پیش از برگزاری نشست قسمت اول و دوم مستند «پرده‌خوانی سینمای جنگ» به کارگردانی آریان عطار پور که به بررسی سینمای دفاع مقدس در دهه ۶۰ و ۷۰ می پردازد به نمایش در آمد.

آریان عطاپور کارگردان مستند «پرده‌خوانی سینمای جنگ» پس از نمایش این فیلم گفت: من و فرزاد خشنودان پژوهشگر فیلم، هم‌کلاسی دوران دانشگاه و علاقه‌مند به سینما بودیم و هر یک در بخشی از آن تسلط نسبی داشتیم.

هدف اصلی ما در پژوهش و ساخت  این  فیلم این بود که نشان دهیم در یک بازه زمانی کوتاه بعد از انقلاب  ریخت و فرم سینمای ایران چه گونه دچار تغییرات عظیم می‌شود و ریخت کلی سینمای ایران همگام با تحولات جامعه تغییر کرد.

وی  ادامه داد: در دو تا سه سال نخست پس از انقلاب اساساً فیلم مهمی تولید نشد و پس از آن سینمایی متولد شد که امروز با نام «زیرگونه دفاع مقدس» شناخته می‌شود مجموعه ما، تمرکز بر جنگ ایران و عراق است و مقدمه قسمت اول نیز به التهابات میان ایران و عراق، حتی پیش از انقلاب، و نحیف بودن سینمای جنگ در ایران قبل از آن پرداخته است.

فرزاد خشنودان پژوهشگر فیلم نیز گفت: روند پژوهش حدود شش ماه زمان برد. بخشی از کار شامل مطالعه منابع مختلف اعم از کتاب‌ها و نشریات بود، و بخشی دیگر مربوط به آثار سینمایی. بعضی از این فیلم‌ها را پیش‌تر دیده بودم و برخی دیگر را آریان معرفی کرد که همراه هم تماشا و درباره‌شان گفت‌وگو کردیم. به‌طورکلی، اگر دانسته‌ها و تجربیات قبلی ما وجود نداشت، گردآوری مطالب در شش ماه ممکن نبود. هدف این بود که از نخستین فیلم جنگی ایرانی ساخته شده تا زمان آغاز پژوهش یعنی سال ۱۴۰۰ را مد نظر قرار داده، مروری کامل بر این حوزه داشته باشیم.

وی ادامه داد: محدودیت در تعداد مصاحبه‌شوندگان به دلیل برهه زمانی انجام پژوهش و عدم دسترسی به برخی افراد متخصص و عدم همکاری آنان بود و شاید همین امر سبب شد بار سنگین روایت بر دوش راوی اصلی بیفتد. این نگاه پژوهشی ما به‌عنوان کسانی که چند نسل بعد از جنگ به دنیا آمده‌اند به این نوع از سینما بود. به‌نوعی می‌خواستیم در کنار خود این پدیده ظرفیت‌های سینمایی موجودش را نیز بررسی کنیم و با اطلاعات جمع‌آوری شده و منابع موجود، تحلیل خود را ارائه دهیم.

جواد طوسی منتقد سینما نیز با اشاره به مهم بودن گونه سینمای دفاع مقدس گفت: مسیر شکل‌گیری ژانر جنگی در سینما، همچون سایر گونه‌ها، با آزمون‌وخطا همراه بوده است. پس از انقلاب اسلامی، این ژانر توانست موجودیت واقعی و تاریخی خود را پیدا کند. دلیل اصلی آن نیز به شرایط اجتماعی و تاریخی جامعه بازمی‌گردد. جنگ هشت‌ساله تحمیلی عراق با ایران  بستری فراهم آورد تا بخشی از فیلم‌سازان در دل همان فضا و میدان تجربه زیست کنند. کارگردانانی چون رسول ملاقلی‌پور، ابراهیم حاتمی‌کیا، احمدرضا درویش، کمال تبریزی و جمال شورجه، بدون نگاه صرفاً انتزاعی یا تئوریک، مستقیماً با رزمندگان و فضای جبهه مواجه شدند. آنان در همان موقعیت تاریخی قرار گرفتند و توانستند تصویری اولیه  از ژانر جنگ ارائه دهند.

وی با اشاره به اینکه  سینمای جنگی ایران به‌درستی توانست در مسیری تدریجی قابلیت‌های خود را پیدا کند افزود: سینمای جنگ در ایران واجد ویژگی‌هایی است که آن را از نمونه‌های مشابه در سایر کشورها متمایز می‌سازد. واقعیت آن است که حضور و جایگاه رزمندگان در بستر جبهه و جنگ، با خود خصایص، ارزش‌ها و مناسباتی را به همراه دارد که تفاوت بنیادین با نمونه‌های مشابه در سینمای آمریکا یا فرانسه یا در دوره‌های جنگ جهانی اول، جنگ جهانی دوم یا جنگ ویتنام دارد.

وی ادامه داد: در سینمای جنگ ایران، روایت همواره در بستر یک مجموعه انسانی شکل می‌گیرد. در این نقطه شاهد تفاوت فیلم‌های سینمای عامه‌پسند دهه ۶۰ هستیم در عین حال که بعضی از نشانه‌شناسی‌های خود را از آن سینما که گفتیم وام می‌گیرند.

وی در خصوص مستند پرده‌خوانی سینمای جنگ گفت: اساساً در فیلمی که می‌خواهد از تاریخ معاصر وام بگیرد، همواره کدگذاری‌هایی از سوی سرمایه‌گذار و تهیه‌کننده تجویز می‌شود که ممکن است کارگردان و پژوهشگر را در موقعیتی محدودکننده قرار دهد. بااین‌حال، اگر پژوهش به‌درستی انجام گیرد، کارگردان و پژوهشگر می‌توانند خود را بر آن موارد پیشنهادی تحمیل کنند. در اینجا آمیزه‌ای از نقاط قوت و ضعف در وجه پژوهشی دیده می‌شود. به طور مشخص روشن است که روی حوزه پژوهشی کار شده و به همین دلیل، متریال کلامی و راوی که عهده‌دار تشریح و تعریف موقعیت‌هاست، نقش اصلی و محوری دارد؛ به‌نحوی‌که می‌توان گفت شخصیت اصلی و مرکزی اثر، همین راوی و پژوهش کلامی است.

طوسی با تأکید بر اینکه اساساً این نوع سینما که با رخدادهای تاریخی مرتبط است افزود:  پژوهش اصولاً باید در چارچوبی انجام شود که با سعه‌صدر همراه باشد. در نگاه پژوهشی شما گاهی این‌گونه به ذهن می‌آید که پژوهشگر بیش از حد حضور دارد و به جای آنکه کارشناسان موضوعات محوری را بیان کنند، شما نقش غالب را ایفا می‌کنید. به نظر من می‌توانستید غیرمستقیم عمل کنید، به‌گونه‌ای که کارشناسان هر کدام در حد توان خود توضیح دهند و در این تکثر کلامی حق مطلب ادا شود. گاهی گفته‌های کارشناسان وتو می‌شود و شما با خوانش تاریخی خود، حرف آخر را می‌زنید.

وی ادامه داد: یکی از ویژگی‌های قابل‌دفاع این فیلم، نگاه منصفانه و عدالت‌خواهانه آن نسبت به مجموعه فیلم‌سازانی است که یک رخداد تاریخی را از زاویه دید خود روایت کرده‌اند. در این اثر، هیچ قضاوت ناعادلانه‌ای نسبت به فیلم‌سازان گذشته صورت نگرفته و نگاه پژوهشی و کارگردانی توانسته است داوری منصفانه‌ای ارائه دهد، حتی در مواردی که نگاه کنایه‌آمیز نسبت به آثار شاخصی همچون آثار آقای بیضایی یا مسعود کیمیایی وجود دارد، این داوری بر اساس میزانس و چارچوب خود اثر صورت‌گرفته است.

وی با اشاره به وضعیت کنونی سینمای دفاع مقدس، گفت علی‌رغم انقطاع‌ها و فرازوفرودهای متعدد، جلوتر از سیاست‌گذاران این هنرمندان  فرهنگ‌ساز بودند که توانستند خود را به شرایط تحمیل کنند و آثاری انسانی و انسان‌مدار تولید کنند. نمونه‌ای ازاین‌دست آثار، فیلم‌های محمدعلی باشه‌آهنگر، همچون «فرزند خاک» و «ملکه» است که نگاه انسانی و انسان‌دوستانه، حتی به شخصیت‌های دشمن، قابل‌مشاهده است. این نشان می‌دهد که سینمای دفاع مقدس امروز، باوجود همه چالش‌ها، قابلیت ارائه دیدگاه‌های متنوع و انسانی را دارد.

وی ادامه داد: کم‌کاری سیاست‌گذاران فرهنگی و ضعف در ایجاد آشتی ملی در بخش‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، موجب شده است که سینمای جنگ  بعضاً به‌عنوان یک ابزار بیلان کاری و ویترین فرهنگی باقی بماند، بدون آنکه ظرفیت‌های بالقوه آن به طور کامل محقق شود.

طوسی افزود: فیلم‌های اخیر سینمای جنگ، گرچه قابلیت‌های خود را دارند، اما بعضاً  به دلیل تعریف نامناسب بودجه و بازگشت سرمایه، بسیاری از آن‌ها هنوز به نمایش عمومی درنیامده‌اند. حتی  برخی فیلم‌های پرتره  درباره شهدای گران‌قدر باوجود تولید در دو سال گذشته، هنوز اکران عمومی نشده‌اند.

طوسی با اشاره به جنگ ۱۲ روزه  و نقش سینما در نشان دادن چهره واقعی دشمن گفت: سؤال مهم این است که چرا ما در سینمای خودمان قادر نیستیم از  الگوها به درستی بهره‌برداری کنیم، به‌ویژه در بزنگاه‌های تاریخی همچون جنگ ۱۲ روزه، تا هم از تاریخ خود مراقبت کنیم و هم فرهنگ و سینما بتوانند نقشی فعال در شکل‌دهی به ذهنیت جامعه  ایفا کنند. با توجه به تغییرات اساسی در ماهیت جنگ و تحول ابزارها و شیوه‌های آن، درک و هوشمندی لازم برای استفاده مؤثر از رسانه‌های سینمایی ضروری است، وگرنه از قافله عقب خواهیم ماند و فرصت‌های آموزشی، فرهنگی و تاریخی از دست خواهد رفت.

وی ادامه داد: سینماگر، به‌ویژه در حوزه سینمای جنگ و دفاع مقدس، می‌تواند نقش بسیار مؤثری در شناخت درست دشمن و بازنمایی واقعیت‌های تاریخی ایفا کند. هرچند که تاکنون این هوشمندی به طور کامل به کار گرفته نشده است، اما هنوز دیر نشده و سینما می‌تواند مسیر فرهنگی و آموزشی مؤثری برای نسل‌های آینده فراهم کند.

