او ادامه داد: یعنی هر فیلمی چه مستند و چه داستانی که بازتاب‌دهنده‌ وقایع دوران جنگ باشد، به خصوص برای نسل آینده می‌تواند به لحاظ تاریخی ارزشمند باشد. امروزه در گنجینه‌ی سینمای جهان ، آثار بی‌شماری می‌توان یافت که تصاویری روشن از رخدادهای تلخ جنگ‌های جهانی اول و دوم را می‌تواند برای نسل امروز در جای جای جهان به تماشا بگذارد. بدون تردید، در غیاب سینما، این وظیفه‌ی سنگین به تنهایی از عهده مورخان و تاریخ‌نگاران بر نمی‌آمد. به ویژه که می‌دانیم، همواره «بازآفرینی» در هنر، از «بازنمایی» بسیار دشوارتر و خلاقانه‌تر به شمار می‌آید.

حاجی مشهدی در پاسخ به این پرسش که مخاطب امروز بیش‌تر با روایت داستانی از جنگ ارتباط می‌گیرد یا روایت مستند، گفت: تردیدی نباید داشت که عموم مخاطبان همگانی و عام سینما، به سینمای داستانی یا فیلم‌های سینمایی و داستان‌پرداز علاقه‌ی بیش‌تری دارند و طرفداران سینمای مستند شاید کم شمارتر از علاقه‌مندان به، فیلم‌های سینمایی باشند. ساده‌ترین دلیل برای چنین رویکردی، وجوه سرگرم‌کنندگی و گاه جنبه‌های مخیل و فانتزی فیلم‌های داستان پردازانه در مقایسه با فیلم‌های مستند باشد. صد البته، فیلمخانه‌های جهان به همه‌ی این گونه‌ها نیاز دارند و بی‌تردید ساخته شدن هر یک از این نمونه‌ها( چه مستند و چه داستانی) می‌تواند به غنای گنجینه‌ی سینمایی جهان بیفزاید.

این مدرس سینما نظر خود را درباره آنکه جنگ می‌تواند چه تغییراتی در زبان فرم و مضامین آثار هنری ایجاد کند، این‌گونه بیان کرد: خود پدیده‌ی جنگ به خودی خود در زبان فرم و مضامین آثار هنری تغییری ایجاد نمی‌کند، اما هنرمند (فیلمساز) به اقتضای موقعیت زمانی و مکان و فضای پرالتهاب جنگ، به این نتیجه می‌رسد که مثلاً به زبانی کمینه‌گرا (minimal) برای بیان بخشی از واقعیت‌های جنگ توسل جوید و یا با پرهیز از برخی نمادگرایی‌ها، از بیانی ساده‌تر و به دور از ایهام و پیچیدگی‌های کلامی در گفتار متن فیلم‌های مستند استفاده نماید. به همین دلیل ساده، در فیلم‌های مستند یا داستانی که قرار است به جنگ پرداخته شود، فیلمساز  می‌کوشد تا متناسب با فضای فیلم، به ضرباهنگ کار خود شتاب بیش‌تری ببخشد و با بیانی صریح‌تر و به دور از هرگونه ابهام و پیچیدگی‌های کلامی، با مخاطب خود سخن بگوید.

این منتقد فیلم اضافه کرد: در عین حال نباید فراموش کرد که در تولید آثار مستند نباید تنها به ساخت مستندهایی روی آورد که مستقیم به ثبت وقایع جنگ می‌پردازند. توجه به پیامدهای جنگ و به ویژه بازتاب تأثیرات روانی جنگ بر روی افراد یک جامعه‌ی گرفتار جنگ و نمایش احساسات، افکار و خلق‌وخوی مردم در آینه‌ی فیلم‌هایی که ساخته می‌شود نیز ضمن پرهیز از هرگونه شتاب‌زدگی و افتادن در دام تب تند التهابات ناشی از خسارت‌های مادی و معنوی، از اهمیت زیادی برخوردار است.

عزیزالله حاجی‌مشهدی در پایان وجود مراکزی همچون مرکز گسترش سینمای مستند و حمایت‌های مادی و معنوی آن از فیلمسازان را موجب اعتلای سینمای مستند دانست و افزود: وجود مراکزی چون مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و….با هدف پشتیبانی مادی و معنوی از فیلمسازان، به ویژه با نگاه حمایت از نیروهای خلاق و جوان، می‌تواند در مسیر رشد و اعتلای سینمای مستند تأثیر به سزایی داشته باشد. البته نباید فراموش کرد که حفظ فضای مناسب نوآوری‌ها و خلاقیت‌های فردی فیلمسازان با پرهیز از تولید کارهایی که با بزرگ‌نمایی‌های نا به جا و به‌ویژه با تبلیغات پرآب و رنگ یا جانب‌داری از جریان‌های سیاسی یکسونگرانه، می‌توان سلامت این آثار را تضمین کرد. به نظر من، تنها در چنین فضاهای سالمی است که فیلمساز می‌تواند در واقعه‌نگاری حوادث، با همه تلخی‌های ذاتی جنگ، صادق باشد.

نوشته سینما از هر مورخی، در ثبت واقعیت مؤثرتر است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

داریوش یاری، دانش آموخته ی کارگردانی و فیلمنامه‌نویسی ، در مرز ۵۰ سالگی خود، بعد از ساخت یک فیلم مستند – یا بهتر است بگوییم یک فیلم مستند داستانی- بسیار خوش ساخت و متفاوت با عنوان : «کربلا، جغرافیای یک تاریخ» که در ترکیب بندی کلی خود با آمیزه یی از بخش های زنده، نقاشی متحرک و برخی تصاویر قدیمی از بایگانی تصاویرمستند گذشته ، شکل گرفته بود، این بار ، بُرشی از وقایع بعد از عاشورای خونین ، با محوریت حرکت قافله ی اسیران از کوفه تا شام و مصایب پُر درد و رنج آنان را در قالب یک درام تاریخی به تصویر می کشد. درامی که از وجه داستان پردازانه، با توجه به تلخی های ذاتی درونمایه ِی اثر، به دور از هرگونه خیال پردازی وفانتزی ، باید مخاطبان خود را با رخدادهای فیلم همراه سازد و در مسیر این همراهی، آنان را به همدلی نیز وادارد.

