وی ادامه داد: این در حالی است که فن اقتباس تمام سینماهای دنیا از آسیا و به‌خصوص ژاپن تا اروپا و آمریکا را فرا گرفته است که با نمونه‌های مثال‌زدنی و ماندگار در پُربار کردن فرهنگ تصویری و غنا بخشیدن به ادبیات سینمایی خود از آن بهره‌های بسیاری گرفته‌اند و می‌گیرند.

این نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر در ادامه با اشاره به اقتباس‌های ادبی از تاریخ ادبی ایران گفت: در ایران به جز چند نمونه موفق و خوب از آب درآمده مانند «دایی جان ناپلئون»، «شازده احتجاب»، «داش آکل»، «ناخدا خورشید»، «سارا»، «مهمان مامان» و «درخت گلابی» که برخی از آن‌ها ادبیات داستانی یا نمایشی غیر ایرانی بهره برده‌اند؛ نمونه‌های مثالی چندان موفقی در اقتباس‌های اخیرِ اندک از ادبیات داستانی یا نمایشی دیده نمی‌شود.

حسین کیانی درباره سریالِ «سووشون» گفت: این سریال به خاطر ِایرانی و فارسی بودن رمان و همچنین به دلیل زن بودن نویسنده، زنده‌یاد سیمین دانشور شاید بتوان گفت بهترین رمان‌نویس زن ایران تاکنون بوده است و همچنین به دلیل زن بودنِ فیلم‌ساز خانم نرگس آبیار، ویژگی‌های منحصربه‌فردی پیدا کرده که تقریباً در سایر اقتباس‌های تصویری و سینمایی، بی‌نظیر است.

وی ادامه داد: این ویژگی‌ها موجب شده، «سووشون» بیش و پیش از کیفیت فنی بالا و ارزش هنری استاندارد و زیبایی‌شناسی عمیقی که دارد ، دارای بینشِ ارزشمندِ کلان فرهنگِ تاریخی نیز باشد.

کیانی تأکید کرد: بینشِ فرهنگ محوری که فراتر از هر نگاه تجاری و بازاری و کاسب مآبانه سریال سازی این روزها، می‌ایستد و از دردمندی و دغدغه‌مندی سازندگانِ فرهنگ‌مدار آن حکایت می‌کند.

کارگردان نمایش «خُرده انسان» یادآور شد: در واقع ارزشِ اثری فرهنگی مثل «سووشون» به سبب دارا بودنِ این نگاهِ کلان فرهنگِ تاریخی است که بسیار بیشتر از ارزش ساختنِ یک سریال با کیفیتِ استاندارد است. ارزشِ «سووشون» در بازتولید و توسعه نگاه فرهنگی به صنعتِ سریال سازی کنونی نیز مهم است.

کیانی خاطرنشان کرد: از نظر من «سووشون» دژی در برابر ابتذالِ بی‌فرهنگی و بی‌توجهی به تاریخ و فرهنگِ ایرانی برافراشته است که ماندگار و‌ راهگشا خواهد بود. دژی که در عصر هجومِ فرهنگ غیر ایرانی و غیر ملی رواج یافته و می‌تواند فرهنگ ملی، ایرانی و بوم سرزمینی ما را در زمانه‌ای که بیش از هر زمان دیگری به آن برای هویت‌یابی خویشتن نیاز داریم گسترش دهد.

نوشته سریال «سووشون» فراتر از نگاه کاسب مآبانه می‌ایستد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

حسین کیانی در ابتدای این کارگاه با اشاره به تعلق خاطر افراد به قصه، گفت: انسان قصه گفتن را دوست دارد، قصه مانند یک سفر پرپیچ و خم، هیجان‌انگیز، نفس‌گیر و خطرناک است که با رسیدن یا نرسیدن به سر منزل مقصود به پایان می‌رسد. در تئاتر هم تماشاچی دوست دارد با نمایش همسفر شود، اگر قرار باشد فقط شاهد یکسری اتفاقات و فعالیت‌های نمایشی روی صحنه باشد، هر لحظه امکان قطع شدن ارتباطش با نمایش وجود دارد و باید به وسیله قصه او را با نمایش همراه کرد.

