فیلم‌های کوتاه «تانکر» ساخته امیر پذیرفته، «دال و مدلول» ساخته امیر بزرگ‌زاد و محمد پوستین‌دوز، «نومان» ساخته زهره زمانی و «کوتی» ساخته سهیلا پورمحمدی از ایران روی پرده رفت و در ادامه، سیامک سلیمانی، همراه با زهرا رجایی به‌عنوان میزبان برنامه با کارگردانان این آثار به گفت‌وگو نشستند.

از سینمای آزاد تا روایت تخریب جنگل‌ها در «گَته‌مردی»

خسرو معصومی، فیلم‌ساز پیشکسوت سینمای ایران و از چهره‌های تأثیرگذار سینمای آزاد، شامگاه گذشته مهمان هجدهمین جلسه پاتوق فیلم کوتاه تهران بود و پس از نمایش فیلم کوتاه «گَته‌مردی»، درباره مسیر حرفه‌ای خود، تجربه‌های فیلم‌سازی و دغدغه‌های محیط‌زیستی‌اش سخن گفت.

معصومی در ابتدای صحبت‌هایش با اشاره به مشکلات فنی نمایش فیلم گفت: متأسفانه فیلم با ناهماهنگی صدا و تصویر نمایش داده شد. این فیلم در اصل روی نگاتیو ۱۶ میلی‌متری ساخته شده و بعد به دیجیتال تبدیل شده است. برای من، دیدن فیلم با کیفیت مناسب اصل مهمی است و بابت این مسئله از مخاطبان عذرخواهی می‌کنم.

او سپس به مرور آغاز فعالیت‌های خود پرداخت و افزود: سال ۱۳۵۳ در بندرعباس و در نیروی دریایی خدمت می‌کردم. به دلیل سربازی اجازه فعالیت فرهنگی نداشتم، اما با پیشنهاد دوستانم وارد کلاس‌های سینمای آزاد شدم؛ سینمایی که مبتنی بر فیلم‌های ۸ میلی‌متری بود و نقش مهمی در شکل‌گیری نگاه مستقل فیلم‌سازی من داشت.

این فیلم‌ساز با اشاره به دوره آموزشی خود در تبریز گفت: در آن دوره چهار فیلم کوتاه ۸ میلی‌متری ساختم که آغاز مسیر حرفه‌ای من بود. پس از آن، در بهشهر و گرگان با جمعی از جوانان و با امکانات محدود به فیلم‌سازی ادامه دادم و فیلمی با عنوان «خاطرات یک مرد خسته» ساختم که موفق به دریافت جوایزی نیز شد.

معصومی با اشاره به فیلم توقیفی «دوران کودکی» اظهار کرد: این فیلم که بر اساس داستانی کوتاه از آنتون چخوف ساخته شده، به گفته دوستانی چون زنده یاد عباس کیارستمی، امیر نادری و داریوش مهرجویی، از بهترین آثار من است، اما بیش از چهل سال است که در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان توقیف مانده و متأسفانه امکان نمایش آن فراهم نشد.

او درباره فیلم کوتاه «گَته‌مردی» که در این نشست نمایش داده شد، توضیح داد: این فیلم به سفارش زنده‌یاد توران میرهادی و زنده‌یاد محمدرضا سرهنگی و در قالب مجموعه‌ای درباره کودکان سرزمین ایران ساخته شد. بودجه فیلم بسیار محدود بود، اما ایده آن درباره رابطه کودک، طبیعت و مسئولیت انسانی شکل گرفت. «گَته‌مردی» در گویش مازندرانی به معنای مرد بزرگ است.

در ادامه، فیلم‌های «ملاقات» و «دوران سربی» را ساختم که «دوران سربی» با موفقیت‌های بین‌المللی و بازتاب جهانی همراه بود. سومین فیلم بلندم «آقای بخشدار» با حضور بازیگران متعدد ساخته شد. چهارمین اثرم «سفر شبانه» بود که به موضوع آسیب‌های جنگ می‌پرداخت. پس از آن، فیلم «دلباخته» را با بازی فریبرز عرب‌نیا کارگردانی کردم.

در ادامه مسیر حرفه‌ای‌ام، فیلم‌های «پر پرواز» و سپس «رسم عاشق‌کشی» را ساختم. پس از آن، یک سه‌گانه سینمایی با عنوان «جایی در دوردست» شکل گرفت و در ادامه فیلم‌های «باد در علفزار می‌پیچد»، «خرس» و «تابو» تولید شدند. آخرین فیلمی که ساختم، «کار کثیف» بود.

معصومی به تجربه تلخ قطع یک درخت زنده در جریان ساخت فیلم اشاره کرد و گفت: درختی که در فیلم می‌بینید به‌صورت غیرقانونی و قاچاق قطع شد. آن زمان آگاهی امروز را نداشتم و اکنون می‌دانم مرتکب خطای بزرگی شدیم. همین تجربه بعدها الهام‌بخش نگارش فیلمنامه و ساخت فیلم «رسم عاشق‌کشی» شد که به تخریب جنگل‌ها و مافیای چوب می‌پردازد.

وی افزود: فیلم «رسم عاشق‌کشی» موفق به دریافت جایزه اول جشنواره شانگهای چین شد و در جشنواره‌های معتبر بین‌المللی به نمایش درآمد. این فیلم حتی مدتی در دانشگاه تهران به‌عنوان نمونه‌ای برای بررسی تخریب اکوسیستم جنگل‌ها تدریس می‌شد.

این کارگردان در ادامه، مروری بر کارنامه خود داشت و گفت: در طول فعالیتم ۱۷ فیلمنامه نوشته‌ام، چند سریال، شش فیلم تله تلویزیونی و هفت تا هشت فیلم کوتاه ساخته‌ام. هیچ‌گاه میان فیلم کوتاه و بلند تفاوتی قائل نبوده‌ام و برای هر دو به یک اندازه انرژی و وسواس به خرج داده‌ام.

معصومی بیان کرد: سه‌گانه «برف» منتشر شده و شش فیلمنامه از جمله «خرس»، «تابو» و «کار کثیف» به چاپ رسیده‌اند. کتاب گفت‌وگوهایم با عنوان «بادی که جوزا را لرزاند» در آستانه انتشار است و مجموعه داستانی از چهل سال داستان‌نویسی‌ام با نام «این کتاب لعنتی» نیز منتشر خواهد شد. همچنین نگارش یک سریال برای پلتفرم با عنوان «شیری» را به پایان رسانده‌ام.

در ادامه جلسه هجدهم و پس از اکران باکس فیلم های کوتاه در باره این چهار فیلم کوتاه صحبت شد.

فضاسازی و دکوپاژ، برگ‌های برنده «کوتَی»

در ابتدای جلسه، سهیلا پورمحمدی با اشاره به تجربه نخست خود در زمینه اقتباس گفت: پیش از ساخت کوتی تجربه کار اقتباسی نداشتم. بعد از فیلم کتک و دوره‌ای که پس از چوپان گذراندم، حقیقتاً ایده مشخصی برای ساخت فیلم از فیلمنامه‌های شخصی خودم نداشتم. از سوی دیگر، در آن مقطع انجمن به‌طور جدی فیلم‌سازان را به تجربه اقتباس تشویق می‌کرد و همین موضوع وسوسه‌ای در من ایجاد کرد. همواره فکر می‌کردم اگر قرار باشد از نویسنده‌ای اقتباس کنم، حتماً استاد هوشنگ مرادی کرمانی خواهد بود، چرا که فضای فکری آثار ایشان به جهان ذهنی من بسیار نزدیک است و همین نزدیکی در نهایت منجر به ساخت فیلم کوتاه کوتی شد.

پورمحمدی در ادامه، در پاسخ به پرسشی درباره میزان وفاداری فیلم به متن اصلی، توضیح داد: اقتباس من بیش از آنکه ساختاری باشد، مبتنی بر محتوا بود. تلاش نکردم وفادارانه و خط‌به‌خط پیش بروم. این شانس را داشتم که خود آقای مرادی کرمانی نیز این اجازه را به من دادند که برداشت شخصی‌ام را از قصه ارائه کنم. نمی‌توانم بگویم اقتباس کاملاً وفادارانه‌ای است، اما در عین حال سعی داشتم اصل داستان مخدوش نشود و رضایت نویسنده نیز حفظ شود.

وی با اشاره به تفاوت‌های داستان اصلی و فیلم افزود: قصه اصلی در کرمان می‌گذرد، اما ما داستان را در گیلان روایت کردیم. در داستان مرادی کرمانی، عامل اصلی ترس کودک، خزینه حمام است؛ عنصری که در لوکیشن مورد نظر ما وجود نداشت. به همین دلیل، ترس کودک را از طریق عناصر دیگری مانند حضور فرد گوژپشت، فضای مه‌آلود و کش‌آمدن زمان بازنمایی کردیم تا همان حس وحشت و تعلیق منتقل شود.

این کارگردان درباره شخصیت گوژپشت در فیلم توضیح داد: برای من مهم بود که تماشاگر در ابتدا همانند کودک از این شخصیت بترسد. برآمدگی پشت او در نگاه از دور ترسناک است، اما وقتی کودک از نزدیک با چهره و لبخندش مواجه می‌شود، متوجه می‌شود کسی که عامل اصلی وحشتش بوده، در نهایت به او کمک می‌کند. این تغییر نگاه، نقطه عطف فیلم است.

وی ادامه داد: ترس‌های بزرگ کودکان اغلب از اتفاقات کوچک شکل می‌گیرد، اما آن‌ها می‌توانند با این ترس‌ها مواجه شوند و از آن عبور کنند. در نهایت به این نتیجه رسیدم که فیلم قرار است همین حرف ساده را بزند. پس از آن، تمرکز اصلی‌ام را روی دکوپاژ، فضاسازی و تجربه یک فضای جدید در کارگردانی گذاشتم. کوتی برای من نوعی آزمون و خطا و تجربه‌ای متفاوت نسبت به فیلم‌های قبلی‌ام بود.

در ادامه جلسه، زهرا رجایی، میزبان نشست، با اشاره به رویکرد روان‌شناسانه فیلم گفت: نمایش مواجهه کودک با ترس، یادآور رویکردهای درمانی در روان‌شناسی است. با توجه به اینکه در تیتراژ فیلم اثری از مشاوره روان‌شناسی دیده نمی‌شود، این پرسش مطرح است که تا چه اندازه با نگاه روان‌کاوانه به این موضوع پرداخته‌اید و مسئله بلوغ چه جایگاهی در اولویت‌های شما داشته است؟

در بخش بعدی جلسه، سیامک سلیمانی منتقد سینما ضمن ادای احترام به بهرام بیضایی و همچنین قدردانی از حضور خسرو معصومی فیلم‌ساز باسابقه، به تحلیل فیلم پرداخت. او گفت: تمام فیلم‌های این مجموعه یک ویژگی مشترک دارند و آن، شناخت و احترام به مدیوم فیلم کوتاه است. این آثار نه فیلم بلند فشرده‌شده‌اند و نه کلیپ‌های کش‌آمده، بلکه دقیقاً در چارچوب فیلم کوتاه تعریف می‌شوند. نکته ارزشمند دیگر این است که این فیلم‌ها برآمده از جهان شخصی و دغدغه‌های خالقان‌شان هستند و وجوه تألیفی دارند.

سلیمانی درباره فیلم «کوتی» اظهار کرد: از منظر اجرا، فیلم بسیار چالش‌برانگیز است، زیرا در فضایی می‌گذرد که کارگردان به‌دلیل جنسیتش احتمالاً تجربه مستقیم آن را نداشته، اما فضاسازی فیلم برگ برنده آن است. انتخاب لوکیشن، دکوپاژ و قاب‌بندی‌ها به‌خوبی به ایجاد تعلیق و ساخت یک جهان باورپذیر کمک کرده است. توجه به جزئیات بصری و ارزش تصویر، از ویژگی‌های ثابت آثار خانم پورمحمدی است.

او در ادامه با اشاره به دشواری‌های اقتباس افزود: هر منبع اقتباسی نوعی مقاومت ذاتی در برابر تبدیل شدن به فیلم دارد. داستان مرادی کرمانی احتمالاً در قالب متن، تجربه‌ای کامل از مواجهه کودک با جهان غریبه ارائه می‌دهد، اما در سینما نیاز است شخصیت از یک آستانه عبور کند. در کوتی، کودک باید هنگام ورود و خروج از حمام تفاوتی کرده باشد؛ آستانه‌ای که اینجا می‌تواند آستانه ترس باشد.

این منتقد در پایان گفت: در فیلم، این گذار تا حدی کنترل شده، اما همچنان می‌توان انتظار داشت که رخداد درونی کودک ملموس‌تر شود؛ اینکه تماشاگر به‌روشنی احساس کند ترسی که در ابتدای فیلم همراه او بوده، در پایان شکسته است.

نشانه‌های بومی در «نومان» به خلق یک بستر رئالیستی کمک کرده‌اند

زهره زمانی، کارگردان فیلم کوتاه «نومان»، در ابتدای سخنان خود با اشاره به بستر جغرافیایی فیلم گفت: هرچند در این اثر از شرایط و نشانه‌های بومی استفاده شده است، اما «نومان» به‌معنای دقیق کلمه یک فیلم بومی‌گرا محسوب نمی‌شود. به گفته او، انتخاب یک شخصیت غیر بومی آگاهانه بوده، چرا که فیلم اساساً اثری شخصیت‌محور است و آنچه برای او اهمیت داشته، مفهوم غربت و گریز شخصیت اصلی از جامعه‌ای است که به آن تعلق دارد و ورود او به فضایی که با آن بیگانه است. زمانی تأکید کرد که المان‌های بومی شهر انزلی از جمله دریا، ماهیگیری، صید و صیادی و فوتبال، به‌عنوان عناصر هویتی شهری که به گفته او تنها یک عشق بزرگ به نام «ملوان» در آن وجود دارد به تعریف بهتر داستان این شخصیت کمک کرده‌اند.

وی در ادامه به دشواری‌های تولید این فیلم اشاره کرد و گفت: رفتن به‌سوی این داستان برای او ریسک بزرگی بوده، ریسکی که به‌دلیل وقفه هفت‌ساله‌اش در فیلم‌سازی، برایش دوچندان و حتی سه‌برابر شده است. او توضیح داد که در جریان نگارش فیلمنامه، این پرسش مطرح بوده که آیا در قالب فیلم کوتاه، زمان کافی برای پرداخت چنین داستانی وجود دارد یا خیر، اما در نهایت تصمیم گرفته‌اند از روایت‌های ساده و سهل‌انگارانه فاصله بگیرند و این مسیر را امتحان کنند، حتی اگر نتیجه نهایی کامل نباشد.

زمانی در توضیح بخش‌های چالش‌برانگیز فیلم افزود: به‌دلیل محدودیت‌های زمانی فیلم کوتاه و ضرورت پرهیز از کسالت‌بار شدن اثر، ناگزیر به انتخاب برخی راه‌حل‌های روایی شده‌اند. او تأکید کرد که اگر دوباره این فیلم را بسازد، همچنان ناچار است از همان گریز روایی، از جمله استفاده از ویدیویی که شخصیت دختر در یوتیوب پیدا می‌کند، بهره بگیرد. وی دلیل این انتخاب را تمایل شدید خود به پرهیز از دیالوگ عنوان کرد و گفت که حتی در مرحله نگارش، صحنه‌هایی با امکان دیالوگ حذف شده‌اند، چرا که مسئله ندانستن زبان میان شخصیت‌ها، خود دلیلی برای ناتوانی در برقراری گفت‌وگو بوده است.

این کارگردان افزود که استفاده از ابزارهای نسل جدید، مانند جست‌وجو در اینترنت و رجوع به تلفن همراه، به‌عنوان جایگزینی برای دیالوگ، انتخابی آگاهانه بوده است. به گفته زمانی، مسئله اصلی فیلم، فرار شخصیت نومان از خودش است؛ مفهومی که حتی در دیالوگی از زبان همسر او نیز بیان می‌شود. وی نومان را شخصیتی سرگردان و بلاتکلیف توصیف کرد که از ازدحام، شهرت و شرایط زندگی‌اش خسته شده و به‌دنبال گریز است. او همچنین به نشانه‌های ظریفی در فیلم اشاره کرد، از جمله کتاب‌هایی که شخصیت می‌خواند و موسیقی‌ای که گوش می‌دهد، که همگی نشان می‌دهند نومان فردی اهل تفکر و فرهنگ است و همین موضوع، دلیل فرار او را برای مخاطب معنادارتر می‌کند. زمانی در پایان تأکید کرد که پرداختن به داستان‌های شخصیت‌محور، کاری دشوار و پرریسک است.

