وی ادامه داد: در این فرایند ما باید از نظرات متعددی استفاده کنیم و‌ مشاورانی که حضور دارند کمک می‌کنند تا از سلایق دوری کنیم و به تجمیع نظرات برسیم.

رئیس سازمان سینمایی افزود: جشنواره فضایی برای دیدن، دیده شدن، همدلی و نقد سازنده است. با تمام دلخوری‌هایی که ‌وجود دارد این تعداد صاحبان آثار، اصحاب رسانه و‌ مردم در جشنواره حضور دارند و فرصتی پیدا می‌کنند تا با یکدیگر گفتگو‌ کنند، این امر اتفاق مبارکی است.

فریدزاده درباره فضای دوقطبی نسبت به جشنواره گفت: هنر بالذات حیات آفرین است. امیدوارم همگی به بلوغی دست پیدا کنیم که فکر‌ نکنیم وقتی کسی نظری خلاف ما دارد یا عملی خلاف ما انجام می‌دهد، پا روی حق گذاشته است. باید اول از همه توافق کنیم که همگی در فضای تعاملی ظرفیت شنیدن داشته باشیم.

وی درباره وجود نظرات مختلف در هنرمندان بیان کرد: این هم بخشی از فرایند بلوغ سینمای ایران است که هرکسی در فضایی که ایجاد شده نظرش را می‌گوید. در حقیقت پیشاپیش باید قبول کنیم که نظرات مخالف وجود دارد و اگر این حرف را درک ‌کنیم، هر نظری چه موافق و چه مخالف به اعتلای سینمای ایران کمک‌ می‌کند.

رئیس سازمان سینمایی درباره دلیل اعلام نشدن هیأت داوران جشنواره فیلم فجر گفت: حتماً آقای شاهسواری در این رابطه مفصل صحبت می‌کنند اما هیأت داوران کار خودشان را انجام می‌دهند و‌ به امید خدا در ۲۲ بهمن شاهد یک‌ اختتامیه باشکوه باشیم.

فریدزاده درباره انتقادات نسبت به کیفیت پایین برخی آثار و اینکه بهتر نیست جشنواره با تعداد آثار کمتر اما سطح کیفی بالاتر برگزار شود، گفت: از ابتدا قرار بود که امسال جشنواره با ۲۲ فیلم برگزار شود که بعدتر تعداد آثار افزایش پیدا کرد. واقعیت این است که بخشی از وظیفه ذاتی جشنواره کشف استعدادهای جوان است. تعداد زیادی از فیلم‌سازان جوان مستعد هستند که فیلم‌های اولشان را ساختند. همچنین ما امسال فیلم‌بردار، تدوینگر، طراح صحنه فیلم اولی داریم. بخشی از وظیفه ذاتی جشنواره ایجاد فضا برای دیده شدن این افراد است. اگر دنبال دیده شدن باشیم‌ قطعاً باید آثار حاضر در جشنواره را کنترل کنیم‌ اما از طرف مقابل باید مراقب باشیم که استعدادی از این حلقه بیرون‌ نماند.

فریدزاده درباره مجوز اکران آثار حاضر در جشنواره فجر و اینکه به نظر می‌رسد این فیلم‌ها در سال آینده گیشه خوبی نداشته باشند، بیان کرد: سال گذشته هم گفتیم هر فیلمی که در جشنواره حضور داشته باشد مجوز اکران‌ دریافت می‌کند که این اتفاق هم‌ رخ داد. به امید خدا امسال هم‌ همین رویه طی می‌شود. اگر از سال گذشته به آمار فروش و‌ مخاطبان نگاه کنید، تنوع ژانر و تنوع موضوع در آثار پرفروش دیده می‌شود. ایجاد تغییر ذائقه میان مخاطبان کمی زمان می‌برد.

رئیس سازمان سینمایی درباره توقیف فیلم‌هایی مانند «شیشلیک»، «قاتل و‌ وحشی» و «برمودا» عنوان کرد: هر فیلمی قطعاً به امید اکران ساخته می‌شود، از طرفی ما‌ هم باید ‌سعی کنیم با رعایت چارچوب‌های قانونی شرایط اکران را برای همه فراهم کنیم. امیدوارم در یک فرایند تعاملی و گفتگومحور فیلمی نداشته باشیم که از دایره اکران کنار گذاشته شود.

وی درباره خانه جشنواره‌ها گفت: بحث خانه جشنواره‌ها یک مطالبه جدی است و این امر یک همت جمعی می‌طلبد.

فریدزاده در پایان در پاسخ به اینکه حضور نداشتن برخی هنرمندان در جشنواره در جوایز تأثیر دارد یا خیر، گفت: فعلاً زود است درباره جوایز صحبت کنیم. بخش جوایز کار هیأت داوران و دبیر است.