ارد عطاپور مستندساز و یکی از مهمانان نشست نیز گفت: در دوره‌ای که این فیلم‌ها ساخته شده بودند مخالفت‌های جدی با آنها می‌شد؛ مثلاً فیلم برزخی‌ها از پرده پایین کشیده شد و با نمایش آن مخالفت شد  و یا فیلم «باشو غریبه کوچک» ساخته بهارم بیضایی سال‌ها توقیف بود و آن را یک فیلم ضدجنگ می‌دانستند که با نگاه برخی مدیران  در تضاد قرار داشت و به همین دلیل، فرصت نمایش یکسان و برابر برای فیلم فراهم نشد. حتی زمانی  نوشتن درباره این اثر در برخی مجلات سینمایی ممنوع بود.

نوشته انتقاد از عدم نمایش فیلم‌های سینمایی درباره شهدا اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

جواد طوسی روزنامه‌نگار و منتقد سینما در ابتدای این نشست با اشاره به نمایش فیلم‌های همچون باد در کشتزارهای نیشکر در گروه هنرو تجربه گفت: «باد در کشتزارهای نیشکر» علی‌رغم نقاط قوت و ضعفی که دارد یک ویژگی بارز را در خود جای‌داده و آن نگاه عدالت‌خواهانه است و آغازکردن یک اثر بلند سینمایی با چنین مضمون و دست‌مایه‌ای به عقیده من قابل‌تقدیر است. این همان حلقه مفقوده‌ جامعه ماست که پس از گذشت سال‌ها، همچنان خلأ آن در حوزه‌های مختلف احساس می‌شود.

وی ادامه داد: نقطه محوری فیلم، نوجوانی به نام «یونس» است؛ شخصیتی که گویی همواره ناظر بر محیط اطراف و دنیای پیرامون خویش است. می‌توان گفت که خود کارگردان، از زاویه دید یونس، ارزیابی گسترده‌ای از مقوله عدالت‌خواهی در حوزه‌های مختلف ارائه می‌کند. یونس، در جایگاه طبقاتی و اجتماعی خود، ناخواسته در دل این‌همه التهاب، مرارت و بی‌عدالتی، به یک «بزرگ‌مرد کوچک» در دنیای خویش بدل می‌شود.

طوسی با اشاره به اینکه  این فیلم مرا به یاد آثار امیر نادری  می‌اندازد افزود: در «سازدهنی» نیز همان دغدغه اجتماعی و عدالت‌خواهی وجود دارد که امیر نادری باشخصیت نوجوان «امیرو» به دنبال تحقق آن است. بااین‌حال، تفاوتی وجود دارد: در «سازدهنی» روایت کاملاً از زاویه دید امیرو شکل می‌گیرد و نسل‌های دیگر وارد این مناسبات نمی‌شوند. نوجوانی که در آغاز فیلم با اشتیاق کولی می‌کند، اما به‌تدریج علیه کسی که او را استثمار می‌کند، عصیان می‌کند. اما در فیلم «باد در کشتزارهای نیشکر»، گاه از این نقطه مرکزی تخطی صورت می‌گیرد.

وی ادامه داد: شخصیتی چون یونس، باوجود تمام مسائلی که با آن روبه‌روست و کنش و واکنش‌هایی که در طول روایت نشان می‌دهد، در نهایت نباید به پایانی چنین محتاطانه برسد. به عقیده من، این فیلم می‌توانست در پایان‌بندی، به یک آنارشیسم تمام‌عیار برسد؛ یعنی عصیان و تخلیه  این نوجوان را به‌صورت عملی – اجرایی ببینیم؛ اما در فیلم، اگرچه می‌بینیم که یونس در کشتزارها مرثیه‌سرایی خود را با یک ترانه بومی برگزار می‌کند و دوستش به‌عنوان نقطه مکمل او ظاهر می‌شود، پایان‌بندی فیلم  به‌گونه‌ای بیشتر یادآور یک دنیای آرمانی است تا بازتاب واقعیتی عینی.

وی ادامه داد: یکی دیگر از نکات مثبت فیلم استفاده خوب از لوکیشن است و محیط بومی در این اثر حضوری هویت‌مند دارد و ناخواسته ما را به یاد استفاده درستِ جلال مقدم از محیط، در فیلم فرار از تله می‌اندازد. در این فیلم نیز استفاده درست از محیط و لوکیشن حالتی مستند داستانی به اثر داده است.

موسیقی این فیلم نیز بسیار خوب بود؛ موسیقی‌ای موجز و سینمایی که در خدمت مضمون اثر قرار داشت. این نشان می‌دهد که آهنگساز فیلم، به‌خوبی موضوع و مضمون را درک کرده و به‌موقع توانسته ریتم و تمبوی مناسبی ایجاد کند تا هیجان منطقی و معقولی را به فیلم اضافه کند، نه هیجانی کاذب.

ابراهیم  اشرف‌پور کارگردان فیلم نیز گفت: با احترام به فیلمسازان پیش از ما که از آنها بسیار آموخته‌ایم، من قصد نداشتم که یونسِ من به امیرو تبدیل شود؛ چرا که من سینمای خودم را دارم و ایشان نیز سینمای خود را. اما مسئله ما از آنجا آغاز می‌شود که می‌خواهیم فیلمی درباره مشکلات کارگری هفت‌تپه بسازیم. اگر اختیار کامل داشتم، شاید این کار را با حضور خودِ بزرگسالان انجام می‌دادم، اما خواستم مسائل آنان در بیان سینمایی ما فراموش نشود. نمی‌خواستم صرفاً دغدغه یک کودک را روایت کنم، بلکه هدفم این بود که صدای کارگران باشم. به همین دلیل تصمیم گرفتم از کارگران اخراجی واقعی در فیلم استفاده کنم و این پرسپکتیو کارگری از نگاه یونس شکل گرفت.

وی ادامه داد: واقعیت این است که من در این اثر، نگاهی استعلایی داشتم و می‌خواستم که این اثر  برخاسته از تجربه زیسته و آگاهی شخصی‌ام و اتفاقاتی که در آن فضا برای من رخ‌داده باشد. بااین‌حال، آنچه اکنون در پایان‌بندی فیلم شکل‌گرفته، برای خودم قابل‌قبول است و مشکلی با آن ندارم با اینکه ممکن است اگر دوباره بخواهم این فیلم را بسازم، پایان‌بندی دیگری را انتخاب خواهم کنم.

اشرف‌پور افزود: در این فیلم ما به‌نقد سرمایه‌داری غلط پرداختیم رئیس این کارخانه نماد نظام سرمایه‌داری است که با بازی بر اخلاقیات، به استثمار مردم می‌پردازد

حمیدرضا برزو دستیار و برنامه‌ریز فیلم نیز گفت: من از ابتدا با آقای اشرف‌پور روی فیلمنامه کار کردم، نکته‌ای وجود داشت که باید به آن اشاره کنم، اینکه پایان‌بندی‌ این فیلمنامه سه بار تغییر کرد. در نهایت، پایان‌بندی موردنظر کارگردان که بسیار تندتر بود، حذف شد در واقع، ما در پردازش فیلمنامه به‌گونه‌ای کار کردیم که کاراکتر بیشترین همخوانی را باشخصیت واقعی بازیگر داشته باشد.

نوشته نشست نقد و بررسی «باد در کشتزارهای نیشکر» برگزار شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

میز سینمای ایران این قسمت از برنامه به فیلم «صبح اعدام» اختصاص دارد که امیر قادری و جواد طوسی در حضور بهروز افخمی به عنوان مهمان میز و کارگردان فیلم، «صبح اعدام» را مورد نقد و بررسی قرار می‌دهند.

سعید خانی و مهدی صباغ‌زاده در میز پرونده ویژه به موضوع «مهندسی اکران» می‌پردازند.

در میز سینمای جهان نیز رضا صدیق و محمدجواد فراهانی فیلم سینمایی «جنگاوری» (Warfare) به کارگردانی ری مندوزا و الکس گارلند را نقد می‌کنند.

برنامه سینمایی «هفت» به تهیه‌کنندگی محمدحسین تنکابنی و با اجرای بهروز افخمی جمعه شب‌ها ساعت ۲۲ روی آنتن شبکه نمایش ‌می‌رود.

نوشته نقد و بررسی «صبح اعدام» در برنامه «هفت» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

جواد طوسی منتقد پیشکسوت سینما در ابتدای صحبت‌های خود گفت: زادروز رسول ملاقلی‌پور بهانه‌ای است برای پرداختن به بعضی مسائل جدی که زمینه انطباق با شرایط موجود جامعه را دارد. رسول ملاقلی‌پور یکی از معتبرترین و شاخص‌ترین فیلمسازان سینمای این دوران است که بخشی از پیکره او در سینمای جنگ هویت‌مندی والای خود را پیدا کرده است و مهم‌ترین ژانر سینمای این دوران، سینمای جنگ است.

وی ادامه داد: ملاقلی‌پور در سینمای خود مراحل مختلفی را طی کرد و خام دستی‌های اولیه او به آثاری همچون «پرواز در شب»، «سفر به چزابه»، «نجات بافتگان» و «مزرعه پدری» تبدیل شد که هر از این آثار  دارای شناسنامه‌‌ای از یک فیلمساز است. او نگاه کنجکاو خود را از طریق یک دوربین سوپر هشت به وقایع ملتهب و در عین حال هولناک معطوف کرد و این موضوع هیچ‌گاه از یاد و خاطره او دور نشد و فیلم‌هایی را خلق کرد که دارای استانداردهایی فراتر از زمانه خود بود.

این منتقد بیان داشت: فیلم «مزرعه پدری» دارای کمبود قصه است اما از نظر قابلیت‌های نمایشی و ساختاری اثری ویژه محسوب می‌شود. ای کاش امروز ملاقلی‌پور در میان ما بود و می‌توانست چراغ سینمای جنگ را از منظر خود روشن نگه دارد. او فردی بود که با خود و مخاطب صادقانه برخورد می‌کرد و رفتارهایی به موقع داشت.