در ادامه جلسه، سیامک سلیمانی، منتقد سینما، «نومان» را فیلمی جسورانه و ریسکی توصیف کرد و گفت: در قالب فیلم کوتاه، به‌دلیل زمان محدود و ضرورت ایجاز، حرکت به‌سمت درام شخصیت‌محور چالشی جدی است. به گفته او، نزدیک شدن به یک شخصیت، شناخت، درک و ایجاد همذات‌پنداری با او، فرآیندی زمان‌بر است و انتخاب چنین رویکردی، جسارت فیلم‌ساز را نشان می‌دهد. سلیمانی این فیلم را نمونه‌ای دانست که این تصور رایج را نقض می‌کند که در فیلم کوتاه امکان شخصیت‌پردازی وجود ندارد.

وی در ادامه به بخش‌های چالش‌برانگیز فیلم اشاره کرد و گفت: زمانی که شخصیت دارای پیش‌داستان مهمی است، تطبیق آن با مختصات فیلم کوتاه دشوار می‌شود. به همین دلیل، استفاده از فلش‌بک صوتی یا نمایش گذشته مهم نومان؛ از جمله ماجراهای فوتبالی و از دست دادن دخترش؛ در قالب کلیپی که از گوشی تلفن همراه پخش می‌شود، انتخابی ناگزیر بوده است. سلیمانی این بخش را، از منظر سخت‌گیرانه، چالش‌برانگیزترین نقطه فیلم دانست.

این منتقد همچنین به لایه زیرمتنی فیلم اشاره کرد و آن را از جذاب‌ترین جنبه‌های اثر دانست. به گفته او، فیلم به‌خوبی نشان می‌دهد که انسان پس از یک تروما یا ازخودبیگانگی، به پناهگاهی امن یا «منطقه امن» پناه می‌برد و به‌تدریج به انزوای خود عادت می‌کند. اما گاه تنها عاملی که می‌تواند فرد را به مواجهه با گذشته و بازگشت به خویشتن وادار کند، ویران شدن همان پناهگاه کاذب است. سلیمانی تخریب کلبه نومان را نمادی از همین وضعیت دانست که شخصیت را ناگزیر به روبه‌رو شدن با گذشته‌اش می‌کند.

سلیمانی در بخش دیگری از سخنان خود، کارگردانی فیلم را مورد توجه قرار داد و گفت: یکی از نقاط قوت «نومان» تلاش آگاهانه کارگردان برای پیشبرد روایت از طریق تصویر و عناصر بصری است. استفاده از نشانه‌های بومی، هرچند فیلم به‌طور کامل بومی نیست، بستری رئالیستی برای روایت فراهم کرده است. او به صحنه بازار ماهی، ماهی‌های دودی آویزان، تخته‌نرد بازی کردن افراد محلی و حضور بدون تأکید عکس سیروس قایقران اشاره کرد و این جزئیات را در ایجاد هویت جغرافیایی و فرهنگی فیلم مؤثر دانست.

وی همچنین به استفاده آگاهانه از عمق میدان اشاره کرد و گفت: محو کردن پس‌زمینه‌ها و جدا کردن شخصیت و عروسک‌های چوبی‌اش از محیط، بدون دیالوگ و شعار، بر تنهایی و بیگانگی نومان تأکید می‌کند. با این حال، سلیمانی برخی لحظات را از منظر میزانسن و کنش، کمتر ارگانیک دانست؛ از جمله صحنه شکستن شیشه با توپ فوتبال و واکنش دختران فوتبالیست که به‌زعم او، حالتی مصنوعی و شبه‌آیینی پیدا کرده و با بافت رئالیستی فیلم هم‌خوانی کامل ندارد. او همچنین به دکوپاژ صحنه پرتاب توپ اشاره کرد که به نظرش اندکی از چارچوب تعریف‌شده فیلم فاصله می‌گیرد.

این منتقد در جمع‌بندی سخنان خود، «نومان» را فیلمی جسارت‌آمیز دانست که هم به‌دلیل رویکرد شخصیت‌محور و هم به‌خاطر روایت قصه‌ای با الگوی کلاسیک، دستاورد قابل توجهی محسوب می‌شود. به گفته او، فیلم موفق می‌شود مفاهیمی چون انزوا، ارتباط، و ویژگی‌های فرهنگی و اقلیمی را منتقل کند و در حوزه کارگردانی، دکوپاژ، طراحی صحنه و خلق پرسونای شخصیت اصلی، عملکردی قابل تحسین دارد.

«تانکر»؛ وفاداری به قصه، مهم‌ترین امتیاز فیلم

زهرا رجایی، میزبان جلسه، در ابتدای بحث با اشاره به ویژگی مشترک آثار امیر پذیرفته، کارگردان فیلم «تانکر»، اظهار کرد: فیلم‌های پذیرفته عموماً به طبقه فرودست جامعه می‌پردازند و زمانی که فیلم‌سازی با چنین رویکردی انجام می‌شود، حاصل آن صرفاً یک اثر هنری یا یک فیلم به معنای متعارف نیست، بلکه نوعی تاریخ‌نگاری از پایین شکل می‌گیرد؛ آنچه می‌توان از آن با عنوان «تاریخ فرودستان» یاد کرد. وی در ادامه این پرسش را مطرح کرد که آیا این رویکرد در آثار پذیرفته تعمدی و هدفمند است و آیا فیلم‌ساز با نگاهی تاریخی و وقایع‌نگارانه به ثبت این موقعیت‌ها می‌پردازد یا آنکه در جریان ساخت فیلم، ناخواسته در این مسیر قرار می‌گیرد. رجایی همچنین تأکید کرد که رویکرد وقایع‌نگارانه لزوماً به معنای سندیت‌بخشی صرف نیست و زیبایی‌شناسی نیز نباید با زیبا کردن سطحی فضا اشتباه گرفته شود.

در ادامه، سیامک سلیمانی، منتقد جلسه، با اشاره به کارنامه امیر پذیرفته گفت: در میان آثار این فیلم‌ساز، فیلم «اندرابا» اثری استثنایی محسوب می‌شود که خارج از الگوی سینمای اجتماعی اوست. این فیلم، اثری ژانری، موفق و متفاوت است که جایزه بزرگ جشنواره فیلم کوتاه تهران را نیز در سال نمایش خود دریافت کرده و تماشای آن توصیه می‌شود. با این حال، اغلب آثار پذیرفته در همان چارچوب سینمای اجتماعی قابل بررسی هستند.

سلیمانی با توصیف امیر پذیرفته به‌عنوان فیلم‌سازی غریزی افزود: هرچند او به طبقه‌ای نسبتاً فرودست می‌پردازد، به‌صورت بومی فیلم می‌سازد و دوربینش در کوچه‌پس‌کوچه‌های محل زیست خود می‌چرخد، اما هرگز به دام شعارزدگی نمی‌افتد. در تمامی فیلم‌های او، قصه و روایت در اولویت قرار دارد و شخصیت‌پردازی، جایگزین نگاه شعاری شده است. به باور این منتقد، پذیرفته نوعی تبارشناسی از یک شیوه زیست آشنا را ارائه می‌دهد که می‌تواند واجد وجهی استنادی نیز باشد، اما هوشمندی او در این است که از این سبک زندگی استفاده ابزاری نمی‌کند.

وی با اشاره به ساختار روایی فیلم «تانکر» گفت: این فیلم از الگوی کاملاً کلاسیک روایت پیروی می‌کند؛ مقدمه و معرفی فضا، نقطه عطف اول با نمایش کنش سخت‌گیرانه مرد، نقطه عطف دوم با آشکار شدن خالی بودن تانکر و در نهایت پرده سوم که به جمع‌بندی و نتیجه‌گیری می‌رسد.

سلیمانی ادامه داد: فیلم در خلق شخصیت موفق عمل می‌کند و انتخاب و هدایت بازیگران بومی، به شکل قابل توجهی به باورپذیری فضا و موقعیت کمک کرده است. مخاطب هم به کودک نزدیک می‌شود و هم به مادر و نگرانی‌های مادرانه‌اش، تا جایی که فیلم برای بار دوم نیز همچنان درگیرکننده باقی می‌ماند و مخاطب را به دنبال کردن سرنوشت شخصیت‌ها ترغیب می‌کند؛ ویژگی‌ای که از امتیازات مهم یک فیلم کوتاه است.

این منتقد در ادامه به امکان‌های از دست‌رفته فیلم اشاره کرد و گفت: «تانکر» می‌توانست با تمرکز بیشتر بر خلق فضا و استفاده مؤثرتر از بستر جغرافیایی، به اثری ماندگارتر تبدیل شود. آنچه در برخی آثار دیگر مانند «نومان» دیده می‌شود، خلق یک هویت بصری و استاتیک مؤثر است که از طریق عناصر ساده اما معنادار، جهان فیلم را در ذهن مخاطب حک می‌کند. در «تانکر» این مؤلفه کمتر دیده می‌شود. قاب‌بندی‌ها بیشتر در خدمت روایت‌اند تا ساخت یک جهان بصری مستقل.

سلیمانی با ذکر مثالی از یکی از نماهای فیلم توضیح داد: انتخاب برخی لوکیشن‌ها، مانند نمایی که مادر به همراه دو فرزندش برای نخستین بار به سمت خانه می‌آیند، می‌توانست دقیق‌تر باشد. وجود دیوار نیمه‌کاره و زباله‌های پراکنده در قاب، نه از سر رویکرد ناتورالیستی، بلکه ناشی از تمرکز بیش از حد فیلم‌ساز بر قصه‌گویی و کم‌توجهی به چگونگی روایت بصری آن است. وی تأکید کرد که هویت بصری الزاماً به معنای زیبایی قاب‌ها نیست، بلکه تسلط بر نشانه‌ها و عناصر درون قاب است که جهان فیلم را شکل می‌دهد.

سلیمانی در بخش پایانی سخنان خود به اصلی‌ترین ضعف فیلم اشاره کرد و گفت: حادثه محرک فیلم، یعنی واکنش خشن مرد به خوردن چند دانه پسته توسط کودک، از نظر دراماتیک باورپذیر نیست. این واکنش افراطی، به‌ویژه با توجه به چرخش ناگهانی شخصیت مرد در پایان فیلم، برای مخاطب قانع‌کننده نیست و او را به شخصیتی هیولاگونه تبدیل می‌کند، صرفاً برای آنکه قصه به جریان بیفتد. به باور این منتقد، انتخاب یک حادثه محرک قوی‌تر و منطقی‌تر می‌توانست به انسجام شخصیت‌پردازی کمک کند.

سلیمانی در جمع‌بندی خود تأکید کرد: «تانکر» با وجود این کاستی‌ها، فیلمی موفق است، چرا که قصه‌ای مشخص را روایت می‌کند، مخاطب را به شخصیت‌ها نزدیک می‌سازد، او را درگیر و نگران سرنوشت آن‌ها می‌کند و در نهایت، به ماهیت و ظرفیت‌های فیلم کوتاه وفادار می‌ماند.

وابستگی به روایت در «دال و مدول»، مرز اصلی میان سینمای تجربی و روایت تجربی

در ابتدای نشست، زهرا رجایی با اشاره به غیبت عوامل اصلی فیلم گفت: متأسفانه با اندوه فراوان مطلع شدیم که آقای امین بزرگ‌زاد، یکی از کارگردانان اثر، دو سال پیش از میان ما رفته‌اند. یاد ایشان را گرامی می‌داریم و برای خانواده و دوستانشان آرزوی صبر و سلامتی داریم. محمد پوستین‌دوز، کارگردان دوم فیلم نیز به دلیل حضور در پروژه‌ای در عراق وتوانستند در جلسه حضور داشته باشند.

رجایی در ادامه با اشاره به نگاه کارگردانان به فیلم، محور بحث را چنین مطرح کرد: با توجه به اینکه سازندگان فیلم بر این باور هستند که «دال و مدلول» یک فیلم تجربی است، بحث را از اینجا آغاز می‌کنیم که آیا واقعاً با یک فیلم تجربی مواجه هستیم و مؤلفه‌های آن چیست؟

وی همچنین درباره ساختار دیالوگ‌نویسی و روایت فیلم افزود: در چنین آثاری، شیوه دیالوگ‌نویسی و میزان مجال دادن به جریان سیال ذهن اهمیت زیادی دارد. این نوع روایت تا چه حد می‌تواند پیش برود؟ گاهی احساس می‌شود که این نوع ساختار با پراکنده‌گویی و پریشان‌گویی خلق می‌شود و در این فیلم، دست‌کم از منظر شخصی من، با چنین پدیده‌ای مواجه هستیم.

در ادامه، سیامک سلیمانی منتقد جلسه، با تأکید بر تفکیک مفهومی میان فیلم تجربی و روایت تجربی اظهار کرد: به نظر من این فیلم به هیچ‌وجه در دسته فیلم‌های تجربی قرار نمی‌گیرد. «دال و مدلول» فیلمی است با روایت تجربی. آقای پوستین‌دوز از فیلم‌سازان بااستعداد سینمای کوتاه کشور و دفتر اصفهان هستند که همواره تلاش می‌کنند در شیوه روایت و خلق جهان فیلم‌هایشان دست به تجربه بزنند و لزوماً خود را مقید به الگوی کلاسیک قصه‌گویی نمی‌دانند. این روحیه تجربه‌گرایانه برای من بسیار ارزشمند است و امیدوارم تعداد فیلم‌سازانی که به روایت تجربی می‌پردازند بیشتر شود؛ چراکه فیلم‌سازان داستان‌گو کم نداریم، اما سینمایی که فرم در آن محور اصلی باشد، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

او در توضیح تفاوت این دو رویکرد افزود: وقتی از روایت تجربی صحبت می‌کنیم، همچنان با فیلمی مواجه هستیم که روایت و قصه دارد و معنا را ـ هرچند کمرنگ ـ از طریق داستان منتقل می‌کند. اما فیلم تجربی یا اکسپریمنتال، به‌ویژه در تعاریف معاصر، ماهیتی رادیکال دارد. از ابتدای شکل‌گیری این نوع سینما در دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ و سپس موج دوم آن در دهه‌های ۵۰ و ۶۰ میلادی، این پرسش مطرح بوده که چرا سینما به‌عنوان هنری مستقل باید تا این حد به ادبیات و داستان وابسته باشد. فیلم‌سازان تجربی به دنبال ساخت آثاری هستند که بدون اتکا به روایت و قصه، صرفاً بر ساختار و ذات سینما استوار باشند. بنابراین هر فیلمی که روایت دارد، حتی اگر روایت آن غیرمعمول، پراکنده یا پازلی باشد، فیلم تجربی محسوب نمی‌شود، بلکه فیلمی با روایت تجربی است.

سلیمانی در تحلیل محتوای فیلم «دال و مدلول» گفت: این فیلم از الگوی جریان سیال ذهن استفاده می‌کند؛ الگویی که ریشه آن بیشتر در ادبیات است و نمونه‌های سینمایی محدودی دارد. همین انتخاب، ریسک و تجربه‌ای جذاب محسوب می‌شود، چراکه مخاطب وارد جهان ناخودآگاه شخصیت مرکزی می‌شود، در زمان حرکت می‌کند، با پس‌وپیش شدن لحظات و توصیف احساساتی مواجه می‌شود که معمولاً نمایش آن‌ها در سینما ساده نیست. فیلم‌ساز در نهایت موفق می‌شود معنای کلیدی اثر را منتقل کند؛ مفهومی که می‌توان آن را در یک جمله خلاصه کرد: گاهی عکس‌ها ـ یا به تعبیری خاطرات ـ خودشان خود را نابود می‌کنند.