نوشته توضیحات رائد فریدزاده درباره توقیف «شیشلیک»، «قاتل و‌ وحشی» و «برمودا» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

عجب! حالا که فیلم را دیدیم نه کمدی است و نه سیاه و نه اساساً فیلمی که بدون اذیت به مخاطبش حال خوب ببخشد. بدتر از این، فیلم اذیت می‌کند. هیچ‌چیزش درست نیست. فیلم‌ساز نتوانسته حتی چند قاب زیبا و لذت‌بخش از منظر بصری بسازد. عقیم است. خنثی. بی‌بو. کم‌خاصیت برای کسانی که دنبال فیلم خوب و سینمای آرام‌بخش عمیق و معترض هستند. تعجب نکنید؛ فیلم می‌تواند آرام‌بخش باشد در عین اینکه عمیقاً مخاطبش را نسبت به اطرافش هشیار کند. او را در برابر ناملایمات اجتماعی ناشی از سوء سیستم ناراضی کند. چنین سینمایی هواخواه پیدا می‌کند. فیلمی که به خاطر ضعف در داستان‌پردازی و فقدان پرداخت و دوربین الکن بی‌کنشِ ناتوان در زیبایی‌سازی، فقط دادوبیداد دارد. بازیگران در نبود شخصیت مجبورند شلنگ‌تخته بیندازند و با انرژی‌سوزی مضاعف در مقام جبران کم‌کاری کارگردان و نویسنده برآیند؛ کاری که «رضا عطاران» در طول فیلم انجام داده است. او هر‌چه در چنته داشته به کار گرفته تا شاید مخاطبش را بگریاند، در بعضی لحظات به نیشخندش وادارد، ولی نمی‌تواند نه دلش را بسوزاند و نه از او لبخند بگیرد، چون شخصیتی در کار نیست. به ضرب‌و‌زور دست‌اندازی خودش و مردم که نمی‌شود. مخاطب، آگاه و باهوش است و زود می‌فهمد که این بامبول‌بازی‌های متأثر از لمپنیسم دلالی علیه او است. تا یکجاهایی می‌شود سر مخاطب کلاه گذاشت ولی برای همیشه نمی‌شود. اتفاقی که حالا در شیشلیک افتاده است. دست فیلم‌ساز بالاخره رو شده که از هنر و خلاقیت در ارائه فیلمی با ریخت‌وقیافه و خوش‌بصر ناتوان است.

ممکن است بپرسید پس شیشلیک چیست؟ اگر فیلم نشده پس چه موجود و مصنوعی است؟ حتماً فیلم شیشلیک یک‌چیزی شده و به‌ دردی هم می‌خورد. مثلاً برخی نماها و فصل‌هایش را می‌شود تقطیع کرد و فرستاد به خاستگاه و پایگاه دستمایه‌ای فیلم، یعنی فضای مجازی تا در صف سرگرمی‌سازی مبتذل، برخی را لحظاتی مشغول کند. مثلاً چند سکانس از هم‌آغوشی رضا عطاران و «پژمان جمشیدی» دارد که نوع میزانسن و حرکت دوربین دلالت بر هم‌جنس‌گرایی دارد (فریب تماشاگر!). خب، چنین دست‌پختی مستقلاً کارکرد جوک‌های غافلگیرکننده اینستاگرامی دارد و شاید در همان‌جا کار کند. تکرار سه‌باره چنین سازه اروتیکی تا نمای درشت از زیپ باز اصلاً موتیف نیست (بحث درباره سبک، که شوخی است)، بلکه بی‌تردید ابتذال در هنر است. اساساً دوربین مهدویان در شیشلیک بی‌حیا، بی‌اخلاق و قبح‌شکن است.

مرزهای روابط و مناسبات میان اعضای خانواده مخدوش است. پدر خانواده (جمشید هاشم‌پور) «بدمن» ناخواسته است. احترام و ارزش دورهمی خانواده را نقض می‌کند. مستبد سنتی نیست، احمق و آنتی‌پاتیک است. سفره را پایمال می‌کند. حقوق کودک نادیده گرفته می‌شود. یعنی زجرش می‌دهند. می‌شکنندش تا نفوذی شود، راپرتچی بار بیاید. مدرسه و معلم و ناظم را به سطحی‌ترین شکل و شمایلی تنزل می‌دهد. همه این‌ها در لحن زننده فیلم اتفاق افتاده. بد‌سلیقگی و فقدان تسلط بر میزانسن و از همه بدتر قاب‌بندی و پرداخت شعاری به متن و دیالوگ‌ها، باعث شده‌اند تا مضمون‌زدگی بروز کند؛ مضمونی که از ورای خانواده کارگر کشورمان می‌آید. فیلم کارگری ساختن کار هرکس نیست. «ویتوریو دسیکا» باید باشی یا حداقل رهرو سینمای با تشخص کارگری. فیلم گرسنگی ساختن، گرسنه‌کشیده می‌خواهد یا اهل جهان کارگری از طریق پژوهش و پیوند خوردن با این اصلی‌ترین طبقه مولد جامعه. نمی‌شود با سرمایه ضد‌تولید معاشقه کرد و برای گرسنگان اشک ریخت. بیرون می‌زند؛ یعنی همین چیزی که در شیشلیک اتفاق افتاده است. گرسنه و گرسنگان مستمسک خالی شدن بیشتر جیبشان برای افزودن بر حساب بانکی فلان مارکت می‌شوند. این نظر خارج از فیلم نیست، عین سروشکل اثر است. همه اجزای فیلم دلالت بر خدمت به جریانی از سرمایه‌داری دارد که مانع راه افتادن تولید و کارِ منتج به رشد و توسعه کشور است.

میزانسن‌ها هم طراحی شده‌اند برای خنده‌گیری؛ مؤلفه‌ای که در کمدی سیاه محلی از اعراب ندارد. اما فیلم‌ساز که این ‌گونه را نمی‌شناسد می‌افتد به قهقهه گرفتن. اما چون بلد نیست از پس همین کار هم برنمی‌آید. در نطفه می‌ماند. خفه می‌شود. همچنان‌که در کلیدی‌ترین فصل فیلم، شخصیت اول در میزانسی سیاه‌بازی و مطرب‌مآبانه قرار است از جمع گریه بگیرد. الحق که عطاران همه تجربه و توان بازیگری‌اش را خرج می‌کند، ولی وقاحت دوربین، لنزها، میزانسن و تقطیع نماهای مردم سرخوشِ بی‌خبر از واقعیت، کنشی در هر دو سو ایجاد نمی‌کند و هر چه بازیگر زَنجِموره می‌زند و مردم حاضر در مجلس صدای خنده‌هایشان بالاتر می‌رود، مخاطب فیلم بیشتر از فیلم بدش می‌آید. تحقیر مردم در اوج است.

