در این فیلم تام کروز در نقش «چارلی بابیت» و داستین هافمن در نقش «ریموند بابیت» (مرد بارانی) حضور دارند.

فیلم مرد بارانی در سال ۱۹۸۹ توانست ۴ جایزه اسکار بهترین فیلم، بهترین فیلم‌نامهٔ غیراقتباسی، بهترین کارگردان و بهترین بازیگر نقش اول مرد برای داستین هافمن، را بدست آورد.

شخصیت ریموند یا مرد بارانی که در فیلم، داستین هافمن نقش او را بازی می‌کند، با الهام از شخصیت واقعی کیم پیک ساخته شده‌است. مرد بارانی شاید ترجمهٔ چندان صحیحی برای Rain Man نباشد زیرا در واقع تلفظ تغییریافته Raymond است. چارلی بعداً متوجه می‌شود که دوست تخیلی دوران کودکی‌اش که او به نام Rain Man می‌شناخت در واقع همان برادرش Raymond است.

چارلی بابیت (تام کروز) جوانی که غرق تجارت اتومبیل‌های لوکس است با خبر می‌شود پدرش فوت کرده و خانه ۳ میلیون دلاری‌اش را به برادر نادیده‌اش، ریموند (داستین هافمن) که مبتلا به ساوانت اوتیسمی است، بخشیده‌است.

«ساعت سینما» برنامه سینمایی است که فصل اول آن در ۲۶ قسمت به تهیه کنندگی و کارگردانی یوسف منصوری در گروه اجتماعی شبکه چهار سیما تولید می‌شود و ۵شنبه شب‌ها ساعت ۲۰:۳۰ روی آنتن می‌رود.

نوشته تحلیل «مرد بارانی» با دکتر سیدمحسن فاطمی در برنامه «ساعت سینما» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

محمدصادق لواسانی در ادامه درباره بحث درجه بندی سنی که درهفته‌های اخیر پیگیری شده بود صحبت کرد. لواسانی گفت درجه بندی سنی به مرحله اجرا رسیده است و قرار است درجه‌ی هر فیلم روی بلیت سینماها درج شود. آقای انتظامی در توئیتی اعلام کرده است که شورایی تخصصی برای درجه بندی سنی تشکیل و درجه بندی سنی از اول تابستان اجرایی خواهد شد.

در ادامه لواسانی از حاشیه‌های به‌وجود آمده برای سریال‌های شبکه نمایش خانگی نیز صحبت کرد. سریال رقص روی شیشه که از ابتدا قرار بود در ۲۶ قسمت ساخته شود به دلیل مسائل مالی دچار حاشیه شده و قرار است این سریال در ۱۳ قسمت به پایان برسد. این در حالی است که مخاطبین سریال از آخرین قسمت پخش شده این سریال ناراضی بوده‌اند. چند بازیگر سرشناس این سریال نیز از این پروژه جدا شده‌اند. این حاشیه‌ها برای سریال «نهنگ آبی» نیز بوده است و حواشی مالی برای این سریال نیز به وجود آمده است و باید دید سعید ملکان، تهیه کننده نهنگ آبی چه تمهیدی برای حل این مشکل اندیشیده است.

میز نقد  فیلم سینمایی «به دنیا آمدن»

امیررضا مافی در ادامه گفت: به دنیا آمدن درباره اختلاف یک زوج بر سر فرزندآوری است. فیلم از این جهت اهمیت دارد که پرسش‌های اساسی را در  فلسفه اخلاق در ذهن مخاطب ایجاد می‌کند. در غرب نظرات متعددی در مورد چیستی امر اخلاقی وجود دارد.  فایده‌گراها و  سودانگارها معتقدند که امری که فایده جمعی را پوشش دهد، امری اخلاقی ست اما ایده‌آلیست‌ها امر اخلاقی را امری مطلق می‌دانند. از دید آن‌ها دروغ تحت هر شرایطی مطلقا امر بدی است. میان  تئوری اخلاق و  عمل اخلاق فاصله زیادی وجود دارد.

وی عنوان کرد: در این فیلم با زن و شوهری مواجه هستیم که با عملی روبه‌رو شده‌اند که باید برخورد اخلاقی داشته باشند. فیلمی که پدر و مادر بر سر نگه داشتن فرزند دچار اختلاف هستند. پدری که به نظر می‌رسد خودانگار است، خواهان از بین بردن بچه است و مادری که دلش نمی‌آید فرزندی که در بطن دارد را از بین ببرد. فیلم دوگانه‌ای را مطرح می‌کند که وقتی تماشاچیان از سینما خارج می‌شوند راجع به آن از هم سوال می‌کند و از این جهت فیلم بسیار مهم است. از جهت دیگر فیلم الکن است  یعنی ایده و پاسخ روشنی ندارد.  کارگردان تنها وضعیتی را ترسیم کرده  و در جایی به لحاظ احساسی به نفع یکی از این دو غلطیده است.

وی ادامه داد :  فیلم فاکتورهای متعدد را نشان می‌دهد که همه آن‌ها ‌ زبانی هستند و منطقی که باید مخاطب را با یکی از اندیشه‌های اخلاقی همراه کند دیده نمی‌شود. «به دنیا آمدن» کوششی است که سعی کرده مخاطب؛ هر دو موقعیت متضاد را با هم درک کند. ما در سنت خود امر اخلاقی را در مقام نظر، مطلق می‌دانیم، اما در مقام عمل دچار نسبیت‌گرایی می‌شویم که به مصلحت، تئوری دینی و سنت مربوط می‌شود.

