فکر می­ کنید رضا چه مؤلفه­ های شخصیتی دارد که موجب می ­شود در زمان خودش ابرقهرمان به حساب بیاید؟

در دنیای سینما وقتی یک شخصیت کنش­گر را تصویر می­کنیم برای مخاطب جذاب است. این کنش­ و واکنش­ در شخصیت­هاست که واژه­هایی مانند قهرمان یا ضد قهرمان را می­سازند. قهرمان نقشی جدی در سینما دارد و البته در سینمای ایران قهرمان با المان­های گذشته وجود ندارد. ظاهراً ترجیح داده شده تا در داستان­ها قهرمانی که در تعریف های کلاسیک می گنجد، وجود نداشته باشد و داستان­ها در دل جامعه اتفاق بیفتد.

چه گرایشی در شما موجب می ­شود که فیلم­هایتان درفضا­های خاصی مانند محلات پایین شهر تهران بگذرد و قصه آدم­هایی را روایت کنید که همه به نوعی با دغدغه معیشتی رو به رو هستند؟

علت رقم خوردن اتفاقات فیلم­های ما در این مکان­ها این است که اجتماع با این طبقه از مردم شکل گرفته است و شاهد مشکلات بیشتری در این طبقه هستیم. داستان هایی که در این طبقه از جامعه شکل می­گیرد برای مخاطبان طرح جذابی دارد. به جز این، معماری مناطق جنوب تهران به نظرم سینمایی­تر است و بافت شهری این مناطق روح دارد. هرچه به بالای شهر تهران نزدیک می­شویم این رنگ و لعاب­ها کمتر می­شود. بالای شهر تهران دچار به هم ­ریختگی معماری شده که ریشه آن هم از زمان پهلوی دوم شکل گرفته است و به همین خاطر ترجیح می­دهم که فیلم­هایم در آن فضا شکل بگیرند. البته این سلایق هم ریشه در کودکی من دارد که با این فضاسازی رشد کرده­ام.

«درخونگاه» بازیگران کم­کار و یا گزیده کار دارد که بعد از مدت ها دوری بازی کرده اند؛ معیارتان برای انتخاب بازیگران چه بوده است؟

معمولا زمانی که مشغول نگارش فیلمنامه هستم، به بعضی از بازیگران برای شخصیت فیلم­هایم فکر می­کنم. زمانی که کاراکترهای فیلمنامه­ ام به شکل و هویتی می رسند، با بازیگرهای مدنظرم درباره آن صحبت می­کنم و اگر شرایط در زمان تولید فیلم نیز مهیا بود، با همان بازیگر همکاری می­کنیم. درفیلم­هایی که ساخته ام ۶۰ درصد این اتفاق افتاده و با همان بازیگران کار را پیش بردم. به نظرم هر قصه­ای که نوشته می­شود و شخصیت­های آن شکل می گیرد، خودش صدا می­کند که کدام بازیگر این نقش را ایفا کند. همیشه در انتخاب بازیگران «درخونگاه» دلم می خواست با بازیگرانی کار کنم که شاهد این سبک از نقش آفرینی از آن­ها نبودیم. برای بازی نقش اصلی این کار همیشه امین حیایی را در نظر داشتم، چون معتقدم هنوز نیمی از توانایی­های این بازیگر درسینمای ایران دیده نشده است. امین تا به حال در این پرسوناژ با این فضا کار نکرده بود. بیشترین بازی­های او همان شخصیت­های طنز درفیلم­هاست. زمانی که فیلمنامه این کار را می­نوشتم برای بازی نقش پدر خانواده همیشه به آقای محمود جعفری فکر می­کردم. خانم صامتی چهار سال از امین حیایی کوچک­تراست و برایمان سخت بود که نقش مادر او را بازی کند، اما برای مادر خانواده به کسی نیاز داشتیم که شیرینی خاصی در چهره داشته باشد و فکر می­کنم هیچ کس به اندازه او برای این نقش مناسب نبود. پانته­آ پناهی­ها، مهراوه شریفی­نیا گزینه­هایی بودند که کاراکتر­ها مناسب آن­ها نوشته شده بود.

با توجه به اینکه مخاطبان حال حاضر سینما، عجول و کم حوصله هستند، شما به­عنوان کارگردان و نویسنده به چه نکاتی در فیلم توجه کردید تا مخاطب را تا پایان فیلم همراه کنید؟

هر قصه­ ای لحنی دارد که براساس آن لحن قصه نوشته می­شود. همراه شدن مخاطب با فیلم، فرمول وقاعده نانوشته­ ای دارد و بسته به بازی بازیگر و فیلمنامه و دیالوگ هاست که بتواند با مخاطب همذات پنداری کند.

ما در روند روایت داستان فیلم شاهد این موضوع هستیم که تمام اتفاقات مهم فیلم در بیست دقیقه پایانی اتفاق می­افتد، نگران این موضوع نبودید که مخاطب نتواند تا پایان، همراه فیلم باشد؟

در فیلم «درخونگاه» مخاطب با تعلیق­های متعددی روبه­روست و داستان به روند خودش ادامه می­دهد و مخاطبان با شخصیت­های فیلم آشنا می­شوند و در این تعلیق­ها زمان را سپری می­کند تا به اتفاق مهم داستان برسد. این قصه می­توانست طور دیگری روایت شود، اما گاهی ساختار به نوع داستان و روایت و جبر حاکم در داستان مربوط می­شود. ما می­توانستیم داستان را این طور تصویر کنیم که شخصیت اصلی داستان در دقیقه ۱۵ متوجه شود که تمام سرمایه­اش را خانواده­اش به باد داده­اند و این سؤال مطرح می­شود که باید چطور ادامه می­دادیم؟…ما درنگارش داستان­هایمان درگیر بایدها و نبایدها، اخلاق­گرایی و کانون خانواده هستیم. داستان­هایمان گاهی فدای چیزهایی می شوند که نمی­توانیم آن ها را به تصویر بکشیم؟ قسمت دوم این فیلم زمانی که رضا به خانه شهرزاد می­رود، می تواند ساخته شود، اما آیا می شود این موضوع را ادامه دهیم؟.. من می­توانستم فیلم را طور دیگری روایت کنم، اما آن فیلم هرگز رنگ پرده را نمی­دید.

