شاه نقش

سینمایی «شاه‌ نقش» به کارگردانی شاهد احمدلو درباره رقابت دو کتک‌خور قدیمی سینما برای پیروزی در انتخابات ریاست صنف هنروران است. زمان فیلم بیش از حجم قصه و ماجراهاست که باعث شده نماها طولانی و تکراری باشد.

فیلم، تصویر هنروران، سیاهی‌لشگر و کتک‌خورها را در گفتمان «طبقه فرهنگی و اقتصادی» بازنمایی می‌کند. علت دیده‌نشدن کتک‌خورها در سینما و ظلم به آن‌ها در حرص و طمع آن‌ها برای پیشرفت و پول بازنمایی می‌شود و فرقی نمی‌کند از این قشر چه کسی، همه آن‌ها طمعکار، حریص و با نفسی ضعیف بازنمایی شده است.

این نگاه با رانت و فساد در سینما گره خورده و به نوعی این دو را به هم مرتبط و متصل نشان داده است؛ تغییر قاب عکس سوم روی دیوار در میانه و پایان‌بندی داستان، تصویری از عدم پیشرفت و توسعه سینما و فضایی ناامیدکننده را نشان می‌دهد که با تغییر افراد هم همچنان پابرجاست.

نسبت و روابط زن و مرد در این فضاسازی، در نگاهی دوگانه، ابزار بودن زن برای رسیدنش به پول و قدرت  و حمایتگری زنی دیگر را نشان داده است؛ اما زن موفق و برتر را همانی نشان داده که کارکرد ابزاری دارد و خودش هم به آن آگاه است.

استفاده از دیالوگ‌های دولتمردان در انتخابات ریاست‌جمهوری، طعنه و کنایه به روش‌های جذب رای مردم از جمله طراحی‌های موجود در داستان فیلم است که تصنعی، کلیشه و تکراری از آب درآمده و آنطور که باید، در قصه کار نمی‌کند.

۱۹۶۸

سینمایی «۱۹۶۸» ساخته امیر پوروزیری است که ماجرای روزهای قبل از آخرین مسابقه فوتبال جام ملت‌های آسیا را که بین دو تیم ایران و رژیم صهیونیستی بود، روایت می‌کند.

بازی بازیگران در بخش‌هایی از فیلم هماهنگی و هم‌وزنی ندارد و آنجایی که نیاز است حس‌وحال شخصیت با بازی بازیگر به مخاطب منتقل شود، چهره‌های آن‌ها در نماهای مدیوم همراه با موسیقی دیده می‌شود و اثری که باید را ندارد.

سوژه و ایده فیلم اما جدید و جذاب است و فضای ساخته شده متناسب با دهه ۴۰ شمسی است؛ اما ریتم کند و دیالوگ‌های زیاد به قصه آسیب رسانده و رویکرد غرور، موفقیت و پیروزی مقابل اسرائیل به واسطه فوتبال، به رویکرد شکست، ضعف و ناامیدی تغییر مسیر داده و اگرچه در زمینه نمایش  این شکست به طور همزمان مسابقه فوتبال هم نشان داده می‌شود؛ اما آنچه که در نهایت پررنگ‌تر است، حس شکست و ناامیدی است. این نکته در آغاز و میانه فیلم هم به واسطه تصویری کوتاه از خانواده و نسبت و روابط خواهر و برادر و زوج و مرگ خواهر باردار و از بین رفتن خانواده هم نشان داده شده است.

در ادامه همین پرداخت در سکانس پایانی تیرخوردن«مرتضی» و نشستنش روی مبل ما را به یاد شهید یحیی سنوار و مقاومت فلسطین می‌اندازد، اما آنچه که برجسته شده، شکست ایران است که بازنمایی درستی نیست.

فریاد

سینمایی «فریاد» اولین اثر سینمایی محمدرضا اردلان با یک فضا و موضوع منحصر است. هاوار نوجوانی عراقی است که برای کار وارد مرغ‌داری شده و کارگر سوله مرغداری شده و درگیر ماجراهای مختلفی می‌شود. قصه در فیلم فریاد در یک خط‌سیر مشخص اما با ریتمی کند و کشدار طراحی شده است. اگرچه شخصیت‌پردازی در این فیلم به نسبت دیگر آثار جشنواره منحصر و متفاوت است، اما عمیق نیست؛ با یک نوجوان، یک سالخورده، یک میانسال و یک جوان مواجهیم که فارغ از اینکه همگی مرد هستند، فضاسازی و حضور شخصیت‌ها در قصه هم مردانه است.

ازسوی دیگر نقش و کارکرد نکاتی در پرداخت فیلم و شخصیت‌پردازی روشن نیست؛ مثلا مشخص نیست که چرا بر «عراقی بودن» شخصیت نوجوان تمرکز و تاکید شده است. به ویژه که در پایان‌بندی قصه، تصمیم و کارهای خطرناکی از او سرمی‌زند. فیلم صحنه‌های پرتنش و حساسی مانند سیگارکشیدن نوجوان، قتل توسط نوجوان وحبس شدن اتفاقی نوجوان و جوانی ناقص‌العقل به مدت ۴ روز در طویله دارد که با اینکه شخصیت اصلی فیلم یک نوجوان است، اما خود فیلم مناسب مخاطب نوجوان نیست.

