شوهر ستاره

سینمایی «شوهر ستاره» به کارگردانی ابراهیم ایرج‌زاد، ماجرای زندگی شخصیتی به نام ستاره است که برای داشتن فرزند ماجراهای مختلفی را از سرمی‌گذراند.

فیلم گریم، طراحی صحنه و قاب‌بندی‌های حرفه‌ای دارد و موسیقی آنجا که باید، حضور دارد. فیلم در کنار این قصه اصلی، به مسائل مختلف زنان مثل حضور زنان در ورزشگاه، حجاب، یائسگی، ورزش بانوان، اسیدپاشی به صورت زنان، ازدواج دوم زنان و غیره اشاره کرده است؛ نگاه سختگیرانه به فیلم، آن  را کلکسیونی از مسائل مختلف فردی و اجتماعی زنان و سیاه‌نمایی واقعیت می‌داند؛ اما نباید تلاش فیلم برای طرح مسائل و خواسته‌های زنان را نادیده گرفت.

فارغ از ریتم آرام فیلم که  برای مخاطب خسته‌کننده به‌نظر می‌رسد، پرداخت نمایشی قصه در فیلم به لطف قاب‌بندی‌های درست و معنادار دوربین، دقیق است. از شعله کج گاز آشپزخانه ستاره گرفته تا کارخانه عروسک‌سازی که ستاره در آن کار می‌کرد، همگی به معنا و سیر قصه بدون نیاز به دیالوگ شخصیت‌ها کمک کرده است.

آنچه که در فیلم قابل‌توجه است، تمرکز قصه بر هدف ازدواج ستاره است؛ ستاره نه برای داشتن وابستگی اقتصادی یا عاطفی که با هدف بچه‌دارشدن و مادرشدن قصد ازدواج دارد. در بخش‌های مختلف فیلم ستاره استقلال نسبی اقتصادی دارد؛ اشاره به قرارداد یکساله و بیمه کار جدیدش، مهر تایید بر همین رویکرد است.

گذر خونسردانه‌ و بدون توجه ستاره از تمام مسائل متعدد زنان مختلف (مانند خاموش کردن تلویزیون زمانپخش برنامه‌ای درباره حجاب و مسائل زنان) قابل‌توجه است؛ ممکن است در فرامتن، فیلمساز خواسته باشد مسئله مادری و فرزندآوری زنان را برجسته کرده و در اولویت قرار دهد.

تصویر نماز شوهر ستاره و صدای اذانی که در نماهای مختلف روی چهره تک به تک این دو قرارداده شده، نقش و کارکردی در ندارد و هدف از آن هرچه که بوده، به آن نرسیده است.

استفاده از تابلوهای خطی در سکانس‌های مختلف با مضامین صریح و مستقیم مشخصاً با هدف به سخره گرفتن این جملات است؛ تابلوی «هرچه متاهلان بیشتر شوند جنایت‌ها کمتر خواهد شد» در بنگاه ازدواج و کارکنان محجبه اما سطحی آن‌ها؛ عامدانه و بیانیه کارگردان است که شکل نمایشی سینمایی در داشتان نداشته و صرف گنجاندن حرف کارگردان وجود دارد. تابلوی احترام به پدر و مادر در خانه سالمندان نیز در همین مسیر در قاب دوربین وجود دارد.

آنچه که فضای فیلم را سرد و ضعیف نشان می‌دهد؛ مشخص نبودن انگیزه و هدف ستاره برای بچه‌دارشدن یا مادرشدن است؛ هیچ کجای قصه به علت علاقه او به مادری آنهم با شرایط خاصش اشاره نمی‌شود و این باعث می‌شود مسائل مطرح شده در فیلم، در یک فضای کلیشه بازنمایی شود و مضمون مشخصی جز رویکرد توصیفی کارگردان به مسائل زنان نداشته باشد.

پیش‌مرگ

سینمایی «پیش‌مرگ» ساخته علی غفاری و درباره اثر و نقش یکی از فرماندهان سپاه به نام شهید سعید قهاری در یکی از حوادث پس از دوران جنگ است.

فیلم در دسته‌بندی فیلم‌های دفاع‌مقدس است و یک داستان سروشکل‌دار با خط‌سیر روشن، پرکشش و پایان‌بندی جذاب و دلچسب دارد.