در اکران جشنواره­ای فیلم «درخونگاه» شاهد صحنه ­هایی بودیم که در اکران عمومی آن حذف شده و پایان­بندی آن تغییر کرده است؛ این موضوع به اصل فیلم ضربه زده و نظرتان درباره این سانسورها چیست؟

درهر فیلنامه­ای صحنه­ها براساس پازلی کنارهم چیده می­شوند. اگر صحنه­ای را در یک فیلم حذف کردیم و به اصل آن ضربه نزد، حتما یک نقطه زائد بوده است. پس قطعا صحنه هایی که بعد از مونتاژ نهایی درفیلم هستند، حضورشان الزامی بوده و حالا حذف آن­ها به فیلم ضربه زده یا نه بحث مفصلی می­طلبد. به­هرحال از دید من به عنوان کارگردان، حذف این صحنه­ها به فیلم آسیب زده و نسخه­ای که بدون سانسور در جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد، حال بهتری داشت. به طور مثال، سکانسی که خانم شهرزاد به دیدن یک دیوانه می­رود کامل حذف شده است، اما در این صحنه اتفاق خاصی نمی­افتد.

این روزها شاهد ساخت فیلم­هایی هستیم که ازلحاظ فیلمنامه­ دچار مشکل روایت هستند، فکر می­کنید این مشکلات از چه نقطه­ای سرچشمه می گیرد؟

ما در روایت داستان­ها با محدودیت رو به روهستیم و به همین دلیل است که فیلمنامه­های عجیبی نداریم. این را نباید ازچشم فیلمنامه نویس­ها و یا سازندگان فیلم دید. می­خواهیم در فیلم­هایمان فرهنگ­سازی کنیم حتی به غلط!…ما در این عرصه هنرمندانی داریم که در حرفه خودشان نابغه به حساب می آیند و نمی­توانیم در بعضی زمینه­ ها فعالیت کنیم و تنوع موضوعی نداریم. البته تمام داستان­های جهان یک بار روایت شده و فقط ما می­توانیم از زاویه­ های مختلف به یک موضوع نگاه کنیم. معمولا زمانی که وارد سینمای حرفه­ای می­شویم یک قیچی در ذهنمان به­ وجود می­آید. در صورتی که یک هنرمند کارش خلق کردن است.

ظاهراً درحال حاضر مشغول نگارش فیلمنامه­ای هستید، درباره فضای این فیلمنامه­ بگویید؟

قصه­ ای عاشقانه به نام «سینما ستاره» که در دل سال ۴۸روایت می­شود. این فیلم با تمام کارهایی که تا الان ساخته ­ام فرق می­کند. طبقه اجتماعی آدم­های داستان به نوعی ثروتمند هستند و داستان در طبقه فرهنگی که به آن علاقه ­مندم، نیست. نگارش این فیلمنامه تمام شده و تلاش می­کنم هرچه سریع تر این کار را بسازم. احساس می­کنم سینمای ایران این روزها به این فیلم احتیاج دارد و دچار کمبود فیلم­های عاشقانه است. در دورانی زندگی می­کنیم که یک سری احساسات از میان رفته است و همه در یک تنهایی درونی فرو رفته ایم و به فیلم­هایی که ما را از این فضا جدا کند، احتیاج داریم.

در فیلم­هایی که به آن اشاره کردید، بازهم شاهد سینمای الگو گرفته از کیمیایی هستیم؟

همه علاقه­ مندند بگویند در فیلم­هایم از المان­های سینمای کیمیایی بهره می­برم. اگر در فیلم­هایم این المان­ها وجود دارد، آدم خوشبختی هستم. از کودکی عاشق سینمای کیمیایی بوده­ام و او برایم یکی از محبوب ترین کارگردان­هاست. آقای کیمیایی به قدری المان­های مربوط به سبک خودش را خوب در فیلم­هایش جای داده که سال­ها طول می کشد فیلم­هایم مانند او شود. من به او علاقه­مندم و این طبیعی است که فیلم­هایم تحت تاثیرش باشد. از زمانی که فیلم­سازی حرفه­ای را شروع کردم، مشخص بود که از دنیای سینمای کیمیایی الگو گرفته ­ام. از کسانی که بعد از پیشکش آخرین فیلمم به کیمیایی، تازه متوجه این موضوع شده اند و فیلم را نقد یا تمجید کردند، تعجب می­کنم.

نوشته در آثارمان درگیر اخلاق‌گرایی و کانون خانواده هستیم/ خوشحالم که فیلم‌هایم شبیه آثار کیمیایی است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ابتدای این جلسه امین حیایی گفت: از آنجایی که شما اهالی رسانه و اهل قلم متفاوت تر و جزیی تر فیلم را می بینید باعث خرسندی ماست در خدمتتان هستیم.

علی علایی در ادامه درباره تقدیم کردن این فیلم توسط سیاوش اسعدی به مسعود کیمیایی و حواشی اطراف آن گفت: موضوع پیشکش کردن فیلم، امری شخصی و خصوصی و بهتر است آن را تمام کنیم تا از حواشی بیشتر جلوگیری شود.