خدا بیامرزد رفتگان همه را. قدیمی‌ها از روی تجربه می‌گفتند، می‌خواهی کسی را بشناسی و بدانی که عمق و سطح درکش چقدر است، ببین با چه کسانی نشست‌وبرخاست می‌کند. وقتی خبر ساخت شیشلیک با فیلم‌نامه‌ای از «امیرمهدی ژوله» منتشر شد، شوک عجیبی به علاقه‌مندان سینمای جدی وارد شد؛ نویسنده‌ای که دستمایه‌هایش خیلی پایین‌تر از استانداردهای سینمایی بود و پایگاه پذیرش او را فضای زردسالارانه مجازی رقم می‌زد. هم‌‌اویی که البته در مدیوم خودش -ساختن جوک‌های یک‌بار‌مصرف و استندآپ‌کمدی‌های روده‌بُر- موفق ظاهر شده بود.

همین‌طور، خدا بیامرزد، منتقد صاحب سبک جهانی، «رابین وود» را که حتماً آمرزیده خواهد شد چون دوران مفید بودنش بر برخی سلوک فردی‌اش غلبه داشت. وود می‌گوید فیلم‌سازانی که در هر قدم روبه‌جلو، بنیه تکنیکی و خصوصاً فرمی خود را تقویت می‌کنند بی‌تردید از حاشیه‌ها و سیاست‌زدگی دوری می‌کنند و متقابلاً پیوندشان با دستمایه‌های ادبی انسانی میهنشان محکم‌تر می‌شود، چرا‌که فرم جذاب و رادیکال، الزاماً اثر عمیق مضمونی می‌آفریند، یعنی کم‌کم به جرگه هنرمندان می‌پیوندند (نقل به مضمون). دقت کنید؛ این تحلیل صاحب‌نظری است که فیلم بی‌ارتباط با سیاست، اقتصاد و اعتراض را «ضد هنر» می‌شناسد، اما هم‌او به‌شدت در نقد بی‌هنران شبه‌سیاسی می‌تازد.

شیشلیک ، فیلم بی‌هنران است. بی‌فرم و هردمبیل است. فقدان شکل و ریخت، یکی از چند کمدین خوب سینمای ایران، یعنی رضا عطاران را سوزانده است.

نوشته نقد محمدتقی فهیم بر فیلم «شیشلیک»/ معاشقه با سرمایه، اشک برای گرسنگان اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«منصور»

بلاشک بهترین فیلم جشنواره تا این لحظه. فیلمی که مصداق بارز وتو شدن فرم توسط محتوا است. شکی نیست که «سیاوش سرمدی» فیلم‌نامه را از دل تحقیقی مدون مبتنی بر سلوک «منصور ستاری» تدوین کرده است و مخاطب هر چه ضعف فرمی فیلم باشد را با فیلم‌نامه نسبتاً خوب عوض می‌کند و دو ساعت از وقت خود را صرف تماشای یک فیلم «ملی» می‌کند. می‌گوییم «ملی» تا منصور را یک فیلم «حکومتی» تلقی نکنیم. البته منصور با روایت رسمی از سران حکومتی بیگانه نیست اما سرمدی توانسته فیلمی فرهنگی و نه تبلیغاتی بسازد. «ستاریِ» سرمدی شخصیتی است خاکستری، البته نه به‌سان شخصیت‌های بی‌آرمان «مهدویان»؛ بلکه خاکستری بدان معنی که ستاری در برابر تصمیم‌های سخت، تصمیم‌های سخت می‌گیرد و نه از همه تصمیم‌هایش جان سالم بدر نمی‌برد و نه همه تصمیم‌هایش پاک و پاستوریزه‌اند. سرمدی درعین‌حال که برای ما قهرمان می‌سازد، «قهرمان‌سازی» نمی‌کند، بلکه ستاری را آن‌گونه که پیوند واقعیت و درام می‌پسندند به ما معرفی می‌کند.

منصور داستان یک مرد جنگ است و جالب اینکه همه قهرمانان جمهوری اسلامی به صحنه جنگ تعلق دارند، نه میزهای بوروکراتیکش؛ خاصه میزهای بوروکراتیکی که در روایت سرمدی توسط ریشوها و روحانیونی اشغال‌شده که همه مانع ملی‌گرایی ستاری‌اند.‌ «ستاریِ» سرمدی مصداق توازن مردانگی و زنانگی در یک شخصیت است او آنجا که باید قاطع است و لج‌باز و آنجا که باید، لطیف است و نسبی. انتخاب شجاعانه سرمدی در عدم استفاده او از موسیقی در فیلم قابل‌ستایش است که قطعاً به تجربه او در مستند‌سازی بازمی‌گردد، زیرا که مستند‌ساز می‌داند که شخصیت می‌بایست بدون دوپینگ موسیقی بر جان مخاطب رخنه کند. دوربین روی دست‌های سرمدی زائدند و بی‌منطق اما قابل‌اغماض و آنچه قابل‌اغماض نیست روابط قدرتی است که امروز به ستاری‌ها اجازه بروز نمی‌دهد. آری کاسبان تحریم و قدرت پرونده‌سازی ایشان همچنان وجود دارند و امروز قدرتمندتر نیز شده‌اند. آیا روابط قدرت امروز همچنان «ستاری»‌پرور است؟ هنوز برای قضاوت زود است اما به استناد منصور می‌توان سرمدی را فیلم‌ساز جریان انقلاب (نه اصولگرایان رانتی انحصارگرا) دانست؛ فیلم‌سازی که یک تقلا برای ملی ماندن را به تصویر کشیده است. این جشنواره، جشنواره بن‌بست است، اما منصور همه توان خود را برای عبور از بن‌بست‌ها به کار می‌بندد.