بازنمایی قهرمانان ملی، حس غرور و افتخار و میهن‌پرستی از موضوعاتی است که در صورت پرداخت درست نمایشی؛ تکرار آن‌ها هم خسته‌کننده نخواهد بود و ساخت مستمر آن‌ها، مهم و ارزشمند است.

همانند برخی‌ فیلم‌های جنگی، آغاز فیلم پرتنش است و به دوران دفاع مقدس مرتبط است و در میانه‌ها و پایان‌بندی با یک ماجرای جنگی پس از جنگ مواجهیم. نمایش این خط‌سیر، دائمی‌بودن دشمن و تمام نشدن جنگ را بدون اینکه بخواهد شعار بگوید، بازنمایی می‌کند.

این چندمین فیلم جنگی امسال جشنواره است که تقابل «دولت و سپاه» و اتحاد «سپاه و ارتش» را بدون نتیجه و معنایی روشن نشان داده و برای مخاطب تنها این دودستگی و اختلاف بازنمایی می‌شود؛ بدون اینکه به علت و نتیجه آن پرداخته شود؛ در همین گفتمان؛ «مفهوم «تمرد» به شکلی مثبت اما به اشتباه بازنمایی شده است.

خانواده در فیلم، کم و کیف آن و نسبت و روابط میانشان در بافت تاریخی فرهنگ قوم کرد و ترک جا گرفته و به تبع ژانر فیلم، نقش پررنگی در فیلم ندارد.

ماریا

سینمایی «ماریا» به کارگردانی مهدی اصغری ازغدی داستان پخش تکه‌ای از فیلم تمرینی یک دختر بلوچ درباره روسپی‌گری است که ماجراهای مختلفی را برای او به وجود می‌آورد. ریتم فیلم کند و تعلیق‌های آن زیاد است؛ بازی‌ بازیگران جوان خام است و شخصیت‌پردازی و نسبت و روابط میان شخصیت‌ها در قصه عمق ندارد. شخصیت صابر ابر در قصه کارکردی ندارد و شخصیت اصلی تا پایان قصه خودش هم سردرگم است. می‌توان به سکانس کودک کار ابتدای فیلم اشاره کرد که کارکرد و ارتباط آن با اجزای قصه تا پایان فیلم مشخص نشد و حتی فراموش شد.

ماجراها به واسطه دیالوگ‌گویی شخصیت‌ها آن هم نه به طور رودررو که به شکل پشت به دوربین یا به شکل نریشن روی صحنه‌ای دیگر گره‌گشایی شده است.

نقطه قوت فیلم در فیلم‌برداری و قاب‌بندی‌های درست و دقیق است؛ اما این ظرفیت نمایشی در پرداخت قصه کارکردی ندارد و از آن استفاده نشده است. مسئله به همان شکلی که در واقعیت وجود دارد، یعنی مبهم، مخفی و نامشخص بازنمایی شده است. اگر مسئله رسم و رسومات عجیب اقوام، مانند قوم بلوچ بوده، باز هم به پرداخت نمایشی نرسیده است. اگر مسئله، غیرت در اقوام، مانند قوم بلوچ بوده، پرداخت روشن و صریحی نشده است. آنچه که از خانواده و نقش و کارکردش در فیلم بازنمایی شده؛ متمرکز بر شخصیت والد بزرگ‌تر یعنی پدربزرگ ماریا به شکل شخصیتی  سنتی، ناآگاه و خطرناک است. در سوی دیگر مادر «پریسا» را می‌بینیم که بیش از اینکه به فکر مسائل اصلی پیش‌آمده برای دختر و دامادش باشد، نگران گرفتن خسارت است.

به‌طورکلی فیلم، آنطوری که درباره‌اش تبلیغات انجام شده بود و به نظر می‌رسید که فیلمی قصه‌گو و قدرتمند باشد، به نظر نیامد.

نوشته از سردرگمی «شوهر ستاره» تا روایت تمرد «پیش‌مرگ» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مهدی اصغری ازغدی کارگردان این فیلم بیان کرد: این فیلم را وقتی شروع کردم ۲۶ سال سن داشتم و برای من فیلم بسیار دوست داشتنی‌ست و بیش از هفتاد درصد عوامل مانند خودم جوان هستند.

