*بارها در مورد موضوع جایگاه زبان فارسی در سینما صحبت شده است که خود شما هم به این موضوع پرداخته‌اید، فکر می‌کنید تا چه اندازه سینمای امروز ما از زبان فارسی و فرهنگ آن به دور است و تا چه اندازه با آن قرابت دارد؟

اگر منظور شما این است که سینما چه خدمتی به زبان فارسی می‌کند، باید بگویم که سینما ترکیب هفت هنر است و یکی از این هنرها داستان و شعر و به عبارتی همان کارکرد ادبی زبان است که از آن استفاده می‌شود تا در خدمت پیشبرد داستان باشد. قرار نیست که سینما ویترین زبان فارسی یا هر زبان دیگری شود. هر فیلمی که در سینما ساخته می‌شود حاصل عکس‌العمل فیلمنامه‌نویس و کارگردان آن به دوره زمانی خودش است؛ بنابراین هر فیلمی ویترین زبان مورد استفاده مردم در آن دوره است و اینکه حالا ما ببینیم سینما چه کمکی می‌تواند به زبان فارسی کند در حد این است که سازنده فیلم یا فیلمنامه نویس تا چه اندازه راجع به زبان فارسی و هویت فرهنگی آن ارق دارد و تا چه اندازه دارای سواد فرهنگی است که بتواند آن را منتقل کند.

*بی‌تفاوتی به زبان فارسی در رسانه‌ها به‌خصوص در سینما و تلویزیون به‌اندازه‌ای بی‌رویه شده است که خیلی‌ها به آن واکنش نشان داده و انتقاد داشته‌اند، به نظر شما چه باید کرد که این فرهنگ بازسازی شود؟ آیا لازم است کتاب‌هایی دراین‌خصوص نگاشته شود یا خیر؟

رسانه‌های ما، از صداوسیما گرفته تا خبرگزاری‌ها و روزنامه‌ها دچار یکسری نقصان و پارادوکس هستند. تلویزیون برنامه‌ای می‌سازد و در آن نقد می‌کند که مسئولان کلماتی را اشتباه گفته‌اند و فارسی را پاس نداشته‌اند، به‌عنوان‌مثال به جای واژه «گروه» از کلمه «تیم» استفاده کرده‌اند، درصورتی‌که اخباری که از همین تلویزیون پخش می‌شود مملو از غلط‌های مختلف است و بسیاری از سریال‌ها و به‌ویژه صحبت‌های مجریان یا نقل‌قول‌های آنان جابه‌جا و اشتباه ادا می‌شود. از طرفی نوع بیان آن‌ها زیبنده یک رسانه ملی نیست. اینکه ما کتاب خاصی در این زمینه داشته باشیم و بخواهیم آن را مرجع کنیم، شدنی نیست! صحبت‌کردن صحیح دارای یک عوامل مختلفی در پس‌زمینه خود است؛ یکی از آن‌ها تربیت خانوادگی است که ما از چه کلماتی برای چه کسانی و در کجا استفاده می‌کنیم. مسئله دیگر در این زمینه کمبود رسانه دارهایی است که مطالعه می‌کنند و به روز و دارای واژگانی گسترده‌ای هستند.

مسئله دیگر این است که مشکل زیادی در زبان رسانه برای اطلاع‌رسانی‌ها وجود دارد، متأسفانه هنوز خبرنویس‌های ما نمی‌دانند که یکسری از کلمات را در خبر نمی‌توان استفاده کرد. از طرفی برخی اصطلاحات زبان خارجی وارد زبان فارسی شده‌اند که برمی‌گردد به ادا درآوردن تعدادی از مجریان یا مسئولان که با بکار بردن برخی کلمات خارجی یا حتی کلمات منسوخ شده فارسی که معنای آن‌ها تغییر کرده است، می‌خواهند به مطالعه زیادشان اصرار کنند و این بدترین شکل است و ضربه بسیار سنگینی به زبان فارسی می‌زند.