وی خاطر نشان کرد: این فیلمساز در لوکیشنی مانند جشنواره فیلم فجر اعتراض خود را عنوان کرد و با هیچکس تعارف نداشت. او هر کجا متوجه می‌شد عدالت در حالتی مخدوش شونده قرار می‌گیرد، اعتراض خود را عنوان می‌کرد. ملاقلی‌پور جدا از خصوصیات فرهنگی و شخصی خود، دارای ویژگی‌هایی خاص بود. در جامعه ما در حیطه مسائل جامعه شناختی به غلط از آنارشیسم تعریف بدی ارائه می‌شود. این اصطلاح برای جامعه‌ای که به دلایل مختلف به اهداف خود جامعه عمل نپوشانده است، ویژگی منفی به حساب نمی‌آید. ملاقلی‌پور فردی بود که از دل جامعه بیرون آمد و به موقع در سینمای جنگ نگاه دلسوزانه و حماسی و تاریخی خود را نسبت به شرایط معاصر جامعه به نمایش گذاشت. در دوران پس از جنگ نیز در چرخه سینمای اجتماعی خط عدالت خواهی را از زاویه دید خود بنا کرد و با فیلم‌هایی مانند «قارچ سمی»، «نسل سوخته» و فیلم‌های اولیه خود، نوعی نگاه آنارشیستی را بروز می‌دهد.

طوسی بیان داشت: ملاقلی‌پور کاملا یک فیلمساز حسی و غریزی بود و در این چارچوب موفق می‌شود که آنارشیسم را به درستی مطرح کرده و می‌خواهد کم کاری‌های دولتمردان را خود جبران کند. ملاقلی‌پور قصد داشت یک فیلمنامه دارای تم رئالیسم جادویی را مقابل دوربین ببرد و نگاه سورئالیستی او تکامل بسیار زیادی پیدا کرده بود اما متاسفانه فرصت ساخت آن اثر فراهم نشد.

این منتقد افزود: در فیلم «هیوا» زنانگی دارای تجلی عاشقانه و سمپاتیک است. در این فیلم شخصت زنی را شاهد هستیم که در یک ساحت قهرمانانه قرار می‌گیرد و فیلمساز برای هر بخش از خلوت او فضایی را در نظر می‌گیرد و همه این اتفاق‌ها با بیان سینمایی انجام می‌گیرد. ملاقلی‌پور از جمله افرادی بود که همواره سنگ خصایص اخلاقی را به سینه می‌زد و تلاش داشت تا تضادهای طبقاتی را مرتفع نماید. او موارد اینچنینی را با تمام وجود حس کرده بود و به همین دلیل پیوندی ناگسستنی با آن‌ها داشت.

وی در پایان گفت: «سفر به چزابه» از جمله سه فیلم برتر سینمای دفاع مقدس به شمار می‌رود و عجیب است که ملاقلی‌پور اصلا در چزابه حضور نداشته است اما به گونه‌ای گیرا دنیای آخر زمانی را به تصویر می‌کشد.

ملاقلی‌پور از دل جامعه آمده بود

فرهاد قائمیان بازیگر فیلم «هیوا» نیز گفت: جای رسول ملاقلی‌پور برای همیشه در میان ما خالی است. من همیشه می‌گویم که او رفت و سینمای ایران را تنها گذاشت، او دارای ایده‌هایی بسیار درخشان بود. ملاقلی‌پور هم فیلمساز و هم نویسنده و شاعر بود و تمام ایده‌هایی را که در فیلم‌هایی او شاهد هستیم از بطن جامعه وام می‌گرفت، چراکه او از دل جامعه آمده و از سال ۵۷ به بعد  توانست به عنوان یک فیلمساز شاخص در گونه‌های دفاع مقدس و اجتماعی عرض اندام کند.

وی ابراز داشت: ملاقلی‌پور با وجود همه آثار خوبی که مقابل دوربین برد متاسفانه آنچنان که باید قدر ندید و این موضوع همیشه برای من که شاگرد او بودم و با ایشان رفاقت داشتم تلخ به نظر می‌رسد. در یک دوره به دلیل ساخت فیلم «سفر به چزابه» هجمه های شدیدی بر او وارد شد اما در کم‌تر از دو سال به یکی از ۱۰ فیلم برتر سینمای ایران تبدیل شد و هنوز هم دارای جایگاه ویژه‌ای است.

وی بیان داشت: همیشه گفته می‌شود که او فردی عصبانی بود و وجوه آنارشی موجود در آثار او را از این دریچه تحلیل می‌کردند. اما ملاقلی‌پور دارای قلبی بسیار رئوف و مهربان بود. مرام ویژه‌ او در آثارش جاری است و من همواره غبطه می‌خورم که چرا ما نتوانستیم مانند او باشیم.

وی یادآور شد: سال‌ها پیش و زمانی که «هیوا» در حال ساخت بود، من در اردبیل برنامه مرور بر آثار فیلمسازان مختلف را سامان دهی می‌کردم. در همان زمان برنامه مرور بر آثار ملاقلی‌پور را ترتیب دادیم و از او دعوت کردیم. جمعیت زیادی برای تماشای این اثر جمع شدند و برنامه شکل و شمایلی جشنواره‌های پیدا کرد. پس از برنامه، او را به خانه‌ای که در آن متولد شده بود بردم و از همانجا رفاقت میان ما شکل گرفت و از او رفتار انسانی و حرفه‌ای و همینطور شرافت و مرام را آموختم.

قائمیان با بیان اینکه عباس در فیلم «هیوا» به عنوان یک شخصیت امیدوار کننده وارد می‌شود، افزود: او در صحنه های مختلف فضای کار را عوض می کنند و جایی که آذری می‌خواند نیز نوعی امید و انتظار را بازتاب می‌دهد. ای کاش شرایط به گونه‌ای رقم بخورد که مجددا در سینمای ایران به سمت تولید چنین فیلم‌هایی حرکت کرده و باید بتوانیم تا توجه نسل جدید را مجددا نسبت به این فیلم‌ها جلب کنیم.

وی با بیان اینکه ملاقلی‌پور از بطن جامعه بیرون آمده بود، بیان داشت: تمامی شخصیت‌های فیلم های او ما به ازای بیرونی دارند و زیست اجتماعی که او داشت همه آنها را در فیلم‌هایش آورد و توانست عشق به میهن، عشق به همنوع، عشق به مرام و معرفت را جاری کند و به همین دلیل فیلم‌های او هیچ وقت کهنه نمی‌شود. ملاقلی‌پور در فیلم‌هایش درباره انسانیت از ازل تا ابد صحبت کرده است. من معتقدم رسول ملاقلی‌پور یک شاعر فیلمساز بود.

مسیر فیلمسازی برای ملاقلی‌پور ساده نبود

امیر عابدی، عکاس سینما که در چند فیلم با ملاقلی‌پور همکاری داشت نیز گفت: معترض و عدالت‌خواه بودن از جمله خصلت‌های رسول ملاقلی‌پور به شمار می‌رفت و این موارد به صورتی غیر شعاری در فیلم‌های او موج می‌زد. او به غیر از فعالیت‌ در گونه جنگ، آثار دیگری را نیز کارگردانی کرده است که بسیار کم‌تر مطرح شده است.

وی بیان داست: او هیچ گاه کم نیاورد و همواره صحبتی که قصد بیان آن را داشت، به بهترین شکل ادا می‌کرد. او برای بار معنایی تصویر اهمیت بسیار زیادی قائل بود. فضاسازی طراح صحنه برای او بسیار مهم بود و تاجایی که اطلاع دارم او فعالیت خود را از عکاسی آغاز کرده بود و دارای نگاهی تربیت شده بود.

عابدی با بیان اینکه ویژگی دیگر ملاقلی‌پور صداقت و صراحت لهجه بود، ادامه داد: او ترس را نمی‌شناخت و همواره حرف خود را ادا می‌کرد و این ویژگی به فرزند او یعنی علی ملاقلی‌پور نیز به ارث رسیده است. او از اعتقاد خود کوتاه نمی‌آمد و همواره حرف قلبی خود را مطرح می‌زد. مسیر فیلمسازی برای ملاقلی‌پور به هیچ عنوان ساده نبود. من تنها دو فیلم با ملاقلی‌پور کار کردم اما حسرت حضور در سایر آثار او برای همیشه همراه من است.

سینما عشق پدرم بود

علی ملاقلی‌پور، فرزند او نیز گفت: من این افتخار را داشتم تا به عنوان کارآموز در فیلم «قارچ سمی» به عنوان دستیار سوم کارگردان حضور داشته باشم. اما بعدها ترجیح دادم تا به عنوان دستیار کارگردان و برنامه ریز با فیلم‌سازان دیگری همکاری کنم. همین فاصله باعث شد تا نسبت به سینمای پدر با دیدی تحلیلی رو‌به‌رو شوم. به عقیده من ملاقلی‌پور در کارنامه خود فیلم جنگی ندارد و آثار او همگی به عنوان بخشی از سینمای اجتماعی به شمار می‌روند. جنگ در آن زمان مسئله‌ای اجتماعی بود و به دل جامعه وارد شد. پدر من کار خود را با عکاسی آغاز کرد و بسیاری از عکس‌های ثبت شده از سقوط خرمشهر محصول کار رسول ملاقلی‌پور است. او برای شخصیت‌های فیلم خود دارای ما به ازای حقیقی بود.

کارگردان «قندون جهیزیه» افزود: متاسفانه در فیلم‌های دفاع مقدسی که امروز ساخته می‌شوند، همه شخصیت‌ها بدون لهجه حضور پیدا می‌کنند و همین مسئله به کم‌رنگ‌تر شدن بعد اجتماعی آثار تبدیل می‌شود. برای ملاقلی‌پور سینما دارای موضوعیت بود و بسیاری از مواقع برای چندین بار به تماشای برخی از آثار می‌پرداخت. می‌توان گفت که او به جنون سینما مبتلا بود و به نوعی سینما عشق او بود و این موضوع در کم‌تر سینماگری به چشم می‌خورد.

وی درباره فیلم «هیوا» نیز گفت: داستان «هیوا» برگرفته از عشقی بود که پدر در کلام همسر شهید حمید باکری دید، چراکه او در آن زمان مشغول ساخت مستندی درباره این شهید بود. در واقع عشقی که پدر در آن زن دید، موتور محرکه «هیوا» به شمار می‌رفت.

فیلم سینمایی «هیوا» توسط فیلمخانه ملی ایران برای نمایش در اختیار موزه سینما قرار داده شده بود.

نوشته رسول ملاقلی‌پور یک شاعر فیلمساز بود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

محمود گبرلو در ابتدای این نشست گفت: سی و هفت سال پیش یک فیلمساز برجسته و فرهیخته با ساخت فیلم «شبح کژدم» مردم ایران را با مفهوم متفاوتی از سینما آشنا کرد.

فیلم‌های عیاری دارای حدیث نفس شخصی است

در ادامه جواد طوسی بیان داشت: سینمای آزاد باعث شدن تا مهرداد تدین، ناصر غلامرضایی، محمدعلی نجفی و زاون قوکاسیان در سینمای ایران شناخته شوند. نوع مواجهه دوربین و نوع دغدغه فیلمساز جوان در این اثر کاملا مشخص است. آن زمان عیاری به دنبال سکوی پرتاب در سینمای حرفه‌ای بوده است. در مقایسه تطبیقی، نوع کار رئالیستی کیانوش عیاری در اهواز با مهرداد تدین در مشهد تفاوت دارد.