وی ادامه داد: کل فیلم بر محور همین ایده شکل گرفته است؛ اینکه خاطرات گاهی تصمیم می‌گیرند فراموش شوند و ما، به‌عنوان انسان، همیشه فاعل مطلق این فرایند نیستیم. گاهی تلاش می‌کنیم زنی را که زندگی‌مان را دگرگون کرده به یاد بیاوریم، اما ناخودآگاه اجازه نمی‌دهد؛ و گاهی می‌خواهیم یک تجربه دردناک را فراموش کنیم، اما باز هم ناخودآگاه مانع می‌شود. «دال و مدلول» بیش از هر چیز درباره این وضعیت است و در انتقال این حس، هرچند با وجود برخی نکات قابل بحث، موفق عمل می‌کند.

این منتقد در ادامه با اشاره به ساختار روایی فیلم افزود: در پایان فیلم، دیالوگی وجود دارد که مستقیماً به این ایده اشاره می‌کند و به کامل شدن انتقال معنا کمک می‌کند. با این حال، جریان سیال ذهن ـ چه در ادبیات و چه در سینما ـ به معنای پراکنده‌گویی صرف نیست. در نمونه‌های شاخص این الگو، هرچند روایت در ظاهر پراکنده به نظر می‌رسد، اما در پایان مشخص می‌شود که عناصر مختلف از طریق رشته‌هایی ظریف به یکدیگر متصل بوده‌اند و کارکرد هر نشانه آشکار می‌شود.

سلیمانی تصریح کرد: در «دال و مدلول» این انسجام به‌طور کامل شکل نمی‌گیرد. ما با تداخل ذهنیت‌ها مواجه هستیم؛ ابتدا تصور می‌کنیم در ذهن شخصیت عکاس قرار داریم، سپس وارد ذهن شخصیتی دیگر می‌شویم، بعد این مسیر رها می‌شود و به کودکی می‌رسیم که نه به‌طور کامل وارد ذهن او می‌شویم و نه کارکرد روایی مشخصی برایش تعریف می‌شود. این به‌هم‌ریختگی باعث می‌شود برخی عناصر نه حامل معنا باشند و نه حتی نقش کاتالیزور در روایت ایفا کنند.

او در پایان گفت: ای کاش فیلم از انسجام بیشتری برخوردار بود تا مخاطب در انتها بتواند حلقه اتصال میان رخدادها، دیالوگ‌ها و مونولوگ‌ها را کشف کند. با این حال، این اثر تلاشی قابل احترام در بازتولید نوعی از سینماست که کمتر به آن پرداخته می‌شود؛ سینمایی که به‌جای تحویل مستقیم قصه، مخاطب را در فرایند شکل‌گیری معنا شریک می‌کند و همین ویژگی، جذابیت اصلی این نوع نگاه سینمایی است.

نوشته تقدیر از خسرو معصومی در پاتوق فیلم کوتاه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

پاتوق فیلم کوتاه در فصل دهم، علاوه بر نمایش و نقد و بررسی چهار فیلم کوتاه ایرانی و یک فیلم کوتاه خارجی، معرفی کتاب و کارگاه‌های تخصصی سینمایی را نیز در برنامه خواهد داشت که به صورت هفتگی اطلاع‌رسانی خواهد شد.

گفتنی است اعضای «باشگاه مخاطبان انجمن سینمای جوانان» در تهران با پرداخت دو و نیم میلیون تومان و در شهرهای دیگر با پرداخت یک و نیم میلیون تومان [بسته هشت ماهه] علاوه بر استفاده از برنامه‌های فصل دهم پاتوق فیلم کوتاه از مرداد تا اسفند ۱۴۰۴، می‌توانند از تخفیفات ویژه تهیه‌ بلیت چهل و دومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران و تخفیف حضور در نشست‌های تخصصی این رویداد بهره‌مند شوند.

همچنین دست‌اندرکاران پاتوق فیلم کوتاه تهران، فرصت‌های ویژه‌ای برای تخفیف خرید بلیت سالن‌های سینما تا پایان سال، خرید کتاب و… در اختیار خواهند داشت که اطلاع‌رسانی درباره این موارد مزیتی، صورت خواهد گرفت.

بر اساس این خبر، اعضای کانون دانش‌آموختگان، اعضای پیشین باشگاه مخاطبان انجمن و هنرجویان فعال انجمن با بارگذاری کارت شناسایی معتبر در سامانه، از تخفیف ۵۰ درصدی حق عضویت اعلام شده باشگاه در تهران و شهرهای دیگر برخوردار خواهند شد.

کلیه دانشجویان (اعم از دانشجویان رشته‌های سینمایی و هنری و سایر دانشجویان دانشگاه‌های کشور) با بارگذاری تصویر کارت دانشجویی معتبر در سامانه، از تخفیف ۳۰ درصدی عضویت در باشگاه مخاطبان انجمن سینمای جوانان ایران بهره‌مند می‌شوند.

درگاه‌های ثبت‌نام در «باشگاه مخاطبان انجمن سینمای جوانان ایران» متعاقبا معرفی خواهد شد.

نوشته آغاز فصل دهم پاتوق فیلم کوتاه از هفتم مردادماه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این جلسه که به همت انجمن سینمای جوانان ایران برگزار شد،  فیلم‌های‌ کوتاه «چمدان» به کارگردانی مشترک آکو زند کریمی و سامان حسین‌پور، «چوپان» به کارگردانی مهرشاد رنجبر، «سم‌پاش» به کارگردانی رضا فهیمی، «تایلندی» به کارگردانی مشترک حسام حسینی و عباس حسین‌زاده، روی پرده رفت و در ادامه شاهین امین، منتقد سینما همراه با محمد صابری به‌عنوان مجری‌کارشناس برنامه با کارگردانان این آثار به گفت‌وگو نشستند.

فیلم کوتاه باید یک تلنگر و آورده‌ای داشته باشد

در بخش اول این پاتوق، میثم دامن‌زه بازیگر نقش اصلی فیلم‌کوتاه «چمدان» به نمایندگی از کارگردانان روی صحنه آمد و درباره این فیلم گفت: ایده «چمدان» از یک داستان کوتاه نوشته خود آکو زندکریمی گرفته شد که چندسال پیش نوشته بود. این فیلم درباره پروسه مهاجرت و دوری، از دست دادن خانواده و فقر بود که برای نزدیک شدن به فضای آن چندین فیلم که مدنظر کارگردان بود را دیدیم تا به یک دیدگاه مشترک برسیم. «چمدان» تولید سال ١۴٠١ بود و در ٨ روز فیلم‌برداری شد.

شاهین امین با اشاره به حضور متفاوت و موفق میثم دامن‌زه در دو فیلم کوتاه «چمدان» و «تایلندی» عنوان کرد: میثم دامن‌زه به نوعی سوپراستار این نوبت از پاتوق است. دو نقش بسیار متفاوت در این دو فیلم را بسیار خوب اجرا کرده است؛ یکی شخصی بسیار آرام و درونگرا و دیگری بازی بیرونی که با ریتم‌های تند و اکت‌های عصبی همراه بود و به نظرم در هر دو موفق ظاهر شد.

وی در ادامه گفت: به نظرم فضای کلی «چمدان» برآمده از یک دنیای ذهنی ناآشنا برای ما نیست. در واقع این سبک فیلم‌ها را احتمالا در فضای فیلم‌کوتاه پیش‌تر هم دیده بودیم. اما نکته مثبت این است که این فیلم علی‌رغم اینکه ریتم آرامی دارد اما فیلم لَختی نیست و این بسیار مهم است. در سینمای ایران، به‌خصوص در فیلم‌های کوتاه این لَخت بودن، بی‌حس بودن چه در فیلم بلند و چه در فیلم‌های کوتاه بسیار زیاد است که به فیلم آسیب هم می‌زند. این ضعف در فیلم‌های تجربی متاسفانه بیشتر هم به چشم می‌خورد چون بهانه‌ای است برای اینکه نشان دهند کار تجربی می‌کنند!

امین افزود: ما می‌توانیم فیلم آرام و نرمی داشته باشیم ولی لَخت نباشد و این فیلم با اینکه ریتم آرام و فضایی معروف به فضای شاعرانه داشت، لَخت نبود. البته من با تعابیری مثل فضای عاشقانه به دلیل اینکه کلی است مشکل دارم و با احتیاط این اصطلاحات را به کار می‌برم. این فیلم به نظرم بسیار آشنا و دیده شده می‌آمد و در عین حال که از نظرم فیلم بدی هم نبود اما خیلی با آن ارتباط برقرار نکردم. به نظرم جا داشت که کوتاه‌تر هم باشد.

این منتقد سینما در خصوص داستان فیلم هم اضافه کرد: نکته دیگر درباره «چمدان» قابل پیش‌بینی بودن آن بود و در واقع می‌توانستم روند قصه را حدس بزنم. به همین دلیل ضربه‌ای که باید در انتها می‌زد را نزد. البته منظورم من این نیست که همه فیلم‌ها حتما باید غافلگیری داشته باشند، بسیاری از فیلم‌های که در قالب ژانر کار می‌شوند هیچ ضربه‌ای ندارند و شما تقریبا می‌توانید روند داستان را حدس بزنید اما به نوعی است که مخاطب را با خود همراه می‌کند. من با دنیای کلی «چمدان» دچار مشکل هستم به دلیل اینکه انتهای فیلم این سوال برایم ایجاد شد که می‌خواستیم چه چیزی بگوییم؟

وی افزود: وقتی یک فیلم کوتاه یا بلند می‌سازیم باید یک تلنگر و آورده‌ای داشته باشد. شاید این سوال ایجاد شود که خوب ما بسیاری فیلم‌های ژانر داریم که قالب‌های همه یکی است، اما در آنجا یک قصه تعریف می‌شود و شاید مخاطب در خلال آن قصه چیزی پیدا کند.

در طول ساخت نگاهم به دنیای معلولان روشن‌تر شد

در ادامه مهرشاد رنجبر کارگردان «چوپان» روی سن آمد و درباره این فیلم‌کوتاه گفت: این فیلم دومین فیلم حرفه‌ای من بود، قبل از آن فیلم «ناطق» را کار کرده بودم و «چوپان» هم در سال ١۴٠٢ تولید شد. در ابتدا اسم فیلم لاک‌پشت بود و در بازنویسی چندباره فیلم‌نامه اسم «چوپان» انتخاب شد.

رنجبر ادامه داد: من چندین بار فیلم‌نامه را بازنویسی کردم و هر چه شناختم از این بچه‌های معلول بیشتر می‌شد تغییراتی در فیلم‌نامه ایجاد می‌کردم. در ابتدا بُعد تاریک فیلم بیشتر بود و در بازنویسی‌ها و ارتباط حدود یک ساله‌ای که با آن‌ها داشتم دید و جهان‌بینی من تغییر کرد و روشن‌تر شد. در پروسه این فیلم مدام به مرکز توانبخشی می‌رفتم و با بازیگرها دوست شدم و این مسئله به همکاری آن‌ها با من بسیار کمک کرد. با این گروه ۶ ماه تمرین کردیم و  فیلم‌برداری هم ۵ روز به طول انجامید.

شاهین امین درباره «چوبان» اظهار داشت: این فیلم با اینکه می‌توانست فیلم ترحم‌برانگیزی باشد و اشک مخاطب را دربیاورد اما خوشبختانه اینطور نبود و روایت معقول و منطقی‌ای داشت و از حوصله خارج نمی‌شد. اینکه کارگردان وجوه روشن این قصه را روایت کرد بسیار جذاب بود چراکه حتما همه ما می‌توانیم وجوه تاریک زندگی این بچه‌ها را متصور شویم و اتفاق غریبی هم نیست.  بسیاری از کارگردانانی که سراغ این بچه‌ها می‌روند سراغ بعد تاریک و ناراحت‌کننده آن می‌روند.  وقتی ۶ ماه تمرین می‌کنی تا ٢٠ دقیقه فیلم بسازی یعنی روشنایی و امید علاوه‌بر داستان در زیست کارگردان هم مشخص است.

امین ادامه داد: بازیگر نقش کارگردان تئاتر در این فیلم بسیار خوب بود، به نظرم فیلم حرفش را به درستی زده بود و  نوری که قرار بو در تمام این دشواری‌ها منعکس شود مشخص بود و در کل فیلم حال خوب کنی بود.

رنجبر درباره ایده و حس ساخت این فیلم عنوان کرد: مادرم با گروه‌های معلولین، تئاتر کار می‌کرد و با این فضا غریبه نبودم. فیلم اول من بدون دیالوگ بود و تصمیم داشتم فیلم پر پرسوناژتری بسازم. این بچه‌های معلول وقتی از فضای محدود و امن خود بیرون می‌آیند و با یک گروه کار می‌کنند به آن‌ها عادت می‌کنند و اگر بعد از فیلم به کل رها شوند دچار افسردگی می‌شوند و بسیاری از خانواده هایی که با آن ها به نتیجه نرسیدیم دلیلشان همین ترس از افسردگی و حس رها شدگی بعد از کار بود.

فضاسازی باورپذیر از زندگی روستایی

فیلم بعدی «سم‌پاش» به کارگردانی رضا فهیمی بود که در غیاب کارگردان و با حضور بابک والی بازیگر اصلی فیلم مورد نقدوبررسی قرار گرفت. والی ضمن اشاره به تجربه‌های خود در زمینه بازی در فیلم‌های کوتاه، درباره «سم‌پاش» گفت: پروژه از نظر تولیدی پروژه سختی بود و یکی از دلایلی که این روستای شمالی به‌عنوان لوکیشن این کار انتخاب شد این بود که گفتند ممکن است در آینده نزدیک کل روستا زیر آب برود و بهتر است یک یادگار تصویری از آن باقی بماند.

وی ادامه داد: دو سال از این فیلم می‌گذرد و فکر می‌کنم دیگر این روستا از بین رفته است. در همان زمان هم تنها چند خانوار در آن سکونت داشتند. تصویربرداری این فیلم حدود ۱۰ روز زمان برد و تجربه حضور در این فیلم برای خودم بسیار ارزشمند بود.

شاهین امین هم درباره «سم‌پاش» گفت: یکی از ویژگی‌های مهم فیلم تصویر واقعی و بدون اغراق از زندگی روستایی است. کارگردان به‌خوبی توانسته است جریان معمولی زندگی در یک روستا را به تصویر درآورد و فضای کلی روایت برای‌مان باورپذیر است.

این منتقد سینما افزود: بازی بابک والی در فیلم بسیار خوب است و شاید حتی برای برخی این گمان به‌وجود بیاید که او نابازیگری از اهالی همان منطقه است. این بازی‌های خوب در کنار فضاسازی درست منجر به آن شده که باوجود آشنا بودن فضا، فیلم به سمت کلیشه نرود.در پایان هم داستان فیلم به خوبی به یک فاجعه ختم شده و شوکی که لازم است به مخاطب وارد می‌شود.

منتظر فیلم‌های بعدی‌تان هستیم

شاهین امین در بخش پایانی پاتوق با اشاره به فیلم «تایلندی» به کارگردانی مشترک حسام حسینی و عباس حسین‌زاده، آن را یکی از بهترین فیلم‌های کوتاه این باکس اکران توصیف کرد و در غیاب دو کارگردان فیلم، درباره آن گفت:‌ فیلم کارگردانی بسیار درستی دارد و در فضاهای سیاه و بسته‌ای که برای روایت خود انتخاب کرده به‌خوبی توانسته است موفق عمل کند. کارگردانان فیلم به‌خصوص در زمینه انتخاب بازیگر به‌خوبی عمل کرده‌اند و باردیگر باید به نقش‌آفرینی خوب میثم دامن‌زه در این فیلم هم اشاره کنم.

این منتقد سینما در پایان تأکید کرد: کاش حسام حسینی و عباس حسین‌زاده به‌عنوان کارگردانان این فیلم‌کوتاه در کنار ما بودند تا بیشتر درباره این تجربه با آن‌ها صحبت می‌کردیم اما قطعا منتظر فیلم‌های بعدی آن‌ها خواهیم بود.

