود که با وجود ضعف های داستان پردازی به دلیل شیرینی و سادگی اش با اقبال روبرو شد. نوروز ۹۰ پنج فیلم سینمایی روی پرده سینماهای تهران رفت و از میان آنها، به سنت سال‌های قبل «اخراجی‌ها ۳» بیشترین فروش را دارد.

«جدایی نادر از سیمین» هم که فیلمی جدی، اجتماعی و تلخ است به دلیل امتیازهای ساختاری و داستانی، موفقیت در جشنواره فجر و حضور بازیگران سرشناس رتبه دوم جدول را به خود اختصاص داد. نام اصغر فرهادی به عنوان کارگردانی موفق و سرشناس یکی دیگر از دلایل فروش فیلم بود. در نوروز ۹۱ که به دلیل اشتباه شورای صنفی نمایش در چینش فیلم‌ها، حاشیه های بسیاری برای سینما پدید آمد و روزهای آغازین سال محلی برای اعتراض روحانیون، ائمه جمعه و گروهی از مردم به نمایش عمومی دو فیلم شد، پنج فیلم روی پرده رفتند. از بین این آثار سرنوشت «فیتیله و ماه پیشونی» تنها فیلم کودک اکران عید مشخص و شکست آن در گیشه قابل پیش بینی بود.

«گشت ارشاد» که نمایش عمومی آن در میانه راه متوقف شد بالاترین فروش نوروزی را داشت و «قلاده‌های طلا» که به ماجراها و حوادث پس از انتخابات سال ۸۸ می‌پرداخت رده دوم جدول فروش نوروزی را به خود اختصاص داد. در سال ۹۲ و با توجه به تجربه اکران نوروز سال قبل، نحوه چینش فیلم‌ها سر و شکل بهتری یافت و ۴ فیلم با فضاهایی متفاوت روی پرده رفتند. در نهایت «رسوایی» موفقیت مسعود ده نمکی در اکران نوروزی را تکرار کرد و «حوض نقاشی» به عنوان ملودارمی خانوادگی در رده دوم جدول قرار گرفت.

به نظر می رسد برای داشتن اکران موفق نوروزی نیازمند طراحی سیستمی هستیم که بیشترین بهره وری و سود را داشته باشد. نمایش آثاری که صرفا امتیازهایی دارند اما برای اکران در نوروز مناسب نیستند، ارزش های این آثار را از بین می برد. با انتخاب درست و حمایت تبلیغاتی از فیلم‌ها می توان فرصتی برای دیده شدن تمام بضاعت سینمای ایران فراهم کرد. با توجه به شنیده شدن بعضی نام ها در فهرست فیلم های نوروزی به نظر می رسد امسال هم نمی توان به فروش تنها دو فیلم از میان آثار اکران نوروز ۹۳ امیدوار بود.

* ارقام فروش بر اساس اعلام بنیاد سینمایی فارابی و مربوط به سینماهای تهران است.

نوشته پرفروش‌های نوروز ۵ سال اخیر+ جدول اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.