وی ادامه داد: به بهانه فیلم «شبح کژدم» می‌توان نوعی خوانش تاریخی از دوران سپری شده را صورت داد. عیاری هوشمندانه به سراغ حسن رضایی رفته و شمایلی متفاوت از او را ارائه داده است تا آنجا که شکل ارائه و بازی سینما در سینما می‌تواند بیانی سهل و ممتنع ایجاد کند. در فیلم نوعی بازی‌ با موسیقی و زبان سینما انجام می‌شود. فیلم دارای تنوع لوکیشن و میزانسن است و در این فضای فشرده و متراکم، تقطیع زیادی صورت گرفته است. «شبح کژدم» از جنبه‌های مختلف قابل بررسی است و هر فردی به فراخور سلیقه خود می‌تواند با آن ارتباط برقرار کند.

طوسی افزود: بیان مفاهیم به عنوان جملات قصار در فیلم‌های عیاری وجود ندارد. برای او انسان اهمیتی ازلی ابدی دارد. واقع گرایی در سینمای عیاری در مقایسه با واقع‌گرایی در سینمای فیلم‌سازی از جمله کیارستمی بسیار متفاوت است. بازی با تخیل و واقعیت در سرتاسر فیلم‌های او وجود دارد. عیاری در فیلم‌های خود از آثار مختلف ایرانی و خارجی عبور کرده و در عین حال نگاه مستقل خود را حفظ می‌کند و فیلم‌های او شامل حدیث نفسی شخصی هستند. در فیلم «سفره ایرانی» او با یک نگاه بکر و نو، موضوع بحران اقتصادی را به عنوان موضوع محوری مطرح می‌کند. در مجموعه «روزگار قریب» نیز عیاری نگاه واقع بینانه‌ای دارد و در عین ادای دین به یک شخصیت ملی، سینمای مستند داستانی مرتبط به خود را نیز پیگیری می‌کند.

این منتقد خاطر نشان کرد: «آبادانی‌ها» صرفا ادای دین به نئورئالیسم ایتالیا نیست و در واقع شامل ناتورالیسم و رئالیسم موجود در سینمای شخصی فیلم‌ساز است.

طوسی با بیان اینکه «شبح کژدم» یکی از موفق‌ترین فیلم‌های کارنامه عیاری به شمار می‌رود، ادامه داد: فیلمساز به شکلی منصافه دو شخصیت فیلم را به نمایش می‌گذارد. عیاری یک فیلمساز امروزی است که به مضمون گرایی صرف روی نمی‌آورد. او اجتماعی نگری خود را به اثر الصاق نمی‌کند و چنین موضوعاتی در لایه‌های زیرین آثارش به چشم می‌خورد.

سینمای ایران دیگر هنرمندی همچون عیاری را به خود نخواهد دید

حسن رضایی بازیگر فیلم «شبح کژدم» نیز گفت: این فیلم با مشکلات زیادی ساخته شد و عیاری همگی آن‌ها را تاب آورد. زمانی که برای اولین بار این فیلمساز را دیدم، او به دفتر ما آمد و خود را معرفی کرد و گفت که قصه‌ای دارم و می‌خواهم که شما در آن بازی کنید. به عیاری گفتم من برای صدابرداری سر صحنه مناسب نیستم اما او همچنان مشتاق همکاری بود و بر این موضوع اصرار داشت. من تا آن زمان صدابرداری سر صحنه را قبول نداشتم. کیانوش عیاری گفت که این اتفاق قرار است برای اولین بار در سینمای ایران اتفاق بیفتند. من علاقه‌ای به حضور در این فیلم نداشتم اما عیاری از شبی در دوران نوجوانی خود در سال ۱۳۴۷ گفت که از نیمه شب تا هنگام صبح سر صحنه فیلم «صخره سیاه» که در اهواز فیلمبرداری می‌شد حضور داشته و تمام مدت بازی من را تماشا می‌کرده است. آنجا بود که فهمیدم او بسیار به سینما علاقه‌مند است و پیشنهادش را پذیرفتم.

شبح کژدم برای من یک تولد بود

رضایی بیان داشت: سینمای ایران دیگر هیچ گاه مانند عیاری را به خود نخواهد دید. او دارای موجودیتی منحصر به فرد است. زمانی که «شبح کژدم» را بازی کردم، حضور در بیش از ۱۷۰ فیلم را در کارنامه داشتم و با فیلم‌سازان مختلفی کار کرده بودم اما هیچ‌گاه مانند او ندیدم. عیاری برای من در حکم یک اسطوره است و این افتخار را داشتم تا در پنج فیلم با او همکاری کنم. سینمای این کارگردان در حکم یک دانشگاه برای افراد تازه کار است. کیانوش عیاری از هر لحاظ یک انسان بی‌نظیر بوده و دارای ادب و اخلاق حرفه‌ای است.

رضایی عنوان کرد: «شبح کژدم» برای من یک تولد بود و با فیلم «آبادانی‌ها» این تولد برای من کامل شد و بسیار به این دو اثر علاقه دارم. «شبح کژدم» اثری طاقت فرسا بود و روند فیلمبرداری آن بسیار طولانی شد. من تا کنون با ۱۵۰ کارگردان کار کرده‌ام و ریزه کاریی‌های که عیاری به کار می‌برد را تاکنون از فرد دیگری ندیدم.

عیاری از تصنع بیزار است

عزیزالله حاجی مشهدی نیز در بخش ابتدایی صحبت‌های خود گفت: بسیار خوشحالم که در موزه سینما از یک کارگردان صاحب سبک تقدیر شد.

وی ادامه داد: فیلم « شبح کژدم » اثری نوآورانه و خلاق است. کنایه‌‌ها و اشاره‌های عیاری در فیلم از قول کاراکتر مجید شنیدنی است. این فیلمساز برخواسته از جریان سینمای آزاد در دهه چهل است. تلویزیون در آن سال‌ها بیشترین لطف را به سینمای تجربی و آزاد داشت عیاری از دل چنین سینمایی ظهور کرد و بعدها در سال ۵۸ اثر متفاوت و بی‌نظیر «تازه نفس‌ها» را کارگردانی می‌کند.

این منتقد افزود: «شبح کژدم» سومین فیلم حرفه‌ای او محسوب می‌شود. این فیلم و مجموعه آثار او دارای ویژگی‌های فنی و هنری فراوانی هستند. فیلمی که امروز دیدیم، برخلاف عادت جریان سینمای ایران در آن دوران ساخته شده است. اولین ویژگی عیاری، ساختارشکنی در نگارش فیلمنامه و مقوله ترکیب بندی  است.

وی ادامه داد: «شبح کژدم» یک فیلم کالت بوده و دارای نوآوری‌های فراوانی است که در زمان خود درک نشد. این اثر نگاه دوران آغازین جریان نئورئالیسم را دنبال می‌کند و به فضای جامعه و عمق اجتماع می‌پردازد. من معتقدم این اثر نوعی درآمیختگی میان واقعیت و خیال است.

حاجی مشهدی نیز بیان کرد: عیاری در حوزه فیلمنامه، کارگردانی و بازی گرفتن در تمام آثارش تلاش می‌کند تا به صورت کنایی و در پرده حرف بزند. او اصرار به شفافیت دارد. همچنین سادگی در عین زیبایی، در تمام فیلم‌های آقای عیاری از جمله «شبح کژدم» دیده می‌شود. در فیلم کات‌ها و حرکات دوربین ساده و نرم هستند. فیلم دارای تحرک لازم درونی است و همه بازیگران در خدمت فیلم هستند.

این منتقد ادامه داد: یکی از شگردهای دیگرعیاری در تمام فیلم‌های او این است که او از تصنع بیزار است و کارهایش به اصل طبیعت و زندگی نزدیک است. اما در عین حال، مخاطبان خاص را هم راضی نگه می‌دارد. یکی از افرادی که کم‌تر در سینما قدر دیده است کیانوش عیاری است. امثال عیاری سرمایه ملی هستند و باید مورد توجه قرار گیرند. «شبح کژدم» نشان می‌دهد که با یک کارگردان هوشمند و قانون‌مند طرف هستیم که هیچ چیز در آثار او بی‌علت نیست.

حاجی مشهدی خاطر نشان کرد: در فیلم هرچیزی درست بر سر جای خود قرار دارد. یکی از هنرهای کیانوش عیاری، تدوین هنرمندانه آثارش است و فیلمسازان دیگری هم از این ویژگی او استفاده کرده‌اند. تدوین این اثر بسیار هوشمندانه و خلاقانه صورت گرفته است. عیاری از پرگویی کلامی، بصری و شنیداری بیزار بوده و دل‌بسته مکتب نوپدید مینیمالیسم است که سابقه دیرینه‌ای در  شعر فارسی و دوبیتی های آن دارد. نگاه کمینه گرا عیاری در تمام فیلم‌های او وجود دارد و این مسئله را به وسیله تدوین به مخاطبان آثارش ارائه می‌دهد. کیانوش عیاری یک فیلمساز مولف است.

در ادامه کیانوش عیاری کارگردان فیلم «شبح کژدم» گفت: «آبادانی‌ها» سومین فیلم من بود که حسن رضایی در آن حضور داشت. او در جشنواره فیلم لوکارنو که از رویدادهای معتبر سینمایی به شمار می‌رود برنده جایزه بهترین بازیگر مرد شد، اما رئیس این جشنواره می‌خواست تا یک ایتالیایی جایزه بگیرد و زمانی که اعضای هیئت داوران در این زمینه مقاومت کردند، جایزه آن بخش به هیچکس اهدا نشد. در آن مقطع اگر رضایی تندیس را به دست می‌آورد در واقع بهترین جایزه‌ای بود که یک بازیگر ایرانی تا آن زمان گرفته بود اما از او دریغ شد.

در بازی گرفتن ترفندهای مختص خودم را دارم

وی در پاسخ به گبرلو مدیر نشست درباره چگونگی هدایت بازیگران در آثارش گفت: من استعدادی در زمینه بازی گرفتن از بازیگران ندارم اما دارای ترفند مختص به خود هستم. من از بازیگر می‌خواهم تا هیچ وقت قدرت و توانش در بازیگری دیده نشود، چراکه در این‌صورت بازی بدی اتفاق می‌افتد. من از بازیگران با قاطعیت می‌خواهم که تنها آنچه را که لازم است ایفا کنند. بازیگر ایده‌آل من در تاریخ سینما، «جان وین» است است و او الگویی برای شاگردان من در سینما است. بسیاری از بازیگران قدرتمند، بازی خود را به شکل بیرونی نشان می‌دهد و این اتفاق از نظر من ارزشی ندارد.البته ممکن است بازیگران در روزهای اول قدرت‌نمایی کنند تا ما با توان آن‌ها آشنا شویم. قدرت هنر و تجربه بازیگر نباید در فیلم دیده شود و این اصل را در تمام آثارم رعایت کردم.