نوشته بیست‌وسومین جلسه از فصل نهم «پاتوق فیلم کوتاه» برگزار شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این جلسه از فصل نهم پاتوق که به همت انجمن سینمای جوانان ایران برگزار شد، فیلم‌های کوتاه «ایار» به کارگردانی مهدی امینی، «دوئل» به کارگردانی اعظم مرادی، «مدیر مدرسه» به کارگردانی میکائیل دیانی و «گربه ماهی» به کارگردانی امیرحسین مهماندوست روی پرده رفتند و در ادامه آرش خوشخو نویسنده و منتقد سینما و محمد صابری به عنوان مجری‌کارشناس در گفت‌وگو با کارگردانان این آثار به بررسی آن‌ها پرداختند.

بیژن میرباقری نویسنده و کارگردان باسابقه سینما مهمان ویژه این نوبت از پاتوق فیلم کوتاه بود.

جهان نادیده کودکان کار را تلخ نبینیم

در بخش نخست نقد و بررسی فیلم‌ها مهدی امینی کارگردان فیلم‌کوتاه «ایار» روی صحنه آمد و بیان کرد: این پنجمین فیلم داستانی من است گرچه پیش از آن فیلم‌هایی ساخته بودم اما «ایار» جدی‌ترین‌ تجربه من به حساب می‌آید. نام فیلم را هم آقای سعید نجاتی تهیه‌کننده کار انتخاب کردند و در واقع همان «یار» است که مانند «امرداد» به ابتدای آن الف اضافه شده است.

وی با بیان اینکه ایران بهشت سوژه‌هاست و ما در منطقه‌ای زندگی می‌کنیم که از هر لحاظ بحرانی است، توضیح داد: من در کودکی کار می‌کردم و همیشه در ذهنم بود که نباید فضای تلخ آن دوران را نشان دهم. در این فیلم هم نمی‌خواستم بگویم بچه‌های کار بدبخت هستند، دوست داشتم در بستر بچه‌های کار یک جهان نادیده را به تصویر درآوردم.

آرش خوشخو هم با اشاره به اینکه «ایار» به نسبت سوژه‌اش بیش از اندازه کوتاه بود، عنوان کرد: پرداختن به کودکان فداکار یک ژانر دیرپا در سینمای ایران است و از قدیم آثاری با همین موضوع داشته‌ایم مانند «بچه‌های آسمان» و فیلم مهم «نیاز». این ژانری بوده که حاصل یک جهش جمعیتی در دهه ۶۰ بوده است که از پی آن شاهد تولید فیلم‌هایی با موضوع پسربچه‌های کار بودیم.

وی ادامه داد: در دهه هفتاد هم فیلم‌هایی با محوریت دختران نوجوان ساخته شد که نمونه شاخص آن «دختری با کفش‌های کتانی»‌ بود. این ژانر جذابی است که هنوز هم فیلم‌هایی با این موضوع ساخته می‌شود. اما در «ایار» فکر می‌کنم حواس کارگردان به صحنه انتهایی بوده و به همین دلیل بهای لازم را به دو صحنه کلیدی فیلم خود نداده است، در واقع اگر به این دو صحنه بهتر و موثرتر پرداخته می‌شد، تاثیر فیلم بیشتر بود.

امینی درباره مراحل تولید این فیلم‌کوتاه هم گفت: ما سه روز تولید داشتیم. من هم متوجه نکاتی که آقای خوشخو گفتند بودم اما ما فیلمنامه مفصلی داشتیم و با توجه به شرایط تولید مجبور شدیم از برخی چیزها بگذریم.

فیلم‌کوتاهی که «سرویس»‌ نشد!

سپس امیرحسین مهماندوست کارگردان «گربه ماهی» روی صحنه آمد و بیان کرد: این سومین فیلم من است، چندی پیش هم «سکوت جهان» را به پایان رساندم. «گربه ماهی» در مرحله اول «سرویس» نام داشت. اما من نسخه اولیه‌ای به استادم آقای جلیلوند دادم و او گفت نام فیلم را عوض کن چون هیچ جشنواره‌ای به فیلمی که نامش wc باشد، جایزه نمی‌دهد!

خوشخو هم درباره نام این فیلم‌کوتاه گفت: چالش اسم در فیلم‌های سینمایی جذاب است، مثلاً مانی باغبانی در مقام نویسنده برای «نهنگ عنبر» اسم خوبی گذاشت یا  دیگر فیلم او  یعنی «خرگیوش» نام خوبی داشت به نظرم او تخصصی در برگزیدن اسامی فیلم‌ها دارد.

وی در ادامه با اشاره به «گربه‌ماهی» گفت: مسأله اجاره کردن خانه برای دختران مجرد مسأله مهمی است که به نظرم در فیلم‌های اجتماعی باید به آن پرداخته شود اما تاکنون فیلمسازی سراغش نرفته است از این منظر «گربه‌ماهی» جذاب بود، یک نگاه کمیک هم در فیلم وجود داشت و آن صحنه‌ای بود که ما از دید گربه به محیط نگاه می‌کردیم که به نظرم خلاقانه و کمیک بود.

سپس مهماندوست در پاسخ به پرسشی درباره اینکه در فیلم مشخص نمی‌شود چرا شخصیت اصلی ماه گرفتگی دارد، اظهار کرد: من زیاد اهل گلایه نیستم، به دل کار می‌زنم، نمی‌شینم تا همه چیز مهیا شود و بعدش کار کنم، در «گربه‌ماهی» اما اتفاقاتی افتاد که برایم عجیب بود. نمی‌خواهم توضیحی به فیلمم اضافه کنم اما در پروسه تولید اتفاقاتی رخ داد که باید بین زمین خوردن فیلم و دیدن همین نسخه یکی را انتخاب می‌کردم. همین شد که در لحظه دو سکانس از فیلمنامه را حذف کردم در حالی که فریم به فریم به همه چیز فکر کرده بودم.

وی ادامه داد: در این فیلم در واقع قهر ماهی با خودش به‌خاطر همین زخم بود. می‌خواستم به این نکته اشاره کنم که اگر آدم‌ها با ترس‌های خود مواجه نشوند ممکن است این ترس همیشه با آن‌ها همراه باشد. سکانس‌هایی حذف شد که باعث شد دیگر این زخم کارایی نداشته باشد. من دلگیرم چون از قول‌ها و وعده و وعیدها زخم خوردم. ارگان‌ها و عواملی که مسئول هستند و قول حمایت می‌دهند، از یک جایی به بعد دیگر جواب تلفن را نمی‌دهند! اگر فیلمم نمی‌تواند مفاهیم را منتقل کند عذرخواهی می‌کنم و قول می‌دهم در فیلم‌های بعدی جبران کنم. ما کل این فیلم را در سه روز تولید کردیم.

فیلمی سخت از یک کارگردان زن

در ادامه آرش خوشخو در غیاب کارگردان فیلم‌کوتاه «دوئل» درباره این فیلم گفت: تلاش برای ساخت یک فیلم حادثه‌ای در بستر محیط‌بان‌ها خوب بود در این فیلم تلاشی هم برای انتقال حس معصومیت از طریق طبیعت می‌شود. کمااینکه به طور کلی در عالم سینما تلاش‌های خوبی برای این انتقال چنین حس‌هایی شده است.

وی افزود: با این حال «دوئل» کمی گیج‌کننده بود و انگار یک فیلم ناتمام است در واقع یک فیلم جاندار قابل رویت برایم نبود. با این حال ساخت چنین فیلمی برای یک فیلمساز زن سخت است اما نسل فعلی زنان فیلم‌ساز این موضوع را مرتفع کرده‌اند.

چالش‌های «مدیرمدرسه» و مسئله «مسؤولیت»

سپس فیلم کوتاه «مدیر مدرسه» مورد بررسی قرار گرفت که میکاییل دیانی درباره این فیلم‌کوتاه توضیح داد: قبل از اینکه فیلم داستانی بسازم مستندهای اجتماعی در فضای آسیب‌های اجتماعی می‌ساختم. چند سالی بود که درس فیلمسازی می‌خواندم در این مسیر آقای نجاتی و خانم اسمی‌خانی استاد ما بودند، «مدیر مدرسه» هم دومین فیلم کوتاه داستانی من بود، درباره نام فیلم هم باید بگویم وقتی طرح اولیه‌اش را محمد منصوبی؛ نویسنده برایم تعریف کرد گفتم ما کتاب‌های زیادی از جلال احمد خوانده‌ایم و نام «مدیر مدرسه» به این فیلم می‌خورد. از سوی دیگر چون قرار بود فیلمی درباره مسئولیت‌پذیری بسازیم، «مدیر» بودن موضوعیت داشت.

دیانی درباره ساخت «مدیر مدرسه» همزمان با مسئولیتش در انجمن سینمای جوانان ایران و حضورش در جشنواره فیلم‌کوتاه تهران هم تأکید کرد: من قبل از اینکه به انجمن بیایم و مسئولیت داشته باشم، فیلمساز بودم و مسائل اجتماعی برایم اهمیت داشت، اتفاقات سال ۱۴۰۱ هم بستر مناسبی بود تا قصه‌ای درباره مسئولیت‌پذیری بسازیم، برای همین موضوع هم ۱۰ روز از انجمن مرخصی گرفتیم، رفتیم و فیلم ساختیم بعد هم فیلم را به جای دیگری ارایه کردیم و گفتند از آن حمایت می‌کنند.

وی درباره امکان پرداختن به سوژه‌های ملتهب سیاسی توسط فیلمسازان دیگر هم افزود: باید بگویم بخشی از ساخت چنین فیلم‌هایی ناظر بر درون آدم‌هاست. ما در سه سالی که در انجمن بودیم گفتیم خطوط قرمز اخلاقی برایمان مسأله است اما خطوط قرمز سیاسی برای ما خط قرمز نیست. اما به هر حال فیلمسازان کمتر دغدغه مسائل سیاسی دارند.

خوشخو هم گفت: فیلم «مدیرمدرسه» کارگردانی، طراحی صحنه و… خوبی داشت. «مدیر مدرسه» فیلمی است که کارگردانش می‌تواند به‌عنوان نمونه کار آن را به هر تهیه‌کننده‌ای ارایه دهد و به پشتوانه آن وارد سینمای بلند شود. مسأله مسئولیت در کشاکش مسائل سیاسی همیشه مسأله جذابی بوده است و به فیلم تشخص می‌دهد. در این فیلم هم برایم جالب بود که خانم مدیر مدرسه مسئولیت خود را می‌فهمد، این همان اتفاقی است که در کشور ما کم رخ می‌دهد چون ما مردمی هستیم که مسئولیت خودمان را گاهی به‌خاطر پست یا به خاطر موقعیت فراموش می‌کنیم.

خوشخو در ادامه خطاب به حاضرانی که می‌گفتند ساخت چنین فیلم‌هایی ممکن نیست و میکاییل دیانی هم به پشتوانه نسبت شغلی‌اش با انجمن سینمای جوانان ایران توانسته است چنین فیلمی بسازد، گفت: آیا فیلمنامه‌ای درباره ماجراهای اخیر و مسایل سیاسی نوشته‌اید که رد شده باشد؟

این پرسش منتقد پاتوق، با پاسخ منفی حاضران مواجه شد.

دیانی هم باردیگر تأکید کرد: ما این فیلم را در انجمن نساختیم که انجمن بخواهد برای ما محدودیت ایجاد کند یا نکند. گرچه به لحاظ قانونی می‌توانستیم از امکانات انجمن استفاده کنیم ولی خودمان این ملاحظه را داشتیم که برای رفع شبهات بهتر است از جای دیگر تامین اعتبار کنیم.

وی افزود: فیلمنامه «مدیر مدرسه» باید در درجه اول به آموزش و پرورش می‌رفت، این فیلمنامه سه مرتبه در آموزش و پرورش چرخید و همه روی آن تاییدیه نوشتند. تلاش من این بود که تمام مختصات فیلم در چارچوب آموزش و پرورش باشد. من سعی کردم در «مدیر مدرسه» یک محیط آموزش و پرورشی داشته باشم، حتی آن نیروهایی که برای طرح سوالاتی وارد مدرسه می‌شدند از جنس نیروهای حراست آموزش و پرورش بودند در واقع می‌خواستم همه ساختارها را در داخل چارچوب آموزش و پرورش تعریف کنم. ضمن اینکه معتقدم بخشی از اینکه بخواهی حرف سیاسی بزنی ناشی از خلاقیت و حدی از آن ناشی از جسارت است، اینکه همه درونیات خود را بیرون بریزید هنر نیست.

خوشخو هم درباره نسبت «مدیر مدرسه» با ژانر سیاسی مطرح کرد: بخشی از این فیلم درباره نهاد قدرت است، آن افرادی هم که به مدرسه می‌آیند نیروهای نهاد قدرت هستند، در «مدیر مدرسه» جنس کنش خانم مدیر کنشی از داخل سیستم همراه با یک سری مقاومت‌ها است، در دنیا هم فیلم‌های اینچنینی زیادی ساخته شده است، واکنش به این فیلم هم می‌تواند از نوع نگاه شما سرچشمه بگیرد، اینکه چقدر معترض هستید و راه را چقدر برای اصلاح باز می‌بینید؟

این منتقد سینما تأکید کرد: مهم است که چقدر معتقدید گروه‌های مختلف باید رو به روی هم بایستند. این به شما برمی‌گردد که جامعه خود را چطور می‌بینید و فکر می‌کنید راه‌حل صحیح این است که همه مقابل هم بایستند یا با واقعیت‌ها رو به رو شوند؟ در حوادث سال ۱۴۰۱ در بخشی از جامعه کشته‌ها و در بخشی دیگر شهدا را داشتیم این خون‌ها کار را سخت می‌کند، اما نباید به این فکر کنیم که راه‌حل بهبود جامعه ما از رهگذر تشدید چالش‌های اجتماعی است. بلکه ما با دست گذاشتن روی اشتراکات می‌توانیم به راه‌حلی برسیم هرچند می‌دانم پاسخ من شما را قانع نمی‌کند!

در ادامه کارگردان «مدیر مدرسه» درباره نقد برخی حاضران نسبت به تصویر ارائه شده از مأموران امنیتی در فیلم خود، با تأکید بر اینکه قرار نیست آدم‌های اطلاعاتی آدم‌های مخوفی باشند، گفت: اینچنین نیست که من اینجا ریلکس باشم، اگر شما ایام جشنواره و بعدش مواجهه برخی رسانه‌های وابسته به نهادهای امنیتی را با من می‌دیدید الان نمی‌گفتید که چقدر من به‌راحتی موضوعات را مطرح می‌کنم. شما فکر می‌کنید من وسط‌باز هستم اما دیگرانی هم فکر می‌کنند من علیه امنیت ملی کار کرده‌ام!

وی افزود: مسأله من در این فیلم طرح این مسأله بود که امکان گفت‌وگو را فراهم کنیم. پلان پایانی فیلم من نشان می‌داد دانش‌آموزان می‌توانند از این پس به مدیر خود اعتماد کنند. از آنجا به بعد فرصت گفت‌وگو فراهم می‌شود. ما در «مدیر مدرسه» سعی کردیم قضاوت نکنیم برخی نام این را وسط‌بازی و برخی عقلانیت می‌گذارند من انگ وسط بازی را می‌پذیرم اما ترجیح می‌دهم درباره امکان «گفت‌و‌گو» صحبت شود.

فاطمه نیشابوری بازیگر این فیلم هم در بخشی از این جلسه بیان کرد: من لحظه به لحظه این فیلم را زندگی کردم، تمام حس‌های این فیلم واقعی بود، از دید یک مادر می‌گویم وقتی در آن موقعیت قرار گرفتم فهمیدم محافظت از بچه‌ها در برخی بزنگاه‌ها فوق‌العاده کار سختی است، باید گاهی خودمان را جای آن شخصیت و موقعیت بگذاریم و گارد نگیریم.

