قدرت الله باقریان، صدابردار سینمای مستند و از همراهان شهید آوینی در روایت فتح، مهمان اصلی این قسمت از برنامه است. او در گفت‌وگو با حامد شکیبانیا درباره‌ی تجربه‌ی صدابرداری در دفاع مقدس و خاطرات همکاری با آوینی سخن می‌گوید.

باقریان از صدابرداران سابقه‌دار در سینمای ایران است که تجربه حضور در جنگ در گروه جهاد تلویزیون و روایت فتح را دارد؛ فیلم مستند «زبرالحدید (پاره‌های آهن)» یکی از آثار ماندگار اوست که در روایت فتح ساخته شده است.

در بخش عکاسی مستند، ناصر محمدی مهمان برنامه خواهد بود و درباره تجربیات خود در این عرصه سخن می‌گوید. همچنین مجموعه‌ عکس «معدن طلای سرا پلادا» تهیه شده توسط سباستیائو سالگادو مرور می‌شود.

در بخش دیگری از برنامه نیز آریان عطارپور پیشنهاد تماشای فیلم مستند «تلماسه‌ی خودوروفسکی» را به مخاطبان می‌دهد.

برنامه‌ی تلویزیونی «نردبان» تلاش می‌کند با نگاهی تخصصی به فیلم و عکس مستند، مروری بر آثار ایرانی و خارجی این حوزه داشته باشد. این برنامه با اجرای حامد شکیبانیا، کارگردانی و تهیه‌کنندگی اصغر احمدپور و فاطمه بوربور و ضبط شده در استودیو نفت، با بخش‌هایی متنوع جمعه‌ها ساعت ۱۸:۳۰ روی آنتن شبکه مستند می‌رود و بازپخش آن شنبه‌ها ساعت ۰۰:۰۰ و ۱۴:۳۰ است.

نوشته صدابردار روایت فتح مهمان برنامه «نردبان» شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این قسمت از برنامه، مصطفی دالایی از فیلمبرداران برجسته روایت فتح در زمان جنگ مهمان ویژه برنامه است. او که دوست نزدیک و فیلمبردار مورد علاقه شهید آوینی بوده است از تجربه کارکردن با این چهره هنری، عقاید و نظریات او صحبت می‌کند. «پاتک روز چهارم»، «شب عاشورایی» و «دلباخته» از جمله آثار تصویری او در روایت فتح  محسوب می‌شود. شهید آوینی دالایی را فیلمبرداری می‌داند که حرف‌های او را درست فهمیده و کارش را به درستی انجام داده است.

مصطفی دالایی ضمن صحبت درباره شهید آوینی، نکات ارزشمندی در موضوع فیلمبرداری در سینمای مستند که در نردبان بررسی می‌شود، مطرح می‌کند. او یکی از فیلمبرداران باسابقه سینمای مستند است که تجربیات زیادی در این زمینه در اختیار دارد.

در بخش گفت‌وگوی بین‌المللی، «نردبان» این هفته با استلا بروتزی، نظریه‌پرداز انگلیسی سینما و مستند گفت‌وگو کرده است. او تجربیات خود درباره سینمای مستند را با مخاطبان نردبان و کارگردانان ایرانی به اشتراک گذاشته است.

در این قسمت از نردبان پرونده فیلمبرداری در سینمای مستند نیز با گفت‌وجوی محمد حدادی و حمیدرضا فطوره‌چیان ادامه پیدا خواهد کرد. علاوه بر این، درباره اصلاح رنگ و نور و تکنیک استفاده از چند دوربین توضیحاتی داده می‌شود.

«و اینک مستند» بخش دیگری از برنامه این هفته «نردبان» است و در آن فیلم‌سازان بزرگی که فیلم مستند ساخته‌اند، معرفی می‌شوند. در این قسمت، آثار میکل آنجلو آنتونیونی معرفی و بررسی می‌شود.