بهروز افخمی در ادامه گفت: موضوع فیلم «به دنیا آمدن»، کوشش برای تجربه کردن یک موقعیت عاطفی و احساسی است. فیلم‌ساز موقعیت هر دو شحصیت اصلی فیلم را از بعد عاطفی، به خوبی درآورده است. فیلم با تحلیل سر و کار ندارد. تحلیل کردن یا تقلیل دادن آدم‌ها به علم اخلاق یا موقعیت طبقاتی ربطی به فیلم ندارد.

آرش خوشخو نیز در ادامه گفت: دو گفتمان رایج در مورد فرزند نیاوردن داریم که هر دو را هدایت هاشمی مطرح می‌کند. یکی اینکه وقتی خودمان در زندگی دچار مشکل هستیم، چرا باید یکی دیگر را به زندگی‌مان وارد کنیم و دیگر آنکه وقتی دنیای ما دنیای تیره و تاری است، چرا باید فرزندی را به دنیا بیاوریم. این دو دیدگاه از سوی طبقه متوسط مطرح می‌شود. طبقه‌ای که اصول زندگی‌اش خارج از قواعد نظام است. بسیاری از سوءبرداشت‌های جامعه ما بر اثر سوءبرداشت مسئولین، خطبا و علما از طبقه متوسط است. این فیلم فرصت خوبی است تا خطباء و علماء با زندگی واقعی طبقه متوسط جامعه آشنا شوند.

وی ادامه داد: به علاوه، فیلم ریشه‌های سنتی طبقه متوسط را نیز به ما نشان می‌دهد. زنی که بازیگر تئاتر است، علاقه زیادی به شهرت دارد و هر روز تمرین تئاتر می‌کند، ریشه‌اش به شهر سنتی مانند یزد بر می‌گردد. نکته مهم دیگر این که فیلم نتیجه‌گیری مرسوم طبقه متوسط، بن بست یا راه خوش بی‌خود نشان نمی‌دهد، اتفاقا راه حل نشان‌مان می دهد. قرائت تلخ و تیره فیلم از زندگی در تهران هدایت هاشمی را مخاطب قرار می‌دهد و فقط اوست که این را قرائت را می‌شنود.»

امیررضا مافی گفت: تعریف من از طبقه متوسط با خوشخو متفاوت است. معتقدم فیلم، رمان و اثر هنری باید تاثیر معرفتی داشته باشد. شما می‌گویید تاثیر تجربی دارد اما من معتقدم ما را در وضعیت قضاوت قرار می‌دهد، وضعیتی که هر دو طرف حق دارند و در نهایت به بن‌بست می‌رسند و معتقدم پایان الکن است.»

آرش خوشخو گفت : واکنش دراماتیک بازیگران به صبغه طبقات اجتماعی آن‌هاهم بستگی دارد. این فیلم نمایش کامل طبقه متوسطی است که هدایت‌وار شروع و تتلو‌ وار تمام می‌کنند. آدم‌هایی که خیلی خوب زندگی می‌کنند اما وقتی تصمیم به بچه‌دار شدن می‌گیرند، فیلسوف شده و می‌گویند بچه مانع خوشبختی است.»

امیررضا مافی نیز ادامه داد : زن فیلم به حرکت و فعلیت می‌رسد، اما مرد با وجود اینکه اصرار زن در تصمیمش، یعنی نگه داشتن فرزند، را می‌بیند، همچنان در انفعال خود باقی می‌ماند. فعلیت و حرکت زن بسیار ارزشمند است و مخاطب را به سمت خود سوق می‌دهد که عبدالوهاب توانسته است آن را به خوبی به تصویر بکشد.

آرش خوشخو همچنان افزود: معمولا در فیلم‌هایی که راجع به طبقه متوسط است با گردابی از مشکلات مواجه هستیم.

این فیلم با اینکه در ابتدا مشکلاتی چون  سقط جنین و معضل اجاره‌خانه را مطرح می‌کند، در یک سوم پایانی، با نشان دادن پسر خاله هدایت هاشمی که مردی پرانگیزه، متعهد و خانواده دوست و برآمده از همین طبقه متوسط است، این پیام را به مخاطب القاء می‌کند که همه راه‌ها به بن بست ختم نمی‌شود.»

امیررضا مافی خاطرنشان کرد: مسئله فیلم یعنی سقط جنین، مسئله جهان شمولی است. در همه جای جهان راجع به آن بحث وجود دارد. در ایالت  آلابامای آمریکا به شدت عمل غیراخلاقی محسوب می‌شود و پزشکی که این جرم را مرتکب شود، به ۹۹ سال حبس محکوم می‌شود. حتی این مسئله به موضع درگیری حزب دموکرات و حزب جمهوری‌خواه به منظور جمع آوری رای برای انتخابات بدل شده بود.

بهروز افخمی به عنوان مجری کارشناس برنامه گفت: فیلم با توجه به وضعیت اکران و محدودیت سنی بالای ۱۵ سال، بختی برای پیدا کردن مخاطب خود و موفقیت ندارد و می‌بایست از طریق پخش ویدئویی و شبکه نمایش خانگی مخاطب خود را بیابد.