در بخش پایانی این نشست، آرش خوشخو درباره قضاوت نسبت به فیلم‌هایی که با سرمایه دولتی ساخته می‌شوند، تأکید کرد: خیلی از فیلم‌های مشهور ما (چه قبل و چه بعد از انقلاب) با کمک‌های دولتی ساخته شده‌اند. مثلاً «گوزن‌ها» با کمک دفتر فرح و «سفر سنگ» هم با حمایت دولتی ساخته شد. خیلی از فیلم‌های مهم ما با کمک‌های مالی دولت ساخته شده‌اند و این فرقی در ماجرا نمی‌کند. آن پول در ماهیت فیلم تغییری ایجاد نمی‌کند. هالیوود فیلم‌های مهمی دارد که پنتاگون پشت آن‌ها بوده‌است. حالا و در تاریخ سینما وقتی با این فیلم‌ها مواجه می‌شویم، هیچ‌کدام به سرمایه آن فکر نمی‌کنیم و می‌توانیم با خود اثر مواجه شویم. می‌خواهم بگویم این دغدغه‌، از جنس دغدغه‌های مواجهه درست با یک فیلم نیست، بلکه دغدغه‌های سیاسی و روزنامه‌نگارانه است. البته می‌دانم این جملاتم هم شما را قانع نمی‌کند!

نوشته شانزدهمین جلسه از فصل نهم «پاتوق فیلم کوتاه» برگزار شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این جلسه فیلم‌های کوتاه «یه چوم یه لنگ» به کارگردانی یاسر برزگر، «اشیا» به کارگردانی محمد صادقی، «بی‌هوا» به کارگردانی رویا پارسا و «رو به شب» به کارگردانی سعید کشاورز روی پرده رفتند. سپس امیررضا نوری‌پرتو مدرّسِ دانشگاه، فیلم‌نامه‌نویس، نمایش‌نامه‌نویس و پژوهش‌گر به همراه محمد صابری مجری کارشناس به تحلیل و بررسی این آثار پرداختند.

امیرشهاب رضویان، کارگردان سینما به‌عنوان مهمان ویژه در این پاتوق حضور داشت و در کنار علاقه‌مندان سینمای کوتاه به تماشای آثار نشست.

وقتی یک زن احساس خفگی می‌کند

در اولین بخش از نشست نقدوبررسی آثار، رویا پارسا کارگردان فیلم‌کوتاه «بی‌هوا» درباره این فیلم  بیان کرد: من سینما خوانده‌ام و «بی‌‌هوا» دومین فیلم من است. نام «بی هوا» را هم بعد از اتمام تدوین و اصلاح رنگ، روی این فیلم گذاشتیم. قبل‌تر در نظر داشتیم نام اکسیژن را روی آن بگذاریم. هدف از این نامگذاری هم اشاره به آن خفگی‌ای بود که آن زن احساس می‌کرد.

امیررضا نوری پرتو منتقد سینما هم بیان کرد: خیلی از فیلم‌های کوتاه از روایتی تبعیت می‌کنند که ساختار لطیفه‌وار دارد. به این صورت که بخشی از روایت فیلم کوتاه منطبق بر یک مقدمه‌چینی است. در فیلم‌کوتاه گاهی اوقات از منظر شخصیت، انتظاری برای ما به وجود می‌آید و از نظر حجم روایی هم دو سوم روایت فیلم را در برمی‌گیرد؛ انتظاری که در مخاطب به وجود می‌آید بر اساس معرفی شخصیت‌ها و موقعیت داستانی است که گاهی در یک سوم پایانی به آن پاسخ داده می‌شود.

وی افزود: آنچه در ۱۰ سال اخیر در فیلم‌های کوتاه ایرانی زیاد شد مقوله غافلگیری است اما چرا به چنین ساختاری، ساختار لطیفه‌وار گفته می‌شود؟ چون از ساختار لطیفه الهام گرفته می‌شود اما به معنای خنداندن نیست. ساختار دیگر ساختار شخصیت‌محور نام دارد یعنی با کاراکتری مواجه هستیم که یک کشمکش درونی دارد و بر اساس آن، در موقعیتی قرار می‌گیرد تا تصمیمی اتخاذ می‌کند که تاکنون چنین تصمیمی نگرفته است. ساختار دیگر سه پرده‌ای نام دارد که در پی آن گره‌ای ایجاد می‌شود و کاراکترها واکنشی نشان می‌دهند، درگیر می‌شوند  و الی آخر. این نکته را هم در نظر داشته باشید که ساختار سه‌پرده‌ای برای فیلم‌های بالای ۱۵ دقیقه است.

نوری‌پرتو ادامه داد: همه این مقدمات را گفتم تا بگویم فیلم «بی‌هوا» تلفیقی از ساختار شخصیت‌محور و لطیفه‌وار است یعنی انتظاری را برای ما ایجاد می‌کند و در عین‌حال به‌نظر می‌رسد آنچه برای خالق اثر مهم است تنش و چالش درونی شخصیت است. ما در فیلم می‌بینیم که به یکباره لحن فیلم عوض می‌شود اما نمی‌فهمیم درد زن و مرد قصه چیست؟ مثلاً بین زن و مرد این فیلم چالشی وجود داشت که می‌گفتند باید بچه را نگه داریم یا نه، یا مهاجرت کنیم یا نه،‌ در حالی که به نظر می‌رسد بسیار هم را دوست دارند، در واقع نمی‌فهمیم چرا این زن و مرد با هم دچار تعارض می‌شوند.

سپس پارسا درباره تجربه ساخت این فیلم‌کوتاه هم گفت: ما دو روز آفیش داشتیم، خیلی فشار روی ما بود و‌ تیم حرفه‌ای هم نداشتیم پس یک تنه فیلم را جمع کردم. اینکه گفته می‌شود لحن فیلم تغییر می‌کند به خاطر اتفاقی است که برای زن می‌افتد و دچار سقط بچه می‌شود. او دایما در حال فکر کردن به این موضوع است.

فیلم‌سازی برایم درمان است

در ادامه فیلم «یه‌چوم یه‌لنگ‌» مورد بررسی قرار گرفت. یاسر برزگر کارگردان این اثر در این بخش گفت: این چهارمین فیلم من است. اسم این فیلم برگرفته از یک افسانه تالشی است که می‌گوید شخصیتی در جنگل‌های گیلان زندگی می‌کند که  بچه‌های کوچک را صدا می‌کند و با خود می‌برد. البته من یک ایده واقعی از بچگی خودم داشتم به این نحو که وقتی بچه بودیم یک معلم تک‌چشم داشتیم که ما را با همین حربه می‌ترساند. من این دو را ترکیب کردم و این فیلم را ساختم چون هنر برای من به گونه‌ای یک نوع درمان است.

نوری‌پرتو هم اظهار کرد: من به شکل شخصی و سلیقه‌ای این ژانر را دوست دارم و دم‌ فیلمسازان این ژانر گرم که آن را با مولفه‌های ایرانی ترکیب می‌کنند و المان‌های ایرانی به کار می‌برند. یکی از راه‌های نجات سینمای ایران از این وضعیتِ وحشتناکِ قصه‌گویی، رفتن فیلم‌ها به سمت تعدد ژانرهاست. در این فیلم هم تعلیق کم و بیش درگیرکننده‌ای داریم البته به نظرم فیلم از منظر دراماتیک می‌توانست با دو کاراکتر اصلی آغاز شود. ولی خیلی زیاد روی کاراکتر معلم تاکید داشت.

برزگر هم گفت: فیلم‌ من شخصیت‌محور نیست بلکه می‌خواستم ترس یک کودک را نشان بدهم. آن معلم هم به دنبال منافعی است و بچه‌ها را به خاطر همان می‌ترساند.

وی در ادامه درباره تجربه فنی ساخت این فیلم‌کوتاه عنوان کرد: ما چهار روز و یک شب تجهیزات را در اختیار داشتیم. ولی با اینکه این «یه چوم یه لنگ» چهارمین فیلمم بود من در انتخاب عوامل اشتباه کردم. مثلاً بعضی از عوامل ساعت دو بعدازظهر سر صحنه می‌آمدند!

دوره نمادپردازی در سینما منسوخ شده است

سپس نوری پرتو در غیاب کارگردان «اشیا» درباره این فیلم گفت: من درود می‌فرستم به ذهن خالق اثر که در مدیوم کوتاه می‌تواند قصه بگوید اما قصه‌گویی قواعدی دارد که بهتر است رعایت شود. مشکلی که فیلمنامه «اشیا» دارد تکه‌پاره‌بودن آن است. با این حال باید این نکته را هم اضافه کنم که دوره نمادپردازی در سینما منسوخ شده است و به نظرم فیلم می‌توانست کوتاه‌تر شود. نماهای نزدیک، کلوزآپ‌های آزاردهنده و… نشان می‌دهد فیلم هیچ ایده اجرایی نداشته است. ضمن اینکه بازیگر فیلم هم خوب نبود.

این منتقد در غیاب کارگردان فیلم‌کوتاه «رو به شب» هم درباره این فیلم مطرح کرد: «رو به شب» به سلیقه قصه‌گویی یک دهه اخیر نزدیک‌تر بود اما برخی صحنه‌ها می‌توانست کوتاه باشد، در این فیلم ما حجم زیادی اطلاعات ‌و داده داریم و از همان ابتدا بمباران اطلاعاتی می‌شویم، در برخی از سکانس‌های ابتدایی هم من خیلی یاد «بدون تاریخ بدون امضا» افتادم. البته فیلم کارگردانی شسته رفته‌ای داشت اما گاهی کارت‌پستالی می‌شد.

وی توضیح داد: در «رو به شب» آن دخترعمو و پسرعمو اطلاعاتی از بیست سال پیش خود می‌دهند اما این‌قدر این اطلاعات زیاد است که در لحظه آخر مخاطب ضربه نهایی را نمی‌خورد.

نوشته پانزدهمین جلسه از فصل نهم «پاتوق فیلم کوتاه» برگزار شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این نوبت از پاتوق هادی مقدم‌دوست کارگردان سینمای ایران به‌عنوان مهمان ویژه حضور داشت و حین اکران آثار، در کنار سایر مهمانان پاتوق به تماشای چهار فیلم کوتاه نشست.

ایده‌ای که در خوابگاه متولد شد

در ابتدا مهدی دواچی کارگردان «وضعیت آرام» درباره شکل‌گیری ایده این فیلم گفت: ماجرای ساخت «وضعیت آرام» از سال ۹۸ و زمانی که مشغول تحصیل در رشته دامپزشکی بودم شروع شد، جرقه ساخت این فیلم از دانشگاه شیراز خورد. باید بگویم ساختمان‌های خوابگاه این دانشگاه بسیار جالب هستند، ما دانشجویان همیشه به این فکر کردیم که اگر روزی یک دختر به این خوابگاه بیاید چه می‌شود. البته فکر می‌کنم این موضوعی است که همه دانشجویان در مقاطعی به آن فکر می‌کنند و ایده فیلم «وضعیت آرام» از همان جا به ذهن ما آمد.

سپس مرادیان درباره «وضعیت آرام» گفت: ویژگی‌ بچه‌های سینمای جوان در سال‌های اخیر، این است که فرم را به خوبی یاد گرفته‌اند اما آنچه حس می‌کنم در کل سینمای ایران نیست، داستان است. در «وضعیت آرام» اتفاقات دال بر دانسته‌های فردی جلو می‌رود و یک شکاف روایی در آن وجود دارد که باعث می‌شود ما با اتفاقات فیلم احساس بیگانگی کنیم، تا جایی که همه چیز مبتنی‌ بر تجربیات شخصی عده‌ای است که در خوابگاه بوده‌اند.

وی ادامه داد: مثلاً من هیچوقت فضای خوابگاه را تجربه نکرده‌ام، افرادی مثل من زیاد هستند، پس ما با این فیلم انس نمی‌گیریم. با این حال بازی کاراکترها بسیار قابل تامل و جای دوربین‌ها قابل‌قبول بود، اما آن فاصله‌ای که در روایت گفتم باعث می‌شد ارتباط عمیقی با فیلم نگیریم. مثلاً حتی نفهمیدیم آن دختر چرا خودکشی کرد؟ فیلم اطلاعاتی درباره اتفاق پایانی به ما نمی‌دهد. فیلم به ما نمی‌گوید آیا آن شرط‌بندی ارزش این همه هزینه را داشت؟ برای کم کردن آن فاصله باید کتاب‌هایی درباره روایت بخوانید.

وقتی همه تحت فشارند!

وحید رابودان کارگردان «تحت فشار» هم با بیان اینکه از سال ۸۹ کار در سینما را آغاز کرده و این پنجمین فیلم داستانی اوست، اظهار کرد: این فیلم را  دو سال پیش ساختم. ایده‌ای داشتم که نمی‌دانم چقدر در این فیلم درآمده است. من سعی کردم فضایی را بسازم که همه آدم‌های فیلم تحت فشار باشند. مثلاً از فروشنده سوپرمارکت گرفته تا املاکی و کاراکتر اصلی در این فیلم تحت فشار هستند. به طور کلی به نظرم وقتی آدم‌ها تحت فشار قرار می‌گیرند تصمیمات مختلف می‌گیرند که اگر در شرایط آرام باشند تصمیم دیگری می‌گیرند.

مرادیان درباره «تحت فشار» گفت: سادگی کارگردانی این فیلم با سادگی تنش درونی آن متناسب است. ما در «تحت فشار» با یک کارگردانی متمایزکننده مواجه نیستیم که از فیلم بیرون بزند، اینکه بتوانید صحنه را کنترل کنید هنر بسیار زیادی می‌خواهد که ما در این فیلم شاهدش هستیم.

رابودان در ادامه در پاسخ به انتقادات یکی از مخاطبان درباره پس تولید فیلم گفت: من کار تدوین هم می‌کنم، اگر می‌خواهید کار پست پروداکشن فیلم‌تان را انجام دهید قبل از تخصص، تعهد افراد را بسنجید. وقتی مسئولیت کاری را قبول می‌کنیم باید واقعا آن را انجام بدهیم به ویژه برای فیلم کوتاه که با سختی ساخته می‌شود. من وقتی برای تدوین فیلمی اعلام آمادگی می‌کنم کمترین کار این است که وقتی سازندگان آن فیلم با من تماس می‌گیرند خیالشان را راحت کنم، عمیقأ متاسفم برای کسانی که کار مراحل فنی می‌کنند اما بدقول هستند.

مرادیان هم درباره اظهار نظر یکی از مخاطبان درباره اینکه این فیلم قاب تلویزیونی دارد، بیان کرد: ما اساسا قاب سینمایی و تلویزیونی نداریم، ما داستان‌گویی متفاوت داریم وقتی شما فضای تحت فشاری را تصویر می‌کنید نمای لانگ هیچ کمکی به شما نمی‌کند چون نمای لانگ به بیننده اجازه تنفس می‌دهد، این را هم باید بگویم که در ایران هیچ لنزِ به دردبخورِ بدون اعوجاجی وجود ندارد. البته برخی از ما بهتران دارند، مثلاً فیلم‌های نهادها بالاخره امکاناتی دارند. از سوی دیگر برای پس تولید سراغ آدم‌های حرفه‌ای شلوغ نروید سراغ افرادی بروید که کمی باهوش هستند.

فیلم‌سازی به زبان مادری

در ادامه وحید نامی کارگردان «مریضخانه مرکزی» روی صحنه آمد و بیان کرد: اولین بار است که به سینما بهمن می‌آیم، اینجا پرده جالبی دارد اما نور و صدایش تعریفی ندارد. من بیست سال است که فیلم کوتاه می‌سازم اما عهد کرده‌ام که دیگر فیلم کوتاه نسازم البته نه اینکه ساخت فیلم کوتاه بد باشد اما دوست داشتم فاصله‌ای از فیلم کوتاه بگیرم و در تلاشم فیلم بلندم را بسازم، البته سه سال است که تلاش می‌کنم اما هنوز در نقطه صفر هستیم.

نامی مطرح کرد: نام اولیه این فیلم غده بود اما بعد به این نتیجه رسیدیم که «مریضخانه مرکزی» اسم بهتری است. این فیلم در ۹ روز در بیمارستان باباباغی تبریز فیلمبرداری شد همان لوکیشینی که فروغ فرخزاد «خانه سیاه است»‌ را در آن ساخت. ما تاکید داشتیم که حتما آنجا فیلمبرداری کنیم، اما یکی از دشواری‌های ما مجاب کردن متولیان این بیمارستان بود، آن‌ها می‌گفتند هر کجا را بخواهید برایتان فراهم می‌کنیم به جز اینجا اما ما می‌خواستیم در باباباغی کار کنیم، این فیلم سه سال پیش با ۱۷۰ میلیون تومان ساخته شد.