«نردبان» مجموعه برنامه تلویزیونی شبکه مستند است که تلاش می‌کند به فیلم و عکس مستند با نگاهی تخصصی توجه کند. این برنامه با اجرای محمد (حامد) شکیبانیا، کارگردانی و تهیه‌کنندگی اصغر احمدپور و فاطمه بوربور با آیتم‌هایی متنوع جمعه‌ها ساعت ۱۷:۳۰ روی آنتن شبکه مستند می‌رود.

نوشته بررسی پرونده سینمای شهید آوینی در برنامه «نردبان» با حضور فیلمبردار روایت فتح اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی در ادامه افزود: شهید مرتضی آوینی بیش از یک هنرمند، اندیشمندی  بود که با مطالعات کتب و مکاتب نسبت به جامعه آرمانی خود نظریه داشته است و در جهت توفیق آن تلاش می کرد.

رفیعی به خصوصیات شهید آوینی اشاره کرد و اظهار داشت: سید مرتضی آوینی فرزند زمانه خودش بود و شناخت دقیقی از زمان خودش داشت و این موضوع عامل موفقیت آثار وی در روایت فتح بود .

این مدیر فرهنگی در ادامه افزود: روایت فتح یک دانش نامه مدون از سید مرتضی آوینی بود که گروهی از مستندسازان با تسلط بر تجارب زیستی مبادرت به تولید فیلم کردند و نگاه جدیدی نیز به انقلاب داشتند.

وی در ادامه صحبتهایش گفت: اگر اندیشمندی در جایگاه یک فیلمساز بداند که چه محتوایی را می خواهد به مخاطب ارائه بدهد و آن را مبتنی بر عقیده خود بسازد می تواند اثر را ماندگار کند و در بین مخاطب جایگاه خودش را به دست اورد.

رفیعی با ارائه سیاست جدید گروه مستندسازی بنیاد روایت فتح گفت: در گروه روایت فتح اگر چه ماموریت ما ثبت تاریخ آثار انقلاب و دفاع مقدس است اما در تلاشیم مستندهای جنگی را تولید و ارائه بدهیم که به درد مردم بخورد و به نوعی غرور ملی و فرهنگ مقاومت در برابر سختی ها را در آحاد جامعه افزایش دهد.

وی افزود: متاسفانه در  طول این سالها غیر از دو مورد محدود، هیچ مطالعه دقیق و دانشگاهی در خصوص مکتب مستندسازی آقا مرتضی آوینی اتفاق نیفتاده است و ما خلا جدی در حوزه نظریه پردازی درخصوص مستندسازی با الگوی روایت فتح در سطح دانشگاه ها داریم، لذا باید از روش فیلمسازی شهید آوینی به عنوان فرمول فیلمسازی جنگ و دفاع مقدس استفاده کنیم .

این مدیر فرهنگی در ادامه برنامه «افق سینما» گفت: فیملسازان در گذشته با ۲۰ هزار حلقه آرشیو از فیلم های دفاع مقدس مواجه بودند که ما سعی کردیم این مجموعه را تجمیع و تسهیل گری کنیم برای فیلمسازان که از این آرشیو گرانبها استفاده کنند.

مسئول گروه مستندسازی روایت فتح با اشاره به آرشیو دفاع مقدس در مجموعه روایت فتح گفت: آنچه که ما در گروه روایت فتح به عنوان گنجینه نگهداری کردیم متعلق به نظام جمهوری اسلامی است و همه فیلمسازان و مجموعه ها و شرکت های معتبر سینمایی می توانند از امکانات این مجموعه استفاده کنند و منحصر به چند طیف خاص و محدود نیست.

وی در دامه گفت: چیزی به نام حبس ارشیو دیگر معنی ندارد و به زودی گروه روایت فتح شرایط واگذاری آرشیو را فراهم می کند و از دانشمندانی که مباردت به تولید دانش در این حوزه بکنند دعوت می کنیم و آرشیو را در اختیارشان قرار می دهیم.