*به نظر شما نقش یک نویسنده در معرفی زبان و ادبیات مرسوم فارسی چیست؟ و نگاه ادبیات و زبان فارسی را چگونه می‌توان در قالب‌های سینمایی و تلویزیونی جای داد؟

نویسنده‌ها نقش زیادی دارند، بخش گسترده‌ای از شخصیت فرهنگی آدم‌ها از طریق مطالعه کتاب شکل می‌گیرد. با مطالعه، کلمات در ذهن ما نقش می‌بندند و فرهنگ غالب ما آدم‌ها بر شخصیت ما غلبه پیدا می‌کند، بنابراین نویسنده‌ای که بداند چگونه با استفاده از زبان منظور خود را بیان کند خیلی مؤثرتر از نویسنده‌ای است که نمی‌داند درباره چه چیزی می‌نویسد، اما اینکه چطور می‌توان نگاه زبان و ادبیات فارسی را در غالب‌های سینمایی جای داد، به همان نویسنده‌ها برمی‌گردد، نویسنده‌هایی که یا فیلمنامه‌نویس هستند و یا پژوهشگر که متن را در اختیار کارگردان قرار می‌دهند و البته باید آدم‌هایی باشند که سواد زبانی و بیانی و مطالعه به روز دارند و در مورد مطلب موردنظر پژوهش کرده‌اند، کسانی که سطح اطلاعاتشان به اینترنت و فضای مجازی محدود نمی‌شود و مطالعه و پژوهش عمیق روی موضوع دارند. فرق آن مانند تورق کردن و مطالعه کردن عمیق است. هر چقدر نویسنده باسوادتر باشد طبیعی است که اثر او کارآمدتر می‌شود.

مسئله‌ای که در این زمینه حتماً باید به آن توجه شود این است که «متن» یک موضوع ذهنی است؛ به این معنا که به تعداد تمام خوانندگان یک متن، تصویر در ذهن آن‌ها ایجاد می‌شود، در حالیکه تمام آدم‌ها یک فیلم سینمایی را یک جور می‌بینند. یعنی «متن» ذهنی است اما «فیلم‌ها» عینی هستند. در تبدیل این ذهنیت به عینیت ملاک اصلی توانمندی و هنرمندی کارگردان است که زبان مورد اشاره متن را به شکلی به بیننده منتقل کند که مصنوعی و شعارزده نشود.

*امروزه شاهد فیلم و سریال‌هایی هستیم که اقتباس از یک رمان هستند، آن هم از نویسنده‌هایی ناشناخته. به نظر شما رمان‌ها و کتاب‌های ما تا چه اندازه گنجایش این را دارند که در سینما از آن‌ها اقتباس شود؟

حقیقت این است که ما در داستان‌نویسی ایرانی بسیار عقب‌تر از جهان هستیم. دلایل زیادی در این زمینه وجود دارد و مهم‌ترین آن، این است که ما نویسنده‌ای که شغلش داستان‌نویسی برای اقتباس باشد، نداریم. همه رمان‌نویس‌های ایران دلی کار می‌کنند، درصورتی‌که در بسیاری از کشورهای جهان، نویسندگی رمان یک شغل پردرآمد محسوب می‌شود. ما در این زمینه با وجود پیشینه قوی اما پست‌رفت کرده‌ایم.

متأسفانه طی سال‌های اخیر داستان‌نویسی جدی گرفته نشده و داستان به آن معنا که تراوش‌کننده ذهن نویسنده باشد و موضوع آزاد داشته باشد، کم بوده و اغلب سفارشی بوده‌اند. از طرفی به حدی مخاطبان؛ داستان‌های بد ایرانی خوانده‌اند که از رمان‌های ایرانی زده شده‌اند و به ترجمه‌ها روی آورده‌اند. ازاین‌رو بسیاری از داستان‌نویس‌های ما امروزه کار ترجمه انجام می‌دهند. ما داستان‌نویس‌های خوبی داریم که به خاطر قوانین غلط ممیزی و نوع نگاه اشتباهی که روی داستان‌هایشان بوده، ترجیح دادند کار ترجمه انجام دهند تا در گیر و دار ممیزی‌های سلیقه‌ای نیفتند. در نتیجه رمان‌های خوبی هم نداریم که بتوان از آن‌ها اقتباس سینمایی کرد.

