نوشته «زیرنویس» قسمت چهاردهم؛ «لامینور» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در سینمای ایران درباره موسیقی بسیاری فیلم ساخته شده است که شاخص‌ترین آن را هم خود مهرجویی ساخته است اما او همانند «سنتوری» در «لامینور» به دنبال نشان دادن یک گسست سنگین بین خانواده و علایق فرزند به موسیقی یا می‌تواند هر هنر یا صنعتی باشد، این شکاف در سنتوری با باورهای خانواده همخوانی بهتری داشت اما در «لامینور» مخالفت پدر بیشتر از یک واقعه‌ای می‌آید که برای برادرش رخ داده بود و این رخداد در فیلم مشخص نمی‌شود و فیلمساز هم با خط‌کشی و ایستادن کنار دختر از روایت آن سو عبور می‌کند و می‌خواهد به شمایل دختر، یک زندگی را هدیه کند و همین وابستگی منجر به برگزاری آن مهمانی و پایان‌بندی می‌شود که گویی از جهان عینی نیامده است و بیشتر شبیه یک خواب می‌ماند.

هرچه که رابطه بین پدربزرگ و نوه به یک عمق برای پیش روی داستان تبدیل می‌شود که می‌توانست دامنه وسیع‌تری به خود بگیرد اما رابطه بین مادر و دختر در سطح می‌ماند و ضلع‌های شخصیت حول دختر به یک توازن هماهنگ و یکپارچگی نمی‌رسند و فیلم تبدیل به طنز تلخی می‌شود که مهرجویی به دنبال آن بوده است، طنزی که از اغراق بیش از حد پدر برای پافشاری مقابله با موسیقی می‌آید که مهرجویی همواره در فیلم‌هایش این اغراق را به سوی هجو هم برده است مانند فیلم خوب «بانو» که این درام به جایی می‌رسد که لج مخاطب را در می‌آورد و در «لامینور» هم این اتفاق با سکانس حضور سرزده پدر در مهمانی و آن شیوه ادای دیالوگ بازمی‌گردد و این جزو بازی‌هایی است که مهرجویی در فیلم‌هایش استفاده می‌کند.

پردیس احمدیه تلاش کرده تا ضمن ادای دین به بازی‌های خوب فیلم‌های داریوش مهرجویی که پیش از این لیلا حاتمی یا نیکی کریمی با سردی و شمایل یک زن جدا افتاده تصویر خوبی را ساخته بودند او هم چالش این نقش را بپذیرد و قدر نقش متفاوت و مهمی که بر عهده دارد را تا حدود زیاد بداند، با اینکه نابازیگر مقابلش اجرای خوبی را نداشته و فرصت ساخت یک شخصیت را به دور از فردیتش بیهوده از دست داده است.

لامینور هرچند که قصه تلخی را روایت می‌کند اما از این داستان تلخ، مهرجویی با کمک رضا درمیشیان برای فراهم کردن شرایط تولید در مقام تهیه کننده به یک پالایش نسبی روحی می‌رسد که دیگر شیوه اجرا هم مهم نیست بلکه حال خوب در دوران ساخت و پس از آن برای مهرجویی امروز سینمای ما کافی است که می‌تواند نامش همچنان روی پرده سینماها باشد.

نوشته «لامینور»؛ شکاف بین نسل‌ها اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«لامینور» فیلمی است که سلائق و دغدغه‌های مختلف مهرجویی به طور ضمنی در آن تنیده شده است و می‌توان به خوانش آن در راستای سایر آثار این کارگردان پرداخت. این موضوع حتی در انتخاب بازیگرانی چون علی نصیریان و علی مصفا قابل ردیابی است. اگرچه مهرجویی همواره نشان داده است که به ترکیب بازیگران جدید و افرادی که با آن‌ها کار کرده است اعتقاد دارد، اما علی نصیریان، علی مصفا و زنده‌یاد عزت‌الله انتظامی بازیگرانی هستند که بیش از دیگران در فیلم‌های مهرجویی حضور داشته‌اند.