«شیشلیک»

امتداد ماجرای نیمروز۱؛ همان چیزی که از همان ابتدا مهدویان بود. مهدویان، جمهوری اسلامی را نظامی فاقد معنا و ایدئولوژی می‌داند و در شیشلیک -همانند ماجرای نیمروز– آن را با سازمان مجاهدین خلق مقایسه می‌کند؛ این بار صریح‌تر و روشن‌تر. شیشلیک نه طنز است و نه یک فیلم سیاسی، نه فیلم‌نامه مدونی دارد و نه شخصیت‌پردازی و نه موقعیت خنده‌داری. شیشلیک مسئولان جمهوری اسلامی را افراد دورویی می‌داند که با قربانی کردن زیر‌مجموعه‌های گوش‌به‌فرمان خود را تطهیر می‌کنند، مسئولانی که نه‌فقط در کارخانه بلکه در مدرسه نیز حضور دارند و وظیفه آن‌ها یک‌چیز است: کنترل دستگاه میل شهروندان. آری، شیشلیک فقط موضوع یک میل بیولوژیک (غذای خوشمزه) نیست، بلکه «شیشلیک» یعنی هر آنچه جامعه ممکن است بر‌خلاف نظم پادگانی قدرت به سمت آن میل‌ورزی کند. در جامعه پسا‌انقلابی ایران با توصیف شیشلیک ، میل، میل اربابان است، بردگان از خود میلی ندارند و تنها با معاوضه بدنشان است که شاید بتوانند به خواسته‌های خود برسند. در این جامعه، سالگرد روزی که بدبختی و گرسنگی آن‌ها شروع شده (تلویحاً انقلاب) را با مطرب بازی جشن می‌گیرند و در طی جشن نیز مطمئن می‌شوند معنا تولید نشود. مردمان شیشلیک تولید‌کننده «پشم» نظام حاکم‌اند. آن‌ها به‌واسطه فقر، مدرسه و رسانه (نوشته‌های روی دیوار) و یا عدم دسترسی به آن و البته شهید سازی کنترل می‌شوند. فیلم، ایران پسا‌انقلابی را نظمی توتالیتر توصیف می‌کند. چیزی در نمادهای کارخانه و مدرسه نیست که با پادگانی منافقین که قبلاً مهدویان در ماجرای نیمروز‌۲ به ما نشان داده متفاوت باشد.

از همه این‌ها که بگذریم می‌ماند یک خطای فیلم‌نامه‌ای: چرا شخصیت «رضا عطاران» به رئیس کارخانه در رستوران به خاطر خوردن شیشلیک حمله می‌کند؟ مگر رئیس کارخانه قبلاً برای او بال و پای مرغ نیاورده بود؟ اساساً رئیس کارخانه به نظر نمی‌رسید ازآنچه فیلم قبلاً درباره سلوک اقتصادی او به ما نشان داده بود تخطی کرده باشد. او نفاق نداشت. او خودش بود. او تغییر موضع نداده بود. او فقط خودش را بهتر نشان داد. درست مثل کارگردان.

مهدویان نه تغییر موضع داده نه لزوماً پسرفت کرده است. او خود واقعی‌اش را به ما نشان داده: جوان خوش‌ذوقی که توانست از فرم‌زدگی حزب‌اللهی‌های مقهور تکنیک سود برده و بدون هیچ مطالعه و مسئله جدی، هرسال مجموعه‌ای از تصاویر بی‌سر‌و‌ته متحرک را راهی جشنواره‌ها کند. مسئولانی که با «سازمان مجاهدین خلق» مقایسه شده‌اید؛ محصول خود را تحویل بگیرید!

«زالاوا»