او افزود: بحث بعدی موضوع نمادگذاری است که باید از آن نیز پرهیز کرد و نظر شخصی من است که این فیلم نمادگذاری ندارد و فقط یک اثر خوش ساخت است.

در ادامه بخش سوالات اهالی رسانه آغاز شد و سیاوش اسعدی درباره تفاوت پایان بندی نسخه اکران شده فیلمش نسبت به نسخه جشنواره فیلم فجر گفت : مقداری از اصلاحات به فیلم وارد شد و آن را انجام دادیم و به این شکل درآمد. ما خودمان را با شرایطی که پیش آمد وفق و اصلاحات را انجام دادیم و البته این پایان بندی هم به نوعی برای من جذاب و امیدوار کننده تر است.

عباس یاری از منتقدان سرشناس که در نشست حضور داشت، گفت: خوشحالم فیلم را دیدم و فکر می‌کنم اتفاق خوبی برای سینمای ایران ، عوامل سازندگان فیلم و بخصوص برای امین حیایی است و البته شانس خوبی برای او بود که به جز فیلم نعمت الله یکبار دیگر شاهد بازی دلچسب و حساب شده ای از او بودیم.

یاری ادامه داد: تعییرات این فیلم من را به یاد «مادیان» علی ژکان انداخت که باید پایانبندی فیلم را عوض می کرد و البته بهتر شد چرا که آنقدر فیلم تلخ بود که پایانبندی تلخ مخاطب را آزار می داد اما این پایان امیدوار کننده بهتر است.

سهراب پور بیان کرد: به شخصه از پایانبندی نسخه جدید غافلگیر شدم و آن را دوست دارم و البته بگویم اصلاحات فیلم ربطی به ارشاد نداشت و باید منصفانه صحبت کنیم.

سیاوش اسعدی در خصوص انتخاب محمود جعفری گفت: برای انتخاب یک سری نقش هایی که در این فیلم است به اندازه کمتر از انگشتان یک دست گزینه داشتیم که محمود جعفری یکی از آن ها بود و شاید نقش او را در سینما فقط سه نفر می توانند بازی کنند. او در بازی اش مزه‌ای دارد که به پدر قصه نزدیک بود و شیرینی اش به تلخی فیلم اضافه می کرد و توانست به بهترین نحو اجرا کند.

کارگردان «درخونگاه» ادامه داد: امین حیایی هم اولین انتخاب من بود و حتی چند مرتبه ای که تهیه کننده عوض شد او و شریفی نیا همیشه انتخاب اول من بود.

حیایی درباره ایفای نقشش در این فیلم که مورد توجه قرار منتقدان گرفته، بیان کرد: علت موفقیت های چند فیلم اخیرم این بود که خودم را به متن و کارگردان و فیلم واگذار کردم و  سعی کردم واو به واو فیلمنامه را بگویم و حس و حالش را به بهترین نحو بیرون بیاورم.

اسعدی در خصوص فضای فیلمسازی سینما، گفت : ما در شرایطی فیلمسازی می کنیم که فشارهای چند جانبه ای وجود دارد و متاسفانه از سوی بچه های خودمان بسیار این موضوع ‌دیده می شود چون انگار بیشتر به دنبال کشف و شهود و دادن گراهای سانسور شدن هستند و این ها را برای بزرگ کردن خودشان به زبان می آورند!

او افزود: منتقدی در برنامه تلویزیونی وجود دارد که هر توهینی می کند و متاسفانه حذف شدنی هم نیست. این شخص باعث شد ارشاد روی فیلم ما حساس شود.

اسعدی درباره حذف صحنه هایی از فیلم بخاطر تهیه کننده بیان کرد: من از منیت و جایگاه خودم بخاطر تهیه کننده و شادی دل او خیلی پایین تر آمدم چون می دانم چقدر برای این فیلم زحمت کشید و ریال به ریال آن را به سختی به دست آورد و هزینه کرد.

وی در خصوص نقش امین حیایی، گفت : برای امین حیایی، برعکس محمود جعفری آدم های بیشتری بود اما من می دانستم با حیایی درخشان می شود و اینطور شد. وقتی با امین به لحاظ هوش و تکنیک بازیگری و شخصیت و بزرگی بالایی که دارد کار می کنید سخت است با دیگر بازیگران کار کرد.

سهراب پور در خصوص کم رنگ بودن نقش جمشید هاشم پور در فیلم، بیان کرد: درباره هاشم پور بگویم که اسعدی موافق حضور هاشم پور در فیلم با این سکانس کم نبود ولی با نظر من اضافه شد. هاشم پور با حضورش در فیلم بر سر ما منت گذاشت و به شخصه و قطعا مردم این بازیگر محبوب را بسیار دوست دارند و کم و زیاد بودن نقش برای آن ها مهم نیست.

این تهیه کننده ادامه داد: در مورد برخی لوکیشن‌ها هم بگویم که اسعدی آن ها را دوست نداشت و در اصل لوکیشن های ما جای دیگری بود اما مجبور شدیم بنا به شرایطی آن ها را عوض کنیم.

اسعدی در خصوص لزوم استفاده از «مهدی» شخصیت دیده نشده فیلم، اظهار داشت: مهدی برادر دوقلوی رضای قصه بود که هفت سال جبهه رفته هر دو جنگ کردند یکی جنگ صنعتی و دیگری جنگ در جبهه و هردو به نفع خانواده و کشور پیش رفتند.