تماشای «شور عاشقی» به خوبی نشان می دهد که داریوش یاری، فیلمساز جوانی که در ۲۸ سالگی خود فیلم «دخیل» (۱۳۸۰) را کارگردانی کرده است، اکنون با  ساخت فیلم تازه ی خود که به لحاظ تولید  و حضور بازیگران حرفه یی  و هنروران زن و کودک و فضای  دشوارکار در بیابان های خور و بیابانک و برخی ازمناطق کویر مرکزی ایران، کاری حرفه یی تر به شمار می آید، همچنان به مضامین و درونمایه یی دلشیفتگی نشان می دهد که به باور قلبی او بَدل شده است و نگران این نیست که در بازار پُر هیاهوی ساخت کمدی های نازل و کم مایه –  آن هم به بهانه ی تولید و عرضه ی فیلم های شادی آور  (Comedy  Movies) اثری گیشه پسند و پُرفروش تولید کند.

در فیلم‌های انگشت‌شماری که با محوریت موضوعی واقعه ی عاشورا در سینمای ایران تولید شده است، تاکنون در هیچ فیلمی به قصه ی تلخ و پُرغصّه ی اسارت خانواده ی شهدای کربلا  پرداخته نشده است. داریوش یاری، کوشیده است تا با تکیه بر مستندات تاریخی و برخی روایت های معتبر، گوشه هایی از ظلم  و ستم بنی‌امیه را در بدرفتاری و شکنجه ی اسیران ، به تصویر بکشد. به همین وی، شاید بتوان مدعی شد که «شورعاشقی»، نخستین فیلم عاشورایی است که می کوشد تا روایت صادقانه ای از این مصایب را در قالب یک فیلم سینمایی، به ثبت برساند. روایتی که با همه ی تلخی هایش، قرار است به گوش تاریخ برسد  تا در یادها بماند و فراموش نشود.

نخستین صحنه ی فیلم با نماهای درد انگیزی از زنان و کودکانی که باتشنگی و رنج بسیار ، با پاهای برهنه در بیابانی خشک و سوزان ، اُفتان و خیزان زیر تازیانه ی سواره هایی که در رکاب شمر پسر ذی الجوشن ، به سوی شام در حرکت هستند، به روشنی نشان می دهد که تحمّل گرسنگی و تشنگی ، زیر آفتاب سوزان  برای کودکان و زنان به اسارت گرفته شده، با پاهای پُرآبله و خونین و گذر از میان بوته های خارمُغیلان، چه قدر دشوار و عذاب آوراست!

«سلما» (شهره موسوی) همسر باردارِ «عبدالرحمن» (مهدی زمین پرداز) به عنوان یکی از شخصیت های محوری داستان فیلم است که قصه ی تلخ اسارت خود و کاروان اسیران را ، برای فرزندی که درشکم دارد، روایت می کند. در نخستین رویارویی غافلگیرکننده و دور از انتظار سلما و همسرش، عبدالرحمن که  به خیال او باید در کربلا می بود، در می یابیم که ازترس کشته شدن، ازهمراهی با امام حسین( ع) دست کشیده  و در تاریکی شب، گریخته است! سلما ، با زبانی تند، آشکارا شوی خود را سرزنش می کند و او را به چنان شرمی وا می دارد که از آن پس، دغدغه یی جز جُبران بدعهدی خود، در دل نداشته باشد. با توجه به روایت ها و تک گویی های شاعرانه ی سلماست که مخاطب فیلم در می یابد ،زینب، پیام رسان واقعه ی کربلا، دیرک اصلی خیمه ی اسیران است و سلما ، هرلحظه در کنار اوست و برای هر اقدامی از او رخصت می طلبد. قرار است که این قافله ی کوچک اسیران در همراهی با زینب، پیامبران عاشورا باشند.

سلما و عبدالرحمن به سختی تلاش می کنند تا بتوانند پیش از رسیدن فرستادگانِ بنی اُمیه ( همراهان شمر) به یک آبادی و دادنِ خبرخروج امام حسین و یارانش از دین (به دلیل شورش بر علیه خلیفه!) اهالی آبادی را بر علیه قافله ی اسیران بشورانند تا باآن ها بد رفتاری کنند.اگرچه، در این راه کم وبیش  موفق می شوند، اما بزرگ ترین موفقیت و رستگاری عبدالرحمن کشته شدن او به دست شمر و همراهان اوست. درهمان صحنه یی که «عمرو عاص» نیز حضور دارد. (همان کسی که با همدستی معاویه در صفّین قرآن ها را بر سر نیزه کرده بود و اکنون ،دررویارویی با شمر، با اوبه  تندی سخن می گوید !)

سرفرازی عبدالرحمن ، زمانی معنا می یابد که با وجود قرار گرفتن در آستانه ی دل بُریدنِ سلما از مهر او، چنان می کند  که گویی با کشته شدنش به دست شمر، به عهدی که با امام بسته بود، وفا می کند و سرانجام به رستگاری می رسد و خواب شیرینِ درخت سیب های سرخ او نیز به روشنی تعبیر می شود. عبدالرحمن به دست کسی کشته می شود که روزگاری در رکاب علی بوده است و حالا برای توجیه کارهای ناشایست خود،  با گستاخی هرچه تمام می گوید: «حجّتِ من کتابِ خداست، نه علی!»