گفت‌وگو با  دکتر سیدمحسن فاطمی

بهروز افخمی در گفت‌وگو با  دکتر سیدمحسن فاطمی پیرامون نگاهی به «جهان شگفت‌انگیز فیلم‌ از منظر روانشناسی» گفت: زمانی  سینما به عنوان یک نمایش روی پرده بزرگ در حضور جمعیت و در سالن تاریک اتفاق می‌افتاد. مردم به سینما می‌رفتند و بدون اینکه مشغولیتی داشته باشند، با تمرکز کامل و در تاریکی، نمایشی را بر روی پرده‌ای بسیار بزرگ و در حضور جمعیت زیادی تماشا می‌کردند. در این شرایط، با قرار گرفتن در وضعیت نیمه خودآگاه یا ناخودآگاه، بسیاری از موقعیت‌ها را در فیلم تجربه می‌کردند، این تجربیات بخشی از تجربیات واقعی‌شان می‌شد و شخصیت آن‌ها و حتی شخصیت نسل‌ها را شکل می‌داد. به عبارتی، فیلم رسانه نبود، بلکه پدیده‌ای عجیب و حیرت انگیز بود که در بهترین شکلش هنر به حساب می‌آمد، می‌توانست با ناخودآگاه جمعی تماس بگیرد و تاثیرات عمیقی روی آن بگذارد.

در حال حاضر، به نظر می‌آید که این جنبه کم رنگ یا حتی ناپدید شده است. آن مراسم و آداب دیدن فیلم و تمرکز لازم هنگام تماشای آن، دیگر شرط اصلی ساخت فیلم نیست و فیلم‌سازِ امروز به این فکر نمی‌کند که فیلمی که می‌سازد مناسب نمایش بر روی پرده و آن فضا باشد، بلکه فکر می‌کند که این فیلم بر روی تلویزیون، لپ تاپ و حتی موبایل هم قابل دیدن باشد. حال این سوال پیش می‌آید که سینمای امروز، با توجه به مخلوط و مخدوش شدن مرزهای آن، صاحب جایگاه و قدرت پیشین هست؟

دکتر سید محسن فاطمی در پاسخ گفت: همانطور که زبان وجهی از انتقال اندیشه‌ها و احساسات را به همراه دارد، سینما و فیلم نیز می‌تواند فارغ از فرهنگ‌ها، مذاهب، بعدهای جغرافیایی، باورها و نژادها، فراتر از همه این مرزها، به پیام‌رسانی مشغول باشد و به انتقال وجوه مختلف ابعاد انسانی بپردازد. وقتی به این معنا، از سینما و فیلم صحبت می‌کنیم، از یک text یا متن صحبت می‌کنیم که این متن خودش  subtextها و زیرمتن‌های زیادی را به همراه دارد.

وی در ادامه گفت: چهار منظر نسبت به سینما و فیلم به طور کلی وجود دارد که می‌تواند از دیرباز و از دهه گذشته در حوزه روان‌شناختی و زمینه‌های مختلف آن مورد توجه قرار گیرد:

۱- یکی از این دیدگاه‌ها به تفسیر #هرمنیوتیک از سینما و فیلم مربوط می‌شود. شما در اینجا به بررسی و تحلیل شخصیت‌هایی که در فیلم با آن‌ها سر و کار دارید، می‌پردازید و آن‌ها را در زمینه‌های مختلف مورد بررسی قرار می‌دهید که هم‌ می‌تواند تاویل باشد و هم تفسیرهایی را در حوزه‌های مختلف به همراه داشته باشد. وقتی شما «مردی برای همه فصول» یا «پاپیون» و حتی «مرد سوم» را نگاه می‌کنید، می‌توانید آن‌ها را از این جنبه مورد بررسی قرار دهید.

۲- بعد دوم تماشای فیلم از منظر و روش‌های روان تحلیل‌گری یا روان‌کاوی است. در اینجا به بعد ناخودآگاه و بعد نیمه خودآگاه در فضاهای مختلف اشاره می‌شود. وقتی شما «مارنی» یا آثار دیگر هیچکاک را  می‌بینید، رابطه میان ضمیر ناخودآگاه و اثرات آن در حوزه‌های خودآگاه مورد بررسی قرار می‌گیرد و بحث مفصلی را می‌تواند ایجاد کند.

۳- بعد سوم به ساختارگرایی مربوط می‌شود. وقتی ما از یک فیلم یا سینما صحبت می‌کنیم، جلوه‌های ویژه، صدا، تصویر، اندازه پرده و همه این‌ها می‌تواند نقش بسیار مهمی را دارا باشند. وقتی موزیکی در فیلم مورد توجه قرار می‌گیرد، این موزیک در فواصل مختلف می‌تواند بر اساس برررسی‌های روان شناختی، باعث دوست داشتن شخصیت از سوی مخاطب شود و حتی در بعضی بررسی‌های دیگر ثابت شده که وقتی موسیقی دلپذیر باشد، نه تنها سبب علاقه مخاطب نسبت به شخصیت فیلم می‌شود بلکه اندیشه‌ها و افکار بازیگر یا آن شخصیت تاثیر زیادی بر مخاطب می‌گذارد. در این‌جا، در جلوه‌های ویژه فیلمی مثل «زیبایی آمریکایی»، رزها می‌توانند معنای استعاری خاص داشته باشند. به همین ترتیب، در تفاوت میان «امبرسون‌های باشکوه» اورسون ولز با «مرد سوم»، جنبه‌های مختلف دوربین را می‌توانید از دیدگاه روان‌شناسی مورد بررسی قرار داده و ساختار فیلم را تحلیل کنید. این بعدی که شما می‌توانید به آن اشاره کنید، ذیل آن بعد سوم می‌تواند قابل بررسی باشد که آیا خود مکان و مجاورت نقش مهمی دارد یا نه؟  بسیاری بحث‌های مهمی را در این زمینه مطرح کرده‌اند. یکی از آن‌ها اثر «دُن کیشوت» است که به این می‌پردازد که ممکن است شما در یک فیلم حالتی را تجربه کنید که از آن به تعالی هیجانی تعبیر می‌شود یا زمانی که شما در فیلمی یک عمل اخلاقی را مشاهده می‌کنید، چند اتفاق در ارتباط با شما خواهد افتاد، یکی این‌که به لحاظ فیزیولوژیکی، در بدن شما آکسیتوسین ترشح می‌شود و باعث افزایش حس شادی در شما خواهد شد.