سپس مرادیان توضیح داد: مهمترین ویژگی این فیلم، لهجه آن است، کارگردان برای این کار جسارت به خرج داده و این امتیاز مهمی است در حالی که بسیاری در سینمای ما دوست دارند فیلمشان را به زبان فارسی بسازند و فرار از ساخت فیلم به زبان مادری ضعف سینمای ماست.

در ادامه نامی گفت: من همه فیلم‌هایم را به زبان ترکی ساخته‌ام چون این زبان را بهتر می‌فهمم و احساسم در فیلم‌هایم را بهتر می‌توانم بروز دهم. به زبانی که تکلم کردم و بلدم فیلمم را ساختم. من و نوید سه‌گانه‌ای داریم که مضمون آن دیکتاتوری است و معتقدیم همه جای جهان چنین گیر و گرفتاری‌هایی دارد.

این کارگردان در پاسخ به انتقاد یکی از مخاطبان که گفت باید فیلم‌تان را به زبان فارسی بسازید، مطرح کرد: من فکر نمی‌کنم یک فیلمساز به خاطر استفاده از زبان مادری باید کارش توجیه کند چه کسی این «باید» را تعیین می‌کند؟ اصلا این فیلم علیه بایدهاست. من زیر بار این بایدها نمی‌رود. من در این موقعیت فیلمم را به زبان مادری خودم می‌سازم.

مرادیان هم بیان کرد: ما در ساختار یک فیلم چیزی به نام گفتمان روایی داریم که خود را با ابزار روایی به ما نشان می‌دهد اگر گفتمان روایی ما را  مخاطب بفهمد موفق بوده‌ایم اگر نه که فیلم ما الکن است. هر چیزی و هر مکانی سنی دارد. هر زبانی هم اقلیمی دارد. نمی‌شود در این فضا عربده کشید. باید شاعرانه متلک خود را بیاندازید. همه چیز در این فیلم به قاعده بود و امیدوارم فیلم بلندت را بسازی.

سینمای کوتاه مقدمه سینمای بلند نیست

در ادامه مرادیان در غیاب محسن بانصیری درباره «ناک‌اوت‌» گفت: باید بدانیم سینمای کوتاه مقدمه سینمای بلند نیست، سینمای کوتاه لیگ دو نیست که تمرین کنید تا به لیگ برتر برسید، سینمای کوتاه یک سکانس خلاصه شده از یک فیلم بلند هم نیست، سینمای کوتاه عرصه تبلور فرم است. پس قرار نیست در سینمای کوتاه حتی یک داستان خیلی سرراه هم ارایه کنید.

وی افزود: وقتی قصد می‌کنید در فیلم کوتاه حرف اجتماعی بزنید کار شما سخت می‌شود، به نظرم اتفاقا در این بسته ساخت «مریضخانه مرکزی» فیلم راحت‌تری نسبت به سه فیلم دیگر بوده چون جهان خود را خلق کرده است‌. «ناک‌اوت‌» می‌خواهد یک معضل اجتماعی خانوادگی را روایت کند و از این منظر کار سختی دارد. تمام فیلم ماجرای یک اجبار است و چون تواتر پیدا می‌کند کار سخت‌تر هم می‌شود، در فضای بسته یک فیلم کوچک وقتی می‌خواهید انسان‌ها را کنار هم جمع کنید ناخودآگاه نماد درست می‌شود و دیگر آن لایه رویی فیلم مطرح نیست بلکه کنایه‌ها خلق می‌شود. در چنین فیلم‌هایی همه چیز معنایی دارد، این شیوه رفتن به سمت نماد به شکل ناخودآگاه است، آن هم بدون اینکه ادا درآورید.

نوشته دوازدهمین جلسه از فصل نهم «پاتوق فیلم کوتاه» برگزار شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این جلسه ۴ فیلم کوتاه «زوزه» به کارگردانی امیر نجفی، «پَر  ویز» به کارگردانی پیمان فخرایی، «کورتیزول» ساخته دانیال نوروَش، و «فلس» به کارگردانی هومن نادری به نمایش درآمدند و سپس مرتضی‌علی عباس‌میرزایی کارگردان و منتقد سینما به‌‌عنوان کارشناس و محمد محمدی به‌عنوان مجری‌کارشناس برنامه با حضور عوامل فیلم‌ها به نقد این آثار پرداختند.

* «کورتیزول» را با پول تو جیبی ساختم

دانیال نوروش کارگردان فیلم‌کوتاه «کورتیزول»‌ در ابتدای این جلسه گفت: این فیلم را دو سال پیش به صورت کاملا مستقل ساختم. در واقع پول و سرمایه‌گذار نداشتیم و به نتیجه رسیدیم این فیلم‌نامه قابلیت اجرای ارزان را دارد. به همین دلیل «کورتیزول» را با پول تو جیبی و تنها با ۱۶ میلیون تومان ساختیم.

وی ادامه داد: شکل‌گیری این اثر هم به این صورت بود که من ایده‌ای داشتم و آن را با امین نوروزی در میان گذاشتم‌. بعد هم با حداقلی‌ترین امکانات موجود فیلم را ساختیم. با تماشای سه فیلم دیگر در این باکس، برداشت شخصی‌ام این است که «کورتیزول» با امکانات ضعیف‌تری نسبت به آن سه فیلم ساخته شده است. ما با یک دوربین سونی فیلم‌مان را ساختیم.

مرتضی‌علی عباس‌میرزایی در ادامه درباره فیلم «کورتیزول» بیان کرد: من به این نتیجه رسیده‌ام که آدم‌ها می‌توانند نگاه شخصی خود را داشته باشند و با همان با دیگران صحبت کنند. من هم به نگاه آقای نوروش احترام می‌گذارم‌. این کارگردان سعی کرده است یک فیلم فانتزی بسازد و تا حدودی هم موفق بوده است، اما از سوی دیگر من مخالفم که میزان بودجه فیلم را اعلام کنیم.

وی در ادامه نظر خود درباره این فیلم را اینگونه مطرح کرد:‌ «کورتیزول» حکایت همان مثل «چاه مکن بهر کسی» است. شاید البته این برداشت من متفاوت از نظر کارگردان باشد، اما معتقدم که ما در مقام فیلمساز نباید درباره فیلم خود صحبت کنیم و باید بشنویم و ببینیم دیگران درباره آن چه می‌گویند.

نوروش در بخش دیگر از صحبت‌های خود گفت: من اصلا فیلم کوتاه را مسیری برای رسیدن به فیلم بلند نمی‌بینم. هنگام ساخت این فیلم هم فکر نمی‌کردم دارم کار خاصی می‌کنم، در حالی که اتفاقاً ساخت آن برای ما بسیار سخت بود. از سوی دیگر قصد نداشتیم با آن به فستیوال‌های خاصی برویم. با این حال من هر کار مرتبط با سینما را با جدیت دنبال می‌کنم. به این فیلم هم به‌عنوان تجربه نگاه کردم و سعی کردم فیلم شبیه به خودم باشد.

عباس‌میرزایی در واکنش به این بخش از اظهارا هم مطرح کرد: هر کسی که فیلمی می‌سازد، فیلمش را به یک فستیوال و یا یک پاتوق می‌دهد. اصلا هر کسی که فیلم می‌سازد مدعی است و همه چیز برای او مهم است. هر کسی که بگوید کار مهمی نکرده‌ام و انتقادات برایم اهمیت ندارد، قطعا دارد تعارف کند.

در ادامه نوروش درباره ریتم فیلم خود توضیح داد: گاهی ریتم در این فیلم می‌افتد و این مسأله از سر خام‌دستی من بوده است. حالا که خودم بعد از دو سال فیلم را می‌بینم می‌گویم ای کاش مثلا اینجایش را جور دیگری کار می‌کردم. البته همه فیلم‌ها می‌توانند بهتر باشند.

عباس‌ میرزایی هم اظهار کرد: اولین مخاطب هر فیلمی خود کارگردان است، پس اینکه برخی می‌گویند این فیلم، فیلم اول من است، درواقع بهانه‌‌‌ای است تا از خود دفاع کنند. با این حال من «کورتیزول» را دوست دارم و معتقدم اگر در راستای این نگاه فانتزی در فیلمسازی جلو بروید، موفق خواهید شد.

* فیلم‌سازی با یک ذهن فاجعه‌ساز!

سپس نوبت به بررسی فیلم کوتاه «پر ویز» به کارگردانی پیمان فخرایی رسید که این کارگردان جوان، درباره تجربه ساخت این فیلم گفت: «پر ویز» فیلم اول من است، ما ابتدا کار را با تئاتر شروع کردیم. فیلمنامه «پر ویز» را چند سالی در ذهنم داشتم و در اولین فرصت آن را ساختم.

این کارگردان درباره استفاده از تجربه‌های خود در عرصه تئاتر، برای ساخت فیلم گفت: این تجربه از چند وجه خیلی به من کمک کرد که رهایی در تفکر از آن جمله بود. ایده فیلم از آن جایی آمد که در زمان دانشجویی در کافه کار می‌کردم و مدیر کافه روی بهداشت حساس بود اما من می‌گفتم مثلا اگر مگسی روی غذا بنشیند، غذایش را بخورد و برود، چه کسی می‌بیند و اصلا مگر چه می‌شود؟ با توجه به اینکه ذهن فاجعه‌سازی هم دارم همیشه وقتی در آنجا سالاد درست می‌کردم و مگسی در آنجا بود، به این فکر می‌کردم که مدیر کافه الان سر می‌رسد! همانجا بود که فکر کردم چقدر زندگی مگس‌ها سخت است، چقدر استرس دارند. این استرس مگس‌ها برای من مهم بود و آن را زمینی کردم.

عباس‌میرزایی در ادامه درباره مواجهه‌اش با فیلم‌کوتاه «پر ویز» گفت: یک فیلم کمدی یا یک فیلم فانتزی موفق به نظرم ناشی از این است که فیلمسازش ذهن خلاق و موفقی داشته و در این فیلم از همه نمادها استفاده شده است. و به نظر می‌رسد کارگردانش هم آدم بامزه‌ای است. من حس می‌کنم آدم‌هایی سراغ کمدی و فانتزی می‌روند که جهان آنها با جهان ما خیلی متفاوت است.

فخرایی درباره بازیگری این فیلم هم عنوان کرد: نباید بازیگر را ابزار ببینیم و بگوییم هر آنچه را که ما می‌گوییم باید اجرا کنی. پس باید به بازیگر زمین بازی بدهیم. این نکته را هم مطرح کنم که «پر ویز» بسیار لوباجت ساخته شد اما سعی کردیم خلاقیت به خرج بدهیم. دوربین ما یک دوربین معمولی بود. تمام فیلمبردای هم در ۲ روز انجام شد. ما به صورت فشرده کار کردیم. این را هم باید عنوان کنم که موقع تولید نباید آرتیست باشید و باید بدانید آنچه که می‌خواهید چیست.

عباس‌میرزایی هم گفت: وقتی فیلم‌های اول خود را می‌ساختم همیشه کمبود امکانات تولید باعث می‌شد از همان ابتدا بدانم که قرار است چه کنم. در واقع ما همگی عمله فیلم بودیم تا خروجی، دقیقا آنچه که می‌خواستیم شود. اولین باری که «پر ویز» را می‌دیدم با جماعتی در مرحله قضاوت آن بودیم. موقعی که فیلم شروع شد به بغل‌دستی خودم گفتم کاراکتر اصلی حتما یک واکنش بزرگ نشان می‌دهد. بغل‌دستی‌ام گفت اینچنین نمی‌شود اما به او تاکید کردم که این کارگردان همه چیز را با وسواس چیده است. فیلم گویی مانند «مسخ» کافکا داستان انسانی را روایت می‌کند که مگس شده است، یا بالعکس!

* سینما خانواده‌اش را انتخاب می‌کند

سپس در غیاب کارگردان فیلم کوتاه «فلس»، پوریا ریحانی بازیگر نقش اصلی این اثر روی صحنه آمد و گفت: هومن نادری یک روز طرح خود را پیش ما آورد. ما چند وقتی روی آن کار کردیم و در نهایت به شناختی رسیدیم. فیلمبرداری هم در چهار روز انجام شد. من اصالتا جنوبی هستم، هومن هم یک رگه جنوبی دارد. این فیلم می‌خواست یک بازنمایی از فرهنگ جنوب داشته باشد.

عباس‌میرزایی درباره این فیلم اظهار کرد: به نظرم هومن نادری بسیار آدم باهوش و آرتیستی است. چون این فیلمساز در عین حال که منتقد است، راهکار هم ارایه می‌دهد. در ادامه این به شما مربوط می‌شود که چقدر با فیلم ارتباط برقرار کنید. البته یک جاهایی فیلم او لنگ می‌زند. به نظرم آقای نادری جزو خانواده سینماست و  من معتقدم اگر یک بار یک فیلم خوب بسازید، همه جهان هم که روبه‌روی شما بایستند سینما باز هم شما را به سوی خود فرا می‌خواند. سینما همواره خانواده‌اش را خودش انتخاب می‌کند.

در این جلسه، فیلم کوتاه «زوزه» به دلیل غیبت عوامل فیلم، مورد نقد و بررسی قرار نگرفت.

نوشته ششمین جلسه از فصل نهم «پاتوق فیلم کوتاه» برگزار شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در هفتمین جلسه از فصل هفتم پاتوق که توسط انجمن سینمای جوانان ایران برگزار می‌شود، فیلم‌های‌کوتاه «بی‌ریختی» به‌نویسندگی و کارگردانی محمد رحمتی، «پرتاب ناگهانی یک فیل» به‌کارگردانی نازنین چیت‌ساز، «ضد ضربه» به‌نویسندگی و کارگردانی عادل تبریزی و انیمیشن کوتاه «جای خالی» به‌نویسندگی و‌کارگردانی هدیه عطائیان به نمایش درخواهند آمد.

در این رویداد سیدامیر جاوید منتقد سینما به‌عنوان کارشناس ویژه جلسه هفتم، پس از اکران آثار با کارگردانان فیلم‌های به نمایش درآمده به گفتگو می‌نشیند و آثار را مورد تحلیل و بررسی تخصصی قرار خواهد داد.

اجرای این برنامه را مصطفی ساجدی بر عهده دارد.

فیلم کوتاه «بی‌ریختی» به‌نویسندگی و کارگردانی محمد رحمتی در ژانر «جنایی-پلیسی» و با بازی مهدی حسینی‌نیا، به‌تهیه‌کنندگی مشترک سمانه بهزادپور و میلاد کفایی ساخته شده است.

نازنین چیت‌ساز «پرتاب ناگهانی یک فیل» را در ژانر «ملودرام» کارگردانی کرده، این اثر نوشته مشترک حسن حبیب‌زاده و نازنین چیت‌ساز به‌تهیه‌کنندگی حسن حبیب‌زاده در انجمن سینمای جوانان ایران- دفتر تهران ساخته شده است.

«ضد ضربه» در گونه طنز اجتماعی به‌نویسندگی و کارگردانی عادل تبریزی، توسط عادل تبریزی و میلاد طاری تهیه شده است.

نویسندگی و کارگردانی انیمیشن کوتاه «جای خالی» را نیز هدیه عطائیان در ژانر ملودرام برعهده داشته و این اثر توسط انجمن سینمای جوانان اهواز تهیه شده است.

هفتمین جلسه فصل هفتم پاتوق فیلم کوتاه دوشنبه ۳۰ خردادماه ساعت ۱۵ در پردیس سینمایی چارسو، سالن شماره ۶ برگزار می‌‌شود و شامل نمایش آثار و جلسه نقد و بررسی خواهد بود.

حضور برای تمامی علاقه‌مندان آزاد و رایگان است.

نوشته «پاتوق فیلم کوتاه» حال و هوای جنایی و طنز می‌گیرد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این نوبت فیلم‌های‌کوتاه داستانی «دانته» به کارگردانی امین تبار، «سفیدپوش» به کارگردانی رضا فهیمی، «یاموسه» به کارگردانی امیرمسعود صالحی و انیمیشن کوتاه «پیکره» به‌کارگردانی محسن صالحی‌فرد روی پرده رفتند و پس از نمایش با حضور جواد طوسی به‌عنوان منتقد مهمان مورد نقدوبررسی قرار گرفتند.