* روایت‌های زنانه

«لامینور» داستانی زنانه را در محاصره مردانی که عقاید مشابه یا متفاوت با او دارند روایت می‌کند. نادی (با بازی پردیس احمدیه) دختری علاقمند به موسیقی است که با همراهی پدربزرگ و مخالفت دیگر اعضای خانواده سعی می‌کند عقیده‌ی خود برای آهنگسازی و نوازندگی گیتار را به کرسی بنشاند. اما سراسر فیلم در این پیگیری علاقه‌ی دختر به موسیقی و مخالفت خانواده با او خلاصه شده و سکانس‌های متعدد فیلم صرفا مصداقی برای این موضوع است. به گونه‌ای که داستان در محور عمودی و پیشبرد قصه جلو نمی‌رود بلکه مدام موارد جدیدی از این کشمکش را ارائه می‌کند. ضعف فیلم در این نقطه بروز پیدا می‌کند که دغدغه‌ی سینمای زنانه که همیشه بخشی از علائق مهرجویی بوده و هست نتوانسته با بافت داستان «لامینور» منطبق شود. بدین ترتیب فیلم یک دغدغه دارد و آن موفقیت شخصیت است، اما داستان روند موفقیت و مسیر تحول او را پیگیری نمی‌کند بلکه مدام با تکرار ایده‌ی مرکزی خود سعی دارد تا این ایده را تاکید کند. درحالی که در آثار خوب زنانه‌ی مهرجویی با سیر تحول شخصیت زن و شناخت متفاوت آن کاراکترها در روند اتفاقات روبه‌رو هستیم.

فراموش نکنیم که مهرجویی همان سازنده «بانو» (۱۳۷۰)، «سارا» (۱۳۷۱)، «پری» (۱۳۷۳) و «لیلا» (۱۳۷۵) آثار پشت سرهم و شگفتی‌سازی است که به سینما نگاه زنانه و دغدغه‌های زنانه را تقدیم کردند. شاید مهرجویی اولین فیلمساز بعد از انقلاب باشد که در آثار مختلف به موضوعات زنانه پرداخت، آن هم در دهه ۷۰ که سینمای ایران ساختاری کاملا مردانه داشت. از یک سو فضای انقلاب و جنگ، بازی مردانه را طلب می‌کرد و از سوی دیگر ساخت و تولید فیلم‌های اکشن که جمشید هاشم‌پور نماینده‌ی آن بود مبتنی بر قهرمان‌پروری یک مرد بزن بهادر بود. در این بین خبری از سینمای زنان و زنانه نبود. زن‌ها فرع و در حاشیه این جریان‌های اصلی سینمای آن روزگار ایستاده بودند. اما به یکباره با بروز استعداد تازه‌ای از داریوش مهرجویی سینما سمت‌وسوی زنانه پیدا کرد. حتی نام فیلم‌ها که پیش از او مردانه بود با او تغییر جنسیت داد. بدین ترتیب مهرجویی که از اوایل دهه دوم انقلاب توانست سمت‌وسوی سینمای خود و سینمای پس از انقلاب را تغییر دهد، متاسفانه با «لامینور» نتوانست آن تجربه‌های خوب را یادآور شود و آخرین فیلم او حتی تصویری کنونی از دغدغه‌های زن امروز نیست.

* عشق به موسیقی

یکی از فیلم‌های موفق کارنامه‌ی مهرجویی «سنتوری» است. فیلمی که موسیقی، خانواده و مشکلات اعتیاد را به هم پیوند زده بود تا روند زوال یک شخصیت را نشان دهد. «لامینور» نیز فیلمی درباره‌ی موسیقی است و از جهاتی یادآور «سنتوری». اما در فیلم اخیر مهرجویی نسبت بین سنت و باورهای اعتقادی و موسیقی تنها و تنها دغدغه‌ی کاراکتر و البته فیلمسازش است. در کاراکتر نادی این فیلم نه خبری از عشق هست، نه دوستی و نه ویژگی‌هایی که به شخصیت بُعد می‌بخشد او فقط یک دغدغه دارد: موسیقی و مخالفان و موافقانی در خانواده. این تک‌دغدغه برای روایت یک فیلم سینمایی نه تنها کافی نیست بلکه مانعی است برای قصه‌گویی و شخصیت‌سازی.