*اکنون که در ایام نمایشگاه کتاب قرار داریم کتابی هست که بخواهید به مخاطبان پیشنهاد دهید تا مطالعه کنند؟ و دلیل این پیشنهادتان چیست؟

اینکه بخواهم یک کتاب را برای خوانندگان نسخه پیچ کنم، اشتباه است چرا که تنوع سلیقه‌ای در خوانندگان وجود دارد و همین‌طور تنوع موضوعی و قالبی در داستان‌های امروز که به تعداد آن‌ها می‌توان کتاب معرفی کرد، اما به‌عنوان کسی که بیش از سی‌سال در ادبیات قلم زده‌ام یک پیشنهاد و سفارش دارم، آن هم این است که تا می‌توانید رمان بخوانید، رمان‌ها آینه تمام نمای جامعه؛ در برهه‌های زمانی خاص هستند. رمان‌ها ما را با شخصیت‌های متنوعی آشنا می‌کنند و ما با خواندن رمان می‌توانیم آدم‌های دیگر را درک کنیم و با درک کاراکترهای داستانی به درک کاراکترهای واقعی دوروبرمان می‌رسیم. ضمن اینکه وقتی با مسائل و مشکلات آن‌ها آشنا می‌شویم کمتر در مورد آدم‌ها حکم صادر می‌کنیم و بیشتر درکشان می‌کنیم. از طرفی تجاربی که سال‌ها زمان می‌برد تا به دست آوریم را می‌توانیم در رمان‌ها پیدا کنیم و اشتباه دیگران را تکرار نکنیم. گذشته از این‌ها، از داستان‌ها و روند رخ دادن آن‌ها هم حظ می‌بریم. به نظر من آدم‌های کتاب‌خوان آدم‌های به آرامش رسیده‌ای هستند.

* اثر جدیدی در حال نگارش یا در دست انتشار دارید؟

کتابی که امسال چاپ اولش را در نمایشگاه دارم، کتابی است با نام «قتل‌های مونوگرام» نوشته «سوفی هانا» که ترجمه کرده‌ام و از نشر افق بی‌پایان، منتشر شده است. این کتاب نوماجراهای پوآرو است که پیش از آن آگاتا کریستی نویسنده آن بود و در سال ۲۰۱۰ نویسنده‌ای با نام سوفی هانا، پنج قصه از این ماجراها را با همان کاراکتر پوآرو ولی این بار جدی‌تر و در پس زمینه‌های اجتماعی نوشته است. «قتل‌های مونوگرام» به افراط و تفریط در اخلاق و دین می‌پردازد.

کتاب دیگری که در راه چاپ دارم زندگی و آثار زنده‌یاد پرویز پورحسینی است که قرار است توسط نشر «پویا» منتشر شود. کتاب دیگرم، کتابی است که ۱۵ سال برای آن تحقیق و پژوهش کردم و به نوعی آموزش زبان انگلیسی است. این کتاب را به نام «واژگان واژگون» به نوعی با بیان طنز ابداعی خودم نوشته‌ام، این کتاب فرهنگ لغتی است که آموزش زبان فارسی و انگلیسی را توأمان با لحن طنز دارد و درعین‌حال که ریشه‌یابی کلمات را از آن یاد می‌گیری، م مفرح هم هست. «واژگان واژگون» تا تابستان تمام می‌شود و در اختیار دوستان قرار می‌گیرد.

به علاوه این آثار، دو کتاب هم در حال ترجمه دارم که یکی کتاب «شاه مرده است» و دیگری کتاب ترجمه نشده‌ای با نام «خداحافظ عزیزدلم» نوشته ریموند چندلر است.

نوشته عباس کریمی عباسی: سینما ویترینی برای زبان فارسی نیست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این جلسه سیدعباس صالحی با تبریک روز حافظ، افزود: در بازه زمانی که دکتر شالویی مسئولیت این حوزه در وزارتخانه را بر عهده گرفته اند اقدامات خوبی صورت گرفته و تلاش کردیم ابتدا در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به بازخوانی قوانین بپردازیم و بعد از آن از دیگر سازمان ها و نهادها توجه به زبان فارسی را مطالبه کنیم.