دکتر سید محسن فاطمی در ادامه بحث عنوان کرد: دوم این‌که، رغبت شما به کار خوب بالا خواهد رفت. با مطالعات مختلفی که در سال‌های اخیر انجام شده، بینندگانی که این نوع فیلم‌ها را در سالن سینما یا در ارتباط با فیلم‌های بزرگ مشاهده کردند، نه تنها شاهد این تغییرات فیزیولوژیک و تغییرات درونی بودند، بلکه به مجرد تمام شدن فیلم، تاثیری که از فیلم پذیرفتند دنبال کار خوب و عمل انسان دوستانه می‌گردند. یک تحقیقی که انجام شد مشخص کرد که این آثار می‌تواند در دراز مدت، کوتاه مدت و حتی در ابعاد بسیار بسیار عمیق درونی جاری شوند.

وی ادامه داد: چهارمین نحله‌ای که به تحلیل در حوزه سینما و فیلم می‌پردازد، بعد شناختی‌ست که به پردازش ذهن و بحث ادراک مربوط است. زمانی که شما  فیلمی را تماشا می‌کنید، در مدل پردازش مضاعف از یک لحاظ ممکن است آگاهانه به فیلم توجه کنید، اما در عین حال، بعد ناخودآگاه شما هم در کنار بعد خودآگاه فعال باشد. در حالی‌که، در پردازش موازی هم زمان ذهن می‌تواند آگاهانه و ناآگاهانه به موضوع بپردازد.

بهروز افخمی افزود: آیا به طور کلی سینما تغییر نکرده؟ تفاوت عمده با آن چیزی که در تحلیل‌های کلی می‌گنجد پیدا نکرده است؟ آیا اینطور نیست که سینما الان مخصوص زیر افراد ۲۵ سال شده و ۹۰ درصد تماشاچی‌ها یا زیر ۲۵ سال هستند و یا اگر بالای ۲۵ سال باشند، تنها برای دیدن فیلم کمدی به سینما می‌روند؟ اگر این‌طور هست، در این‌صورت، باید تمام این تقسیم بندی‌ها و نظریه‌پردازی‌ها را به نوعی با بچه‌ها منطبق کنیم. یعنی اینکه فیلم با ذهن بچه‌ها چه می‌کند؟

دکتر سید محسن فاطمی عنوان کرد: نکته‌ای که شما خیلی ظریف به آن اشاره کردید، چند مولفه رو می‌تواند در برداشته باشد. بخش اول آن این‌است که در جهانی زندگی می‌کنیم که با حجم وسیعی از اطلاعات روبرو هستیم. این اطلاعات آنچنان تکثر، شدت و کثرت دارد که انتخاب شما در بسیاری از موارد ممکن است باعث دشوار شدن انتخاب‌هایمان شود. به همین دلیل، کسانی این نکته را مطرح می‌کنند که با دارا بودن چنین مجموعه‌های گسترده‌ای تا چه اندازه می‌توانند قدرت انتخاب یک رسانه را داشته باشند؟»

بهروز افخمی ادامه داد: منظور شما این است که در واقع، بمباران اطلاعاتی گاز دانش و از قدرت تحلیل و فهم ما کم می‌کند؟

دکتر سید محسن فاطمی معتقد است: یونگ جمله بسیار معروفی دارد که می‌گوید: اطلاعات ما زیاد شده اما حکمت و فرزانگی‌مان کاهش پیدا کرده است. پائوریکو، فیلسوف مسیحی، چند وقت پیش به این مسئله اشاره کرد که جهان آمیخته با این کثرت اطلاعات سبب شده که ما تنها به بساطت معنا توجه داشته باشیم، و تکثر، تحکم و پیچیدگی معنا بسیار مورد بی‌توجهی واقع شود. به همین خاطر، انسان‌ها ممکن است خیلی سطحی نگاه و فکر بکنند. از سوی دیگر، در اندیشه‌های اولیه سینماپردازان غربی همچون «والت دیزنی» جمله‌ای معروف وجود داردکه می‌گوید: وقتی ما فیلم تولید می‌کنیم به دنبال این نیستیم که برای بچه‌ها‌ یا برای بزرگسالان فیلم را بسازیم، بلکه به دنبال این هستیم که در همه آدم‌ها یک بعد زیبا، بکر و ناب وجود دارد که این بعد می‌تواند باعث شود که انسان‌ها حکمت و فرزانگی را در سطح بالایی درک کنند. این همان حرفی است که مولانا هم می‌زند:

این صدا در کوه دل‌ها بانگ کیست

که پر از این باد این کُه گَه تهی است

هر کجا هست آن حکیم اوستاد

بانگ او از کوه در خالی مباد

می‌رهاند کوه از آن آواز و قال

صد هزاران چشمه آب زلال

وی افزود: از این منظر، سینما می‌تواند جهان درون انسان را با شگفتی‌های بسیار گسترده  همراه سازد. به تعبیر «حضرت امیر علیه السلام»، دنیایی که در درون انسان‌ها به ودیعه نهاده شده آمیخته با شگفتی‌های بسیار زیاد و افق‌های بسیار نامتناهی‌ست که می‌تواند به واسطه سینما آشکار شود.»