در پایان نشست امین حیایی درباره رسیدن به شخصیت رضا و حساس بودن آن برای پرهیز از تکراری شدن، گفت: واقعا هرچه بود از فیلمنامه و با هماهنگی اسعدی اتفاق افتاد و واقعا لب مرز حرکت کردیم، اما اینکه بخواهم از بیرون دنبال این نقش بگردم چنین نبود.

نوشته اسعدی: امین حیایی اولین انتخاب من بود/ حیایی: خودم را به متن و کارگردان واگذار کردم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اسعدی که سال های گذشته «حوالی اتوبان» و «جیب ‌بر خیابان جنوبی» را در جشنواره داشت، ادامه داد: یک فیلم تا زمانی که به مرحله نمایش نرسیده و اصطلاحا به دنیا نیامده، به ما وابسته است. وقتی به دنیا می‌آید خود صاحب شناسنامه می‌شود. امروز «درخونگاه» دیگر به من وابسته نیست اما آنچه درباره آن می‌توانم بگویم این است که این فیلم نزدیک ‌ترین فیلم به سلیقه و لهجه خودم است.

وی همچنین در رابطه با حضورش در جشنواره فیلم فجر بیان کرد: سال گذشته بنا داشتیم در این رویداد شرکت کنیم اما کار ما به طور کامل آماده نبود و خوشحالم که امسال این اثر را در سینمای ملت با اهالی رسانه تماشا کردم و در روزهای آینده هم بازخوردهای سینمای مردمی را میبینم. نه فقط من بلکه فکر می کنم همه فیلمسازان و سینماگران به این جشنواره علاقه داریم و اتفاقاتش برای مان مهم است. من هم دلم می خواست «درخونگاه» در این فضا به نمایش دربیاید تا بازخوردها را قبل از اکران عمومی ببینم.

این کارگردان در پایان گفت: اما نکته مهم آنکه همه چیز باید بر اساس یک محور و چارچوب پیش برود و یک تعریف درست و دقیق از بزرگترین جشنواره سینمایی مان داشته باشیم.

نوشته «درخونگاه» سلیقه و لهجه خودم است/ ضرورت تعریف دقیق و درست از جشنواره اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سومین ساخته سیاوش اسعدی مانند دو ساخته قبلی او فیلمی اجتماعی و خیابانی از آدمهای حاشیه ای است با این تفاوت که «درخونگاه» نشانه های پررنگی از فیلم نوآر را با خود به همراه دارد البته به همراه برخی اشتباهات که به آن اشاره می کنم.

«درخونگاه» از محله‌های قدیمی تهران است که در نزدیکی بازار تهران و پیرامون خیابان پانزده خرداد قرار گرفته و امروزه خیابان شهید اکبرنژاد نام گرفته‌است. درخونگاه در قدیم در بخش «سنگلج» قرار داشت. اسماعیل فصیح، نویسنده ایرانی که خود زادهٔ محلهٔ درخونگاه است دربارهٔ این محله می‌نویسد: «بازارچه درخونگاه طهران از زمان قاجار وجود داشته، شاید اوایل «درخانقاه» بوده. نمی‌دانم؛ ولی موجودیت و مفهوم «درخونگاه» حالا برای من یک حالت فکری دوران کودکی است تا یک «بازارچه». مکانش هم البته کوچه‌ای است طرف‌های چهارراه گلوبندک. بازارچه کوچک درخونگاه هم هنوز وجود دارد. آدم‌هایی که در آنجا وجود داشتند و من را به گریه می‌انداختند یا می‌خنداندند، یا عشق می‌ورزیدند همه در ذهن من حک شده‌اند؛ ولی خب، انسان در تولید یک اثر هنری زندگی را کپی نمی‌کند، بلکه برای آن درد یا عقده طرحی مشخص می‌کند، شخصیت‌هایی می‌سازد، حال و هوایی را ایجاد می‌کند، زمینه و زمان و علت وقوع این قضایا را مشخص می‌کند و مهم‌تر از هر چیز «تز» آن را روشن می‌کند».شعبان جعفری ملقب به شعبان بی‌مخ و شعبان درخونگاه نیز متولد محله درخونگاه بود و از اواخر دهه بیست، زمانی که از یک دوره تبعید به تهران برگشت در همان‌جا ساکن ماند و باشگاهش در همان محل بود. داریوش مهرجویی کارگردان و مترجم ایرانی در درخونگاه به دنیا آمد.حمید شیرزادگان، از قهرمان‌های فوتبال دهه چهل ایران در سال ۱۳۲۰ در محله درخونگاه به دنیا آمد و در همان نزدیکی در خیابان شاپور زندگی کرد.

در لغت‌نامهٔ دهخدا آمده: درخوانگاه را شاید بتوان گفت جایگاهی که خوانی می‌گستردند و مردم را به مهمانی می‌خواندند ورهگذران را می‌پذیرفته‌اند و در میان عوام برای واژهٔ «درخونگاه» آورده اند: در تکیه درخونگاه نخلی وجود دارد که به گفته اهالی محل، به زور دعوا و خون‌ریزی به این محل آورده شده و همین خون‌ریزی علت نام‌گذاری این محله است.