پایان‌بندی فیلم به شدت تلخ، پرتنش و بدون قصه بود و اینطور به نظرمی‌رسید که اثر به هرحال باید یک پایان‌بندی داشته باشد.

برهمین مبنا، نیاز است که در صورت اکران عمومی این فیلم، صحنه‌های تیراندازی به حیوانات و کشته شدن دسته‌جمعی آن‌ها تغییر کند.

نوشته از کتک‌خورهای «شاه‌نقش» تا خشونت «فریاد» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

ایرج محمدی در ابتدای این نشست بیان کرد: از مرحوم سیف الله داد و برادر بزرگترم یاد می‌کنم که اولین فیلم های سینمایی درباره اشغال فلسطین را کار کرد و ما پیرو بزرگان چنین قدمی برداشتیم.

پوروزیری گفت: ما یک روایت دوار داریم و شروع و پایان با فوتبال است و باید انتظار فیلم ملی داشته باشید نه فیلم فوتبالی.

پادینا کیانی بازیگر این فیلم بیان کرد: واقعیت امر این است که ثانیه به ثانیه این مسیر بازیگری را طی می‌کنم و از آن لذت می‌برم. شرایط کار در این فیلم بسیار سخت و رسیدن به چنین نقشی چالش برانگیز بود.

پوروزیری درباره بازیگران خود بیان کرد: به گروه بازیگران خود بسیار افتخار می‌کنم. حدود ۵۲ جلسه فیلمبرداری داشتیم.

امیر نوروزی یکی دیگر از بازیگران این فیلم مطرح کرد: این نقش برای من بسیار دور بود. نسبت دور با شخصیت خود من، باعث شد روی من تاثیر بگذارد. ولی فیلم می‌توانست خیلی خیلی بهتر شود و عجله برای رسیدن به فجر باعث شد آن چیزی که باید اتفاق نیفتد.

حمید نجفی‌راد تدوینگر این فیلم توضیح داد: بحث های این چنینی را سر میز مونتاژ هم داشته ایم ولی من از فیلم راضی هستم و مدل متفاوتی در ارائه دارد. شاید اگر وقت بیشتری داشتیم می توانستیم کارهای بیشتری روی آن انجام دهیم. از آنجایی که به مستند نزدیک است و می‌دانم فیلم لبه تیغی‌ست و پای آن می‌ایستم.

داوود گنجوی نویسنده این اثر درباره کار خود در این فیلم توضیح داد: طرح این فیلمنامه را جواد کتابی نوشته و من اضافه شده‌ام. شاید بیش از ده بار آن را بازنویسی کردیم تا به نسخه نهایی رسیدیم. این نوع کارها این نکته را دارند که ممکن است در دام شعارزدگی بیفتند و باید حد وسط را نگه داریم. این فیلم درباره اتفاقی‌ست که می‌توانست رخ بدهد.

پوروزیری گفت: رویکرد ما پرداختن به حرف‌های ایدئولوژیک به دور از کلیشه‌ها است. چند دوست که پای کار شما بایستند مهم ترین الزامات برای ساخت یک فیلم است. ساختن فیلم پرتره از شهید بزرگوار عافیت طلبانه است و فیلم نا فرمی متفاوت دارد و به هیچ اثری شباهت ندارد.

وی ادامه داد: این فیلم ملی‌ست و همگرایی ملی دارد که اسرائیلی‌ها حتی آن را باور نداشتند.

گنجوی درباره این فیلمنامه توضیح داد: فیلم در سال ۱۳۴۷ اتفاق افتاده و درباره یک گروه کوچک صحبت می کنیم که قهرمان ما با مساله شخصی طرف است. این آدم از مبارزه کنار کشیده و بهانه ای پیدا می شود تا بازگردد و زورش نمی‌رسد و شکست می‌خورد.

سعید براتی مدیر فیلمبرداری این فیلم گفت: دهه چهل در ایران به شدت پررنگ و زیباست. این دهه را در تهران و شهرک غزالی نداریم و محمد برادران بسیار به ما کمک کرد و توانستیم آن دهه را در حد بضاعت خود پیش ببریم. تلاش کردم با نورپردازی مناسب در ایجاد حال و هوای درست قصه کمک کنم.

امیراحمد قزوینی بیان کرد: شخصیتی که در فیلم داشتم بسیار جذاب بود و واقعا داشتن پارتنر خوب نعمت است و حضور تک تک عزیزان باعث شد من هم بتوانم نقش خود را به خوبی ایفا کنم.

ایرج محمدی تهیه‌کننده این فیلم توضیح داد: کانسپت اصلی یک اثر برای من مهم است، اینکه چه حرفی می‌خواهد بزند. من راضی بودم که به تکلیف خود عمل کرده‌ام. در دفاع مقدس ما هم پیروزی داشتیم و هم شکست خورده‌ایم. فکر می‌کنم از این منظر می توان فیلم را تحلیل کرد. با درایت های همه عوامل فیلم جسورانه‌ای بود که در چندین سال اخیر ساخته شده است.

امیرمهدی پوروزیری گفت: دوست دارم در پایان این نکته را بگویم که با برخی اظهارنظرها و کارها سینمای ایران را به سمتی برده‌اند که دیگر تخیل جایی ندارد.

نوشته تخیل در سینمای ایران جایی ندارد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.