در این بین البته فراموش نکنیم که بازیگر نوازنده و درنهایت آهنگساز فیلم حتی توان اجرای مناسب و نشان دادن قدرت نوازندگی یک نوازنده‌ی معمولی را هم ندارند. انگشت‌های او روی فرت‌های گیتار سرگردان است، انگشت‌گذاری‌ها درست نیست و کارگردان برای رفع این مشکل غالبا مجبور است ساز و دستان نوازنده را در خارج از قاب قرار دهد. برای نشان دادن سیر درست زندگی، رشد و باورپذیری یک هنرجو به یک موسیقی‌دان حرفه‌ای کافی است به فیلم «کودا» نگاهی بیاندازیم که اتفاقا در این فیلم نیز روند تحول یک دختر اهل موسیقی را از خامی تا ورزیدگی هنری نشان می‌دهد. حتی یک نگاه سرسری به هردو فیلم تفاوت‌ها را روشن می‌کند.

* قدرت اقتباس

مهرجویی یکی از فیلمسازهای خوب در جهت اقتباس از آثار ادبی و سینمایی است. «بانو» در نخستین تداعی یادآور فیلم معروف فیلمساز فقید و بزرگ اسپانیایی لوییس بونوئل یعنی «ویریدیانا» است، «سارا» تداعی‌گر «خانه عروسک/ عروسک‌خانه» هنریک ایبسن، «پری» یادآور «فرنی و زویی» جی. دی. سلینجر و… است.

اگرچه در وهله اول «لامینور» فیلمی اقتباسی به نظر نمی‌رسد اما به باور ما اقتباسی از روی دست خود مهرجویی است. مهرجویی در کتاب گفتگوی مفصلش با مانی حقیقی، «کارنامه‌ی چهل ساله» از فیلمنامه‌ای می‌گوید که مجوز هم گرفته بود اما هیچ‌وقت ساخته نشد. این فیلم داستان یک مهمانی مفصل است که قرار است کسانی آن را به‌هم بزنند اما درنهایت آدم‌های مختلفی از جمله پلیس و مامورانی که آمده بودند تا آن مهمانی را بر هم زنند مهمان‌های همان مراسم محسوب می‌شوند. این طرح که اتفاقا روی کاغذ جذابیت بالایی دارد در بخش انتهایی «لامینور» ارائه می‌شود که اقتباسی از آن فیلمنامه به سرانجام نرسیده مهرجویی است.

اگرچه مهرجویی اقتباس‌های موفقی از آثار ادبی، سینمایی و فلسفی داشته و «هامون» هم در این زمینه قابل بررسی است اما «لامینور» علیرغم اقتباس از یک فیلمنامه قوی‌تر کار موفقی نیست و پاره‌ی آخر فیلم که وجه فراواقعی دارد با کلیت کار که درگیر مناسبت واقع‌گرایانه است تضاد و تناقص روایی دارد. این تناقض بلاتکلیفی فیلم را بین سوررئالیسم و رئالیسم نشان می‌دهد و فضای کار را دوپاره می‌کند.

* عمق منش فردی

«هامون»، «بانو»، «سارا»، «پری»، «لیلا»، و «درخت گلابی» ۵ گنجینه‌ای هستند که تأملات فلسفی مهرجویی را نه در فضاهای اجتماعی، بلکه در مناسبات خانوادگی بروز می‌داد. ملودرام‌های مهرجویی در این دوران، متکی بر موقعیت‌های اگزیستانسیالیستی فشرده‌ای بودند که فردیت آدم‌ها را در محک‌های دشوار انتخاب و تصمیم موقعیت‌های حاد زیستن قرار می‌داد. نگاه مهرجویی در این دوران، در قیاس با نگرش‌های نمادین دوران نخستش به شدت پخته‌تر می‌نمود و از سطح اجتماع به عمق منش فردی آدم‌ها رسیده بود.