همه این توضیحات که در بالا امد و البته با یک جستجوی ساده اینترنتی هم به آن دست یافت سابقه و تعاریفی از درخونگاه است که عنوان فیلم جدید سیاوش اسعدی است و البته انگونه که در تیتراژ و لوگوی ابتدایی می آید ظاهرا نگاه سازندگان به انتخاب این نام همان نگاه و تعریف عوام از درخونگاه بوده و البته در همراهی با داستان فیلم به رگه هایی از تعریف لغتنامه دهخدا نیز برخورد می کنیم که با نام فیلم همراه و همگام است. در این مسیر البته فیلمنامه دچار اختلافات فاحشی در روایت تاریخی خود شده است. انگونه که در ابتدای فیلم به تماشاگر خاطر نشان می شود داستان در سال ۱۳۷۰ می گذرد اما تیم فیلمنامه نویس «درخونگاه» متشکل از نیما نادری و سیاوش اسعدی با کمال تعجب از بدیهی ترین موارد انطباق رخدادهای پیرامون قصه با سالی که داستان در آن اتفاق افتاده غافل شده اند و بعبارت دیگر هیچگونه تحقیقی را در این زمینه انجام نداده اند. «افسانه سلطان و شبان» سریالی بود که در دهه شصت از تلویزیون ایران پخش شد اما با کمال تعجب در این فیلم شاهد پخش آن در دهه هفتاد هستیم آنهم در دورانی که پخش مجدد در تلویزیون مانند اینروزها اصلا رایج نبود. به همین مساله اضافه کنید سریال «سالهای دور از خانه» یا همان «اوشین» معروف را که آنهم قبل از سال هفتاد و در میانه دهه شصت در تلویزیون نمایش داده می شد. برخشی از دیالوگهای ملیحه درباره جنگ و بمباران و شهدا نیز بی توجه به وقوع زمان داستان و انطباق آن با تاریخ نشان از اشتباه فاحش فیلمنامه نویسان در این حوزه دارد و به همه اینها بیفزایید لوکیشنهای تعقیب و گریز رضا و ابراهیم که اساسا فاصله جفرافیایی زیادی با محله درخونگاه دارد والبته استفاده از لوکیشن آشنای زندان قصر به عنوان آسایشگاه بیماران روانی نیز ناظر به همین اشتباهات عجیب تاریخی است. با همه این مسائل اما «درخونگاه» خط داستانی سرراست و قابل پذیرشی دارد و البته شخصیت پردازی خوب کاراکتر رضا با بازی متفاوت و خیره کننده امین حیایی به قوت این بخش افزوده است. اینکه در سطور بالا اشاره کردم رگه هایی از فیلم نوآر در «درخونگاه» وجود دارد به دلیل تعاریفی است که از فیلم نوآر ارائه شده است و ویژگی هایی که برای این گونه متصور شده اند ازآن جمله می توان به این مولفه ها اشاره کرد:بسیاری از صحنه‌ها در شب می‌گذرند و نورپردازی پُر کنتراست بر صحنه‌ها حاکم است.با قاب‌بندی‌های مورب و خطوط شکسته روبرو هستیم که حس عدم ثَبات و عدم تعادل را القا می‌کند.خیابان‌های خلوت نوآر عموماً خیس و باران خورده هستند.نوآر اندوهناک است و جبری. تقدیری از پیش محتوم انگار بر پیشانی شخصیت‌ها حک شده و گریزی از آن وجود ندارد.به لحاظ روایی نیزسرگشتگی و سرخوردگی قهرمان مرد به دلیل درست پیش نرفتن برنامه اش سبب می شود که با این مولفه ها اثر جدید سیاوش اسعدی را یک نوآر بدانیم. و البته پایان بندی تکان دهنده و شگفت انگیز درخونگاه نیز مهر تاییدی است بر تقدیر محتوم شخصیت اصلی فیلم.

بازیها اصلی ترین نقطه قوت فیلم هستند. از نقش آفرینی خیره کننده امین حیایی و پانته آ پناهی ها تا بازی خوب و اثر گذار ژاله صامتی، مهراوه شریفی نیا و نادر فلاح همه و همه در خدمت پیشبرد داستان و ساختار فیلم قرار گرفته و موفق عمل کرده اند به همه اینها تصویر برداری و نورپردازی مناسب، طراحی صحنه خوب و موسیقی جذاب فیلم را هم باید اضافه و تاکید کنیم «درخونگاه» فارغ از فیلمنامه پر اشتباهش دارای ساختاری منسجم منظم و حرفه ای است که بر اساس قواعد و اصول سینما پیش می رود و از این منظر می بایست این اثر را گامی مثبت و رو به جلو برای سیاوش اسعدی بعد از فیلم «جیب بر خیابان جنوبی» تلقی کرد اگرچه وضعیت اکران مافیایی و نازل این روزهای سینمای ایران به ما می گوید که «درخونگاه» توفیقی در اکران عمومی نخواهد یافت اما یکی از آثار خوب سینمای ایران و اثر مثبتی در کارنامه سازنده اش خواهد بود.

* عضو انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران

نوشته نگاهی به فیلم سینمایی «درخونگاه»/ پایان‌بندی شگفت‌انگیز یک داستان تلخ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ابتدای نشست پرسش و پاسخ، اسعدی با اشاره به اینکه از حضورش در جشنواره برای سومین بار خوشحال است گفت: نمایش فیلم برای اهالی رسانه همیشه برایم جذاب‌ترین و خوشمزه‌ترین بخش جشنواره بوده است.

او در پاسخ به سوال مجری که پرسید چه شد که «درخونگاه» را ساخت، عنوان کرد: من همیشه نقدی نسبت به چنین سوالاتی دارم. من فیلمساز هستم. باید فیلم بسازم. بد است که دیر به دیر فیلم می‌سازم. این حرفه من است. بنابراین وقتی فیلمی ساختم، دیگر نباید از من پرسید که چه شد این فیلم را ساختم. مگر اینکه مثلا من سال‌ها فیلم کمدی بسازم و بعد یک‌دفعه سبک دیگری فیلم بسازم.

اسعدی تاکید کرد: قطعا برای زدن حرف‌هایی و به خاطر دغدغه‌های شخصی فیلم می‌سازم. اما اگر قرار باشد آن را بگویم تبدیل به شعار می‌شود.