وی گفت: هم به دلیل ضرورت توجه به جایگاه زبان فارسی و هم به دلیل دغدغه مقام معظم رهبری در این حوزه باید به زبان فارسی توجه داشته باشیم.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تصریح کرد: با توجه به وجود این دغدغه ها اولین قدم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در این حوزه راه اندازی دبیرخانه مستقل زیر نظر وزیر بود.

وی ادامه داد: از دیگر اقدامات فعال کردن حوزه هایی مانند اداره کل چاپ و نشر و معاونت مطبوعاتی است. همچنین ارتباط با دیگر معاونت ها و بخش هایی که غیر مستقیم در این زمینه نقش دارند از اقدامات دیگر است.

صالحی ادامه داد: همچنین در استان ها هم واحدهای استانی پاسداشت زبان فارسی را فعال کرده ایم و قدم های خوبی برداشته شده است.

وی در عین حال تصریح کرد: این اقدامات را ابتدا از وزارتخانه آغاز کرده ایم تا بتوانیم از دیگران هم مطالبه داشته باشیم. به عنوان مثال در نامگذاری اسامی فیلم های سینمایی تاکید کرده ایم که حتما باید از اسامی فارسی استفاده شود.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: بخش دیگر اقدامات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی وظایف دبیرخانه شورای هماهنگی پاسداشت زبان فارسی به عنوان نقش ستادی برای حضور فعال دیگر دستگاه ها در اهتمام به زبان فارسی است که در این زمینه نامه نگاری هایی با سازمان ها و نهادهای مختلف داشته ایم.

وی افزود: در ذیل شورای هماهنگی پاسداشت زبان فارسی کارگروهی هم تشکیل شده که در ۸ ماه گذشته به طور مستمر جلسات خود را برگزار کرده و امیدوارم بتوانیم با اجرای قانون و توجه به منویات مقام معظم رهبری بیش از پیش نسبت به هویت و زبان فارسی توجه داشته باشیم.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه با اشاره به گستره بحث های مربوط به برخوردها و نظارت ها در مواجهه با اصنافی که از اسامی و تابلوهای غیر فارسی استفاده می کنند، گفت: در این زمینه باید ریشه و فرایندها را بررسی کنیم و آن ها را به دست بیاوریم هر چند که فرهنگ سازی هم در این حوزه مهم است و کارگروه شورای پاسداشت زبان فارسی باید آن ها را پیگیری کند.

وی تصریح کرد: همچنین در مسیر ثبت نام ها کار را باید جدی تر بگیریم و اهتمام بیشتری در این زمینه داشته باشیم و تمامی مراکزی که خدمات عمومی و مردمی ارائه می دهند در سامانه های خود به موضوع الزام استفاده از نامگذاری فارسی اشاره کنند.

در ابتدای این جلسه محمود شالویی مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در امور پاسداشت زبان فارسی گزارشی از جلسات کارگروه شورای هماهنگی پاسداشت زبان فارسی ارائه کرد.

وی با قرائت ابیاتی از حافظ، روز حافظ را گرامی داشت و افزود: کارگروه دائمی شورای هماهنگی پاسداشت زبان فارسی که بنا به دستور وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی در ذیل این شورا تشکیل شده تاکنون ۹ جلسه برگزار کرده است و اقدامات متعددی در زمینه پاسداشت زبان فارسی صورت گرفته است.

شالویی ادامه داد: مکاتبات با سازمان ها و نهادهای مختلف و دعوت آن ها بر اهتمام به زبان فارسی، ارتباط بیش از پیش وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با فرهنگستان زبان و ادب فارسی و مکاتبات مستمر با آن، فعال شدن واحدهای پاسداشت زبان فارسی در ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی در استان ها و … از جمله اقدامات این شورا بوده است.