جواد طوسی در ابتدای صحبت‌های خود گفت: نقطه مرکزی بحث من در سینما روی عنصر جذابیت است. در این زمینه هم تجربه‌های تاریخی نسل بنده، بلافاصله دوران پررونق سینمای آزاد را در معرض دید من قرار می‌دهد. سعی می‌کنم یک سیر انتقالی برای شما به‌عنوان نسل جوان از آن زمان تا امروز ایجاد کنم. فیلمسازانی مانند کیانوش عیاری، ناصر غلامرضایی، مهدی صباغ‌زاده، زاون قوکاسیان، ابراهیم حقیقی و حسن بنی‌هاشمی علی‌رغم آنکه در آن دوران در اواخر دهه ۴۰ و در طول دهه ۵۰ یک سینمای مستقل را تجربه می‌کردند، توانستند در گستره سینمای تجربی خود به یک سبک‌پذیری برسند. هر کدام از این فیلمسازان، برای خود یک امضا و شناسنامه داشتند و در عین تجربه فردی، همواره به عنصر «جذابیت» هم اهمیت می‌دادند.

این منتقد سینما افزود: فیلمسازان خوش‌فکر و جوان امروز باید از فرصت‌ها استفاده کنند و در عین توجه به تجربه شخصی خود، نباید خود را محدود به تخلیه کردن صرف ایده‌های خود کنند و این فرض را مدنظر داشته باشند که قرار است فیلم من در معرض یک مخاطب‌شناسی گسترده هم قرار بگیرد و خروجی‌اش برای طیف‌های مختلف محل تأثیر باشد. چه اشکال دارد فیلم کوتاه در این زمینه بتواند عامل ترغیب‌کننده باشد؟ ما از همین پاتوق‌ها باید استارت این اتفاقات را بزنیم. جامعه ما به دلایل مختلف بافت مربوط به پاتوق‌های فرهنگی خود را از دست داده است و در این شرایط شما باید چنین مطالباتی را داشته باشید.

طوسی در ادامه درباره فیلم «دانته» گفت: در عین حال که فیلم تلاش می‌کند بدون زمان و بدون مکان بودن خود را تبدیل به یک تجربه متفاوت کند، مضمون و دستمایه اصلی آن مقداری محاسبات ما را به‌هم می‌زند. شخصیت مرکزی فیلم یک کنتراست پیدا می‌کند و حتی به یک حالت دفرمه می‌رسد. دفرمه بودنی که می‌تواند به شخصیت بار معنایی بیشتری ببخشد.

طوسی در ادامه به سینمای برادران کوئن به‌عنوان نمونه موفق «کمدی سیاه» اشاره کرد.

در بخش بعدی نوبت به فیلم «سفیدپوش» به کارگردانی رضا فهیمی رسید که در غیاب این فیلمساز، طوسی درباره آن توضیح داد: اینگونه استنباط می‌شود که این فیلم متأثر از سینمای عباس کیارستمی و یا برخی آثار ابراهیم فروزش است. این تأثیرپذیری اتفاق بدی هم نیست اما نکته‌ای که لازم است درباره این فیلم بر آن تأکید کنم، لزوم توجه بیشتر به بازی بازیگران است. اقتضای این نوع از واقع‌گرایی در سینما کار کردن درست با نابازیگران است. در این فیلم اما شاهدیم که شخصیت‌های اصلی در گویش و بده‌بستان‌های کلامی چندان راحت نیستند و این به فیلم لطمه زده است.

طوسی در ادامه فیلمبرداری، موسیقی و پایان‌بندی سینمایی را از امتیازات فیلم «سفیدپوش» دانست.

جواد طوسی درباره فیلم کوتاه «یاموسه» هم گفت: من حتی اگر بخواهم فیلم هنری برای مخاطب خود بسازم، باید عنصر «جذابیت» را هم در آن تأمین کنم. ویژگی خوب فیلم «یاموسه» هم این است که می‌خواهد قصه تعریف کند. سینمای ما هنوز هم به‌شدت به قصه و قهرمان نیاز دارد. وقتی شما سراغ یک سینمای روایت‌پرداز می‌روید، از همان ابتدا باید تکلیفت مشخص باشد. کارگردان «یاموسه» اما گویی دست به خرق عادت می‌زند. سینمای متکی به قصه باید بیان و اجرای سرراستی داشته باشد.

انیمیشن کوتاه «پیکره» به کارگردانی محسن صالحی‌فر هم آخرین اثر مورد نقد و بررسی در این پاتوق بود. جواد طوسی در این بخش گفت: زمانی که «پیکره» را دیدم ناخودآگاه به یاد یکی از کارهای اولیه مسعود جعفری جوزانی افتادم که در زمان اوایل انقلاب، ایده بسیار خوبی هم داشت. جوزانی در آن مقطع سعی کرد با قصه‌های مولانا، این جنس از انیمیشن‌سازی را تجربه کند و اتفاقاً موفق هم بود. فیلم «پیکره» هم تلاش کرده است با یک بیت شعر آغاز کند و به یک بیان تأویل‌پذیر برسد اما سوال این است که آیا در این انیمیشن کوتاه، زمینه ارتباطی میان مخاطب با این تأویل‌پذیری برقرار شده است یا اثر در دنیای انتزاعی خود محبوس مانده است؟

بخش پایانی این نشست به پرسش و پاسخ حاضران در سالن با فیلمسازان و منتقد مهمان پاتوق اختصاص پیدا کرد.

نوشته جواد طوسی: جایگاه «جذابیت» در سینمای امروز کجاست؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ششمین جلسه از فصل هفتم پاتوق که توسط انجمن سینمای جوانان ایران برگزار می‌شود، فیلم‌های‌کوتاه داستانی «دانته» به‌کارگردانی امین تبار، «سفیدپوش» به‌کارگردانی رضا فهیمی، «یاموسه» به‌کارگردانی امیرمسعود صالحی و انیمیشن کوتاه «پیکره» به‌کارگردانی محسن صالحی‌فرد به نمایش درخواهند آمد.

در این رویداد جواد طوسی، منتقد سینما به‌عنوان کارشناس ویژه جلسه ششم، پس از اکران آثار با کارگردانان فیلم‌های به نمایش درآمده به گفتگو می‌نشیند و آثار را مورد تحلیل و بررسی تخصصی قرار خواهد داد.

اجرای این برنامه را مصطفی ساجدی بر عهده دارد.

فیلم کوتاه «دانته» به‌نویسندگی،‌کارگردانی و تهیه‌کنندگی امین تبار در ژانر «کمدی سیاه» ساخته شده است.

رضا فهیمی «سفیدپوش» را در ژانر «ملودرام» نویسندگی و کارگردانی کرده است؛ این اثر اقتباسی داستان کوتاه «نعلبکی پنیر» نوشته محمد صالح علا و به‌تهیه‌کنندگی رضا فهیمی در انجمن سینمای جوانان رفسنجان و با حمایت مجتمع مس سرچشمه رفسنجان ساخته شده است. این فیلم کوتاه برنده جایزه بزرگ بخش بین‌الملل سی‌و‌هفتمین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران بوده و به آکادمی اسکار ۲۰۲۱ معرفی شد.

«یاموسه» به‌نویسندگی احسان منصوری و کارگردانی و تهیه‌کنندگی امیرمسعود صالحی، فیلمی درام است که در روستای رفیع (هویزه)، هورالعظیم فیلمبرداری شده است.

‌نویسندگی و کارگردانی انیمیشن کوتاه «پیکره» را نیز محسن صالحی‌فرد در ژانر فانتزی برعهده داشته و این اثر توسط انجمن سینمای جوانان نجف‌آباد تهیه شده است.

ششمین جلسه فصل هفتم پاتوق فیلم کوتاه، دوشنبه‌ ۲۳ خردادماه ساعت ۱۵ در پردیس سینمایی چارسو، سالن شماره ۶ برگزار می‌‌شود و شامل نمایش آثار و جلسه نقد و بررسی خواهد بود.

حضور برای تمامی علاقه‌مندان آزاد و رایگان است.

نوشته «جواد طوسی» آثار کمدی سیاه، ملودرام و فانتزی را نقد و بررسی می‌کند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این نوبت از پاتوق فیلم کوتاه فیلم‌های‌کوتاه داستانی «شعبده» به‌کارگردانی سیاوش فرهادی، «ارفاق» به کارگردانی رضا نجاتی، «سی تومن نقد» به کارگردانی محمدرضا عبدالملکی و انیمیشن کوتاه «پیوسته» به‌کارگردانی فرزانه قبادی به نمایش درآمد و با حضور سعید هاشم‌زاده به‌عنوان منتقد مهمان مورد نقد و بررسی قرار گرفت.

* طرف گفتگوی «منتقد» مخاطب است نه فیلمساز

سعید هاشم‌زاده در ابتدای این نشست گفت: من همواره امتناع می‌کنم از اینکه در کنار فیلمسازان بنشینم اما جایی مجبور می‌شویم. برای من هم تفاوتی ندارد طرف مقابلم فیلم بلند ساخته است یا کوتاه. دلیل امتناع من این است که نقد را یک آیین گفتگو می‌دانم. من به‌عنوان منتقد قرار است عاملی باشم میان فیلم و مخاطب. از این منظر طرف گفتگوی من اساساً مخاطب است نه فیلمساز. اگر با فیلمساز مواجه شوم، حاصل آن گفتگو می‌شود، نه نقد و نتیجه دیگری هم می‌دهد.

وی افزود: فیلمساز زمانی می‌تواند شنونده نقد باشد که خودش تبدیل به مخاطب اثرش شده باشد و نگاهش به آن مانند فرزندی نباشد که هر نوع نقد و حمله به آن تحمل‌ناپذیر باشد.

* پرسش درباره «ضرورت‌» ها در فیلم کوتاه

هاشم‌زاده در ادامه به فیلم «شعبده» ساخته سیاوش فرهادی پرداخت و گفت: در تماشای فیلم‌های کوتاه یک مسئله همواره برای من مهم است و آن هم مسئله «ضرورت» است. ساده‌اش می‌شود اینکه آیا ضرورتی دارد که ما این نما را ببینیم؟ آیا ضرورتی دارد داستان از اینجا آغاز شود؟ ضرورت اینکه ادامه داستان را اینگونه ببینیم چیست؟ در واقع پرسش‌های ما برسر ضرورت‌هاست و اینکه این ضرورت‌ها قرار است چه چیزی را ایجاد کند؟ حس یا معنا؟

این منتقد در ادامه گفت: «شعبده» برای من نه اثری رازآلود بلکه اثری بود که می‌توانست ضرورت‌هایش را به گونه‌ای حفظ کند که من را به این نتیجه نرساند که فلان فصلش قابل حذف است. مانند فصل قایم‌باشک‌بازی در مزرعه که به راحتی قابل حذف است و هیچ خدشه‌ای به مضمون فیلم وارد نمی‌شود. در فیلم فصل‌هایی وجود دارد که از منظر ضرورت می‌توانند حذف شوند و ضربه‌ای هم به فیلم وارد نشود. فیلم می‌تواند تا ۵ دقیقه‌ای کوتاه شود.

هاشم‌زاده درباره فضای بصری فیلم هم توضیح داد: همه ما با ترکیب‌بندی‌های سینمای کیارستمی آشنا هستیم و می‌دانیم که تقلید از آ‌ن‌ها ما را به مبدأ و منشأ اصلی پرتاب می‌کند. حالا سوال این است؛ چرا از او تقلید می‌کنیم؟ آیا جنس سینمای ما اینگونه است؟ آیا قرار است جنس سینمای او را بگیریم و چیزی جلوتر از سینمای او خلق کنیم؟ این‌ها پرسش‌های مهمی است. مسائل من با «شعبده» همین موارد است.

* همه ژانرها را باید در سینمای کوتاه داشته باشیم

سعید هاشم‌زاده درباره «سی تومن نقد» ساخته محمدرضا عبدالملکی گفت: این فیلم من را خیلی به یاد کمدی‌های داریو فو انداخت؛ نمایش‌نامه‌نویس مشهوری که موقعیت‌های کمیک اینگونه را به‌خصوص با حضور دزدها خلق می‌کند. من با روایت فیلم شما همراه شدم و کاراکتر اصلی از همان ابتدا برای من معرفی شد. این کاراکترسازی بسیار مهم است و فیلم اطلاعات خوبی را در نقطه‌های خوبی به ما می‌دهد.

وی بااشاره به لو رفتن کاراکتر پلیس قلابی فیلم برای مخاطب گفت: ای کاش نشانه‌هایی در لباس و رفتار این فرد بود که مخاطب همچنان نسبت به او حس دو گانه داشته باشد تا در پایان روایت غافل‌گیری به‌وجود بیاید. تنها نکته فیلم مسئله ریتم است که در یک سوم پایانی می‌توانست با تمپو بیشتری جلو برود و غافل‌گیری را به‌وجود بیاورد. تمام شک و تردیدها و تمام پیچش‌ها در روایت درست است. بازی کاراکتر اصلی با بازی بهرام ابراهیمی هم بسیار در فیلم خوب است.

هاشم‌زاده در بخش دیگری از صحبت‌های خود تأکید کرد: همه ژانرها باید در سینمای کوتاه وجود داشته باشد اما می‌فهمم که برای راه پیدا کردن به سینمای بلند باید متکی بر فیلم کوتاه داستانی حرکت کنید. چراکه اغلب تهیه‌کنندگان به دنبال فیلم داستانی کوتاه در رزومه یک فیلمساز کوتاه هستند.

* «ارفاق» یکی از بهترین‌های سال‌های اخیر است

در سومین بخش از این نشست نوبت به فیلم «ارفاق» به کارگردانی رضا نجاتی رسید که هاشم‌زاده درباره آن گفت: این فیلم از نظر من یک فیلم استاندارد با روایت کلاسیک است. فیلمی که نقطه‌گذاری، شخصیت‌پردازی‌، قاب‌بندی‌ها و اندازه‌هایش در این قالب فیلمسازی به‌درستی رعایت کرده است. همه نکات را که مدنظر بگیریم، «ارفاق» نمره خوبی می‌گیرد و آنچه در این فیلم باید به آن دقت کرد، مسئله اندازه بودن ریتم است.

این منتقد با اشاره به اجزای درست فیلم افزود: همه نشانه‌های فیلم واضح و شفاف است و تم موردنظر را برای ما ایجاد می‌کند و حس موردنظر خود را هم به گونه‌ای می‌سازد که ما با شخصیت آن درگیر می‌شویم. این مهمترین ویژگی فیلم است. فیلم خیلی کوتاه درباره شخصیت‌ها صحبت می‌کند اما ما همه آن‌ها را باور می‌کنیم. به نظرم در میان فیلم‌های کوتاه، «ارفاق» یکی از بهترین فیلم‌های چند سال اخیر است.

نقدوبررسی انیمیشن کوتاه «پیوسته» به دلیل غیبت فیلمساز در این جلسه برگزار نشد.

بخش پایانی پنجمین پاتوق فیلم کوتاه به پرسش و پاسخ حاضران در سالن درباره فیلم‌های به نمایش درآمده با حضور منتقد مهمان برنامه اختصاص پیدا کرد.

نوشته سعید هاشم‌زاده: طرفِ گفتگوی منتقد، مخاطب است نه فیلمساز اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در پنجمین جلسه از فصل هفتم پاتوق فیلم کوتاه که توسط انجمن سینمای جوانان ایران برگزار می‌شود، فیلم‌های‌کوتاه داستانی «شعبده» به‌کارگردانی سیاوش فرهادی، «ارفاق» به‌کارگردانی رضا نجاتی، «سی تومن نقد» به‌کارگردانی محمدرضا عبدالملکی و انیمیشن کوتاه «پیوسته» به‌کارگردانی فرزانه قبادی به نمایش درمی‌آیند.

در این رویداد سعید هاشم‌زاده، منتقد سینما به‌عنوان کارشناس ویژه جلسه پنجم، پس از اکران آثار با کارگردانان فیلم‌های به نمایش درآمده به گفت‌و‌گو نشسته و آثار را مورد تحلیل و بررسی تخصصی قرار خواهد داد.