تورج اصلانی درباره همکاری‌اش با اسعدی گفت: طبیعتا خواندن یک فیلم‌نامه خوب،‌ امنیت خاطری را برای یک همکاری خوب ایجاد می‌کند. نکات مثبت بسیار دیگری در این فیلم وجود دارد که در ادامه درباره‌اش صحبت خواهیم کرد.

امین حیایی بازیگر این فیلم نیز درباره حضورش در «درخونگاه» بیان کرد: فیلم‌نامه‌ فیلم را در ابتدا خواندم و برایم بسیار جذاب بود. دیالوگ‌های بسیار خوبی داشت. اولین باری که با آقای اسعدی درباره فیلم‌نامه و نقش صحبت کردیم،‌ من عاشقش شدم. احساس کردم نقش متفاوت است. من اغلب طنز کار کردم، اما در اینجا شخصیت جدی بود. من همکاران بسیار خوبی در این فیلم داشتم. امیدوارم باز هم از این نوع فیلم‌ها ساخته شود.

نیما نادری در ادامه نشست پرسش و پاسخ، درباره این فیلم گفت: «درخونگاه» در بخش فیلمنامه مسیر دشواری را طی کرد و ما چندین ماه درگیر نگارش آن بودیم. من و سیاوش برای تبدیل نمایشنامه به فیلمنامه بسیار تلاش کردیم. این اولین تجربه این شکلی من بود و در طی این روند، بسیار پخته شدم. امیدوارم امشب نقد‌های خوبی بشنوم که به من نکات بیشتری بیاموزد.

مهراوه شریفی‌نیا هم با اشاره به اینکه چند ماه درگیر بازی در این فیلم بود بیان کرد: به خاطر بازی در این فیلم حضور در چند فیلم را از دست دادم، اما به خاطرش خوشحال هستم. حضور در فیلم «درخونگاه» کلاس درس بزرگی بود.

ژاله صامتی بازیگر دیگر این فیلم در پاسخ به این سوالی درباره نحوه حضورش در فیلم، گفت:  شروع یک کار،‌ در ابتدا خواندن فیلمنامه‌اش و اسم کارگردان و تهیه‌کننده است. من همیشه معتقد هستم که آدم خوش‌شانسی‌‌ام. به همین دلیل همیشه کارهای خوبی به من پیشنهاد می‌شود.

نادر فلاح هم درباره همکاری‌اش با سیاوش اسعدی عنوان کرد: من زمانی به «درخونگاه» دعوت شدم که تصمیم گرفته بودم نقش‌های کوتاه را بازی نکنم. به لطف سیاوش اسعدی من به این فیلم دعوت شدم و متوجه شدم چقدر اشتباه می‌کردم.

آرزو حلاجی با اشاره به سخت‌گیری و حساس‌ بودن کارگردان گفت: کار با آقای اسعدی سخت است. این فیلم با توجه به شرایط زمانی‌اش گریم‌های خاصی داشت. چهره‌پردازی برای این فیلم با ظرافت و حساسیت خوبی بود. اما خوشبختانه نظر و سلیقه من و آقای اسعدی بهم بسیار نزدیک بود.

مجید علی اسلام طراح صحنه درباره «درخونگاه» گفت: آشنایی من با آقای اسعدی به فیلم‌نامه جذاب دیگری ربط دارد که ساخته نشد. بعد ساخت فیلم «درخونگاه» مطرح شد که آن آشنایی قبلی منجر به همکاری‌ام در این فیلم شد.

نادری،فیلمنامه نویس در پاسخ به سوالی در خصوص نمادگرایی در فیلم  گفت:نمادگرایی مفهومی کلی است و نمی‌توان به این راحتی در موردش صحبت کرد.ولی آن چیزی که در ذهن شماست،نه اینطور نیست. در فیلم استعاره ها و ایهام هایی حتما وجود دارد اما نه به آن مفهومی که شما در نظر دارید.

ژاله صامتی در مورد تفاوت سنی خودش و شخصیتی که آن را بازی کرده گفت: من کارهای سخت را دوست دارم و از نقش های سخت خوشم می آید. من خواستم جسارت خودم را امتحان کنم و این نقش را بازی کنم. این که سیاوش اسعدی برای این نقش به سراغ من آمد،نشان داد که هوش خوبی پشت ساخت این فیلم است.من از ۲۷ سالگی در نقش مادر بازی کردم و فکر می کنم تا آخر عمرم هم می توانم نقش مادرهایی را بازی کنم که هیچ کدام به هم شبیه نباشند.

اسعدی در مورد انتخاب ژاله صامتی به عنوان نقش مادر رضا گفت: خانم صامتی بازیگر توانمندی است و همیشه دوست داشتم با ایشان کار کنم. خوشحالم که ایشان هم پذیرفتند که در این نقش بازی کنند.

منصور سهراب پور، تهیه کننده در مورد اکران نشدن فیلم در جشنواره پارسال گفت: فیلم ما برای پارسال آماده نبود. من هم احتمال می دادم که فیلم به جشنواره پارسال نرسد اما آن را تحویل دادیم که زودتر دیده شود. همین کار باعث تبلیغات هم برای فیلم شد. من بدون رانت، با سند خانه ام از بانک وام گرفتم و بعد هم ۴۰۰ میلیون بهره بانک را پس دادم. چون کار آماده نبود و امکان قضاوت وجود نداشت، به جشنواره پارسال نرسید.