دکتر سید محسن فاطمی متذکر شد: زمانی که شما فیلم  «رستگاری در شاوشنک» را مشاهده می‌کنید و به تعامل‌های مختلف به اصطلاح دو شخصیت می‌پردازید، می‌بینید که دو قطب امیدوار در مقابل یک قطب ناامید، قطب امید در مقابل قطب حرمان، به تصویر کشیده می‌شوند. این آدم، بعدها وقتی از زندان آزاد می‌شود، نامه دوستش را می‌بیند که در آن نوشته شده امید چیز خوبی‌ست و بهترین چیزی است که می‌توان یافت. در مقابل، شخصی که در زندان است، می‌گوید امید چیزی است که انسان را دیوانه می‌سازد.

وی همچنین افزود: این همان  نگاه «نیچه» است که نه تنها امید را خوب نمی‌داند بلکه آن را سبب طولانی شدن آلام و دردها می‌داند. این فیلم نقش بسیار مهمی در زنده کردن امید دارد. فیلم‌های دیگری مثل «آواز خواندن در باران»، که به صورت کلاسیک کار شده، اثراتش را روی آدم‌هایی که این فیلم را در سینما مشاهده کردند مورد بررسی قرار دادند که تا چه اندازه این فیلم می‌تواند در ایجاد امید نقش داشته باشد؟ جمله‌ای از پیامبر اعظم (ص) هست که می‌فرمایند: اگر به خاطر امید نبود هیچ مادری به فرزندش شیر نمی‌داد و هیچ کشاورزی کار نمی‌کرد.

وی بیان داشت : تحقیقی انجام شد که در آن، افراد قبل از رفتن به سینما و مشاهده یک فیلم، اسم فیلم برایشان توضیح داده شد و زیرمجموعه‌های مرتبط با معنای فیلم برایشان تبیین شد، نه تنها فیلم را با شوق و رغبت بیشتری مشاهده کردند، بلکه اثر فیلم روی آن‌ها از نظر هیجانی و روان‌شناختی به مراتب بیشتر تشخیص داده شد و حتی در موارد بسیاری که بعدا در مرحله الگوگیری مورد بررسی قرار گرفت، توانست نقش مهمی را ایفا کند. بنابراین معرف‌ها، و فضاهای ذهنی برخاسته از چیدمان‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی می‌تواند نقش بسیار مهمی در ایجاد علت گرایش به یک فیلم داشته باشد.»

بهروز افخمی گفت: اتفاقا فیلم «رستگاری در شاوشنک» از آخرین فیلم‌های بزرگی ست که در سینما ساخته شد. نکته جالب این است که این فیلم برای بچه‌ها هم قابل دیدن است و کاملا برای یک بچه ۷ الی ۸ ساله هم قابل فهم است و ممکن است تاثیرش روی بچه‌ها به مراتب بیش از بزرگسالان باشد.

دکتر سید محسن فاطمی گفت: بچه‌ها از ۶ ماهگی با تلویزیون ارتباط می‌گیرند و پس از مدتی می‌توانند با کارتن‌ها و فیلم‌ها ارتباط برقرار کنند، منتها در ابتدا بچه‌ها اصلا به چیزی که بیشتر از نیم دقیقه است، نمی‌توانند توجه کنند. به همین خاطر، مفهوم تعلیق و یا محور روایت‌ها چه از لحاظ چیدمان زنجیره‌ای و چه از لحاظ روایی برای بچه‌ها قابل درک نخواهد بود. به مرحله فرمال باید برسد تا قانون کلی را درک کند.

بهروز افخمی بیان کرد: به خاطر دارم که در  ۶ الی ۷ سالگی، داستان‌های بلند رو می‌خواندم و تمام ارتباط‌های میان آن‌ها را هم می‌فهمیدم و دنبال می‌کردم. من فکر می‌کنم معنی این نکته که ما از سه سالگی به ۸۰ درصد قوای ذهنی می‌رسیم، درباره افراد بسیار باهوش به این معناست که در همان سه سالگی از متوسط مردم بیشتر می‌فهمند، مثلا در خاطرات هنری کوپر می‌خواندم که از سه سالگی برایش روشن شده بود که از پدر و مادر خود باهوش‌تر است. اما اگر قرار است که یک درصد بچه‌ها دارای چنین قوای ذهنی باشند و در پنج یا شش سالگی به ۹۵ درصد ظرفیت‌های ذهنی‌شان رسیده باشند، می‌توان نتیجه گرفت که یک درصد از بچه‌ها از اغلب بزرگسال‌ها فیلم‌ها رو بهتر درک می‌کنند و به خاطر داشتن فرصت بسیار و تجربه اندک، این حوادث مانند تجربیات واقعی در کنار خاطرات واقعی‌شان قرار می‌گیرد و خیلی بیشتر از فیلم تاثیر می‌پذیرند.