وی افزود: بخشی از آرشیو روایت فتح در خصوص سیره تربیتی شهداست و مبتنی با گفتگو با پدر و مادران شهداست و در این خصوص مجموعه ای را با عنوان  «راه مادری» تولید کردیم که از صدا و سیما پخش شد و در ادامه آثار دیگری نیز با این موضوع در حال تولید داریم.

رفیعی درپایان خاطرنشان ساخت: طبق آمار سالانه ما ۸۰۰ پدر و مادر شهید را از دست می دهیم و عدم حضور این عزیزان مستندهای ما را در آینده با چالش روبرو می کند. ما ۳۰۰۰ سوژه درححوزه دفاع مقدس داریم که با وجود این تعداد سوژه،  مجموعه تولیداتی که در طول ۴۰ سال تولید شده است فقط ۲۰ درصد از این تعداد را در بر می گیرد.

نوشته آرشیو «روایت فتح» متعلق به همه فیلمسازان است نه چند طیف محدود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اجرای این برنامه را سیدمحمد حسینی منتقد سینما برعهده داشت. وی در ابتدای مراسم با اشاره به اینکه هدف اصلی این نشست بررسی «چالش فرم و محتوا در سینما» با تامل بر مقاله‌ «ماهیت سینما» از مجموعه آیینه جادو شهید آوینی است، بخش‌هایی از این مقاله را خواند و گفت: بحث پیرامون فرم و محتوا در سینما یک بحث بسیار طولانی و پرتکرار است که تا حدودی شبیه ماجرای مرغ و تخم‌مرغ شده است!

*افخمی: اعتقادی به فرم و محتوا در سینما ندارم!

بهروز افخمی اولین مهمان این برنامه بود که حسینی نظر او را در ارتباط با این چالش جویا شد. افخمی در پاسخی کوتاه به این سوال گفت: به نظر من فیلمسازی یک کار تجربی و عملی است و مشغول شدن به الفاظی چون فرم و محتوا در زمینه عملی به کار نمی‌آید و در واقع با آن نمی‌توان فیلم ساخت و من به آن‌ها اعتقادی ندارم.

محمدحسین مهدویان کارگردان فیلم سینمایی «ایستاده در غبار» دومین مهمان برنامه بود که در ارتباط با چالش فرم و محتوا در سینما اظهار کرد: به نظرم شهید آوینی در آخرین مقاله خود یعنی همان تکنیک در سینما می‌خواست این نگاه فرم و محتوا به سینما را اصلاح کند.

وی افزود: من هم به عنوان یک فیلمسازی که تازه فعالیت جدی خود را در این عرصه آغاز کرده است، معتقدم که فیلمسازان وقتی تصمیم به تولید یک اثر می‌گیرند، خیلی خود را درگیر این فرم و محتوا نمی‌کنند و بیشتر سعی می‌کنند براساس درک خود از آن‌چه که می‌خواهند به مخاطب نشان دهند، عمل می‌کنند.

*یامین‌پور: مخلوط نکردن فرم و محتوا باعث ابتذال در سینما می‌شود

وحید یامین‌پور پژوهشگر و استاد دانشگاه آخرین مهمانی بود که مورد سوال مجری در ارتباط با چالش فرم و محتوا در سینما قرار گرفت. یامین‌پور گفت: آوینی در مقالات سینمایی خود معتقد است فرم و محتوا باید توامان با یکدیگر بجوشد و از هنرمندی که این دو را با یکدیگر مخلوط نکند اثر دینی تولید نمی شود و حتی مخلوط نکردن این دو باعث ابتذال در سینما خواهد شد و اثر را به ضد محتوا تبدیل می‌کند.

اگر تکنیک و فرم در سینما رعایت نشود، اثر به ابتذال کشیده خواهد شد و تولد توامان فرم و محتوا از این زاویه توسط شهید آوینی نقد می‌شود. تا وقتی که شهید آوینی در نقدهای خود اسمی نمی‌آورد، به او احترام می‌گذاشتند اما زمانی که در نقدهای خود از کارگردانان بزرگ اسم ‌برد، حمله‌ها علیه او آغاز شد.