علی لدنی تهیه کننده این اثر نیز مطرح کرد: خوشحال هستم که امسال فیلم‌های خوب و ارزشمندی در جشنواره حضور داشتند. از امیر نادری بسیار سپاسگزارم که بسیار به ما روحیه دادند و ما را تشویق کردند. امیدوارم سال آینده شرایطی پیش بیاید تا از آقای فریدون جیرانی تقدیر و تجلیل به عمل بیاید که حق بزرگی بر گردن سینما دارند.

اصغری ازغدی توضیح داد: ما زمانی به سراغ تولید این فیلم رفتیم که فیلم های اجتماعی و جدی خیلی فروش نداشتند و نگاه ما به بازارهای جهانی بود. درباره کند بودن ریتم هم باید بگویم که ما این فیلم را با مخاطبان در توکیو و فرانسه دیده ایم و خیلی با آن همراه بودند و این صحبت‌ها از صبر کم ما می آید. این فیلم پخش‌های بین المللی خوبی داشته ولی نسخه‌هایی برای اکران و مخاطبان خواهیم داشت.

الناز عبادالهی تدوینگر این فیلم توضیح داد: من فیلم را با مخاطب خارجی دیدم و هیچ مشکلی با ریتم فیلم نداشتند ولی در اینجا من طرف مخاطب هستم و تلاش خواهم کرد مخاطب فیلم را دنبال کند. این نسخه ای که شما دیدید نسخه بین المللی ما بود. نهایتا شاید پنج شش دقیقه برای اکران عمومی کم شود.

این نویسنده و کارگردان بیان کرد: سال ها قبل دوست فیلمسازی داشتم که در فیلم کوتاه او خانمی از خانواده سنتی نقش روسپی را بازی کرد و چند سال بعد این فیلم پخش شد و باعث شد او از ایران فرار کند و از آنجا به دوست من پیام داد که شما هم پنهان شوید. این ماجرا باعث شد به سراغ نوشتن این فیلمنامه بروم.

کامیاب گرانمایه بازیگر این فیلم گفت: من از سال ۹۸ شاگرد آقای اصغری بودم و به من گفتند برای تمرین یک متن به دفترشان بروم و بعد از چند ماه تمرین به روز فیلمبرداری رسیدیم. تجربه کار کردن در کنار بازیگران حرفه‌ای رویایی بود.

مهدی اصغری مطرح کرد: ما درباره یک فیلمساز فیلم میسازیم و بهترین راه برای درک سینما یادآوری فیلم های بزرگ گذشته و خاطره انگیز است. به همین دلیل در این فیلم ارجاعات متعددی داشتیم. من حداقل فعلا درک خودم از زندگی شخصی را می‌سازم و مخاطب قیاس می‌کند و دریافت خود را خواهد داشت.

مهشید خدادی یکی از بازیگران این فیلم گفت: این فیلم اولین تجربه من بود و همه عوامل با من خیلی همراه بودند و امیدوارم همشه بتوانم با چنین گروهی کار کنم و مدام بیاموزم.

امید اکبری طراح صحنه درباره تجربیات خود بیان کرد: چند ماه تحقیق و پژوهش داشتیم و تمام المان ها را از خود بلوچستان تهیه کردیم تا حس و حال دقیقا همان چیزی باشد که باید داشته باشیم.

صادق سهرابی دیگر بازیگر این فیلم گفت: این فیلم به جنبه هایی از قوم بلوچ می‌پرداخت و دوست داشتم به عنوان کوچک ترین عضو این کار حضور داشته باشم. فیلم از نگاه و جنبه ای دیگر به قوم بلوچ نگاه می‌کند. در خیلی از کارها سطحی به قوم بلوچ نگاه شده است و خوشحالم که در این فیلم نگاه دقیقی وجود داشت.

کارگردان این فیلم بیان کرد: هیچ فیلمی در تاریخ نبوده که همه مخاطبان را راضی کرده باشد. شما منتقدان مراقب باشید چطور قلم می‌زنید. ما انتظارات و سلایقی داریم و نمی توان از سر بی صبری نگاه کنیم و او را نقد کنیم. خیلی از فیلمسازان بزرگ با نقدهای تند ما از این مملکت رفتند.

داود ملک حسینی مدیر فیلمبرداری این فیلم بیان کرد: نقد اگر سازنده باشد قطعا من خودم را اصلاح می کنم. ما با فیلم ساختن‌های خود مشق می‌کنیم.

نوشته بسیاری از فیلمسازان بزرگ با نقدهای تند از مملکت رفته‌اند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.