یکی از صحنه ی بسیار تاثیر گذار فیلم، برخورد مهرورزانه ی راهب نصرانی با اسیران است. در روستایی که اهالی آن ،مسلمان و نصارا در کنار هم زندگی می کنند! دیگر از ریختنِ خاکستر داغ بر سر و روی اسیران و پرتاب سنگ به سوی آنان ، خبری نیست. صحنه ی به امانت گرفتن سربُریده ی امام از سوی راهب نصرانی و مغازله ی عارفانه ی او در دل شب  در کنار سر بریده، بسیار تامّل برانگیز است و آدمی را به یاد حافظ بزرگ می اندازد که گفته است: «جنگِ هفتاد و دو ملّت، همه را عذر بنه/ چون ندیدند حقیقت، ره افسانه زدند!» انگار حقیقت ، برای پیروان راستین همه ی کیش ها و آیین ها، معنایی یگانه دارد.

فضاسازی سنجیده ی کار به لحاظ طراحی صحنه (پیام حسین سوری) و تصاویر درخشانی که با فیلمبرداری «فریدون شیردل» در قابِ نماهای چشم نواز در کنار نخلستان های کوچک با پس زمینه ی کوهستان های دور دست ، در فیلم  می بینیم و همچنین نماهای شبانه ی فیلم که به دلیل وجود مشعل ها و چراغ های پیه سوز، نورپردازی معقولی دارد ،با استفاده   با طراحی لباس منطبق با جغرافیای فیلم (کار نیازحمیدی) کمک کرده است تا به کمک چهرپردازی مناسبِ «شهرام خلج» حس باور پذیری این صحنه های تلخ ،افزایش یابد. استفاده ی مناسب  از موسیقی کم حجم «مسعود سخاوت ‌دوست» در برخی صحنه های فیلم، به دلیل لحن غمگنانه ی ملودی های آن، با صحنه های تلخ وفضای سوگوارانه ی فیلم همخوانی خوبی دارد. بازی‌های «نادر فلاح» در نقش آهنگری آزاده  و شجاع  و سیامک صفری (عمرعاص)، به عنوان بازیگران حرفه یی و نام آشنا ، در کنار نقش آفرینی شهره موسوی (در نقش سلما ) و مهدی زمین پرداز، بازیگر نقش عبدالرحمن، هدایت شده و قابل قبول از کار درآمده است.

به فیلم «شور عاشقی» (عنوانی که نگارنده پس از خواندنِ فیلمنامه ی آن ، پیش از تولید ، به نویسنده ی فیلمنامه و کارگردان فیلم پیشنهاد داده  بودم) اگر ضعفی هم داشته باشد، می توان نمره ی قبولی داد. شاید هنوز هم فضای حاکم بر مستند خوش ساخت «کربلا، جغرافیای یک تاریخ» بر این فیلم نیز سایه افکنده است و پُر حجم بودنِ گفتار متنی که البته به شکل تک گویی های درونی و ذهنی ، از سوی سلما برای فرزندی که در شکم دارد، روایت می شود،در حال و هوای یک فیلم مستند گونهف به ساختار داستان پردازانه ی اثر لطمه می زند . افزون بر این، پیدا و پنهان شدنِ گاه و بیگاه و بسیار آسان و به نسبت کم خطرعبدالرحمن در کنار قافله ی اسیران، درحالی که کم ترین حرکتی نباید از نگاه  شمر و همراهان او ،دور بمانَد، چندان باور پذیر به نظر نمی رسد. با این همه، پی بردن به حضور او در کنار اسیران و دستگیری وی – در حالی که برای شناخته نشدن ،لباس راهبان را برتن دارد-  با کشته شدن به دست شمر، این مشکل ذهنی مخاطب فیلم تا حدودی برطرف می شود.  فصل پایانی فیلم که با تصاویری از روزگار کنونی کربلا ، تدوین می شود، آشکارا به این معنا اشاره دارد که پیام آن قافله ی کوچک اسیران، به گوش تاریخ رسیده است.

نوشته خوابِ شیرینِ درختِ سیب‌های سرخ! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی گفت: «بد نیست بدانید هیچ‌کدام از کارهایی که تا به حال ساخته‌ام، به سفارش مراکز دولتی تولید فیلم نبوده و در این مورد به‌خصوص، تولید «کربلا جغرافیای یک تاریخ» ناشی از اصرار من به مدیریت حوزه‌ی هنری و یادآوری وظیفه‌ی ذاتی چنین سازمانی برای ساخت این‌گونه فیلم‌هاست.»

یاری سپس در پاسخ به نکته‌ی مطرح شده از سوی ناصر صفاریان درباره‌ی ضعف در اطلاع‌رسانی و نمایش فیلم‌هایی از این قبیل در تلویزیون گفت: «متاسفانه در هر بار پخش این فیلم از تلویزیون، بخش‌هایی از آن حذف یا دچار تغییر شده که متاسفانه ناشی از برخوردهای سلیقه‌ای برخی مدیران در زمینه‌ی مسائل مذهبی است.»

وی افزود: «شیعیان جهان بیش از هزار و چهارصد سال تلاش کرده‌‌اند تا این حادثه را به واسطه‌ی فرهنگ‌ها،‌ هنرها و آیین‌های خود به حماسه تبدیل کنند؛‌ این در حالی است که متاسفانه برخی افراد تلاش می‌کنند تا به این فیلم از زاویه‌ی حادثه نگاه کنند؛ نه حماسه!»

در ادامه‌ی جلسه، منتقد مهمان برنامه، مستند «کربلا جغرافیای یک تاریخ» را «یک فیلم فکر شده‌ با طرح و نقشه‌ی قبلی» دانست و افزود: «این در حالی است که گاهی دیده می‌شود برخی مستندسازان به ساخته شدن فیلم در مرحله‌ی تدوین رضایت می‌دهند و متاسفانه بی‌هیچ نقشه‌ی قبلی سر صحنه حاضر می‌شوند.»