زالاوا قطعاً نمی‌تواند اعتبار یک فیلم در ژانر وحشت را از آن خود کند. فیلم به‌هیچ‌وجه وحشتناک نیست، اما نباید زالاوا خاصه فیلم‌نامه آن را بدون تحسین رها کرد. فیلم‌نامه تمام تلاش خود را کرده که از گره‌ها و تعلیق‌های دراماتیک بهره ببرد و در این امر نیز ناموفق ظاهر نشده است. زالاوا فیلمی است از جهاتی شبیه به پوست و از جهاتی شبیه سرخپوست؛ ازآن‌جهت شبیه پوست است که به یک قصه و یا افسانه بومی تکیه زده و آن را برای مخاطب مرکز ملموس کرده و البته ابهام‌های فولکلور پوست را هم ندارد. و ازآن‌جهت شبیه سرخپوست است که این‌بار نیز بین دونیروی حکومتی دستگاه شاهنشاهی عشقی درمی‌گیرد و در آن بیرون، یک معضل حل‌نشده وجود دارد. زالاوا به زبان «لاکان»ی جدال بین امر واقع (ساحت ارواح و اجنه که قابل‌درک و حس نیستند) و ساحت نمادین (ساحت عقل مدرن، عقل طب و امنیت مدرن) است. در زالاوا ارواح و اجنه به ساخت نمادین حمله کردند و اما حضور و وجود آن‌ها از جانب بانیان عقل مدرن نفی می‌شود. این جدال، جدال بین خرافه و عقل، غیر‌محسوسات و محسوسات تا آخر فیلم همراه ما است و درنهایت فیلم‌ساز نیز موضعی بینابینی می‌گیرد. فیلم‌ساز نه نافی اجنه می‌شود و نه نکوهش خرافه را سرزنش می‌کند و این قطعاً موضعی شجاعانه است. آنچه شجاعانه نیست مردم را سراسر جن‌زده و احمق نشان دادن است. آیا در میان این مردم، یک فرد آزاده نبود که در عین عدم نفی حضور اجنه، مواجهه روستاییان با اجنه را هدایت کند؟ آیا مذهب نمی‌توانست اینجا به‌مثابه نیرویی رهایی‌بخش ظاهرشده، حل مشکل کند؟ البته فیلم خوشحالی مردم را درنهایت مذمت می‌کند؛ مردمانی که رهایی خود از جن را با دکتر بدن خود معاوضه کردند، اما این مذمت تلویحی برای رهایی فیلم از موضعی ارتجاعی کافی نیست.

البته می‌توان زالاوا را همچو سرخپوست سیاسی هم خواند: در این صورت زالاوا داستان غلبه خرافات برآمده از مذهب به رهبری یک مرتاض جن‌گیر بر عقلانیت و امنیت مدرن نظام شاهنشاهی است. در این صورت نیز انگشت اتهام به سمت رئیس پاسگاهی است که نتوانست بین امنیت دولت و بدن شهروندان و اعتقادات مذهبی توازن برقرار کند و با خرافه خواندن و بی‌اعتنایی به باورهای مردم دست‌آخر موجبات قربانی شدن دختر و پزشک وطن را فراهم آورد! برعکس سرخپوست اینجا اعلیحضرت شخصیتی اخلاقی نیست؛ او متهم ردیف اول مرگ دختر وطن است. زالاوا فیلم بی‌شناسنامه و بی‌هویتی نیست. فیلم است. من به زالاوا احترام می‌گذارم اما مصداق سینمای بن‌بست است.

نوشته نقد میلاد دخانچی بر فیلم‌های «منصور»، «شیشلیک» و «زالاوا»/ عبور از بن‌بست‌ها اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

تا کی قرار است قیمومیت و تصمیم‌گیری برای محتوا را بجای سپردن به الگویی سیاست‌گذارانه و طراحی خط‌و‌مشی عالمانه، به دست افراد خاصی بسپاریم که تحت‌تأثیر جریان‌های سیاسی و صنفی و سلیقه‌ای در شوراهای پروانه ساخت و نمایش هر روز نسخه جدیدی برای رأی خود بپیچند؟ اگر این روش کارآمد بود وضعیت سینما و فیلم ایران هر روز تا این اندازه اسف‌بارتر نمی‌شد.

آقایان شوراهای ساخت و نمایش، به‌راستی متوجه نشدید چگونه مردم این سرزمین در فیلم‌هایی چون «شیشلیک» و «بی ‌‌همه ‌چیز» و «زالاوا» به سخره گرفته شده‌اند؟ به حتم «نقد مردم» و و تذکر اشتباهات آن‌ها را باید انجام داد. اساساً هنر بدون دغدغه و نقد، هنر بی‌ارزش است، اما شما حق ندارید مشوق و تأییدکننده و حامی سینمای «ضد مردم» باشید.

شاید نمی‌دانید سینمای ضد مردم چه شکلی است؟

سینمای ضد مردم، سینمایی است که در آن مردم، خودشان قهرمان خودشان را بالای دار می‌برند، همه به کشتن او رضایت می‌دهند و پای نامه اعدام او انگشت می‌زنند و «حتی یک نفر» (حتی یک نفر، تأکید عجیب و پرتکرار شخصیت «دهدار» است در فیلم بی‌همه‌چیز) از یک روستای پر جمعیت در برابر این کار مقاومت نمی‌کند.

سینمای ضد مردم، سینمایی است که در آن مردم ایران چنان اسب‌های دونده مسابقه، چشم‌هایشان بسته شده است و در یک ایدئولوژی کمنیستی-اورولی زیر نظر رئیس بزرگ (Big Brother) گشنگی و فقر را ارزش می‌دانند و حتی شهدا را به مثابه کارگر نفهم همین ایدئولوژی تعریف می‌کند (در فیلم شیشلیک).

سینمای ضد مردم، سینمایی است که در آن خرافه طوری به جان تمام (تأکید می‌کنم: تمام) مردم یک روستا نفوذ پیدا کرده است که منجیِ جسم خود را (دکتر روستا را) که بارها جان آن‌ها را نجات داده است، می‌کشند و پای جنازه او به رقص و پایکوبی می‌پردازند (در فیلم زالاوا).

سینمای ضد مردم، سینمایی است که در آن جای شهید و جلاد عوض می‌شود. فیلم‌سازی که روزی برای مسبب اصلی حال امروز مردم، فیلم انتخاباتی ساخته است حالا در مقام حامی مردم بنشیند و از اینکه چرا استخوان مردم را زیر چرخ‌دنده‌های قدرت‌طلبی خود خرد کرده‌اید بیانیه صادر کند.