دکتر سید محسن فاطمی بیان کرد: سه تا بلوغ را در فهم فیلم برای بچه‌ها در نظر می‌گیریم.  بلوغ شناختی،  بلوغ عاطفی و هیجانی و  بلوغ اخلاقی. در «بلوغ اخلاقی» بچه‌ها تا هفت یا هشت سالگی به واسطه مدلی که «لارنس کلبرگ» مطرح کرده، مفهوم اخلاقی را به واسطه پدر و مادرشان درک می‌کنند و این پدر و مادر هستند که می‌گویند چه چیزی خوب و چه چیزی بد است. بنابر این اگر بچه‌ها در این فضا و دوره، بدون نظارت والدین و بدون توجه به گزاره‌های تجویزی آن‌ها، به مشاهده یک برنامه یا یک فیلم بپردازند که در آن میزان بالایی از خشونت وجود دارد، معنایی که به لحاظ اخلاقی استباط می‌کنند کاملا متفاوت است با معنایی که از لحاظ اخلاقی باید در ارتباط با  بلوغ اخلاقی‌شان تجربه کنند.

وی ادامه داد: به زعم بسیاری از روان‌شناسان، بزرگسالان چون تجربه‌های بین فردی یا درون فردی بیشتری را در عالم بیرون و عالم درون دارند و به اصطلاح به تکاپوی بیشتر در حوزه‌های مختلف پرداخته‌اند، در تحلیل و در جنبه عقلی می‌توانند متفاوت عمل کنند. یعنی ممکن است بچه‌ای علیرغم داشتن هوش سرشار تا زمانی که فضای هیجانی مرتبط را از لحاظ رشد لازم جسمی مغز تجربه نکرده باشد خیلی از مفاهیم برایش معنای دقیق نداشته باشند. به این دلیل که تا زمانی که بچه‌ها به مرحله فرمال نرسند، نمی‌توانند معانی انتزاعی و تجریدی را درک کنند.

وی افزود: بعد از «پیاژه»، بسیاری از روان‌شناسان و فلاسفه به مرحله پست فرمال رسیدند که همه نمی‌توانند به لحاظ شناختی به آن مرحله برسند و افرادی که به این مرحله می‌رسند از قابلیت‌های بسیار خاص برخوردار خواهند بود که یکی از این قابلیت‌ها درک و فهم ابهام و ایهام در کنار جریان‌ها است.

وی در پایان گفت: شما به عنوان یک کارگردان به این نکته اذعان بفرمایید که یکی از هنرهای مهم سینما این است که می‌تواند منظرهای مختلف را به شما معرفی کند و نگاه به این منظرهای مختلف می‌تواند با قابلیت‌های گوناگونی مطرح شود.

نوشته «به دنیا آمدن» کوششی برای تجربه کردن یک موقعیت عاطفی و احساسی است/ سینما می‌تواند فراتر از مرزها به انتقال وجوه مختلف ابعاد انسانی بپردازد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

فروش سینماها در نیمه نخست ۹۵ از ۱۰۰ میلیارد تومان گذشت

بهروز افخمی، مجری «هفت» در ابتدای این برنامه با اشاره به مجموع فروش سینمای ایران در سال ۹۵ گفت: این عدد از شب گذشته از ۱۰۰ میلیارد تومان گذشت و باتوجه به فروش رو به رشد فیلم ها، به نظر می آید تا ۳ هفته پایانی تابستان به رقم استثنایی ۱۲۰ میلیارد تومان برسیم. یعنی ۱۸ میلیون تماشاچی. و اگر این روند ادامه یابد می توان پیش بینی ۳۰ میلیون تماشاچی را تا پایان سال ۹۵ کرد. این یعنی بیش از ۱۰۰ درصد افزایش مخاطب.

وی افزود: البته این به معنای مدیریت درست سینما نیست و باید امسال را سال استثنایی دانست که تنوع و کیفیت فیلم ها سبب این موضوع شده است. امیدواریم این فرصت استثنایی از دست نرود.

نقد سینمای نقد اجتماعی

«هفت» در ادامه در میزگردی با حضور دکتر سیدمحسن فاطمی و هومن سیدی به بررسی سینمای اجتماعی در ایران پرداخت.

هومن سیدی در ابتدای این گفتگو گفت: اینکه امروز فیلم های نقد اجتماعی ما یک قهرمان کلاسیک که بیاید و نجات دهد ندارند، بله فقیر هستیم اما خیلی به این معنا به قهرمان در فیلم ها اعتقاد ندارم. اصلا مگر چقدر داستان مبتنی بر قهرمان در جهان داریم؟ به نظر من نمی توان این نوع سینما را دسته بندی کرد و به دنبال تفکیک آنها بود. نباید به نوعی ترسی در میان جوانان ایجاد کرد که به دنبال تجربه سبک های جدید در این حوزه نروند.

در ادامه سیدمحسن فاطمی بیان داشت: وقتی از اجتماعی بودن فیلم ها سخن می گوئیم ابتدا باید مشخص کنیم چه نوع فیلم ها را مدنظر داریم؟ همه فیلم ها به نوعی اجتماعی هستند چون سینما اجتماعی است. اما برخی فیلم ها از نوعی جریان اجتماعی حرف می زنند و برخی نیز به روابط اجتماعی می پردازند. اینکه فیلمی اجتماعی نیست اساسا وجود ندارد.

وی در ادامه افزود: برخی فیلم ها ممکن است در لحظه بر مخاطب تاثیر بگذارند. برخی ممکن است در آستانه هوشیاری فرد بر آن اثر بگذارند و برخی نیز بر هم صنف های فیلمساز این اثر را بگذارند و زمینه ساز تولید آثاری مشابه را فراهم کند.

در ادامه هومن سیدی درباره تاثیرگذاری فیلم های نقد اجتماعی گفت: من معتقدم در سال های اخیر تنها فیلمی که بر حیات اجتماعی من تاثیر گذاشته، «جدایی نادر از سیمین» بوده است. این آمار سوای من شاید درباره ۱۰ الی ۱۵ فیلم درست باشد که توانسته اند بر مخاطب خود تاثیر بگذارند.