وی ادامه داد: نحوه قصه‌پردازی به شگرد کارگردان و نمایشنامه‌نویس مرتبط است اما در اینکه تمام مردم جهان قصه را دوست دارند شکی نیست. دیگر موضوعی که باید در یک نمایش برای جلب نظر تماشاچی به آن توجه کنیم ایجاد انتظار در اوست تا برای آگاهی از ادامه قصه هیجان داشته باشد.

این کارگردان با اشاره به جایگاه این روزهای قصه‌گویی در درام، بیان کرد: جایگاه قصه‌گویی در درام معاصر به نظر من به شدت تهدید می‌شود و در حال خطر است، متاسفانه بخش عمده این اتفاق هم از سر ناآگاهی و نبود شناخت صورت می‌گیرد.

کیانی در ادامه این کارگاه، درباره ارتباط قصه و شخصیت، گفت: قصه و شخصیت قابل تفکیک نیستند و نمی‌توان گفت کدام یک مهم‌تر است، هیچ شخصیت ماندگار در ادبیات نمایشی نمی‌بینیم که در یک قصه درجه یک، گیرا و پرمغز حضور نداشته باشد و بالعکس.

وی در پاسخ به اینکه خرده داستان‌ها در شکل گیری قصه و درام تا چه اندازه تاثیرگذار هستند، توضیح داد: خرده داستان تکمیل کننده داستان اصلی است، درامی که شخصیت‌های متعدد دارد نیازمند خرده داستان‌های خوب و نتیجه‌بخش است.

قصه‌نویسی نیازمند ابزار معنوی خاص خود است و بدون آن نمی‌توان نگارش قصه‌ای را آغاز کر، که از آن جمله می‌توان به علاقه‌مندی به موضوعات خاص است، پیدا کردن ایده نمایشی خلاق و… اشاره کرد.

کیانی در بخش دیگر این نشست درباره تعریف ایده در ادبیات نمایشی، بیان کرد: ایده در حقیقت داستانکی از نمایشنامه نهایی است که پس از تعریف آن برای شنونده این پرسش ایجاد شود که بعد آن چه می‌شود؟ نه آنکه مخاطب بپرسد که چی؟ در واقع ایده نمایشی پرسش ایجاد می‌‌کند و پرسش روح درام است. یکی دیگر از ویژگی‌های ایده کنجکاو برانگیز بودن است. ضمن اینکه شاخص‌ترین ابزار قصه‌گویی در درام پرداختن به قصه‌ها و اتفاقات پیرامون نویسنده است، همانطور که نویسندگان بزرگ این کار را انجام دادند، ما باید از این ابزار استفاده کنیم.

وی ادامه داد: ایده را باید در قالبی چون پیرنگ، طرح، پلات و … باز کنیم، طرح و پیرنگ را باید با صبر، حوصله و دقت به نگارش درآوریم و بسیار در نمایشنامه اهمیت دارد و وقتی که صرف آن می‌کنید بسیار مهم است.

این هنرمند همچنین گفت: معتقدم نمایشنامه‌نویسی همواره مانند وارد یک اتاق تاریک شدن است و باید جزییات و عناصر این اتاق را پیدا و کشف کنیم.

چهارمین همایش برگزیدگان جشنواره‌های تئاتر استان‌های کشور تا ۱۰ دی ماه در مجموعه تئاتر شهر و هتل باباطاهر در حال برگزاری است.

سی و هشتمین جشنواره بین المللی تئاتر فجر به دبیری نادر برهانی مرند ۱۰ تا ۲۰ بهمن ماه امسال برگزار خواهد شد.

آدرس سایت جشنواره fitf.theater.ir است.

نوشته حسین کیانی: جایگاه قصه‌گویی در درام معاصر به شدت تهدید می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.