عزیزالله حاجی‌مشهدی سپس این مستند را «یک فیلم وابسته به سینمای تجربی» دانست و گفت: «در این فیلم با استقلال رای نویسنده و کارگردان روبه‌روییم که می‌خواهد حرف و نگاه غیرکلیشه‌ای و تازه‌ای را باب کند. ویژگی خاصی که در تمام اجزای فیلم مورد بحث تنیده شده است.»

وی هم‌چنین با اشاره به «استفاده‌ی دقیق» این فیلم «از عناصر چهارگانه‌ی دیداری، شنیداری، بیانی و نمایشی» گفت: «در این فیلم با تلفیق بی‌سابقه‌ای از تلفیق نو و به ظاهر نامتعارفی از ترکیب نقاشی، پویانمایی و لحظه‌های حضور زنده‌ی آدم‌ها در صحنه روبه‌رو هستیم که به جلوه‌های جذاب بصری نیز آمیخته است.»

در ادامه‌ی جلسه، داریوش یاری در پاسخ به نکته‌ی مطرح شده از سوی ناصر صفاریان درباره‌ی «تفاوت ساختاری دقایق پایانی این مستند با فضای احساسی حاکم بر فیلم» گفت: «چهار دقیقه‌ی پایانی فیلم باید از لحن و ادبیات متفاوتی برخوردار می‌شد. در این دقایق تماشاگر باید به خود برمی‌گشت و به نظر می‌رسد برای انجام این کار، شاید بهترین فکر استفاده از تصویرهای خبری اشتیاق مردم به زیارت مزار امام حسین(ع) بود.»

وی گفت: «ایده‌ای که برای ساخت این مستند داشتم تبدیل حادثه‌ی سال شصت و یک هجری به حماسه و شخصیت‌های این ماجرا به اسطوره بود و دلیل استفاده از آیین‌ها، نمادها و فرهنگ‌های مختلف در «کربلا؛ جغرافیای یک تاریخ» به همین خاطر بوده است.»

داریوش یاری افزود: «انتقاد بزرگی که به این فیلم وارد است استفاده از لباس‌های سریال «مختارنامه» است که متاسفانه از زمان تولید آن مثل استخوان در گلوی من باقی مانده! در حالی که به غیر از این مورد و برخلاف تصور، حتی یک فریم از این فیلم آرشیوی نیست و تمام صحنه‌های آن ساخته شده است.»

وی هم‌چنین در توضیح نکته‌های فنی به کار رفته در «کربلا جغرافیای یک تاریخ» گفت:‌ «برای بیش از چهارصد و هفتاد نمای این فیلم، استوری‌بُرد یا فیلم‌نامه‌ی مصوّر تهیه شده بود که فیلم‌برداری آن‌ها با همکاری همه‌ی اعضای گروه در بیست و یک روز انجام شد.»

یاری هم‌چنین درباره‌ی نحوه‌ی بیان گفتار متن فیلم که شهاب حسینی آن را اجرا کرده گفت: «در استودیو و هنگام ضبط صدا از ایشان خواستم متن را بی‌هیچ حس و حالی بخواند و دیدگاهم این بود که تصویرها به اندازه‌ی کافی تاثیرگذار هستند و نیازی به تاثیرگذاری بیش‌تر، از این طریق نیست.»

در بخش پایانی این جلسه‌ی نقد و بررسی، عزیزالله حاجی‌مشهدی، فیلم مورد بحث را «یک مستند مبتنی بر تاریخ» دانست و افزود: «در این فیلم، حادثه در بطن و زیرمتن رویدادها شکل گرفته؛ بی آن که تیری از کمان رها شده یا خشونتی به نمایش گذاشته شود.»

وی سپس «کاربرد نماهای راه‌پیمایی اربعین» در این فیلم را «تمهیدی برای پیوند صحنه‌های تاریخی با برش‌هایی از زندگی امروز» دانست و گفت: «به این شکل، به تماشاگر تلنگر زده می‌شود که حادثه‌ی کربلا را فراموش نکند و شاهد جوشش ابدی خون حسین(ع) در طول تاریخ باشد.»

نوشته جلسه نقد و بررسی مستند «کربلا جغرافیای یک تاریخ» برگزار شد/ استفاده از آیین‌ها، نمادها و فرهنگ‌های مختلف اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی ادامه داد: متاسفانه به دلیل اینکه در سال‌های ابتدایی ورود سینما به ایران، شاکله مستقل برای کار نداشتیم، نگاهمان به آثار بیرون از مرزها بود. سینما مانند صنعت چاپ خیلی دیر به ایران رسید و به همین میزان، سینمای کودک و نوجوان نیز در ایران خیلی دیر آغاز به کار کرد. البته سینمای جهان نیز خیلی دیر به ژانر کودک و نوجوان رسید.

حاجی‌مشهدی با اشاره به آثار فانتزی و تخیلی که برای کودکان و نوجوانان تولید شده است، عنوان کرد: نخستین گام‌های سینمای کودک در جهان، پس از جنگ جهانی دوم در انگلستان آغاز شد و فیلم‌سازی برای کودکان و نوجوانان با شعار خوش آب و رنگ اخلاق‌مداری آغاز شد. تهیه کنندگان و شرکت های سازنده فیلم های کودک، تلاش می کردند تا آثارشان دارای محتوای اخلاقی خاصی باشد و به طور مثال مصرف مشروبات الکلی، خشونت، دروغ و … در این آثار به نمایش در نمی آمد. اما اشکال عمده این آثار این بود که قهرمان شان، آدم بزرگ ها بودند و به کودکان این احساس را می داد که نمی‌توانند روی پای خود بایستند.

این منتقد سینما با تاکید بر اینکه سینمای کودک، نوجوان و بزرگ‌سال در تمام دنیا، قالب‌های متفاوتی هستند، عنوان کرد: در سینمای کودک، فیلم‌نامه باید متناسب با درک واژگانی و سن و سال مخاطب نوشته شود. نمی‌توانیم یک پیام واحد را برای مخاطبان متکثر به یک گونه ادا کنیم. برای کودک، نوجوان و بزرگ‌سال تفاوت گیرندگی در پیام وجود دارد.