هومن سیدی: فیلم سیاه نمای جشنواره ای نامردی فیلمساز است

این کارگردان در ادامه با انتقاد از برخی فیلمسازان تلخ اجتماعی گفت: همواره این توپ در زمین فیلمساز بوده است که باید به این مسئله پاسخ دهد. من خودم در این زمینه نکته دارم. فیلم تلخ با سیاه نما متفاوت است. من فیلمساز سیاه نما نیستم. این نامردی فیلمساز است که بخاطر یک جایزه، بستری را فراهم می کند که برای من توهین آمیز است!

کارگردان فیلم «سیزده» افزود: یک زمان امکان صحبت درباره این مسائل بود اما الان همه چیز با هم قاطی شده است. منی که به طور قاطع می توانم بگویم اصلا اهل سیاه نمایی نیستم امروز با کسانی قاطی می شوم که پایش روی گردن مخاطب است! این خود نوعی خودکشی است که چیزی را که اصلا وجود ندارد، به خورد مخاطب دهیم. اما آیا فیلمی مثل «قصه ها» در همین دسته قرار می گیرد؟ اصلا این چنین نیست.

فاطمی: خودباختگی و تقلیدگرایی با نقد اجتماعی متفاوت است

در ادامه فاطمی بیان داشت: خیلی از فیلم ها هستند که از نوعی روان پریشی در جنبه فردی و عمومیت بخشی آن در جامعه، یا نوعی خودباختگی، یا تقلیدگرایی از نوعی فیلم های اجتماعی برای کسب یک جایزه خارجی دنبال می کنند اما برخی فیلم ها در کنار عناصر درون فردی خود، به دنبال تاثیرگذاری درست بر مخاطب خود نیز هستند. باید بررسی شود تا چه اندازه فیلمساز متاثر از جریان های اجتماعی یا همراه با این جریان ها، به تقویت آنها کمک می کند؟

سیدی: ارائه راه حل کار فیلمساز نیست

هومن سیدی با بیان آنکه فیلم های اجتماعی به قصد جشنواره ها تولید می شوند گفت: اما برخی از این ها واقعا فیلم هستند. نظیر فیلم های فرهادی که بسیار دیدنی هستند. اما ما در این عرصه چوب دیگر فیلمسازان را می خوریم و همه را با یک چوب می رانند. من برای فیلمی مثل «سیزده» باید ۶ ماه بجنگم تا اثبات کنم من را مثل دیگران نبینید. من به دنبال نمایش یک معضل اجتماعی هستم، ارائه راه حل کار من نیست چون من دکتر نیستم اما پاک کردن راه حل ساده ترین مسئله است. ما باید جرات داشته باشیم و درباره این مسائل خودمان حرف بزنیم.

سیدی با بیان خاطره ای گفت: در یکی از اکران های خارجی یکی از مخاطبان با تعجب از من پرسید مگر شما در ایران متالیکا گوش می دهید؟ مگر کافه دارید؟! این مسئله من را به گریه واداشت. گفتم درباره ایران چه تصوری کرده اید؟ چنین تصویری از ایران دارند. اصلاح این تصویر اصلا غلط نیست.

فاطمی: فیلمساز تنها گزارشگر واقعیات نیست

در ادامه فاطمی در پاسخ به سیدی گفت: این تصور غلط است که بگوئیم بر طبق نظریه مطابقت، فیلمساز تنها می تواند گزارشگر واقعیت باشد و بدون هیچ بارقه ای از امید، حرف بزند. چون زبان رسانه و سینما زبان ساخت است. او واقعیت را می سازد. اگر فیلمساز خود را صاحب رسالت بداند – حال آشکار یا پنهان – که به احیای اجتماعی کمک کند، باید طلوعی را در کنار غروب متصور شود و در کنار افول به اوجی هم اشاره کند.

این تحلیل گر افزود: امید یا ناامیدی به انتهای فیلم برنمی گردد، فضای درون فیلم در لایه های آن این مسئله را آشکار می کند. احیا یا برانگیختن برخی مفاهیم باید از درون فیلم بیرون آید.

سیدی با رد این مسئله بیان داشت: من خیلی اعتقادی به این جریان ندارم. در کنار هپی اند فیلم هایی که داریم و با پایان خوشی به پایان می رسد، یک فیلم بدون امید هم می توان متصور بود که مخاطب با تماشای آن حس کند یک خواب وحشتناک و کابوس را از سر گذاشته و بگوید خداروشکر که دچار این مسئله نیستم!

وی افزود: من نظرم این است که برخی مواقع نمایش جنبه های بد جامعه می تواند تاثیری مثبت بر مخاطب و جامعه بگذارد.

فاطمی پاسخ داد: تئوری کاشت و ایجاد مفاهیم طرحواره ها می گوید اگر مخاطب قرار باشد صرفا در برابر طرحواره هایی قرار بگیرد که از طلاق، جدایی، اعتیاد، فساد و … قرار گیرد، مفهومی که در پس اولیه ذهن مخاطب قرار می گیرد همین موارد است. موضوع این است که در کنار بیان این مسائل چقدر برای مخاطب زمینه تامل درباره آنها را فراهم می کنیم؟

نقل قول علی معلم از «ابد و یک روز»

در ادامه بهروز افخمی بیان داشت: علی معلم ادعایی کرد که برایم جالب بود. او سال گذشته گفت: زنگ پایان سینمای اجتماعی سیاه نما جشنواره ای زده شد چون «ابد و یک روز» اوج این جنس سینما بود و بهتر از این نمی شود.