وی با اشاره به دستور  جلسه امروز گفت: بررسی موضوع الزام تمامی دستگاه ها بر اینکه از مرحله نخست ثبت فعالیت فقط از اسامی و نشان فارسی استفاده کنند، تبادل نظر درباره نقش مسئولانه نیروی انتظامی در راستای قانون ممنوعیت اسامی و نشان های غیر فارسی و همچنین بررسی و رسیدگی به برخی شکایات و شبهات در این زمینه در کارگروه شورای پاسداشت زبان فارسی از جمله دستورات جلسه امروز است.

ضعف در زبان فارسی به معنای ضعف هویت و ملیت کشور است

در ادامه این جلسه غلامعلی حداد عادل رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی گفت: من نگران زبان فارسی هستم. ضعف زبان فارسی به معنای ضعف هویت و ملیت کشور به شمار می آید.

وی تاکید کرد: ایران در طول ۱۴۰۰ سال بعد از اسلام و حتی از ابتدای شکل گیری اش با دو عامل دین و زبان استوار بوده است و انسجام این دو امروز به منزله هویت کشور محسوب می شود.

حداد عادل ادامه داد: متاسفانه در داخل کشور توجه به زبان فارسی کم است و در خارج از کشور هم سعی بر ویرانی آن دارند.

وی افزود: توجه به زبان فارسی یکی از دغدغه های همیشگی مقام معظم رهبری بوده است و دیگر مسئولان کشور باید به این دغدغه توجه داشته باشند و در مقابل تخطی در آن مسئولانه رفتار کنند.

حداد عادل گفت: کشور ما سابقه ۷ هزار سال تمدن دارد و امروز نباید در بسته بندی های خود در حوزه های مختلف شاهد استفاده از واژه های لاتین و غیر فارسی باشیم. حتی در بسته های صادراتی هم باید زبان فارسی در اولویت باشد.

وی تاکید کرد: انتظار ما از دولت و مسئولان این است که به موضوع زبان فارسی به عنوان یک رکن هویت ملی توجه بیشتری داشته باشند و وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تاکنون در این زمینه مناسب عمل کرده اند و لازم است پاسداری بیش از پیش نسبت به زبان فارسی داشته باشند.

در ادامه دستورات جلسه مورد بررسی قرار گرفت و  اعضا نظرات و پیشنهادهای خود را ارائه کردند.

در پایان این جلسه، دستور جلسه اول مصوب شد و مقرر شد هر دستگاهی قبل از هرگونه ثبت، نام صنف را که باید فارسی باشد مشخص کند و پس از آن به درخواست کنندگان مجوز بدهد.

همچنین درباره دستور دوم جلسه مبنی بر نقش مسئولانه نیروی انتظامی در برخورد با اسامی و نشان های غیر فارسی در سطح شهر، مقرر شد کارگروه دائمی شورای پاسداشت زبان فارسی ظرف مدت ۲۰ روز  فرایندهای نظارتی و تقسیم کار ناظران را مشخص و سپس آن را در شورا مطرح کند.

در دستور سوم جلسه هم مصوب شد که رسیدگی به شبهات و شکایات بر عهده کارگروه شورای هماهنگی پاسداشت زبان فارسی باشد

نوشته وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی: فیلم‌های سینمایی باید نام فارسی داشته باشد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی تشریح کرد: این مجموعه قرار است در ۲۶ قسمت زیر ۱۵دقیقه‌ای در قالب موشن گرافی ساخته شود و پس از اتمام در رسانه‌های داخلی و فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی عرضه گردد.

فرمانی توضیح داد : این مستند با محوریت ریشه‌های زبان فارسی و ادبیات کهن و ذکر نمونه‌ها و حکایات، به اهمیت و نفوذ و گسترش و تاثیرگذاری این زبان در خارج از مرزهای ایران می‌پردازد.

وی افزود : قالب ساختاری این مستند به شیوه روایتگری تک راوی بوده و خروجی نهایی آن با جدیدترین متدهای موشن گرافی تا پایان سال جاری آماده خواهد شد.