وقتی سینمای ایران را مقابل سینمای مردم‌دوست ژاپن می‌گذارم، وقتی تکریم از مردم را در سال‌های سخت رکود اقتصادی و خیانت و دزدی در سینمای آمریکا می‌بینم، حتی زمانی که به ادبیات کلاسیک و دینی خودمان رجوع می‌کنم و داستان عشق و برادری و برابری را در نظام مقدرات ایرانی می‌خوانم؛ درک الگوی ضد مردم برایم سخت‌تر و دردناک‌تر می‌شود.

انگار بعضی از کارگردانان ایرانی عادت کرده‌اند با پول این مردم فیلم‌ساز شوند و بعد پشت به همین مردم کنند و ضد آن‌ها فیلم بسازند. اخلاق روشنفکرمآبانه‌ای که در تاریخ ایران بسیار تکرار شده و مشکلش در همین حمایت ارگانی و سازمانی و دولتی مستقیم است.

روشن‌فکرمآب در دنیای امروز اساساً بی‌آرمان است. و شدیداً به دنبال اِتیکت می‌گردد. او دوست دارد به او بگویند مخملباف، عاشق این است که او را بی‌همه‌چیز معرفی کنند، چون این برچسب‌ها از او تافته جدابافته می‌سازد. و او دوست دارد تافته جدابافته باشد. این جنس روشن‌فکران فقط به دنبال لاس زدن روشن‌فکری با جذابیت‌هایی عمومی مردم هستند. به قول «احمد شاملو» (که روشن‌فکری‌اش به این جوجه‌رنگی‌ها شرف دارد):

«این‌ها روشنفکر نیستند، سگ سیر پر خورده هستند، که دماغشون خوب کار می‌کنه…» همین!

نوشته یادداشت سجاد مهرگان/ مرثیه پُرخورها برای گرسنگان اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

فیلم موضوع قدیمی فقر و غنا را دستمایه خود قرار داده اما با وجود امکانات مناسبی که در دست دارد نتوانسته از پس بیان موضوع خود برآید.

داستان شیشلیک ماجرای یک کلونی تفتیش‌عقاید است برای جماعت کارگر محرومی که نباید هوس و آرزو داشته باشند چراکه اگر دلشان چیزی بخواهد کنترل نیروی کار برای رئیس کارخانه «پشم ایران» و مدیر مدرسه‌اش، سخت و دست‌نیافتنی خواهد شد و احتمالاً انگیزش‌های کارگری میان مردم شکل خواهد گرفت.

گذشته از اینکه شباهتی زیرپوستی و غریب میان صف صبحگاهی و سخنرانی مدیر کارخانه و صف مدرسه و سخنرانی مدیر وجود دارد و هر دو به نظر از یک نقطه عزیمت یکسان برخوردارند. یک این‌همانی شیطنت‌آمیز که می‌توان از منظر ساختار و نحوه تفتیش‌عقاید حاکم بر هر دو فضا دریافت که «مهدویان»، هر دو قسمت ماجرای نیمروز را بر مبنای ایدئولوژی حاکم بر آن‌ها بنا کرده. که البته این کد فرامتنی نه به مایه و پایه نقد کمک می‌کند و نه مخل آن می‌شود اما همین‌که بدانیم چقدر ته‌مانده تفکر در باب سازوکار اعمال قدرت «فرقه رجوی» می‌تواند در آثار بعدی یک فیلم‌ساز رسوب کرده باشد نکته قابل‌تأملی است.

فضایی که کارگرها در آن راضی هستند به اینکه در هفته دو بار آب آشامیدنی برایشان می‌آورند و روزی چند ساعت برق دارند و مدام در سبد کالایشان سیب‌زمینی پشندی دریافت می‌کنند و زنانشان برای ایجاد کانون گرم خانوادگی یاد می‌گیرند که چگونه با پودر نعنا و استفاده از آن به‌عنوان خط‌چشم شب‌های نعنایی برای همسرانشان رقم بزنند و بچه‌ها می‌دانند که در مدرسه حق ندارند آدامس داشته باشند و حتی هوس آدامس به مغزشان خطور کند و دست‌آخر شامی که در صورت وجود یک تخم‌مرغ زیر سیب‌زمینی می‌تواند امری خلاف عادت تلقی گردد.

در چنین جامعه‌ای، قهرمان، گرسنه‌هایی هستند که پنجاه‌و‌شش، هفت سال پیش در اثر گرسنگی زیاد مرده‌اند و حالا به یادبودشان هرساله و در مدرسه، جشن گرسنگان بر پا می‌شود. و مخاطب اصلاً نباید فکرش به‌جای بد برود و این جشن‌ها را با مراسم دیگری این‌همانی کند.

داستان فیلم به‌قدری معلق و بی‌چفت‌و‌بند است که حتی با وجود بازیگران طنازی مانند «پژمان جمشیدی» و «رضا عطاران» از پس خنداندن مخاطب برنمی‌آید و به دلالت‌های اروتیک و تکرار برخی موارد بی‌قاعده میان دو بازیگر اصلی داستان متوسل می‌شود.