*افخمی: اگر آوینی زنده بود، می‌خواست فیلمی چون «ایستاده در غبار» بسازد

در ادامه این نشست بهروز افخمی با اشاره به اینکه تکرار بحث‌هایی چون فرم و محتوا به ویژه در سینمای ما، بیشتر شامل بحث‌هایی است که تاثیری عملی در سینما ندارد، بیان کرد: معمولا در کشور ما الفاظی در کار فیلمسازی استفاده می‌شود که برای مخاطب عام معنایی ندارد.

وی اضافه کرد: برای مثال تعریف میزانس از نظر یک سینماگر و یا یک تئاتری متفاوت است و منتقدین نیز براساس تعریف تئاتری‌ها به بررسی میزانسن در سینما می‌پردازند. در حالی که باید پرسید اصلا این اصطلاحات به چه درد ما می‌خورد و درواقع این همه بحث‌های نظری چه کمکی به ساخته شدن فیلم خوب در سینما می‌کند؟ همچنان که ساخت فیلم های خوب هم هیچ کمکی به ترویج بحث‌های نظری نکرده است.

مجری برنامه «هفت» در ادامه سخنانش تاکید کرد: ما باید به دنبال این باشیم که امروز تفکرات آوینی چه جایگاهی دارد و چگونه می توانیم از آن استفاده کنیم؟ من معتقدم امروز اگر آوینی زنده بود و فیلم محمدحسین مهدویان را می‌دید، می‌گفت ایکاش من این فیلم را ساخته بودم.

*افخمی: وجه عملی آوینی بر نظریه‌پردازی او تقدم داشت

افخمی با تاکید بر غلبه وجه عملی آوینی بر فعالیت‌های نظریش گفت: به نظرم وجه نظری سید مرتضی آوینی نسبت به وجه عملی او آن‌قدر ارزش ندارد. بلکه وجه عملی او عکس‌العملش در برابر مسائل و خرافاتی بود که آن‌ روزها می‌خواستند در سینما باب کنند.

وی افزود: البته اگر او به مباحث نظری ورود پیدا کرد چون می‌خواست در مقابل تصورات و خرافات رایج سینما و هنر که به وسیله فضای روشنفکرانه آن دوران بدیهی محسوب می‌شد، مقابله کند و در مقابل اندیشه آن روزهای سینما که می‌خواست تارکوفسکی را به یک ایده‌آل در سینمای ایران تبدیل کند، ایستاد.

*الهام گرفتن افخمی از آوینی در تولید «روز فرشته»

کارگردان فیلم سینمایی «عروس» با انتقاد از فلسفه‌بافی‌های مرسوم در عرصه تئوری‌ها سینمایی گفت: من معتقدم از نظریه پردازی و فلسفه‌بافی‌های امروزی به جایی نمی‌رسیم؛ چون پرداختن به آن عمر تلف کردن است. اگر احساس کردید می خواهید نظریه پردازی کنید باید در جهت نفی نظریه پردازی قدم بردارید.

وی همچنین در پاسخ به سوال یکی از دانشجویان در ارتباط با میزان تاثیر شهید آوینی بر آثار بهروز افخمی گفت: من نمی‌توانم در ارتباط با این موضوع اظهارنظر کنم و دیگران باید بگویند که این تاثیر را تا چه اندازه در آثار من می‌بینند. البته من با الهام از یکی از جملات او یکی از سکانس‌های اصلی فیلم «روز فرشته» را ساختم ولی در ارتباط با تاثیرات دیگر، من نمی‌توانم اظهارنظر کنم.

* مهدویان: روایت فتح من را از سردرگمی در فیلم سازی نجات داد

پس از این سخنان، محمدحسین مهدویان در ارتباط با تاثیر شهید آوینی بر روند فیلمسازی خود گفت: فیلم نامه ها و فیلم های شهید آوینی در کار من خیلی موثر بود. من در دوره دانشجوییم فیلم نامه های شهید آوینی را مطالعه می‌کردم و فیلم های روایت فتح را هم می دیدم و آن‌ها من را از سردرگمی در فیلم سازی نجات داد.