وی همچنین گفت: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز از اتفاقات خوبی بود که در ایران به وقوع پیوست. این کانون از دهه ۴۰ راه اندازی شد و مفاهیم اخلاقی، انسانی، دینی و مذهبی را در آثار خود برای کودکان و نوجوانان خلق کرد و سینماگران بزرگی نیز با کانون همکاری کردند. کانون به مرکز انحصاری برای تولید فیلم در حوزه سینمای کودک تبدیل شد و تقسیم بندی های اخلاقی و تربیتی هم داشتند و دو قالب فیلم «درباره کودکان» و «برای کودکان» تولید می کردند.

حاجی‌مشهدی افزود: کانون در دوره ای دچار رکود شد و بار دیگر با رونق سینما، این مرکز نیز در دهه ۶۰، جانی دوباره گرفت. اما هرگز سال های درخشان دهه ۴۰ را تجربه نکرد.

وی اظهار داشت: در حال حاضر، بهترین جا برای تولید آثار سینمای کودک و نوجوان مراکز دولتی است؛ چرا که مراکز غیردولتی، به دلیل مطمئن نبودن از بازخورد مالی این‌گونه آثار، انگیزه ندارند. مراکز دولتی از این گونه آثار باید حمایت کنند تا روی پای خود بایستند وگرنه همیشه این سینما رشد منفی خواهد داشت.

این منتقد سینما همچنین تصریح کرد: یکی از عرصه هایی که می‌توانست به غنا بخشی فیلم کودک کمک کند، ادبیات به طور عام و ادبیات کودک به طور خاص بود. وقتی برای تولید فیلم کودک به سراغ کتاب کودک می‌رویم، در واقع کار خود را راحت کرده ایم و از نتیجه آن نیز می توانیم تا حدودی مطمئن باشیم.

جلال فاطمی نیز در ادامه این برنامه با بیان اینکه سینمای کودک و نوجوان وابسته به مدیریت دولتی است، عنوان کرد: قطع کمک های دولت به هر دلیلی، می‌تواند برای سینمای کودک و نوجوان فاجعه‌بار باشد. زیر پای سینمای کودک و نوجوان را به نام خصوصی‌سازی نمی‌توان خالی کرد. ما کشوری غنی، مردمان باهوش و زحمتکشی داریم. هنرمندان کشورمان هم افرادی خلاق و مستعد هستند. در واقع باید بگویم بودجه روشن نگه داشتن سینمای کودک زیاد نیست و باید از این ژانر حمایت بیشتری صورت گیرد.

وی همچنین گفت: وقتی از خصوصی‌سازی صحبت می‌کنیم، باید ببینیم مولفه‌ها را هم به سمت خصوصی سازی برده ایم یا خیر. به طور مثال، باید توجه داشته باشیم که مجوز ساخت آثار را هم به بخش خصوصی می‌دهیم یا تنها بخش سرمایه‌گذاری را خصوصی می‌کنیم. آیا آن‌طور که تولید کنندگان اثر می‌خواهند، می‌توانند برای فیلم خود تبلیغ کنند. آیا اسپانسر و سرمایه‌گذار در ساخت این آثار مشارکت دارند.

فاطمی با طرح این پرسش که اگر سینمای کودک و نوجوان در پی بحران رکود بودجه باشد آن وقت تکلیف این سینما چه می‌شود، عنوان کرد: در این صورت متوجه می‌شویم که معادله ها درست از آب درنیامده‌اند و این سینما وارد کما می‌شود. معتقدم باید به سمت برخی از الگوهای قدیمی بازگردیم و فکر کنیم که چگونه سینمای مهجور کودک و نوجوان را پر و بال بدهیم.

این کارگردان سینما با تاکید بر اینکه باید اجازه دهیم هر دو فاز خصوصی و دولتی در سینمای کودک و نوجوان وجود داشته باشد، عنوان کرد: فاز دولتی و حمایتی مانند سابق سر جای خود باشد و برای کشف فضاهای نو نیز از فرمول های خصوصی سازی استفاده کنیم. اما این خصوصی سازی را باید با برنامه ای اصولی و تدریجی به پیش برد.

وی اظهار داشت: فیلم‌سازان مجرب، باید از تخیلات شخصی خود پرهیز کنند و در رابطه با ایده هایشان، متوازعانه با دیگران مشورت کنند . پیش‌کسوتان عرصه سینمای کودک و نوجوان مستحق این هستند که بدون دغدغه کار کنند. پیش‌کسوتان تجربیات زیادی دارند و باید برایشان احترام قائل شد.

منبع: پایگاه خبری حوزه هنری

نوشته دومین نشست «پدیدارشناسی سینمای ایران» برگزار شد/ حاجی‌مشهدی: سینمای کودک نیازمند حمایت مراکز دولتی است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی ادامه داد: به چشم دیدم که انسانی برای از دست دادن اسب خود چگونه گریه می کرد یا نمونه بارز واوج آن را در فیلم «گاو» آقای مهرجویی  که به صورت تمثیل وار شاهد بودیم.

حاجی مشهدی با بیان اینکه حوزه دامپزشکی دربرگیرنده موضوعات و سوژه های به مراتب بیشتر از حوزه انسانی است. افزود: در واقع مجاهدت های پنهانی که در حوزه دامپزشکی صورت می گیرد و دیده نمی شود، کارآفرینی و ایجاد شغل و مباحث مربوط به بهداشت و سلامتی و همینطور، مباحث عاطفی که از آن به عنوان حیوانات همدم نام می بریم که حیوان در روستاها نقش پاسبانی و نگهداری را نیز برعهده  دارد همه و همه از نکات مهم مسائل دامپزشکی به شمار می رود.