بی‌مایگی در روایت تا آنجا حال داستان فیلم را وخیم و رو به احتضار می‌کند که وقتی «هاشم» (رضا عطاران) در مراسم خانه‌باغ ثروتمندان از سرنوشت شیشلیکی خود و «احمد» (پژمان جمشیدی) تعریف می‌کند موضع مخاطب فیلم با مخاطبانی که قاه‌قاه به حرف‌های او می‌خندند تفاوتی نمی‌کند و مخاطب داخل سالن هم باوجوداینکه می‌داند او در حال روایت تراژدی حاکم بر یک قوم و یک جامعه است بازهم با مخاطبان همراه می‌شود و در موضع آن‌ها می‌ایستد و به این تراژدی می‌خندد. شاید به این دلیل که تراژدی در کار نیست و این داستان بی‌مایه با نحوه روایت بسیار خام‌دستانه و ضعیف کارگردان بیش از این قادر به همراه کردن مخاطبش نیست.

فرم روایت داستان بی‌مایه شیشلیک به‌قدری ضعیف و بی‌قاعده ازکاردرآمده که اگر نبود نام پرتکرار این سال‌های سینمای ایران به‌هیچ‌عنوان نمی‌شد برای آن اهمیت و اعتباری قائل شد. فیلم در نحوه روایت خود هرچند دغدغه دیرینه «مسعود ده‌نمکی» -یعنی فقر و غنا و دو‌رویی و فساد مدیران- را به یدک می‌کشد اما در نحوه پرداخت هرگز نمی‌تواند راضی‌کننده باشد و مخاطب را با خود همراه نماید. به این اعتبار باید شیشلیک را ضعیف‌ترین اثر کارنامه مهدویان به‌حساب آورد.

مردم «شیشلیک» موجوداتی مسخ‌شده و منفعل تصویر می‌شوند که در فضایی لاجرم، فقط برای زنده ماندن، در بند استعمار کارخانه پشم ایران تلاش می‌کنند و با تمام نداری‌ها به نحوی ایدئولوژیک و درون‌زا مطابقت داده شده‌اند.

تأکید بر نابرخورداری تعمدی در داستان به‌قدری بالا می‌گیرد که روایت را از حالت عادی و واقعی و حتی نگاه اگزجره ژورنالیستی خارج می‌کند و به مرزهای فانتزی نزدیک می‌نماید. در این فضا هم به دلیل تمام‌قد نبودن وجه فانتزی داستان و وجود و حضور دلالت‌های فرامتنی سیاسی و اقتصادی فراوان که مربوط به عالم واقع است توفیقی حاصل نمی‌شود و درنهایت، نتیجه چیزی نیست جز داستانی معلق و گیر افتاده در مرز واقعیت و فانتزی که نه قدرت استحکام واقعیت را دارد و نه لطافت و هنرآگینی فانتزی.

نوشته نقد سیدمحمد حسینی بر فیلم «شیشلیک»/ کارخانه پشم رجوی و رفقا اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

محمدحسین مهدویان با ابراز خوشحالی از اینکه این امکان فراهم شد تا از طریق اسکایپ با این نشست همراه شود از عدم حضورش به دلیل تداخل جشنواره با فیلمبرداری کار تازه‌اش عذرخواهی کرد.

در ادامه منصوری به رعایت پروتکل‌های بهداشتی در نشست به بهترین شکل اشاره کرد و به تمامی عوامل جشنواره خسته نباشید گفت.

مهدویان درباره ساخت فیلم «شیشلیک» توضیح داد: مدت‌ها بود که دوست داشتم در ژانر کمدی کار کنم. روزی تصادفی با امیرمهدی ژوله در رستوران نشسته بودیم و او متن یک خطی این فیلم را برایم تعریف کرد و من از آن استقبال کردم.

او با بیان اینکه هر فیلم تجربه جهانی متفاوت است، افزود: هر فیلمساز رنگ و بوی مخصوص خودش را دارد و ردپای خودش را تکرار می‌کند. من فکر می‌کنم «شیشلیک» هم از این قاعده مستثنی نیست. کسانی که فیلم را دیدند تصدیق خواهند کرد که این فیلم متفاوت‌ترین تجربه من است.

رضا عطاران با ابراز خوشحالی از دیده شدن فیلم گفت: من از ابتدا دوست داشتم با محمدحسین مهدویان کار کنم. وقتی این نقش به من پیشنهاد شد، دیدم این کاراکتر جای کار دارد، متن خیلی خوب است و به همین دلیل دوست داشتم بخشی از این کار باشم.

امیر مهدی ژوله نیز در خصوص شکل‌گیری فیلمنامه «شیشلیک» توضیح داد: من افتخار می‌کنم به این که مدت کوتاهی جزئی از اهالی رسانه بودم. من نوعی از کمدی را دوست داشتم که با یک چشمت بخندی و با چشم دیگرت گریه کنی. چون به نظر من هر دوی این موقعیت‌ها یکی هستند و زندگی را شکل می‌دهند. من آیتمی را در «شوخی کردم» نوشته بودم که در این فیلم گسترش پیدا کرد. ایده «شیشلیک» از آن‌ آیتم به ذهنم رسید. همچنین در این فیلمنامه دخترم به من بسیار الهام داد. وقتی رابطه میان پدر و دختر را تجربه می‌کنی که چطور تلاش می‌کنی حسرت‌های عزیزت را برآورده کنی.

او ادامه داد: تعامل بسیار خوبی با محمدحسین مهدویان داشتم و فکر می‌کنم این اتفاق یکی از بهترین تجربه‌های دوران کاری من بوده است.

در ادامه ژاله صامتی گفت: من امروز برای بار اول فیلم را کنار شما دیدم و از تماشای آن بسیار سرخوش هستم. اگر خودم در این فیلم ایفای نقش نمی‌کردم، بازهم این فیلم را دوست داشتم.