عیاری با بیان اینکه هنگام نوشتن سناریو نیز تلاش می‌کنم تا خودنمایی صورت نگیرد، بیان داشت: بازیگران دیالوگ‌های پرمغز و هنری را دوست دارند اما من مطابق با طریقه صحبت کردن عادی مردم برای هر صحنه دیالوگ می‌نویسم. همه بازیگرانی که در فیلم‌های من حاضر بودند، بازی خوبی از خود ارائه کرده‌اند. در سریال  «روزگار قریب»، مهدی هاشمی می‌گفت که در این اثر حتی بازیگران سیاهی لشگر نیز از او بهتر بازی می‌کنند اما به عقیده من تفاوتی میان بازیگران با سواد و بی‌سواد وجود ندارد. برای مثال، در فیلم «سفره ایرانی» زنان روستایی با سن بالا که بدون سواد بودند بازی‌های درخشانی از خود ارائه کردند.

نوشته کیانوش عیاری: در بازی گرفتن ترفندهای مختص خودم را دارم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این نوبت فیلم‌های‌کوتاه داستانی «دانته» به کارگردانی امین تبار، «سفیدپوش» به کارگردانی رضا فهیمی، «یاموسه» به کارگردانی امیرمسعود صالحی و انیمیشن کوتاه «پیکره» به‌کارگردانی محسن صالحی‌فرد روی پرده رفتند و پس از نمایش با حضور جواد طوسی به‌عنوان منتقد مهمان مورد نقدوبررسی قرار گرفتند.

جواد طوسی در ابتدای صحبت‌های خود گفت: نقطه مرکزی بحث من در سینما روی عنصر جذابیت است. در این زمینه هم تجربه‌های تاریخی نسل بنده، بلافاصله دوران پررونق سینمای آزاد را در معرض دید من قرار می‌دهد. سعی می‌کنم یک سیر انتقالی برای شما به‌عنوان نسل جوان از آن زمان تا امروز ایجاد کنم. فیلمسازانی مانند کیانوش عیاری، ناصر غلامرضایی، مهدی صباغ‌زاده، زاون قوکاسیان، ابراهیم حقیقی و حسن بنی‌هاشمی علی‌رغم آنکه در آن دوران در اواخر دهه ۴۰ و در طول دهه ۵۰ یک سینمای مستقل را تجربه می‌کردند، توانستند در گستره سینمای تجربی خود به یک سبک‌پذیری برسند. هر کدام از این فیلمسازان، برای خود یک امضا و شناسنامه داشتند و در عین تجربه فردی، همواره به عنصر «جذابیت» هم اهمیت می‌دادند.

این منتقد سینما افزود: فیلمسازان خوش‌فکر و جوان امروز باید از فرصت‌ها استفاده کنند و در عین توجه به تجربه شخصی خود، نباید خود را محدود به تخلیه کردن صرف ایده‌های خود کنند و این فرض را مدنظر داشته باشند که قرار است فیلم من در معرض یک مخاطب‌شناسی گسترده هم قرار بگیرد و خروجی‌اش برای طیف‌های مختلف محل تأثیر باشد. چه اشکال دارد فیلم کوتاه در این زمینه بتواند عامل ترغیب‌کننده باشد؟ ما از همین پاتوق‌ها باید استارت این اتفاقات را بزنیم. جامعه ما به دلایل مختلف بافت مربوط به پاتوق‌های فرهنگی خود را از دست داده است و در این شرایط شما باید چنین مطالباتی را داشته باشید.

طوسی در ادامه درباره فیلم «دانته» گفت: در عین حال که فیلم تلاش می‌کند بدون زمان و بدون مکان بودن خود را تبدیل به یک تجربه متفاوت کند، مضمون و دستمایه اصلی آن مقداری محاسبات ما را به‌هم می‌زند. شخصیت مرکزی فیلم یک کنتراست پیدا می‌کند و حتی به یک حالت دفرمه می‌رسد. دفرمه بودنی که می‌تواند به شخصیت بار معنایی بیشتری ببخشد.

طوسی در ادامه به سینمای برادران کوئن به‌عنوان نمونه موفق «کمدی سیاه» اشاره کرد.

در بخش بعدی نوبت به فیلم «سفیدپوش» به کارگردانی رضا فهیمی رسید که در غیاب این فیلمساز، طوسی درباره آن توضیح داد: اینگونه استنباط می‌شود که این فیلم متأثر از سینمای عباس کیارستمی و یا برخی آثار ابراهیم فروزش است. این تأثیرپذیری اتفاق بدی هم نیست اما نکته‌ای که لازم است درباره این فیلم بر آن تأکید کنم، لزوم توجه بیشتر به بازی بازیگران است. اقتضای این نوع از واقع‌گرایی در سینما کار کردن درست با نابازیگران است. در این فیلم اما شاهدیم که شخصیت‌های اصلی در گویش و بده‌بستان‌های کلامی چندان راحت نیستند و این به فیلم لطمه زده است.

طوسی در ادامه فیلمبرداری، موسیقی و پایان‌بندی سینمایی را از امتیازات فیلم «سفیدپوش» دانست.

جواد طوسی درباره فیلم کوتاه «یاموسه» هم گفت: من حتی اگر بخواهم فیلم هنری برای مخاطب خود بسازم، باید عنصر «جذابیت» را هم در آن تأمین کنم. ویژگی خوب فیلم «یاموسه» هم این است که می‌خواهد قصه تعریف کند. سینمای ما هنوز هم به‌شدت به قصه و قهرمان نیاز دارد. وقتی شما سراغ یک سینمای روایت‌پرداز می‌روید، از همان ابتدا باید تکلیفت مشخص باشد. کارگردان «یاموسه» اما گویی دست به خرق عادت می‌زند. سینمای متکی به قصه باید بیان و اجرای سرراستی داشته باشد.

انیمیشن کوتاه «پیکره» به کارگردانی محسن صالحی‌فر هم آخرین اثر مورد نقد و بررسی در این پاتوق بود. جواد طوسی در این بخش گفت: زمانی که «پیکره» را دیدم ناخودآگاه به یاد یکی از کارهای اولیه مسعود جعفری جوزانی افتادم که در زمان اوایل انقلاب، ایده بسیار خوبی هم داشت. جوزانی در آن مقطع سعی کرد با قصه‌های مولانا، این جنس از انیمیشن‌سازی را تجربه کند و اتفاقاً موفق هم بود. فیلم «پیکره» هم تلاش کرده است با یک بیت شعر آغاز کند و به یک بیان تأویل‌پذیر برسد اما سوال این است که آیا در این انیمیشن کوتاه، زمینه ارتباطی میان مخاطب با این تأویل‌پذیری برقرار شده است یا اثر در دنیای انتزاعی خود محبوس مانده است؟

بخش پایانی این نشست به پرسش و پاسخ حاضران در سالن با فیلمسازان و منتقد مهمان پاتوق اختصاص پیدا کرد.

نوشته جواد طوسی: جایگاه «جذابیت» در سینمای امروز کجاست؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ششمین جلسه از فصل هفتم پاتوق که توسط انجمن سینمای جوانان ایران برگزار می‌شود، فیلم‌های‌کوتاه داستانی «دانته» به‌کارگردانی امین تبار، «سفیدپوش» به‌کارگردانی رضا فهیمی، «یاموسه» به‌کارگردانی امیرمسعود صالحی و انیمیشن کوتاه «پیکره» به‌کارگردانی محسن صالحی‌فرد به نمایش درخواهند آمد.

در این رویداد جواد طوسی، منتقد سینما به‌عنوان کارشناس ویژه جلسه ششم، پس از اکران آثار با کارگردانان فیلم‌های به نمایش درآمده به گفتگو می‌نشیند و آثار را مورد تحلیل و بررسی تخصصی قرار خواهد داد.

اجرای این برنامه را مصطفی ساجدی بر عهده دارد.

فیلم کوتاه «دانته» به‌نویسندگی،‌کارگردانی و تهیه‌کنندگی امین تبار در ژانر «کمدی سیاه» ساخته شده است.

رضا فهیمی «سفیدپوش» را در ژانر «ملودرام» نویسندگی و کارگردانی کرده است؛ این اثر اقتباسی داستان کوتاه «نعلبکی پنیر» نوشته محمد صالح علا و به‌تهیه‌کنندگی رضا فهیمی در انجمن سینمای جوانان رفسنجان و با حمایت مجتمع مس سرچشمه رفسنجان ساخته شده است. این فیلم کوتاه برنده جایزه بزرگ بخش بین‌الملل سی‌و‌هفتمین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران بوده و به آکادمی اسکار ۲۰۲۱ معرفی شد.

«یاموسه» به‌نویسندگی احسان منصوری و کارگردانی و تهیه‌کنندگی امیرمسعود صالحی، فیلمی درام است که در روستای رفیع (هویزه)، هورالعظیم فیلمبرداری شده است.

‌نویسندگی و کارگردانی انیمیشن کوتاه «پیکره» را نیز محسن صالحی‌فرد در ژانر فانتزی برعهده داشته و این اثر توسط انجمن سینمای جوانان نجف‌آباد تهیه شده است.

ششمین جلسه فصل هفتم پاتوق فیلم کوتاه، دوشنبه‌ ۲۳ خردادماه ساعت ۱۵ در پردیس سینمایی چارسو، سالن شماره ۶ برگزار می‌‌شود و شامل نمایش آثار و جلسه نقد و بررسی خواهد بود.

حضور برای تمامی علاقه‌مندان آزاد و رایگان است.

نوشته «جواد طوسی» آثار کمدی سیاه، ملودرام و فانتزی را نقد و بررسی می‌کند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سیروس الوند:

کارگردان و فیلم‌نامه‌نویس سینما و تلویزیون ایران؛ فعالیت خود را به عنوان منتقد در سینمای قبل از انقلاب و در مجلات ستاره سینما و فردوسی آغاز کرد، بعدها با فیلم‌نامه‌نویسی ادامه داد و در سال ۱۳۵۴ موفق به ساخت اولین فیلم سینمایی بلند خود شد. او تا به امروز بیش از ۴۰ فیلم در سینمای ایران ساخته و در سال ۱۳۷۱ با فیلم «یکبار برای همیشه» موفق به دریافت سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی از یازدهمین جشنواره فیلم فجر شد.