این منتقد سینما خاطرنشان ساخت: جای بسی خرسندی است که این جشنواره با نگاه  فرامرزی قرار است بر گزار شود.

وی افزود: نکته مهم دیگر اینکه اطلاع رسانی ناکافی در این زمینه بسیار شبه انگیز است به عنوان مثال در فضای محیط زیست از آنجایی که به عنوان مشاور سازمان فعالیت می کنم می توانم بگویم بزرگترین اشتباهات به خاطر اطلاع رسانی غلط انجام می شود فیلمسازانی را داشتیم به واسطه اطلاعات اشتباه فیلم های غلط ساخته اند به همین جهت باید دقت کافی در این زمینه صورت گیرد که مشاوره های نادرست مخاطرات زیادی را می تواند در پی داشته باشد.

شایان ذکر است سازمان دامپزشکی کشور، با همکاری سازمان سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان صدا و سیما و سازمان سینمایی حوزه هنری به منظور تشویق و ترغیب هنرمندان ایران اسلامی، پرداختن به  نقش آن در زندگی فردی و اجتماعی، فرهنگ‌سازی مصرف بهینه، ارتقای سطح بینش و نگرش جامعه نسبت به ارزش مادی و معنوی و دستیابی به آثار فاخر تصویری در این زمینه برگزاری جشنواره فیلم و عکس بیطار را طراحی و برنامه ریزی کرده است. نخستین جشنواره فیلم و عکس بیطار ۱۴ تا ۱۷ مهر به دبیری ناصر باکیده در تهران و همزمان در چند استان کشور برگزار می شود.

نوشته حاجی مشهدی: حوزه دامپزشکی دربرگیرنده سوژه‌های به مراتب بیشتر از حوزه انسانی است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- عزیزالله حاجی مشهدی: اگر بپذیریم که در ساختار کلی یک فیلم سینمایی، مکان یک واقعه یا رویداد – که با حضور شخصیت ها و آدم های داستان فیلم به مثابه آمیزه ی در هم تنیده شده و به هم پیوسته ، درست مثل شخصیت یا شخصیت‌های اصلی ومحوری فیلم ، می تواند دارای هویت وشخصیت مستقلی باشد که در جای خود با تکیه بر عناصری چون : رنگ ، نور ، سایه – روشن و همه ی عوامل دیداری یک بنا با معماری خاصی که در برابردوربین قرار است به تصویر کشیده شود ، به کمک آدم های فیلم می آید تا به مخاطبان فیلم بگوید که بین این آدم ها با موقعیت مکانی خاصی که در آن قرار گرفته اند ، چه رابطه ونسبت معنا داری وجود دارد ، بی تردید، گامی بلند در مسیر درک فیلم برخواهیم داشت.تنها با درک این رابطه و پیوند معناشناختی دوسویه می توان میان معماری یک بنای قدیمی و هویت آدم هایی که در آن زندگی می کنند ، با وجود همه ی دگرگونی های پرشتاب و سرسام آور شهر و دیاری که تنها به لحاظ جفرافیایی زیست بوم این آدم ها به شمار می آید ، اما انگار میان این آدم ها با دیگر کسانی که همزمان، پشت دیوار های در حال فرو ریختن خانه وکاشانه آن ها ، غرق در سودا ودر رویای سود، شب وروز دارند بناهای جدیدی می سازند که آشکارا موقعیت زمانی ، فرهنگی ، تاریخی واجتماعی و به ویژه باورها و اعتقادات باورمندان دلبسته ی سنت ها را به عنوان تهدیدی جدی به چالش می کشند ، ساده تر می توانیم با خانه یی که قرار است پذیرای میهمانی عزیز باشد و انتظار ی شیرین در آن معنا می یابد، درست مثل پدر و مادر رضا  یک خانواده ی دل سپرده به رضای حق – خانواده یی که حتی با دادن ِ سه فرزند شهید ، گره گشاده از جبین و شکرگزار، بی هیچ شکوه وشکایتی ، پر اشتیاق در تب وتاب برپایی ِ یک ضیافت باشکوه به سر می برند.

«میهمان داریم» پنجمین فیلم سینمایی محمد مهدی عسگر پور ، به عنوان یک درام اجتماعی – با تاکید بر نهاد خانواده- فرصت دیگرباره یی برای این نویسنده وکارگردان نام آشنا که فیلم های اندک شماری در کارنامه دارد ، پدید آورده است تا پس از نزدیک به پنج سال دور شدن از فضای کار در سینما – بعد از ساخت فیلم «هفت وپنج دقیقه»-۱۳۸۷-( با فیلمنامه یی از فرهاد توحیدی) ، این بار نیز مثل نخستین کار سینمایی اش «پرواز در نهایت» -۱۳۶۹- که فیلمنامه اش را نیز خودش نوشته بود ، یا فیلم سینمایی «اقلیما» -۱۳۸۵- که نگارش فیلمنامه اش کار مشترک وی با محمدرضا گوهری بوده است ، این بار هم توانسته است بر پایه ی طرح وایده یی از منوچهر محمدی (تهیه کننده ی فیلم) دستاوردی به سینمادوستان ارایه دهد که در میان تولیدات سینمایی حوزه ی هنری نیز نقطه ی عطفی درخشان به حساب می آید.