اجرای این برنامه را مصطفی ساجدی بر عهده دارد.

فیلم کوتاه «شعبده» به‌نویسندگی و کارگردانی سیاوش فرهادی و تهیه‌کنندگی سیاوش و حسن فرهادی در ژانر رازآلود، از تولیدات انجمن سینمای جوانان بجنورد است.

«ارفاق» به‌نویسندگی و کارگردانی رضا نجاتی و تهیه‌کنندگی موسسه فرهنگی و هنری پویا نوین ماندگار و سولماز وزیرزاده، فیلمی در ژانر معمایی است که سیمرغ بلورین بخش فیلم کوتاه چهلمین جشنواره فیلم فجر را در کارنامه دارد.

محمدرضا عبدالملکی «سی تومن نقد» را در ژانر پلیسی نویسندگی و کارگردانی کرده و این فیلم به‌تهیه‌کنندگی انجمن سینمای جوانان ایران و بنیاد بین‌المللی امام رضا (ع) ساخته شده است.

انیمیشن کوتاه «پیوسته» را نیز فرزانه قبادی ‌نویسندگی و کارگردانی کرده و تهیه‌کنندگی آن را انجمن سینمای جوانان شاهرود برعهده داشته است.

پنجمین جلسه فصل هفتم پاتوق فیلم کوتاه، دوشنبه‌ ۱۶ خردادماه ساعت ۱۵ در پردیس سینمایی چارسو، سالن شماره ۶ برگزار می‌‌شود و شامل نمایش آثار و جلسه نقد و بررسی خواهد بود.

حضور برای تمامی علاقه‌مندان آزاد و رایگان است.

نوشته پاتوق فیلم کوتاه با حضور سعید هاشم‌زاده برگزار می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

* مخاطبانی که برای فیلم کوتاه نعمت هستند

سعید قطبی‌زاده منتقد سینما هم در ابتدای صحبت‌های خود ضمن ابراز خوشحالی از برگزاری نشست‌های پاتوق فیلم کوتاه خطاب به حاضران گفت: هر کس با هر انگیزه‌ای اینجا حاضر شده، به فیلم کوتاه و سازندگان آن افتخار داده است به ویژه در شرایطی که این فیلم‌ها امکان دیده شدن ندارند و حضور مخاطبانی مانند شما یک نعمت است.

این منتقد در ادامه به طرح نکاتی درباره فیلم «هلو» پرداخت و گفت: جامپ‌کات در کارگردانی خطرناک است. درست است که فیلمسازی مانند گدار در فیلم‌های اولیه خود استفاده‌هایی هوشمندانه از جامپ‌کات می‌کند اما اینجا و در تجربه‌های نخستین بهتر است کارگردانی را به‌صورت پایه‌ای و براساس الگوهای کلاسیک تجربه کنیم. این‌ها مشق فیلمسازی است.

قطبی‌زاده گفت: بازیگر اگر به‌درستی هدایت شود می‌تواند بسیاری از ضعف‌های فیلم را بپوشاند. شما اگر فیلمنامه خوبی نوشته باشید و شخصیت خوبی هم در آن پرداخته باشید، اما انتقال حسی درستی توسط بازیگر صورت نگیرد، همه تلاش شما روی هوا می‌رود.

* لاک‌پشت‌هایی که قربانی می‌شوند

سعید قطبی‌زاده در ادامه درباره فیلم «کبود» بیان کرد: نکته مثبت این فیلم،‌ در فیلمنامه است و نکته منفی آن هم در فیلمنامه است. نکته مثبت این است که این کار یکی از بهترین فیلم‌های کوتاه است که شروع و میانه و پایان درستی متناسب با اهداف و فلسفه فیلم کوتاه دارد. در این فیلم قصه با مقدمه درستی روایت می‌شود، پرورش درستی هم دارد و نتیجه‌گیری درستی هم می‌کند. با اطمینان می‌گویم ۹۰ درصد فیلم‌های کوتاه ایرانی این ویژگی ساده را ندارند. اما ایراد این فیلم هم در همین فیلمنامه است.

قطبی‌زاده با اشاره زاویه نگاه انتقادی فیلم نسبت به مسائل جامعه توضیح داد: وقتی شخصیت‌پردازی زیادی در فیلم کوتاه داریم،‌ برخی شخصیت‌ها از بین می‌روند. در جنوب که بودم متوجه شدم وقتی می‌خواهند میگو شکار کنند، کلی لاک‌پشت می‌میرد، چرا که لاک‌پشت‌ها هم زیاد هستند و هم تنبل. فیلم «کبود» هم همین مشکل را دارد و برای رسیدن به دو شخصیت اصلی، تعداد لاک‌پشت را می‌کشد! شخصیت‌هایی را در کار به عنوان آکسسوار داریم نه آدم‌هایی هویت‌مند. در مجموع اما فیلم قابلیت ارتباط با اقشار مختلف را دارد.

* فقدان جسارت در نزدیک شدن به الگوهای ژانر وحشت

سپس نوبت به نقد «دوآل‌پا» به کارگردانی محمدرضا مرادی  رسید.

قطبی‌زاده در این بخش گفت: من از این فیلم خوشم آمد چون اساسأ هم فیلم ترسناک دوست دارم و هم اینکه فقدان جسارت در بین فیلمسازان ایرانی برای نزدیک شدن به الگوهای ژانر ترسناک همیشه برایم نشان‌دهنده خفت سینمای ایران بوده است، این موضوع نشان می‌دهد که چقدر ما تنوع ژانری نداریم این در حالی است که تعداد زیادی کتاب درباره تاریخ ژانر داریم، ما فیلم‌های متنوعی در جشنواره کن و اسکار می‌بینیم ولی هیچوقت از خودمان نمی‌پرسیم چرا فیلم‌های ما مدام درباره موضوعات خانوادگی و کمدی است به طوری که ما کلا در سینمای خودمان سه ژانر بیشتر نداریم به نحوی که سایر ژانرها در ایران وجود ندارد، این همه فیلم‌های روز جهان را نگاه می‌کنیم ولی هیچکس تعجب نمی‌کند که چرا چنین فیلم‌های در ایران ساخته نمی‌شود؟

* انیمیشن در ایران یتیم است

در ادامه فیلم کوتاه «خولانه‌وه» به کارگردانی هژیر اسعدی مورد نقد و بررسی قرار گرفت‌.

قطبی‌زاده با بیان اینکه «خولانه‌وه» فیلم خوش ایده‌ای است مطرح کرد: انیمیشن در ایران دقیقا وضعیت یک بچه یتیم را دارد و در ایران حمایت نمی‌شود مگر اینکه دولتی باشد. سفارش‌دهنده دولتی هم از انیمیشنی حمایت نمی‌کند مگر آنکه مطابق فرموده و سفارش‌ها باشد. این معضل بزرگ انیمیشن در ایران است و من واقعا بابت آن نگران هستم. نگران همه بچه‌هایی که فارغ‌التحصیل انیمیشن‌سازی از دانشگاه‌های ایران هستند و کلی ایده برای کار دارند و کلی شوق برای ساخت انیمیشن‌های درجه یک دارند اما مجبورند یا سراغ سرمایه‌های شخصی بروند یا اگر نهادی از آن‌ها حمایت می‌کند، این حمایت مقطعی و غیرمداوم است.

بخش پایانی این نشست به پرسش و پاسخ علاقمندان حاضر در سالن درباره فیلم‌های به نمایش درآمده با حضور منتقد مهمان اختصاص یافت.

نوشته سعید قطبی‌زاده: سینمای ما سه ژانر بیشتر ندارد! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

* مشکل سینمای امروز غفلت از ذخیره سینمای کوتاه است

محمدتقی فهیم هم در ابتدا ضمن اشاره به علاقه خود به فیلم کوتاه گفت: هر بار فیلم کوتاه می‌بینم آنچه از ابتدا ما را عاشق سینما کرد را در فیلم کوتاه پیدا می‌کنم. اگر امروز سینمای بلند ما به این وضع دچار شده به دلیل عدم استفاده از این ذخیره است.  همه فیلمسازان و تهیه‌کننده‌های قدیمی همیشه از زمین‌های خاکی استعدادها را کشف می‌کردند و به میدان می‌آوردند.  امروز اما تهیه‌کنندگان سینما و تلویزیون در دفاتر خود نشسته‌اند و نگاه‌شان همواره به لیست مقابل‌شان است.  نتیجه‌اش می‌شود همین سینمای فاقد ژانر و فاقد تنوعی که امروز شاهدش هستیم.

وی افزود: درخت‌های داخل پارک که دائم آب به آن‌ها می‌دهند، ریشه‌های تنبلی دارند اما آن‌ها که در بیان و باغ رشد می‌کنند،‌ ریشه‌هایشان مدام به‌دنبال آب است و قوی می‌شود.  تهیه‌کنندگان امروز ما گویی بی‌ریشه شده‌اند.  پیشنهادم این است که انجمن سینمای جوانان رسما از تهیه‌کنندگان برای حضور در این جمع‌ها دعوت کند تا بیایند و فیلم‌های کوتاه را ببینند.  انرژی، استعداد، ذوق و سلیقه واقعی اینجاست.

فهیم در ادامه درباره فیلم «جان داد» گفت: زمانی که داور جشنواره بودم به این فیلم رأی دادم و به آن جایزه دادیم، قاعدتا نباید از آن بد بگویم.  اما این فیلم بین آن فیلم‌هایی که دیدیم بهتر بود و ویژگی‌های مثبتی داشت اما وقتی از منظر نقد نگاه می‌کنیم، مسئله متفاوت از داوری است.  فیلم قرار است قصه این دختر را برای ما روایت کند و ما باید با دختربچه هم‌ذات‌پنداری کنیم و جای او قرار بگیریم.  اما چه کسی با این دختر هم‌ذات پنداری می‌کند؟ من به عنوان مخاطب این حس را نداشتم.  من در این فیلم بیشتر با مرد همراه می‌شوم و هم‌ذات‌پنداری می‌کنم و این نقض‌غرض فیلمساز است.  مهمترین و کلیدی‌ترین جای فیلم جایی است که پدر به دخترش می‌گوید اگر این ماهی‌ها را صید نکنم، چگونه می‌خواهی زندگی کنی؟ این اصلی‌ترین مسئله در همین جامعه امروز ماست.  اتفاقا از نظر سینمایی هم بهترین سکانس فیلم است.

* فیلم کوتاهی که تنه به سینمای بلند حرفه‌ای می‌زند

در ادامه محمدتقی فهیم درباره «خنده بی‌دلیل گوزن‌ها» گفت: برخلاف فیلم «جان داد» مشکل اصلی این فیلم در فیلمنامه آن است.  فیلم در مرحله اجرا، واقعا یک فیلم است و معتقدم از خیلی از فیلم‌های بلند امروز سینما، حرفه‌ای‌تر است.  فیلم کوتاه امروز دیگر آن کار تجربی که برخی به دنبال آن هستند، نیست.  این فیلم یک فیلم کامل است که باید در معرض تماشا قرار بگیرد.  داستان «سینمای تجربی» متفاوت است این بحث است و این کارها را نمی‌توان سینمای تجربی دانست.

وی افزود: فیلم «خنده بی‌دلیل گوزن‌ها» یک نمونه است از فیلم‌های کوتاهی که می‌تواند به سینمای بلند تنه بزند.  فیلمساز تا حدودی توانسته از ابزار عبور کند.  اگر فیلمسازی ابزار را کامل بشناسد، در مرحله بعد می‌تواند اثری خلق کند که دارای حس باشد و ما با آن ارتباط برقرار کنیم.

* داستان «بورخس» و روایت آدم‌فروشی و جهنم خودساخته

فهیم درباره فیلم «دشنه» هم بیان کرد: هر قصه را می‌توان هر طور تعریف کرد و این فیلم هم تعریف آقای تفرشی از قصه «بورخس» است.  من این قصه را خیلی دوست دارم و سال‌ها پیش آن را خوانده بودم.  راوی اول شخص در این داستان خود بورخس است و گویی آدم با خود او روبه‌رو می‌شود.  این داستان یک شاهکار است اما آقای تفرشی به نظر من آن را خراب کرده است! تمام تلاش قصه بورخس این است که بگوید آدم‌فروش خودش برای خودش جهنم ایجاد می‌کند و تحقیرشدگی یک آدم‌فروش همواره با او هست و هیچ گاه از بین نمی‌رود.  پاشنه آشیل فیلم آقای تفرشی عدم توجه به همین نکته است.

در ادامه فرید سجادی‌حسینی بازیگر باسابقه سینما به بهانه حضور در فیلم «دشنه» درباره همکاری با فیلمسازان جوان در فیلم‌های کوتاه گفت: من آقای تفرشی را از سال‌ها قبل می‌شناختم و به تفکر و نگاهش به سینما از قبل آشنا بودم اما کلا به جوانان بیشتر از هم سن و سال‌های خودم اعتماد دارم.  شاید گاهی موفق نباشند اما ایده‌های بسیاری دارند و بهتر از ما و نوتر از ما می‌بینند.  انگیزه جوانانه این فیلمسازان ما را هم سر ذوق می‌‌آورد.  برای این کار همه سختی کشیدند و برای ما پیرمردها کار سخت‌تر هم بود.

نقد و بررسی انیمیشن کوتاه «پرنده‌باز» به‌ کارگردانی سیداحمد جعفریان به دلیل غیبت کارگردان در جلسه برگزار نشد.

نوشته محمدتقی فهیم: تهیه‌کنندگان امروز «بی‌ریشه» شده‌اند! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در دومین جلسه از فصل هفتم پاتوق که توسط انجمن سینمای جوانان ایران برگزار می‌شود، فیلم‌های‌کوتاه داستانی «خنده بی‌دلیل گوزن‌ها» به‌کارگردانی سجاد ایمانی، «جان داد» به‌کارگردانی سهیلا پورمحمدی، «دشنه» به‌کارگردانی سامان تفرشی و انیمیشن کوتاه «پرنده‌باز» به‌کارگردانی سیداحمد جعفریان به نمایش درمی آیند.

در این رویداد محمدتقی فهیم منتقد سینما به‌عنوان کارشناس ویژه جلسه دوم، پس از اکران آثار با کارگردانان فیلم‌های به نمایش درآمده به گفتگو می‌نشیند و آثار را مورد تحلیل و بررسی تخصصی قرار می‌دهد. اجرای این برنامه را مصطفی ساجدی بر عهده دارد.

به دلیل استقبال علاقه‌مندان و هنرمندان در اولین جلسه فصل هفتم، از این هفته پاتوق فیلم کوتاه در سالن شماره ۶ پردیس سینمایی چارسو و با گنجایش بیشتر، میزبان علاقه‌مندان و مهمانان خواهد بود.

فیلم کوتاه «خنده بی‌دلیل گوزن‌ها» به‌کارگردانی سجاد ایمانی و نویسندگی مازیار تهرانی در ژانر فانتزی-ماجراجویی، از تولیدات انجمن سینمای جوانان ایران- دفتر شیراز است.

«جان داد» به‌نویسندگی و کارگردانی سهیلا پورمحمدی، ملودرامی تولید شده در انجمن سینمای جوان – دفتر رودبار است.

سامان تفرشی «دشنه» را در ژانر جنایی کارگردانی کرده، این فیلم کوتاه برداشتی آزاد از داستان «زخم شمشیر» اثر خورخه لوئیس بورخس بوده و به‌تهیه‌کنندگی انجمن سینمای جوانان ایران ساخته شده است.

انیمیشن کوتاه «پرنده‌باز» را نیز سیداحمد جعفریان نویسندگی و کارگردانی کرده و انجمن سینمای جوانان ایران – دفتر خمینی‌شهر تهیه‌کنندگی آن را برعهده داشته است.

دومین جلسه فصل هفتم پاتوق فیلم کوتاه، دوشنبه ۲۶ اردیبهشت‌ماه ساعت ۱۵ در پردیس سینمایی چارسو، سالن شماره ۶ برگزار می‌‌شود و شامل نمایش آثار و جلسه نقد و بررسی خواهد بود.

حضور برای تمامی علاقه‌مندان آزاد و رایگان است.

نوشته محمدتقی فهیم مهمان فصل هفتم پاتوق فیلم کوتاه می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.