پوران درخشنده:

فیلمساز، نویسنده، تهیه‌کننده و کارگردان سینما و تلویزیون ایران؛ فعالیت خود را از سال ۱۳۵۴ با ساخت آثار مستند برای صداوسیما آغاز کرد و تاکنون ۱۲ فیلم در سینمای ایران ساخته و جوایز متعددی را از جشنواره‌های داخلی و خارجی دریافت کرده است. او عضو انجمن‌های فیلمسازان زن آمریکا (WIF)، کارگردانان مستقل آمریکا (IFP) و مرکز بین‌المللی فیلم کودکان و نوجوانان یونسکو (CIFEJ) است.

مهتاب کرامتی:

بازیگر و تهیه‌کننده سینما و تلویزیون ایران؛ فعالیت خود را از سال ۱۳۷۵ آغاز کرد و تاکنون در بیش از ۲۰ فیلم سینمایی و ۵ سریال به ایفای نقش پرداخته و تهیه‌کنندگی یک فیلم سینمایی را بر عهده داشته و جوایز متعددی را از بسیاری از جشنواره‌های داخلی و خارجی کسب کرده است. او از کنشگران حقوق زنان و امور اجتماعی، حقوق کودکان و سفیر حسن نیت و صلح یونیسف است.

آتیلا پسیانی:

بازیگر تئاتر، سینما و تلویزیون ایران؛ فعالیت خود را از سال ۱۳۵۶ با تئاتر آغاز کرده تا به امروز در نزدیک به ۴۰ نمایش، ۷۵ فیلم سینمایی و ۴۵ سریال به ایفای نقش پرداخته و چندین مورد نامزدی و دریافت جایزه از جشنواره‌های متعدد را در کارنامه دارد.

جواد طوسی:

نویسنده و منتقد سینمای ایران؛ فعالیت خود را از سال ۱۳۶۲ با نوشتن نقد برای ماهنامه سینمایی فیلم آغاز کرد و تاکنون با مجلاتی همچون دنیای تصویر، فیلم ویدئو، گزارش فیلم، سینما و روزنامه شرق همکاری کرده است. او عضو هیئت داوران بخش مسابقه سینمای ایران در دوره نوزدهم و بیست‌وپنجم جشنواره فیلم فجر و عضو هیئت انتخاب فیلم‌های بخش مسابقه سینمای ایران و فیلم‌های کوتاه در بیست و دومین جشنواره فیلم فجر بوده، وکیل دادگستری و دبیر کمسیون فرهنگ و هنر کانون وکلای دادگستری مرکز و نایب رئیس انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران است.

همچنین با حکم دبیر جشنواره ملی فیلم کوتاه آنلاین کشف استعداد، آسیه اسدزاده به عنوان مدیر اجرایی، مریم قربانی‌نیا به عنوان مدیر روابط عمومی و سید محمدصادق لواسانی به عنوان مدیر تبلیغات این جشنواره منصوب شدند.

نخستین دوره از جشنواره ملی فیلم کوتاه آنلاین کشف استعداد به دبیری شهرام اسدزاده از ۱۵ تا ۳۰ مردادماه ۱۳۹۹ به صورت آنلاین و در دو بخش رقابتی «فیلم کوتاه» و «استعداد برتر» برگزار می‌شود. آخرین مهلت ثبت نام و شرکت در این جشنواره ۳۱ تیرماه است.

نوشته داوران جشنواره فیلم کوتاه «کشف استعداد» معرفی شدند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

جواد طوسی با اشاره به این که باشه آهنگر فیلمسازی استثنایی است که کماکان در ژانر دفاع مقدس کار می کند ، گفت:  به عقیده من فیلم «سرو زیر آب» از نظر ساخت و پروداکشن همان شیوه سخت و پر مرارت تولید را دارد و فکر می کنم کمتر تهیه کننده ای حاضر شود با چنین فیلمی کنار بیاید. مهم ترین رکن مثبت این فیلم همان اصراری است که فلیمساز و نویسندگان آن بر پیوند قومیت ها و ادیان با یک رخ داد ملی دارند. شاید به دلیل روایت غیر متعارف داستان است که نمی تواند در گیشه بازگشت سرمایه داشته باشد.

طوسی ادامه داد: «سرو زیر آب» در همان ابتدا برای ورود به داستان به مخاطب در باغ سبزی نشان می دهد . باشه‌آهنگر جنبه‌های مثبت قابل دفاع زیاد دارد ، اما نمی دانم چرا بعضی جاها می خواهد روشن فکر باشد.

محمدتقی فهیم در ادامه صحبت های طوسی با تاکید بر این که «سرو زیر آب» یکی از مهم‌ترین فیلم‌های سینمای ایران است، گفت: کم لطفی هایی نسبت به این فیلم صورت گرفت که بخشی به سیاست گذران است و بخش دیگر به فیلم مربوط می شود. به نظر من بهترین فیلم باشه آهنگر همان فیلم فرزند خاک است . فیلم سروزیر آب و ملکه نتوانستند انسجام، پرداخت و روایت درستی که  در فیلم فرزند خاک شاهد بودیم را داشته باشند. در این جا با اثری روبه رو هستیم که در موقعیت  در جا می زند. فیلم پر لوکیشن و از جذابیت های بصری بر خوردار است ، اما از قصه برخوردار نیست . در جریان فیلم با شخصیت هایی روبه رو هستیم که حذف آن ها اتفاق خاصی را رقم نمی زند. در سینمایی که این روز ها شاهد هستیم، سرو زیر آب فیلم خوبی است، اما اگر در مقایسه با کل سینما هنوز فیلم نشده است.

فهیم ادامه داد: در فیلم های آهنگر به جای اینکه به فیلمنامه و داستان توجه شود، به پروداکشن و میزانسن توجه شده است. فیلم نتوانسته است یک افتتاحیه درست را رقم بزند. مخاطب سی دقیقه منتظر است تا به اصل داستان ورود کند. « سرو زیر آب » تک فصل های جذابی دارد اما باید یک افتتاح ، میانه و اختتامیه در خور داستان داشته باشد .

وی افزود: فیلم از یک جایی به بعد سراغ نماد می رود. در واقع پاشنه آشیل سینما  ما دقیقا همین موضوع است. یعنی جایی که فیلمساز باید قصه اش را بگوید، نماد پردازی می کند و وارد دنیایی می شود که برای قالب داستانش مناسب نیست.

در بخش دوم این گفتگو درباره فیلم سینمایی «بمب یک عاشقانه» محمد تقی فهیم گفت: این فیلم ویژگی هایی دارد که مخاطب آن را می پسندد. این فیلم برای معادی یک اتفاق روبه جلو محسوب می شود. من فیلم برف روی کاج ها را یک فیلم شعار زده می دانم . همان نقد هایی که به فیلم آقای باشه آهنگر  وارد است به این فیلم نیز گرفته می شود. این کار یک فیلم نوستالژی است ، اما شاهد از هم پاشیدگی نوستالژی می شویم.

جواد طوسی بر خلاف فهیم «بمب یک عاشقانه» را فیلمی موفق می دانست و گفت: فیلمنامه این اثر در نوستالژی خلاصه نمی شود. در این فیلم شاهد تاثیر پذیریی نسل ها هستیم. ملودرامی که عامدانه در رابطه میترا و ایرج صورت گرفته است ، تاثیر پذیریی عاشقانه اش را در بین نسل نوجوان فیلم می بینیم. پیمان معادی در « بمب یک عاشقانه» می گوید روابط عاطفی و انسانی برایم از روابط ایدئولوژی مهم تر است .

کیوسک برنامه ای تحلیلی است که اتفاقات روز حوزه فرهنگ و هنر را بررسی می کند و شنبه ها پس از خبر شبانگاهی از شبکه سه سیما پخش می شود.

نوشته طوسی: باشه‌آهنگر جنبه‌های مثبت قابل دفاع زیاد دارد/ فهیم: «سرو زیر آب» یکی از مهم‌ترین فیلم‌های سینمای ایران است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی در راستای نحوه رای گیری گفت: ما تمهیداتی در نحوه رای گیری به کار گرفتیم  که حتی رای افراد آگاه تر تاثیر بیشتری در نتیجه نهایی بگذارد. حضور منتقدان با سابقه و پویا تر در کنار منتقدان کم سابقه تردر این آکادمی  شکل گرفت، اما  رای منتقدانی که سابقه و حضور بیشتری در این حوزه دارند، بارم بالاتری دارد. این رویکرد از نظر من یکی از مهمترین راه های رسیدن به نتیجه صحیح درباره هر اثر است.

طوسی در ادامه به تاثیر این جشن بر ذائقه فرهنگی جامعه اشاره کرد: جشن منتقدان فرصتی برای مقابله با رکود فرهنگی است. ما همواره به بقای این جشن اصرار می ورزیم، اما هدف از این خواسته ما جاه طلبی نیست، بلکه تغییر ذائقه جامعه به سمت آثار شایسته تر است. این محفل جایی برای تجلیل از بزرگان است، حتی آنها که به دلیل کهولت در سال های اخیر کارنامه پر باری ندارند ، اما گذشته فعال و درخشانی دارند. همچنین بسیاری از هنرمندان که قابلیت های آثارشان در جشنواره های دیگر دیده نشده، در این جشن از آن ها تقدیر می شود. با توجه به رویکرد اینچنینی عوامل جشن منتقدان، نگاه هنرمندان به این جشن سمت و سوی دیگری دارد. نکته قابل توجه نقطه اشتراک منتقدان و سینماگران است، هر دو قشر برای اعتلای سینما تلاش می کنند. ما اگر یکدل و متحد شویم نتایج مثبتی در راستای هدف مشترکمان، می گیریم و به همین خاطرهمگی در این محفل گرد هم می آییم.

او تاکید کرد: جشن منتقدان شاید عامل ترغیب گری برای من وشما باشد تا در بدترین شرایط روحی و اجتماعی جامعه، نگاه مثبتی به هم صنف هایمان پیدا کنیم.این جشن علاوه بر بخش حرفه ای و تخصصی، از جهت رفتار شناسی صنفی نیز اهمیت دارد. این جشن نقطه ای آرمانی است و به نوعی ویترین فرهنگی انجمن منتقدان است. این ویترین همیشه و حداقل در دوره هایی که بنده به طور کامل حضور داشتم، با کم کاری همراه نبوده است. ما سعی داریم این جشن آبرومندانه برگزار شود. درباره معنی آبرومندانه در خصوص این جشن توضیح کوتاهی بدهم. ببینید تنها طراحی و تهیه یک تندیس برای اهدا به هنرمندان نیازمند یک طراح ماهر است. این لوح و تندیس باید نمایانگر فرهنگ و هنر باشد. تهیه چنین المانی هزینه هایی طلب می کند. من با هزینه های زیاد برای جشن آن هم در شرایط فعلی جامعه موافق نیستم، اما معتقدم باید حداقل ها را به یاری بنیاد های استحفاظی مرتبط از جمله، خانه سینما و فارابی فراهم کنیم. به هر حال در ادوار گذشته با آنچه در اختیار بود، مراسم به بهترین نحو اجرا شد.