فیلم با آغازین نماهای سرد وتیره وتارخود ، در خانه یی قدیمی و به ظاهر فرسوده و رنگ ورو رفته ، به معرفی شخصیت های اصلی ومحوری خود می پردازد. تلاش پیرمرد ( پرویز پرستویی ) برای بستن فیوز برق ، و پرتاب شدن او به سویی ، اگرچه به ظاهر ناتوانی و بی کسی وتنهایی اورا –به رخ ما می کشد ] اما خیلی زود با دیده شدن همسر پیرش ( آهو خردمند ) در معارفه یی ساده ، در می یابیم که هردوی آن ها مشتاق روشن شدن این خانه ی سرد و تاریک اند و برای رسیدن میهمانی عزیز دلشوره دارند و بی تابی می کنند . این دو بازیگر حتی از نقش ها ی آشنای گذشته ی خود نیز در این فیلم به خوبی فاصله می گیرند تا به درستی در خدمت چنین اثری باشند. با معرفی رضا ( بهروز شعیبی ) –پسر جانبازشان که باید توسط این پدر ومادر پیر از آسایشگاه به خانه برگردانده شود تا در میهمانی حضور داشته باشد ، با یکی دیگر از آدم های کلیدی داستان رو به می شویم که در اولین برخوردها ، آدمی به ظاهر پرخاشگر ، ناراضی و بسیار شکننده و نا شکیبا به نظر می رسد. آدمی که گویی با واکنش هایش ، کنش های نا بهنجار و در عین حال نادیده ی آدم های پیرامونی اش– از آدم های کوچه وبازار گرفته تا آدم هایی که در آسایشگاه جانبازا ن با او سر وکار دارند- را آشکارا به رخ ما می کشد!

با آوردن رضا به خانه ی پدری ، بخش های عمده یی از صحنه های فیلم باید در همین موقعیت مکانی بسته ومحدود بگذرد و درست از همین نقطه است که با کم ترین سهل انگاری فیلم می توانست آسیب ببیند. کار در مکانی محدود که گستردگی و تنوع رنگی ونوری مناظر ومرایای طبیعی و چشم اندازهای وسیع وروشن بیرون از فضای یک خانه ی قدیمی و در حال فروریختن را ندارد ، به راستی چندان آسان نیست. تنها با طراحی هوشمندانه ودقیق نحوه ی چینش آشیاء و آدم ها و بر قراری نوعی تناسب منطقی و در عین حال زیبایی شناسانه می توان از خطر گرفتار شدن در دام تکراری بودن نماها وکند و کشدار شدن لحظه های تکراری در فضایی محدود رهایی یافت…

عسگر پور در این آزمایش دشوار با تقطیع درست وبهنجار نماها پیش از فیلمبرداری و به مدد مدیر فیلمبرداری با تجربه یی چون محمد آلاد پوش در برداشت نماهایی با قاب بندی و رنگ ونوری متناسب با فضای خانه و خلق وخوی ونحوه ی حرکت آدم ها در چنین فضایی و به ویژه با تدوین مناسب و پیوند ظریف نماهای فیلم (کار محمدرضا مویینی) که در عین طولانی بودن طبیعی آن ها ، متناسب با نوع کنش و واکنش ِ آدم هایی که در برابر دوربین حرکت ( زندگی ) می‌کنند ، در مجموعه ی اثر ضرباهنگی دلخواه پدید آورده است که با حضور هریک از شخصیت ها وآدم های اصلی فیلم ، فضای هر صحنه ،حال وهوایی منطبق با کنش یا واکنش آن ها دارد. به همین روی ، در لحظه هایی که رضا سوار بر چرخک ویژه ی جانبازان برای برداشتن قرآن از لبه ی تاقچه ، با افتادن وشکستن یکی از شمعدان‌ها ، قرار است که دردمندانه و سرزنشگرانه نا توانی جسمی اش را به رخ ما بکشد ، نماهای فیلم به درستی با لحظه هایی که پدر یا مادر پیر او در اتاق یا آشپزخانه به آرامی و با طمانینه ،به این سوی وآن سوی می روند ، به روشنی ، ضرباهنگ متفاوتی دارد.

خانه ی پدری رضا دارای چنان هویتی است که با وجود فرسودگی و در حال فروریختن تدریجی اش ، هنوز هم می تواند جایی امن و پر از آرامش برای خانواده ی آن ها به حساب آید. خانه یی که هیچ شباهتی با خانه های نوساخته و به ظاهر بالا بلند پیرامون خود ندارد. واز قضا اگر گاهی تکه یی از سقف همین خانه ی قدیمی بر سر و روی آدم هایش فرو می ریزد یا لوله ی گاز بخاری از جایش کنده می شود و… وجود ماشین های سنگین وغرش آزار دهنده ی شبانه روزی آن ها– که می تواند نشانه یی از تهدیدی همیشگی برای این خانه‌ی قدیمی به حساب آید. به گونه یی آشکار مواجهه و رویارویی سنت ومدرنیته را به ما یاد آوری می کند. یک امتیاز بزرگ فیلم ِ میهمان داریم مثل بسیاری از درام های اجتماعی قابل قبول در این است که فقط افشاگری می کند ، تهدیدها را با ظرافت وگاه تنها از راه دور به ما نشانمی دهد ، بی آن که دست به قضاوتی قطعی بزند. گویی آیینه یی است که برای نشان دادن ِ زشتی ها و پلشتی های فضای بیرون از خانه ی قدیمی به کار گرفته می شود و هرگز در باره ی نیک وبد امور، داوری نمی کند.. . خانه ی پدری رضا ، می‌تواند یک نمونه از خانه ی همه ی کسانی باشد که مثل رضا بوده اند و پدر ومادری چون رضا داشته اند و باورها وآرمان هایشان درست مثل آدم های همین خانه ی قدیمی رو به ویرانی و در حال فرو ریختن است!