وی افزود: اگر با تفکرات شهید آوینی آشنا نمی شدم، فیلم هایی مثل «آخرین روز زمستان» و «ایستاده در غبار» را نمی‌ساختم و اگر می ساختم هم بدون شک این گونه نبود.

*سکانسی از روایت فتح که باعث ساخته شدن «ایستاده در غبار» شد

این کارگردان جوان سینما با گلایه از بی‌توجهی به اندیشه‌های شهید آوینی در دانشگاه‌ها اظهار کرد: یکی از دلخوری های من این است که چرا در این برنامه های دانشگاه ها مثل دانشگاه های تهران درباره فیلم های آوینی صحبت نمی شود. در محافل هنری آوینی نادیده گرفته شده و صحبتی از فیلم های او در مجامع هنری نیست.

وی با اشاره به یکی از سکانس‌های فیلم روایت فتح که تاثیر زیادی بر او گذاشته بود، بیان کرد: سکانس مربوط به قسمت شب عاشورایی روایت فتح که مربوط به حضور غواصان در شب عملیات و خداحافظی آن‌ها با هم بود، آن‌قدر بر من تاثیر گذاشت که به دنبال ساخت این دو فیلم رفتم.

مهدویان اضافه کرد: بعد از دیدن این سکانس و آشنایی با دیدگاه ساده شهید آوینی نسبت به ساخت فیلم، بسیاری از فیلم‌هایی که منتقدین به آن‌ها توجه می‌کنند، برایم به عنوان آثاری متظاهر جلوه می‌کنند که سعی کرده‌اند، کار را بدون دلیل پیچیده کنند.

کارگردان «ایستاده در غبار» خاطرنشان کرد: من از دوره نوجوانی فیلم‌هایی همچون «عروسی خوبان» و یا «هامون» را می‌دیدم که اصلا دوست نداشتم ولی فکر می‌کردم باید برای کارگردان شدن حتما آن‌ها را ببینم اما بعد از آشنایی با اندیشه شهید آوینی نگاهم نسبت به این موضوعات تغییر کرد و فهمیدم که آوینی به خاط همین تفکرات بود که در میان مردم ماندگار شد.

*یامین پور: فیلمسازان باید خود را به حقیقت نزدیک کنند

وحید یامین پور در خصوص آثار شهید آوینی گفت: نسبت روایت فتح به مقالات آوینی نسبت عرفان عملی و عرفان نظری است. ساختن فیلم خیاطی نیست، بلکه خلق اثر است. در روایت فتح تمام شان نظری آوینی را می‌بینیم که هیچ تعارضی بین روایت فتح و مقالات آوینی وجود ندارد.

وی در ادامه در ارتباط با مباحث فرم و محتوا در سینما گفت: تمام نقدهایی که آوینی به این سینما دارد این است که یک فیلمساز باید خود را به حقیقت نزدیک کند و تصور نکند که اثر فقط برای خودش است نه برای مخاطب. در واقع او معتقد بود سینما برای مخاطب عام است و در اختیار فیلم ساز نیست، بلکه در اختیار حقیقت است.

این استاد دانشگاه با اشاره به جایگاه آموزش و تئوری‌های سینمایی در عرصه تولید آثار سینمایی بیان کرد: آموزش در سینما لازم است. البته که هر کسی نمی تواند نقد داشته  باشد، چه بسیار کسانی که آموزش می دهند، اما خود نمی‌توانند نقد کنند.

*یامین پور: آوینی منتقد نظام آموزش هنر و سینما بود

وی ادامه داد: شهید آوینی خودش یکی از منتقدین نظام آموزش هنر و سینما بود و معتقد بود که از این آموزش افرادی که به درد سینمای کشور بخورند و فیلم ایرانی بسازند بیرون نمی آید. تلاش آوینی این بود که دلایلش برای فیلم های خوب را ارائه دهد. در واقع تئوری آوینی تئوری سینمای ملی است.