او در پایان به دبیری یازدهمین دوره از این جشن توسط جعفر گودرزی پرداخت : اعضای مختلف باید مسئولیت را بر عهده بگیرند. جعفر گودرزی با سابقه بالا در مطبوعات، دبیری جشنواره های کودک و نوجوان، اجرای مسئولیت هایی در بنیاد فارابی و عضویت در انجمن منتقدان ونویسندگان طی سال های متمادی، برای دبیری یازدهمین جشن منتقدان و نویسندگان سینما بهترین انتخاب هستند. امیدوارم موفق باشند.

نوشته جواد طوسی: جشن منتقدان فرصتی برای مقابله با رکود فرهنگی است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

احمدرضا درویش: ملاقلی‌پور صادق، دغدغه مند و متعهد بود

درویش گفت: ملاقلی‌پور ظاهر و باطنش یکی و با خود صادق بود. اگر چه در ظاهر انسانی جدی و خشن به نظر می‌رسید اما درونی دریایی داشت. او در عرصه دفاع مقدس پیشتاز است و به خوبی و زیبایی این دوران را به تصویر کشید.

کارگردان فیلم دوئل خاطر نشان کرد: دغدغه ملاقلی‌پور دغدغه وسیعی بود. او یک انسان معترض، دغدغه مند و متعهد بود اما اعتراض او به رعایت نشدن ارزش‌ها بود و این اعتراض در فیلم‌هایش کاملاً مشهود است. ملاقلی‌پور در فیلم‌هایش اعتراض می‌کند اما در پایان فیلم چراغ‌هایی را روشن می‌گذارد و این گواه متعهد بودنش است.

منوچهر محمدی: کاغذبازی‌های اداری فرصت ساخت فیلمهای بیشتر را از آقا رسول گرفت

در ادامه این مراسم منوچهر محمدی تهیه کننده فیلم سینمایی «میم مثل مادر» گفت: افتخار داشتم در آخرین کار رسول با وی همکاری داشته باشم؛ اثری که هنوز بعد از گذشت ده سال می‌توان با لذت آن را تماشا کرد، چون هر آنچه در آن دیده می‌شود عشق و علاقه است. اما افسوس که فرصت نشد در «عصر روز دهم» با وی همکاری مجدد داشته باشیم چون اگر این اتفاق رخ می‌د‌اد معتقدم اثری تحسین‌برانگیز در حوزه فیلم‌های عاشورای خلق می‌شد.

محمدی افزود: حدود دو هفته با وی در سفری به کربلا همسفر بودم؛ در این مدت بسیاری از نکات را فهمیدم که سال‌ها دوستی من با رسول آن را برای من مشخص نکرد؛ آن هم اینکه وی عاشقانه اباعبدالله(ع) و عاشورا را دوست داشت اما این عشق خود را به صورت شعار فریاد نمی‌زد بلکه در کارش آن را نشان می‌داد؛ به همین دلیل می‌گویم اگر «عصر روز دهم» تولید می‌شد کاری خیره‌کننده در حوزه عاشورا ساخته شده بود.

این تهیه‌کننده سینما با بیان اینکه در دوران حیات ملاقلی‌پور سختی‌های بسیاری بر وی رفت گفت: رسول حداقل می‌بایست ۴ یا ۵ فیلم بیشتر از آن چیزی که هم‌اکنون ساخته، کارگردانی می‌کرد اما همیشه وی درگیر کاغذبازی‌ها بود که سرعت فیلمسازی وی را کند می‌کرد. برای همین هم‌اکنون از مسئولان وزارت ارشاد تقاضا دارم که کم کاری‌های خود در زمان حیات رسول را جبران کرده و با حمایت از پسرش که فیلمساز خبر‌ه‌ای است از راه و آرمان‌های ملاقلی‌پور حمایت کنند.

تهیه کننده فیلم «‌میم مثل مادر» در بخش دیگری از سخنانش گفت: هرگاه یاد لحظاتی که در ساخت این فیلم با رسول ملاقلی‌پور تجربه کردم، می‌افتم، اشک در چشمانم حلقه می‌زند، چون می‌دیدم چگونه وی عاشقانه با کودکان معلول رفتار می‌کند، وی با خنده بچه‌ها می‌خندید و با گریه‌هایشان اشک می‌ریخت.

محمدی با تاکید بر اینکه‌ای کاش حمایت‌ها از رسول ملاقلی‌پور به بعد از فوت وی مختص نمی‌شد، گفت: چرا ما باید در سینما به گونه‌ای عمل کنیم که تنها بعد از مرگ هنرمندان به یاد آنها بیفتیم؛ آن هم سینماگرانی نظیر رسول ملاقلی‌پور که با عشق به انقلاب و اسلام وارد هنر شدند، پس از رفتار گذشته خود درس بگیریم و در ادامه هنرمندانی که دغدغه انقلاب دارند جدی گرفته و از فعالیت‌هایشان حمایت کنیم.

در ادامه این مراسم فیلم مستند کوتاهی از رسول ملاقلی‌پور به کارگردانی پوریا آذربایجانی نمایش داده شد و پس از آن‌هادی حجازی‌فر که سابقه همکاری با رسول ملاقلی‌پور را بعنوان بازیگر فیلم مزرعه پدری داشت در سخنانی کوتاه درباره زنده‌یاد رسول ملاقلی‌پور صحبت و به بیان خاطره پرداخت.

هم‌چنین جمشید‌هاشم‌پور که معمولا در محافل سینمای کمتر حضور دارد و اصلا هم اهل گفت‌وگو نیست و انتظار می‌رفت در این مراسم صحبت‌های مفصل و جالبی از همکاری‌اش با رسول ملاقلی‌پور شنیده شود، متن کوتاهی را قرائت کرد که در آن ضمن تسلیت دوباره برای فقدان این فیلم ساز اشاره شده بود که این بازیگر با رسول ملاقلی‌پور در پنج پروژه‌ سینمایی همکاری داشته که در جشنواره‌های مختلفی مورد تقدیر قرار گرفته است.

جمال شورجه: اگر ملاقلی‌پور الان هم زنده بود، تغییری نکرده بود

جمال شورجه نیز در سخنانی یاد و خاطره زنده یاد ملاقلی‌پور را گرامی داشت و گفت: ایشان شخص مشاوره پذیری بود علی‌رغم اینکه گنجینه اطلاعات و ذوق هنری بود. من توفیق داشتم دستیار ایشان بودم در فیلم «پرواز در شب» بودم که زنده یاد سلحشور هم نقش نریمان را در آن ایفا کرد و شبانه روز با هم بودیم آن هم در شهرکی که شبیه به امروز نبود. رسول بنیان‌گذار دفاع مقدس و ترکیب دفاع مقدس و مذهب بود.

وی تصریح کرد: او اهل صحبت بود و اگر الان هنوز هم زنده بود، تغییری نکرده بود و حقیقتا مانند شیشه بود که می‌توان او را دید. توفیق نبود سینما از وجود ایشان بهره ببرد و در نهایت تشکر می‌کنم از عزیزانی که این محفل را فراهم کردند.

گلایه علی ملاقلی‌پور از برخی شیطنت‌ها

علی ملاقلی‌پور در بخش پایانی برنامه گفت: ۱۰ سال از فوت پدر گذشت و خوشحالم که شخصیت ایشان درست توصیف شد. همه دوستان ایشان تلاش کردند که ایشان درست تصویر و توصیف شود اما برخی شیطنت کردند و صحبت‌های پدر را در مقابل فیلم رستاخیز قرار دادند. من صحبت‌های پدر را در یک برنامه تلویزیونی به ایشان رساندم اما ایشان از انتشار این برنامه پرهیز کردند. خیلی دوست داشتم در این سال‌ها آثار پدرم نقد و بررسی شود و معتقدم کاراکتر فیلمسازی پدرم قابل نقد است.

جواد طوسی: سینمای امروز فاقد آرمان خواهی و عدالت خواهی است

جواد طوسی منتقد و کارشناس سینمای ایران نیز در انتهای مراسم گفت: اگر به کارهای رسول ملاقلی‌پور دقت کنیم و حال امروز سینما را ببینیم، جای خالی ایشان را بیشتر احساس می‌کنیم. بدا به حال هنرمندی که به طبقه خودش پشت کند. رسول یکی از هنرمندان دغدغه‌مندی بود که هویت، شناسنامه و پایگاه اجتماعی‌اش را در تمام آثار او می‌توان دید. حس عدالت‌خواهانه در آثار ملاقلی‌پور بار معنایی متفاوتی دارد.

وی در پایان گفت: او در انتقال این حس متفاوت با حاتمی‌کیاست اما فصل‌های مشترکی نیز دارند. امروز شاهد فقدان آرمان خواهی و عدالت‌خواهی پایمردانه در آثار سینمایی هستیم. امیدوارم فیلمسازان نسل او این عدالت خواهی را در آثارشان زنده کنند و رنگ دیگری به سینما ببخشند زیرا خلاء این نوع آثار دیده می‌شود و جامعه خلع سلاح شده است.

گفتنی است در انتهای مراسم لوح یادبود و هدایایی سوی سازمان فرهنگی رسانه‌ای اوج به پاس یک عمر فعالیت در سینما به جمشید‌هاشم‌پور توسط همسر ملاقلی‌پور اهدا شد و برای اهدای لوح تقدیر و هدیه دهمین سالگرد فقدان زنده یاد ملاقفلی‌پور نیز هدیه‌ای از سوی سازمان هنری رسانه‌ای اوج توسط احمدرضا درویش به همسر ملاقلی‌پور اهدا شد.

احمدرضا درویش، جمشید‌هاشم‌پور، جواد اردکانی، محمدرضا فرهنگی، احسان محمدحسنی، حبیب والی‌نژاد،‌هادی حجازی‌فر، جمال شورجه، علی شاه‌حاتمی، منوچهر محمدی، پوریا آذربایجانی، جواد طوسی و… از جمله چهره‌های حاضر در جلسه بودند.

نوشته مراسم پاسداشت رسول ملاقلی‌پور در نخلستان اوج برگزار شد/ احمدرضا درویش: ملاقلی‌پور صادق، دغدغه‌مند و متعهد بود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی ادامه داد: پیش تر ما جشنواره فیلم های کوتاه یک دقیقه ای را  که تا حدودی شبیه به همین جشنواره است داشته ایم. به واقع اگر بخواهیم با نگاه نقادانه این اتفاق را بررسی کنیم باید گفت اینگونه جشنواره ها عملا تفاوت چندانی با هم ندارند و صرفا اسامی و عناوین متفاوتی را در بر می گیرند.