مشکل «لامینور» این است که فیلم نمادگرایانه است و به جای آن که فیلمساز همچون آثار موفقش به سراغ عمق منش شخصت‌ها برود در سطح درگیری اجتماعی باقی می‌ماند. دختر این فیلم نماد نسل امروز و خانواده نماد نسل دیروز (دوران انقلاب و پیش از آن) است و اگرچه بیشتر اتفاقات در خانه رخ می‌دهد اما فضاهای اجتماعی نمادین در مناسبت خانوادگی آن شدیدا اثر گذاشته است. درست از همین نقطه و نگاه نمادگرایانه است که فیلم باورپذیر و قابل همذات‌پنداری نیست. چرا که تماشاگر نمی‌تواند با نماد یا تیپ‌های اجتماعی همذات‌پنداری کند.

* خلاقیت افراطی

مهرجویی در سینمای ایران نمایان‌گر خلاقیتی افراطی است. وقتی که حال فیلمساز خوب باشد چنان بارقه‌هایی از او به ظهور می‌رسد که باور و قبول آن برای جامعه و سینمادوستان دشوار است. به‌طوری که حتی همان فیلم پیشروانه در طول زمان جا می‌افتد  و به اثبات می‌رسد تا نماینده‌ای از دوران خودش باشد. انجام چنین کارهایی در سینمای مهرجویی کم نیست. به عنوان مثال در طول دهه چهل که سال‌های انقلاب سفید و اصلاحات ارضی بود مهرجویی از مسخ و دگردیسی انسان به «گاو» سخن گفت و فیلم او نماینده‌ی جاکن شدن روستاییان و مسخ آ‌ن‌ها در آن دوران شد. حتی او قبل از تولید چهار فیلم زنانه‌ی خود، دو فیلم دیگر داشت که هر دو جهان مردانه و روشنفکرانه‌ای را به نمایش می‌گذاشت. از یک سو «هامون» قرار داشت و از سوی دیگر «درخت گلابی».

از انتهای دهه ۶۰ و تا یک دهه پس از آن خلاقیت بی‌سابقه‌ای از مهرجویی بروز پیدا کرد. در این دوران او توانست به زبانی پالایش یافته، منحصر به فرد و غنی دست پیدا کند که بازتاب‌شان مجموعه‌ای از بهترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران را رقم زد. اتفاقاتی که در ساخته‌ی اخیر این کارگردان تکرار نشد. «لامینور» اگرچه فیلمی است که مجموعه‌ای از دغدغه‌های آثار خوب مهرجویی را در خود دارد؛ یعنی مسائل روشنفکری، تضاد باورهای مذهبی و امروزی، روایت زنانه، عشق به موسیقی، اقتباس و… در آن موج می‌زند، اما روایتی تک‌بعدی، فاقد عمق در نفوذ منش فردی کاراکترها و شخصیت‌سازی چندلایه است که علیرغم داشتن تمام مولفه‌های شاخص کارگردانش در سطح روایتی نامنسجم و بدون پلات پیش‌برنده متوقف شده است.

نوشته «لامینور»؛ دغدغه‌های دائمی مهرجویی در روایتی نامنسجم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی با اشاره به آگاهی تهیه‌کنند‌گان سینما از روند اخذ پروانه نمایش گفت: اسناد طی فرایند مراحل مختلف اقدامات تهیه‌کننده فیلم «لامینور» برای اخذ پروانه نمایش در سامانه وزارت ارشاد موجود است. طبق اسناد موجود در تاریخ ۱۱/۱۰/۱۳۹۸ پروانه نمایش فیلم به مدت دو سال صادر شده است که پایان اعتبار آن ۱۱/۱۰/۱۴۰۰ بوده است. ثبت درخواست اولیه اطلاعات پروانه نمایش در سامانه جدید توسط متقاضی در تاریخ ۹/۱۲/۱۴۰۰ صورت گرفته است. ثبت درخواست تمدید پروانه نمایش برای فیلم «لامینور» در تاریخ ۱۸/۱۲/۱۴۰۰ انجام شد و پروانه نمایش تمدید شده در همین تاریخ برای متقاضی صادر شده است.