امین حیایی در مورد شخصیت رضا در این فیلم و داشتن دو شخصیت درونگرا و برونگرا در فیلم گفت: من طی این سال‌ها به تجربه ای رسیدم که نگاه کارگردان و نویسنده به بازیگر بسیار عمیق تر از من به نقش است چون آن ها ماه‌هاست که این نقش را پردازش کرده اند. به خاطر همین ترجیح دادم به تشخیص این دو نفر اعتماد کنم و طبق فیلمنامه پیش بروم. به قدری متن دیالوگ ها درست و دقیق نوشته شده بود که فقط کافی بود من فقط آن متن را حفظ و اجرا کنم. حساسیت کارگردان در نهایت باعث شد تا این شخصیت ساخته شود و مورد پسند واقع شود.

در بخش دیگری از این نشست پرسش و پاسخ، اسعدی در مورد ضد جنگ بودن فیلمش گفت: جنگ قطعا چیز خوبی نیست. ما ضد جنگیم. قهرمان فیلم ۸ سال به ژاپن رفته.این ۸ سال را می توان به جنگ ربط داد یا حتی به ۸ سالگی پسر من.حالا هرکس می تواند این ۸ سال را به چیزی ربط بدهد.

اسعدی ادامه داد: فیلم با یک نمایش و گردش طاووس در قاب تصویر شروع می شود. همانند پرده آخر یک نمایش هم به پایان می رسد. پایان باز فیلم هم مثل آن پایان بازهایی نیست که من با آن مخالفم. بلکه به گونه ای است که ما نمیدانیم در نهایت رضا در فیلم دارد با آن پسر بازی می کند و او را به نحوی تحویل می گیرد یا واقعا سکته کرده و مرده است.

امین حیایی در مورد درخشش در این فیلم و احتمال برنده شدن سیمرغ گفت: فیلم های دیگر و بازی های خوب دیگری هم در جشنواره حضور دارند و در نهایت باید ببینیم نظر مردم و داوران چیست.

کارگردان فیلم «درخونگاه» هم در خصوص برخی ابهامات فیلم مثل روند آزاد شدن رضا از زندان و یا نقش برادر در فیلم گفت: اگر شما برای دعوا به زندان بروید، بعد از دو سه روز به دادگاه می روید و در نهایت با روبوسی ختم به خیر می‌شود. ما در این موارد کمی روی هوش مخاطب هم حساب کرده ایم و نخواستیم همه چیز را به تصویر بکشیم.

در ادامه مهراوه شریفی نیا در پاسخ به سوالی در مورد یکدستی نقش خود و بازی اش در این فیلم گفت: همه ما فیلمنامه خوبی در اختیار داشتیم و همچنین یک هدایتگر خوب که راهنمایی های به جایی را انجام می دادند. همچنین بازیگران دیگر که مثل خانواده همراه من بودند. طی این یکی دو ماه مثل یک خانواده کنار هم بودیم و سعی کردیم حس خانواده بودن به فیلم هم منتقل شود. اگر نقشم مورد پسند واقع شده حتما بخاطر زحمت های نویسنده و کارگردان است.

ژاله صامتی در پاسخ به این سوال که برای بازی نقشش چقدر به شخصیت توبا در فیلم «زیر پوست شهر» توجه داشته، گفت: من اصلا این شخصیت را در نظر نداشتم  و فکر می‌کنم شباهت آنها به دلیل مادر و ایرانی بودن است.

اسعدی درباره علت حضور مادربزرگ در فیلمش گفت: همیشه چنین پیرزن‌های بامزه‌ای در همه فیلم‌هایم هست. مادربزرگ به نظرم ستون خانواده است. اینکه دلایلش چه چیزی هست را دوست ندارم بگویم. همیشه از گفتن این دلایل پرهیز می‌کنم. چون مطمئنم اهالی مطبوعات آنقدر باهوش هستند که خودشان کشف خواهند کرد.

سهراب‌‌پور در پاسخ به این سوال که چطور تهیه‌کننده فیلم‌های گیشه‌ای سراغ ساخت چنین فیلمی رفته است گفت: دوستان اگر مروری می‌کردند‌ متوجه می‌شدند ۱۰ سال پیش پروانه زرین جشنواره فیلم کودک و نوجوان را کسب کردم. سریال «وفا» و «پروانه» از جمله کارهای معروف من بودند. بنابراین ژانر اجتماعی را دوست دارم. ضمن اینکه افتخار می‌کنم، فیلم‌هایی مثل «آیینه بغل من» و «من سالوادور نیستم» که به گیشه سینما کمک می‌کند، ساختم. چون آنها هم جزوی از علاقه من است.

او ادامه داد: اگر قرار باشد به شکل ترازویی به کارهایم نگاه کنیم، طرف ترازوی کارهای اجتماعی من در تمام سال‌های فعالیتم در تلویزیون و سینما سنگین‌تر است.

سهراب‌پور افزود: بعد از اینکه کار تمام شد، بخش عمده‌ای از فیلمبرداری فیلم «درخونگاه» به واسطه اینکه زمان زیادی برایش گذاشته بودیم نزدیک به ۱۵ دقیقه از کار را استفاده نکردیم. این با تدبیر آقای اسعدی بود. من فکر می‌‌کنم همه چیز را نمی‌شود در فیلم جا داد. اگر اینطور باشد دیگر اسمش فیلم نیست و سریال می‌شود.