یامین‌پور خاطرنشان کرد: دلیل نقد آوینی به بسیاری از کارگردانان همچون مرحوم علی حاتمی و داریوش مهرجویی این بود که آن‌ها و آثاری همچون «هزاردستان» و «هامون» که به وسیله آن‌ها ساخته شد، نسبتی با سینمای ملی نداشت و دلیل آن هم فاصله گرفتن این افراد از حقیقت بود.

نوشته افخمی: اگر آوینی زنده بود می‌خواست فیلمی مانند «ایستاده در غبار» بسازد/ دیدن کدام سکانس روایت فتح باعث ساخته شدن «ایستاده در غبار» شد؟/ آوینی منتقد نظام آموزش هنر و سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سریال «در محاصره» به کارگردانی امیر مهدی پور وزیری به تهیه کنندگی مهدی همایونفر، داستان زندگی کسانی است که در جریان روزهای سخت حصر آبادان در این شهر ماندند و از آن دفاع کردند.

مهدی همایونفر مدیرعامل موسسه فرهنگی هنری روایت فتح در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، گفت: اولین قسمت مستند «در محاصره» جمعه همین هفته ساعت ۲۰ از شبکه یک سیما پخش می‌شود و پخش هفتگی آن در ده هفته تا ایام دهه فجر ادامه خواهد داشت.

تهیه کننده «در محاصره» افزود: چند سالی بود که روایت فتح تولید متفاوتی نداشته است تصمیم گرفتیم که تولیداتی داشته باشیم که موضوعات دوران دفاع مقدس را جذاب‌تر مطرح کنیم. مجموعه‌های مستند داستانی «در محاصره» تولید شده است که در نوع خود یک غافلگیری بزرگ برای مخاطبان مستندهای روایت فتح است. در این مستند  ۸۰ درصد کار بازسازی شده است و مابقی آن بازخوانی خاطرات شروع جنگ تا زمان محاصره آبادان و عملیات ثامن الائمه (ع) است.

همایونفر در مورد پرداخت جدید روایت روزهای جنگ در سری جدید مجموعه مستندهای «روایت فتح» گفت: این مستند خاطرات مردم را در قالب داستان یک زن و شوهر که به همراه بچه‌ شان به شهر آبادان برمی‌گردند، بازگو می‌کند. هر کدام از آدمهایی مستند «در محاصره» داستانک‌های خودشان را دارند.

وی در مورد فعالیتهای اخیری که این موسسه در عرصه تولید داشتند، گفت: «در محاصره» اولین کار از مجموعه مستندهای «روایت فتح» است که در قالب مستند داستانی تولید شده است. مثلا مستند‌ی در مورد منطقه بستان داریم یا مستندی در مورد زندگی شهید وزوایی و عملیات فتح المبین در حال تولید است. مستند داستانی دیگری در مورد عملیات والفجر۲ داریم که آن هم تولیدی متفاوتی خواهد داشت.

مدیر عامل موسسه فرهنگی هنری روایت فتح ادامه داد: مجموعه‌مستندهای جدید روایت فتح که با موضوع اقتصاد مقاومتی است تحت عنوان کلی «قیام لله» از دو هفته قبل از شبکه یک سیما در حال پخش است. موضوع اقتصاد مقاومتی از جمله تاکیدات مقام معظم رهبری است و راه نجات و حیات کشور در اقتصاد مقاومتی است. این مجموعه مستند در شهرهای مختلف ایران فیلمبرداری شده است.

آهنگساز این مجموعه بهزاد عبدی است و ضبط موسیقی آن در کشور اوکراین و توسط ارکستر ناسیونال اوکراین انجام شده است. شعر این قطعه را کاظم بهمنی سروده است. محمد معتمدی هم خواننده تیتراژ پایانی سریال «در محاصره» است.

منبع: خبرگزاری تسنیم

نوشته «در محاصره»، مستندی که می‌خواهد مخاطبان روایت فتح را غافلگیر کند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.