هومن سیدی در انتها بیان داشت: به نظرم این حرف شوخی است. چون امروز موفقیت های آقای فرهادی در جهان برای بسیاری انگیزه تلاش بیشتر در این مسیر می شود. و من با این بخش حرف آقای معلم مخالفم و حتما فیلمی بهتر از «ابد و یک روز» ساخته خواهد شد.

در ادامه گزارش سینمای اجتماعی پخش شده در برنامه «هفت» نشان داد که ۵۰ درصد فیلم های تولید هر سال در دسته فیلم های اجتماعی قرار دارند که کمتر از ۳۰ درصد فروش سالانه را تشکیل می دهند.

مستندسازی اجتماعی در ایران از اپوزیسیون تا حکومتی!

«هفت» در ادامه در میزگردی با حضور یاسر عرب و حسین شمقدری به بررسی مستند اجتماعی در ایران پرداخت.

حسین شمقدری، کارگردان سری مستندهای «میراث آلبرتا» بیان داشت: مسئله مستندسازی اجتماعی در ایران برای من یک مسئله چانه زنی از بالا و فشار از پائین بوده است. تا زمانی که مسئول خیالش از عدم انتشار مسائل پشت پرده راحت باشد، دست به اقدام نمی زند. آگاهی بخشی مردم در این مواقع بسیار مهم است. لذا مخاطب اصلی فیلم های من هم مسئولین هستند و هم مردم.

یاسر عرب نیز بیان داشت: من البته اعتقادی به دوگانگی مردم و مسئولین یا اپوزیسیون و حکومتی ندارم. مخاطب اصلی فیلم های من مردم هستند و به نظرم نمایش تلویزیونی آنها می تواند تاثیرگذار باشد.

در ادامه حسین شمقدری در پاسخ به این اتهام که با پول و حمایت حکومتی در ژست اپوزیسیون به نقد حکومت می پردازی، گفت: وقتی برای مستند‌ «۳۳ سال سکوت» طرح ایده اش را برای بسیاری از نهادها می بردیم، حاضر به حمایت نبودند تا اینکه ما مستند را با پول شخصی خود ساختیم و بعد دیدند قابل اعتماد بود.

این کارگردان جوان با انتقاد از فضای بسته نقد در سینمای مستند به توقیف دو مستند «من روحانی هستم» و «ظهور بسیار نزدیک است» اشاره کرد و گفت: هرچند در ایران در سینمای مستند کمتر با مشکل ممیزی و تنگ نظری روبرو بودیم، اما در سال های اخیر شاهد توقیف دو مستند «من روحانی هستم» درباره آقای روحانی و «ظهور بسیار نزدیک است» که در آن محمود احمدی نژاد را به عنوان یکی از یاران امام زمان نشان داده بود، هستیم.

وی افزود: آقای افخمی شما به من می گوئید حکومتی هستم اما همه مستندسازان این کشور با پول نفت و حکومت فیلم می سازند. فرق ما این است که ما مدافع این نظام هستیم، اما آنها با پول این کشور علیه آن فیلم می سازند.

کارگردان مستند «۳۳ سال سکوت» گفت: امکان ندارد جشنواره های خارجی فیلم های ما را قبول کنند. کسی که از رهبری دفاع می کند و حجاب برای او ارزش است و راهکارش در همه فیلم ها بازگشت به اصل نظام است و به «فتنه» اعتقاد دارد، هرگز در جشنواره های خارجی پذیرفته نخواهد شد.

شمقدری ادامه داد: ما در مستند «میراث آلبرتا» صریحا از آقای احمدی نژاد انتقاد کردیم، اما ایشان به خوبی با ما برخورد کرد. اما می بینیم در این دولت با مستندی که کاملا بنیه تاریخی دارد، مستند «من روحانی هستم» چگونه برخورد می شود؟ توقیف می شود و جلوی پخش آن گرفته می شود و از تولیدکنندگان آن شکایت می شود. این فضای نقد در سینمای مستند است. چرا؟ آیا با غیرحزب اللهی ها نیز این گونه برخورد می شود؟

در ادامه بهروز افخمی خطاب به شمقدری گفت: اما به نظرم این فیلم ها از تدوین اولیه برخوردار نیستند و بیشتر برای مسئولین بدرد می خورند. حتی اگر سه قسمت “میراث آلبرتا” را خوب تدوین کنید و تبدیل به فیلم سینمایی کنید و اسم خودتان را از تیتراژ آن حذف کنید، حتما در جشنواره های خارجی جایزه می گیرد.

شمقدری نهایتا بیان داشت: البته که عقبه یک فیلمساز در جشنواره ها بسیار مهم است. همانطور که اگر فیلمسازان ما درباره مدافعان حرم، فتنه ۸۸ و این نظام فیلم بسازند، آن وقت این اجازه را هم خواهند داشت که به عنوان یک منتقد دلسوز درباره بسیاری از خطوط قرمز دیگر نیز فیلم بسازند.

برنامه سینمایی «هفت» با اجرا و سردبیری بهروز افخمی هر هفته جمعه شب ها روی آنتن شبکه سه سیما می رود.

نوشته هومن سیدی: سیاه‌نمایی به قصد دریافت جایزه جشنواره‌ها نامردی فیلمساز است/ فاطمی: خودباختگی با نقد اجتماعی متفاوت است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.