اسعدی در پاسخ به این سوال که فیلم چرا اینقدر دیر وارد قصه می‌شود گفت: در ارتباط با ریتم فیلم اگر نکته‌ای هست. ریتم کلمه‌ای هست که ما شنیدیم و گاهی آن را با تمپو اشتباه می‌گیریم. ریتم تند اتفاق خاصی نیست. ریتم، یعنی لحن. یعنی ما از لحن درون یک فیلم‌نامه به ریتم می‌رسیم. یعنی ما از فیلم‌نامه به ریتم می‌رسیم. اگر ما ریتم را تندتر از لحن درون فیلم‌نامه کنیم، اشتباه است. بله، اینکه اگر شخصیت از همان دقایق اول متوجه نبودن پولش شود، و این شروع فیلم ما می‌شد، کار سختی نبود. من و نیما بسیار تلاش کردیم که بیننده بدون اینکه خسته شود پیش از این اتفاق را ببینید تا به نقطه مورد نظر برسد. این چالش ما بود که برایمان بسیار لذت‌بخش بود.

اسعدی درباره تقدیم کردن فیلمش به مسعود کیمیایی گفت: اولا قصه متعلق به سال ۱۳۷۰ است، دوما پیشکش به آقای کیمیایی دلیل دارد. من مثل بسیاری از فیلمسازان به او ارادت دارم. چون فکر می‌کنم آقای کیمیایی جریان‌سازترین فیلمساز این مملکت است. از جریان فیلم‌های او بود که بسیاری از فیلم‌سازان و بازیگران وارد سینما شدند. من هیچ‌وقت مراوده شخصی با‌ آقای کیمیایی نداشتم. رابطه دورادوری با او دارم. به خاطر بی‌مهری‌هایی که نسبت به آقای کیمیایی در این روزگار می‌شود، فکر می‌کردم باید فیلمم را به او تقدیم کنم. بنابراین با کسب اجازه از تهیه‌کننده این کار را انجام دادم. تا بگویم؛ شیر، پیر هم که شود، شیر است. دوست دارم زمانی که زنده است، ببیند کسی فیلمش را به او پیشکش کرده است. می‌خواستم من اولین نفر باشم. نه زمانی که دیگر در میان ما نیست.

در ادامه مهراوه شریفی نیا در مورد سطحی بودن نقش ملیحه در فیلم و خارج نشدن از تیپ بازیگری اش گفت: من موافق نیستم با این انتقاد. از ابتدا قرار بود ملیحه نقش دختری شل و ول و تن‌لش را بازی کند که یک احساس گناه را بخاطر نگفتن اصل ماجرا به برادرش با خود حمل می کند. ضمن اینکه این شخص به یک یاس و افسردگی پس از پایان جنگ دچار شده است. جنگی که باعث شده شاگردان و دوستانش کشته شوند و او که یک معلم است از کار بیکار شده است.

اسعدی در پاسخ به سوالی درباره هدفش از ساخت این فیلم و اینکه فیلمش دارای مضمونی ضدهویتی و ضد ایرانی است، گفت:من چطور می توانم در این مملکت فیلم بسازم و ضد هویت این مملکت فیلم بسازم؟ مگر چنین چیزی می‌شود؟ چرا با این حرف ها می خواهیم همدیگر را تخریب بکنیم؟ همان اندازه که شما دلسوز مملکت هستید من هم هستم. خدا از من نگذرد اگر چنین کاری کرده باشم.من عاشق مملکتم هستم چطور می توانم ضد آن فیلم بسازم؟ با شعار و حلواحلوا کردن دهان شیرین نمی‌شود.

نوشته نشست فیلم «درخونگاه» برگزار شد/ سیاوش اسعدی: ریتم تندتر از فیلم‌نامه اشتباه است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی افزود: به اعتقاد من این فیلم باید یا در فضای جشنواره دیده شود و یا در غیر این صورت شرایطی فراهم شود تا در همین ایام برای اهالی رسانه و مخاطبان حرفه ای سینما به نمایش درآید. تمام انرژی مان بر این است که مراحل فنی با بهترین کیفیت آماده نمایش شود تا انرژی صرف شده برای این پروژه با همان کیفیت به بیننده منتقل شود.

سهراب‌پور بیان کرد: «درخونگاه» از منظر داستانی شکلی خاصی دارد و کار پر زحمتی بود که در بخش خصوصی و بدون هیچ حمایتی ساخته شد و به عنوان تهیه کننده معتقدم کار قابل قبولی است و مطمئنم که بازخوردهای خوبی خواهد  داشت. امیدوارم زحمات بچه ها نتیجه بخش بوده و اهالی رسانه و مخاطبان حرفه ای سینما در همین ایام کار را مشاهده کنند.

فیلم سینمایی «درخونگاه» به تهیه کنندگی منصور سهراب پور و کارگردانی سیاوش اسعدی جلوی دوربین رفته و امین حیایی، ژاله صامتی، مهراوه شریفی‌ نیا ، نادر فلاح، محمود جعفری، منصور شهبازی، افشین سنگ چاپ، فاطمه مرتاضی و پانته آ پناهی‌ها با حضور جمشید هاشم‌ پور به ایفای نقش پرداخته اند.

عوامل این فیلم عبارتند از: نویسنده: نیما نادری و سیاوش اسعدی، مشاور پروژه: روزبه معینی، مدیر فیلمبرداری: تورج اصلانی و فیلمبرداران: حسن و مهدی اصلانی، مدیر برنامه ریزی و دستیار اول کارگردان: علیرضا صالحی، طراح صحنه و لباس: مجید علی اسلام، طراح گریم: آرزو حلاجی، مدیر صدابرداری: ناصر انتظاری،  مدیر تولید: ناصر ریحان صفت ، جانشین تولید: عباس نصرالله، جلوه های ویژه میدانی : رضا ترکمان ، عکاس و فیلمبردار پشت صحنه: مهرداد ناصری.

نوشته «درخونگاه» برای حضور در جشنواره فیلم فجر آماده است/ امیدوارم زحمات‌مان دیده شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.