نوشته مرکز مستند سوره موشن گرافی درباره نفوذ زبان فارسی در جهان می‌سازد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

یکی از دیدگاه ها بر این است که هرنوع وفاداری به امر ارزشی را به مفهوم ایدئولوژی تقلیل می دهند.

بسط و گسترش نظام سرمایه داری در جهان نتیجه و تبعات فرهنگی و اجتماعی خاص خود را دارد.

انسان در نظام سرمایه داری باید یک مصرف کننده ی رام باشد. این منطق نظام سرمایه داری است و در واقع در این نظام ،تعهد به هر چیزی در مصرف کننده محدودیت ایجاد می کند. در این پروژه در واقع خودآگاهی را از انسان می گیرند و  فرهنگ به شکل کالا در می آید و فرد به شکل یک اتم رها شده در یک جامعه ی بی حد و مرز و به یک تنهای سرگردان تبدیل می کند . در نظام سرمایه داری ریشه ی ما را با سنت و دین و مذهب و هرچه که تاریخی است سست می کند و وقتی هنرمندی فریاد می زند که ما دچار چنین وضعی هستیم بسیاری از منتقدین بر ما خرده می گیرند که بین هنر و ایدئولوژی خلط می کنید.

شهرستانی افزود : هنر و ادبیات متناسب با بازار جدید به شدت ذائقه ی عمومی را تقلیل می دهد و ذائقه های یکسانی را به دست می آورد و زیبایی شناختی را از انسان می گیرد .در حال حاضر ما با  آثاری روبرو هستیم که نتیجه ی  تولید انبوه است  و دیگر اصیل نیستند در حالیکه ویژگی یک ثر ادبی به اصالتش است.

این نویسنده و پژوهشگر در باره ی ویژگی های یک اثر ادبی اصیل گفت: یک اثر ادبی اصیل منحصر به فرد  و یگانه است نویسنده ی این اثر کسی است که ذائقه و سلیقه ی مخصوص به خود را دارد اما تلاشی نکرده است تا متفاوت باشد چیزی که درحال حاضر در بین نویسندگان بسیار با آن مواجه هستیم. حافظ با غزل سرایان عصر خودش خیلی تفاوت ندارد اما جاودانه است باید بتوان چیزی نوشت که تا یک ساعت بعد هم ارزش خواندن داشته باشد .این اتفاق مرهون این است که یک نویسنده همه ی عمرش را در مطالعه آثار نویسندگان بزرگ جهان  بگذراند.

همچنین سید حسین شهرستانی در رابطه با اینکه درحال حاضر سلیقه ها و ذائقه ها تغییر کرده و ممکن است سلیقه ی عمومی  این آثار متعهد  را نپذیرند ادامه داد :

یک وجهی از این مجهوریت در همه ی تاریخ بوده است و باید نویسنده این تنهایی را بپذیرد چرا که حکیمان بزرگ همواره تنها بوده اند. شاعر و هنرمند کسی است که با این غربت خو کند و به قواعد بازار تن ندهد.

شهرستانی در خصوص اهمیت زبان فارسی تاکید کرد و اظهار داشت:ادبیات ذاتا متعهد است و ما ادبیات غیر متعهد نداریم  این  تعهد است که مرا به سخن در می آورد. اما مهم ترین چیزی که ادبیات به آن تعهد دارد زبان است . در ترجمه ی یک اثر، اگر ترجمه به خوبی انجام شده باشد برای زبان فارسی هم یک آورده ی مفیدی دارد .گاهی اوقات ما ،در ترجمه به زبان مبدا احترام می گذاریم اما زبان مقصد را نمی شناسیم.

زبان فارسی ناموس ملی است و گاهی ممیزی ها فقط جنبه ی اخلاقی یک اثر را در نظر می گیرد و از لحاظ زبانی سخت گیری نمی شود.

«شب روایت» به تهیه کنندگی حسین شاه مرادی محصول گروه ادب و هنر شبکه چهار سیما است که سه شنبه ها ساعت ۲۳ به صورت زنده پخش می شود.

نوشته ادبیات ذاتا متعهد است/ زبان فارسی ناموس ملی است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.