او درباره تجربه حضورش در این فیلم توضیح داد: ما به عنوان زن، در کلیت شبیه به هم هستیم. یعنی همه ما زن، مادر و ایرانی هستیم. اما تازه وقتی شخصیت‌ زنان را زیر ذره‌بین می‌گیری متوجه تفاوت‌ها می‌شوی و ترسیم این تفاوت‌ها وظیفه یک بازیگر است.

پژمان جمشیدی در این نشست از تجربه حضور در این فیلم و نقش پدری که ایفا کرده است ابراز خوشحالی کرد.

در ادامه نشست مه‌لقا باقری گفت: بسیار خوشحالم که این‌جا هستم و توانستم اعتماد آقای مهدویان را جلب کنم. به نظر من کمدی امری بسیار جدی است که از شدت جدی بودن آن کمدی نمود پیدا می‌کند. من سعی کردم این نقش را خیلی جدی بازی کنم و هر کاری که وظیفه بازیگر برای رسیدن به نقش است را انجام دادم تا این نقش کوتاه به درستی ایفا شود.

مهدویان درباره اصلاحیه‌هایی که به این فیلم وارد شده، توضیح داد: هر فیلمی روح و جهان مخصوص خودش را دارد که تا حد امکان باید آن روح را حفظ کرد. ما با مسئولان ارشاد صحبت کردیم که تا حد امکان جهان فیلم حفظ شود. هیچ‌کس ممیزی و سانسور را به آغوش نمی‌کشد و آن را دوست ندارد اما درنهایت فکر نمی‌کنم این ممیزی‌ها آسیب جدی به فیلم زده باشد.

ژوله ابراز کرد: فیلمی که روی پرده دیدم را دوست دارم، اما به هر حال اگر ممیزی‌ها اعمال نمی‌شد شاید امروز نمی‌توانستیم فیلم را ببینیم. امیدوارم با همین حد ممیزی، فیلم بتواند به نمایش عمومی دربیاید.

مهدویان در ادامه توضیحاتش در خصوص انتخاب این ژانر گفت: فیلمساز ژانرهای مختلف را تجربه می‌کند و باتوجه به دغدغه و حال و احوالش تصمیم می‌گیرد که فیلمی را بسازد.

او در توضیح عدم همکاری با سید محمود رضوی در این فیلم گفت: آقای رضوی دوستی بسیار خوب و تهیه‌کننده‌ای کار بلد است و اگر قصه‌ای با سلیقه جفت‌مان هماهنگ باشد، حتما باهم کار خواهیم کرد.

ژاله صامتی در پاسخ به سئوالی مبنی بر تکراری بودن نقش‌هایش گفت: هیچ نقشی از من شبیه به نقش قبلی‌ام نیست و این که بگوییم من خودم را تکرار می‌کنم، بی‌انصافی است.

ژوله نیز در پاسخ به خبرنگاری که شوخی‌های «شیشلیک» را سخیف دانست، گفت: من این فیلمنامه را خیلی دوست دارم و آن را قابل دفاع می‌پندارم. اگر به نظر شما این یک فیلم با جوک‌های سخیف و دم دستی است، من از شما عذرخواهی می‌کنم.

مهدویان در ادامه این نشست گفت: فیلم «شیشلیک» یک فیلم نمادین نیست. کار سمبلیک و نمادین در سلیقه هیچ یک از ما نبود. تاکید ما این بود که بگوییم اینجا بخشی از حاشیه شهر تهران است و فکت‌هایی از واقعیت را در فیلم آورده‌ایم. در فیلم تاکید هم کرده‌ایم که زندگی دیگران را نمایش دهیم تا فیلم به سمت نمادگرایی نرود.

مهدویان همچنین در پاسخ به برخی حواشی مطرح شده توضیح داد: همیشه پشت سر افراد حرف هست. من فکر می‌کنم فیلم‌های مهمی ساخته‌ام که در اکران و حتی جشنواره موفق بوده‌اند. من انرژی‌ام را از فیلم‌هایم می‌گیرم. اظهار نظرهای منفی تلاش مذبوحانه‌ای است که برای کار من مانع ایجاد کند، اما من ناراحت نمی‌شوم و کارم را انجام می‌دهم.

عباس‌جمشیدی‌فر نیز با ابراز خوشحالی از همکاری با محمدحسین مهدویان گفت: خوشحالم که در یک کمدی تلخ و تاثیرگذار حضور داشتم.

در ادامه ژوله به اینکه از ابتدا دوست داشته رضا عطاران در این فیلم بازی کند اشاره کرد.

در پایان این نشست منصوری گفت: «شیشلیک» در دوران سخت کرونا و در سی جلسه کار دوازده ساعته تولید شد و امیدوارم در ادامه، فضای گفت‌وگو برای این فیلم حاصل شود.

نوشته نشست فیلم «شیشلیک» برگزار شد/ محمدحسین مهدویان: این فیلم متفاوت‌ترین تجربه من است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

فیلم سینمایی «شیشلیک» به نویسندگی امیرمهدی ژوله، کارگردانی محمدحسین مهدویان و تهیه‌کنندگی محمدرضا منصوری تابستان امسال جلوی دوربین رفت.

رضاعطاران، ژاله صامتی، پژمان جمشیدی، مه‌لقا باقری، وحید رهبانی، عباس جمشیدی‌فر و جمشید هاشم‌پور بازیگران این فیلم هستند.

«شیشلیک» با سرمایه گذاری فیلم مارکت و در ژانر اجتماعی تولید شده است.

نوشته رونمایی از پوستر فیلم سینمایی «شیشلیک» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.