معاون ارزشیابی و نظارت سازمان سینمایی با بیان این که تهیه‌کننده یک فیلم مسئولیت انجام امور مربوط به اخذ پروانه را به عهده دارد، گفت: تهیه‌کننده فیلم «لامینور» به جای مراجعه به سامانه صدور مجوز برای پیگیری امور مربوط به فیلم متاسفانه با ایجاد هیاهو و با دادن اطلاعاتی خلاف واقع به آقای مهرجویی زمینه آزرده خاطرکردن ایشان را فراهم کرد، در حالی که بخش عمده‌ای از این اتفاق‌ها به دلیل عدم پیگیری تهیه‌کننده فیلم رخ داده است.

ایل‌بیگی با اشاره به اظهارات خلاف واقع تهیه‌کننده فیلم «لامینور» گفت: بدلیل رفتارهای خارج از شئونات و جوسازی های بی‌مورد و دادن اطلاعات غلط به کارگردان محترم فیلم، سازمان سینمایی امکان برخورد قانونی با این تهیه‌کننده را برای خود محفوظ می‌داند.

نوشته پروانه نمایش فیلم مهرجویی صادر شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

ایل‌بیگی افزود: آقای مهرجویی از بزرگان و پیش‌کسوتان سینماست و برای همه ما قابل احترام است. در خصوص فیلم «لامینور» هم بارها به تهیه‌کننده فیلم گفته‌ایم که فیلم مشکلی برای پروانه نمایش ندارد و مسیر اکران آن باز است؛ دلیل این هیاهو و حواشی را نمی‌فهمیم. فیلم فقط در جدول اکران نوروز نیست.

نوشته «لامینور» توقیف نیست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«لامینور» بیست و هفتمین فیلم بلند سینمایی داریوش مهرجویی کارگردان موج نوی سینمای ایران و خالق ماندگارترین فیلم‌های سینمای ایران است. مهرجویی ترجیح داد فیلم در جشنواره فجر نمایش داده نشود.

علی نصیریان، پردیس احمدیه، سیامک انصاری، بیتا فرهی، علی مصفا، مهرداد صدیقیان، بهناز جعفری، کاوه آفاق، امرالله صابری، رضا داودنژاد، دیبا زاهدی، سیامک ادیب، محمدرضا شهبانی نوری، شراره رنجبر، محمدجواد جعفرپور، مهرنوش ذوالفقاری، محمدهادی عطایی، مهدی مرتضایی، یاسمن کوزه‌گر، هومن بهزادی، شیدا مودب، هانا وارسته، سبحان خسروی، احمد یاوری، فرهاد ریش سفیدی، علی بلوردی و فریماه فرجامی بازیگران فیلم «لامینور» هستند.

«لامینور» به کارگردانی داریوش مهرجویی با تدوین هایده صفی‌یاری، طراحی و ترکیب صدا محمدرضا دلپاک، موسیقی کریستف رضایی، طراحی گریم عبدالله اسکندری و مدیریت فیلم‌برداری بهرام بدخشانی، طراحی لباس گلناز گلشن، طراحی صحنه امیرحسین حداد، برنامه‌ریزی و دستیار اول کارگردان حمید غفارزاده، صدابرداری امیر حاتمی و دستیاری کارگردان امیر سیدی، عکاسی فاطمه حسن وند با مدیریت تولید فؤاد بوربور و با نویسندگی مشترک وحیده محمدی‌فر و داریوش مهرجویی به تهیه‌کنندگی رضا درمیشیان ساخته شده است.

نوشته «لامینور» مهرجویی در فیلمیران اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.