کارگردان فیلم که خود نیز نویسندگی فیلمنامه را برعهده داشته است، به خوبی می داند که برای نمایش ظریف و دقیق نوع رفتارهای آمیخته به بهانه جویی یا غرو لندهای متناسب با سن وسال چنین آدم های پیر وتنگ حوصله و یا حتی برای نشان دادن قهر و آشتی های آدم‌ها و دلبری ها وطنازی های خاص آنان ،از چه نشانه وتمهیداتی باید استفاده کند تا شخصیت هایی دوست دا شتنی و باور پذیر ارایه دهد. «میهمان داریم» بار دیگر به فیلمسازان ما یاد آوری می کند که هنوز می توان قصه ها وداستان های بی شماری از فضای جنگ تحمیلی و دفاع مقدس را در قالب آثاری دلنشین و با رعایت همه ی معیارهای زیبایی شناسانه وهنرمندانه به تصویر کشید. حتی تکراری بودن موضوع و مضمون ودرونمایه ی آثاری که در قالب درام ها و یا ملودرام های اثرگذار درحال وهوای آدم های بازمانده از جنگ ساخته می شود نیز در صورتی که نویسنده ی فیلمنامه ، دارای زاویه ی دید ونگاه متفاوت و بدیعی باشد ، مشکلی در کار تولید فیلم در سینمای دفاع مقدس ایجاد نخواهد کرد و نشان می دهد که هنوز هزار راه نرفته و چه بسیارداستان های بازگونشده در این حوزه از فیلمسازی وجود دارد که می تواند به عوارض وپیامدهای ناشی از جنگ و حال وهوای آدم های بازمانده از دوران دفاع مقدس اشاراتی گویا و اثرگذار داشته باشد…

یکی از ویژگی های برجسته ی فیلم تازه ی عسگرپور ، ارایه ی شخصیت های باور پذیر و واقعی وغیر ذهنی در این فیلم است. شخصیت هایی که تماشاگر چنین اثری در این سال ها ، این جا وآن جا با نمونه های بی شماری از آن ها روبه رو شده است وشاهد جانبازی ها وایثارگری هایشان بوده است. یا در مقابل آن ها با آدم هایی فرصت طلب ، چشم تنگ و دنیا دار روبه می شود که حتی از کسانی مثل رضا نیز برای رسیدن به سود وسودای خود سوء اسفاده می کنند. به همین سبب این آدم ها را به خوبی باور می کند و با آن ها برخوردی آمیخته به ادب واحترام دارد و حساب آن ها را از رزمی کاران وشمشیر زنان چالاک و چیره دستی که که در فیلم های پر حادثه و هیجان انگیز سینمای چین وکره وژاپن دست به نمایش های خیره کننده وشگفت آور می زنند ، به راستی جدا می کند . شاید به دلیل همین باور پذیری است که به این شخصیت ها به عنوان آدم های خیالی و غیر واقعی نگاه نمی کند و به خوبی می داند که این آدم ها دغدغه ی فروریختن سقف خانه یی را در دل دارند که اگرروزی بر سرشان آوار شود ، گویی جامعه ی بزرگ تری که نماد مجموعه ی سنت‌ها و فرهنگ ها وباورها وتاریخ یک ملت است ، از چنین گزندی در امان نخواهد بود.

در فضایی که با تمهیداتی هوشمندانه ، با حضور سه شخصیت جوان وتازه از راه رسیده – که کم ترین نشانه ی اندوه و رنج نیز در سیمایشان دیده نمی شود ، پیوند ظریف دو زندگی – یا دو جهان متفاوت را با آدم هایی به راستی متفاوت – به تماشا می توان نشست. رنگامیزی جادویی آن چرخ و فلک قدیمی و کهنه – که پدر رضا برای از یاد نبردن ِگذشته اش ، آن را همیشه در برابر چشم هایش درگوشه ی حیاط نگه داشته است – تا مرمت سنگ فرش ها کف حیاط قدیمی و آب ورنگ زدن به در ودیوار خانه ی پدری با کمک وهمیاری دو برادر ویک خواهر شهیدِ رضا که با دیدن آن ها رنج جانبازی، در دل وجانش ، یکباره به حلاوتی دیگر گونه بدل می شود ، انگار همه چیز در سایه ی سعی وتلاش وهمدلی آنان برای پذیرایی از میهمانی گرانمایه وعزیز آماده می شود. کاری که در تجرد وتنهایی ناخواسته ی پدر ومادر پیر رضا که هرگز توانایی بازسازی آن خانه ی رو به ویرانی را نداشته اند ، غیر ممکن و ناشدنی به نظر می رسید! حالا ، فضای خانه و حتی چهره ی رنجور وتکیده ی آدم های پیر وخسته و معترض (پدر ومادر رضا و خود ِ وی ) نیز در همنشینی با آدم هایی که از دنیایی دیگر و جهانی بیگانه با مصلحت گرایی و سود و سودا پرستی آمده اند،حالا به یکباره دگرگون می شود و رنگی از جنس نور وبلور به خود می گیرد ودر فضای همان خانه ی قدیمی ِ سرد وتاریک وغمبار ودر حال ِ فرو ریختن ِ صحنه‌های آغازین فیلم ، حالا همه چیز رنگ وبوی نور می‌دهد و گرما و شور ومهرو عاطفه در فضای خانه موج می زند…

فیلم تازه ی عسگر پور را – ضمن نادیده انگاشتن برخی گفت وگوهای آمیخته به شعارهای کنایه آمیز آن _ باید بعد از حدود ده سال دور شدن او از کار ساده ودلپذیری چون «قدمگاه» که سادگی و باور مومنانه ی رحمان ( بابک حمیدیان ) را بسیاری از آدم های سودا زده ی دور وبر او باور نداشتند، در مقایسه با کارهایی چون «اقلیما» و «هفت وپنج دقیقه» به راستی نوعی بازگشت به باورهای دلخواسته ی خود فیلمساز دانست…

نوشته بازگشت فیلمساز به باورهایش اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

دکتر حسین اعرابی، عزیزالله حاجی مشهدی و دکتر حمید دهقان‌پور در این هیئت داوری در بخش تجلی اراده ملی حضور دارند. سی و یکمین جشنواره فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ماه به دبیری محمدرضا عباسیان برگزار می‌شود.

نوشته داوران کانون ایرانی مدرسان سینما در جشنواره فیلم فجر اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.