وی با بیان اینکه فارغ از شرایط برگزاری چنین جشنواره ها و اضافه شدن عناوین گوناگون به آنها، مدیران و برنامه ریزان چنین اتفاقات و ایونت هایی با یک فکر و نگاه از پیش تعیین شده و با نگرشی آسیب شناسانه دست به برگزاری آنها می زنند، عنوان کرد: به اعتقاد من این نگرش از پیش تعیین شده و چارچوب مند لازمه شکل گیری این گونه اتفاقات هنری ـ فرهنگی است.

رئیس انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی اضافه کرد: باید دید تعریف درستی از فیلم های مینیمال در ذهن مدیر یا مدیران برگزارکننده این جشنواره وجود داشته یا خیر. به علاوه با توجه به شرایط فعلی جامعه ما، ساختار فیلم های مینیمال از لحاظ فرم، قالب و محتوا،  تناسبی با این شرایط دارد یا خیر. این موارد نکات کلیدی و مهمی است که در تشخیص ضرورت تولید و ساخت این گونه فیلم های کوتاه، بسیار حائز اهمیت و شایان توجه است.

وی بر این باور است اگر این جشنواره بخواهد با سایر جشنواره های مشابه تفاوت داشته باشد می بایست فرم نوینی را نیز ارائه دهد. به عنوان مثال می توانند با برگزاری یک ورک شاپ در حاشیه این جشنواره، جلسات تخصصی را به مفهوم فیلم های مینیمال و مصادیق آن در سینمای ایران اختصاص دهند. این که اساسا ساختار فیلم های مینیمال تا چه حد با شرایط جامعه ما مناسبت فرهنگی، فردی، اجتماعی و … سازگاری دارد؟

وی ادامه داد:  مسئله  حائز اهمیت دیگر در این میان بررسی این نکته است که فیلم های مینیمال به چه میزان  همخوان با اقتضائات یک جامعه روشنفکری اروپایی بوده و آیا می توان نسخه های اروپایی را برای جامعه ای مانند ایران به کار ببریم یا خیر؟ در صورتی که پاسخ مثبت باشد باید دید موارد پیشنهادی و نمونه های موفق و ناموفق کدام هستند.

به گفته وی، در واقع زمانی که صحبت از فیلم هایی با شکل و فرم مینیمال می شود، ناخودآگاه موضوع ساخت فیلم های سینمایی مبتنی بر حرکت و چرخش دوربین روی دست به ذهن متبادر می شود؛ شیوه ای که در سال های اخیر در سینمای ایران به یک اپیدمی بدل شده است، در حقیقت این مسئله در ذهن شکل می گیرد که باز هم شکل و فرمی جدید وارد سینمای ایران خواهد شد که به مرور تبدیل به اپیدمی شده و آن حس و حال و کیفیت نخستین اش را از دست خواهد داد.

وی گفت: به هر طریق هر فکر نو و تازه‌ای که همراه با خلاقیت و نوآوری باشد مطلوب است، اما سیر انتقال و استناد آن مهم است، این که اجرای آن به چه صورت خواهد بود و  ضرورت آن چه هست. در واقع می بایست توجه زیادی وجود داشته باشد تا شیوه غلط و انحرافی در پیگیری این سبک دنبال نشود و آدرس نادرستی به فیلمسازان جوان و کم تجربه داده نشود.

طوسی خاطرنشان ساخت: بنابراین اگر راهنمایی ناصحیح باشد به جای اثرگذاری مثبت، آسیب زننده خواهد بود. به هر طریق هر جشنواره ای نقاط قوت و ضعفی دارد و امیدوارم این جشنواره با نگاهی دقیق راه درست را پیش گیرد.

نوشته هر فکر تازه‌ای همراه با خلاقیت و نوآوری مطلوب است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

جشنواره فیلم فجر سوای از اینکه جدول اکران فیلم های سال آینده سینمای ایران را برای ما ترسیم می کند موضوعات فیلم های آن هم  می تواند بازتابی از رخدادهای جامعه ایی که در آن زندگی می کنیم باشد، این رخدادها و اتفاقات همان مضامین اجتماعی فیلم ها را شامل می شود که با نگاه های مختلف فیلمسازان همراه است؛ اما آیا فیلم های اجتماعی جشنواره امسال می توانند تامین کننده نیازهای خانواده ها و پاسخ گوی سلائق مختلف مخاطبان باشند؟

گزارش پیش رو به بررسی فیلم‌های این دوره از جشنواره فجر و کارکردهای اجتماعی آن می‌‎پردازد که از نظر می گذرانید:

جواد طوسی: اغلب فیلمسازان نگاه ژورنالیستی داشتند

جواد طوسی رئیس انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی در گفت و گو با سوره سینما در همین خصوص بیان کرد: وجه قالب فیلم های جشنواره امسال نگرش اجتماعی داشتند و حدیث نفس  این زمانه بودند.

وی با بیان اینکه این نگاه دغدغه مند، تعداد قابل توجهی از آثاررا شامل می شود ادامه داد: چنین نگاه جاری در فیلم ها به شرایط معاصر جامعه ما بر می گردد؛ جامعه ایرانی سرشار از مصائب و ناهنجاری های گوناگون است که نقطه اولیه اش را می توانیم در شکاف طبقاتی موجود و مناسبات نامتوازن اقتصادی و فروپاشی اخلاقیات بدانیم.

به گفته وی، در این دسته از فیلم های اجتماعی، رخدادها، کنش ها و واکنش ها عمدتا، به نمایشی تلخ و تراژیک منتهی می شوند و نقاط دراماتیک قصه و روایت را پوشش می دهند؛ این عصبیت و کشمکش هایی که گستره اجتماعی را در برمی گیرد، نشان می دهد که انسانها در شرایط متفاوت چگونه شمایل و ساحت انسانی خود را از دست داده اند.

طوسی در ادامه گفت: اما اشکال اساسی اغلب این فیلم ها اکتفا به نشان دادن بحران و شکاف طبقاتی و رابطه های شکننده و متزلزل و دفرمه عاطفی در وضعیت دگرگون شده کنونی است. در شرایطی که چنین نگاه و واکنشی را در افراد مختلف جامعه از راننده، مسافرین تاکسی و مترو و نوشته های مطبوعاتی و رسانه ای و… می بینیم محدود شدن فیلم های اجتماعی این دوران به عکسبرداری از واقعیت فضیلت نیست.

وی افزود: به عقیده من باید سینماگر فراتر از این واقع نمایی و نگاه ژورنالیستی، دیدگاه و موضع داشته باشد و از این ناهنجاری ها، کشمکش ها و مقابله  های انسانی و برخوردهای تخت و مستقیم با طبقه متوسط و اقشار فرودست جامعه عبور کند و پیشنهاد سازنده و نگرش باورپذیر آرمانی داشته باشد. اینجاست که می توان زمینه ساز ثبت اثری عمیق به عنوان یک سند زنده، ماندگار و جریان ساز شد تا در بایگانی  این سالها مختومه نشود.

رئیس انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی گفت: درچنین موقعیت حساس تاریخ کنونی فیلمساز اجتماعی نگر باید نگاه محتاطانه خود را کنار بگذارد و به جسارت در انتخاب مضمون و دستیابی به فرم و قالب مناسب هوشمندانه برسد. برای آنکه سینمای اجتماعی در این نمایش انبوه حالت دافعه آمیز پیدا نکند، می باید به درک عمیق در فرم، محتوا و نگاه جامعه شناسانه معاصر رسید.

وی همچنین، در بخش دیگری از صحبت خود گفت: این فیلم های اجتماعی می تواند مثل «قاتل اهلی» مسعود کیمیایی آگاهانه با زبان و لهجه شعار حرف زمانه اش را بزند و به میزانسنی دلخواه دست یابد و زبان بصری مدیوم سینما را هم رعایت کند. از زاویه ای دیگر، می توان از طریق یک عاشقانه متفاوت و پرکنتراست همچون «رگ خواب» حمید نعمت الله به نگرشی اجتماعی از روابط و مناسبات سست و بی بنیان این دوران دست یافت.

وی گفت: منتقد و بیننده سینمای اجتماعی می باید مبتنی بر درک درست این رسانه و مبانی جامعه شناختی قواعد بازی در این حوزه را خوب بلد باشد .

ابراهیم داروغه‌زاده: منتقدان هم فیلم ها را دوست نداشتند

مدیرعامل موسسه آوای هنر سلامت و دبیرجشنواره فیلم سلامت  نیز در این گفت و گو شرکت کرد و توضیح داد: فیلم هایی که هر سال در جشنواره فجر نمایش داده می شود تولیدات یکسال سینمای ایران است و نشانه ای از حال و هوای فیلمسازان را نشان می دهد.

وی درخصوص اینکه فیلم های جشنواره چقدر متاثر ازفضای جامعه امروز است گفت: حال و هوای فیلمسازان هم، برگرفته از دل اجتماع است؛ چرا که آنها هم جزوی از جامعه ما هستند.

داروغه زاده در بخش دیگری از صحبت خود گفت: به این نکته باید توجه کرد که فیلم یک فیلمساز محصول شرایطی است که در آن کار می کند و محدودیت هایی که برای ساخت فیلمش دارد بر می گردد؛ به طور مجموع سیاست هایی که دولت در سال اتخاذ می کند و محدودیت ها و شرایط سیاسی کشور همه با هم حس وحال فیلمساز را می سازد و این در فیلم ها نمود پیدا می کند.

این مدیر با بیان اینکه  جشنواره فیلم فجر کارنامه کل جریان فرهنگی و سیاسی کشور است ادامه داد: فیلم هایی که من امسال در جش فجر دیدم بیشتر محافظه کارانه بود و ما واکنشی را نسبت به این فیلم ها ندیدیم .

داروغه زاده با بیان اینکه فیلم ها فاقد مفاهیم جسورانه بود افزود: برای منتقدان هم این فیلم ها جذابیت نداشت.

وی در بخش دیگری از صحبت خود گفت: فیلم های جشنواره فجر ترسیمی از اکران سال آینده ما هستند، من بعید می بینم این فیلم هایی که امسال در جشنواره فیلم فجر دیدم با مخاطب ارتباط برقرار کند، در واقع، سال آینده گیشه سینمای ایران نمی تواند شاهد رونق باشد مگر اینکه فیلم هایی که نتوانستند به جشنواره فجر راه پیدا کنند آن کیفیت مطلوب را دارا باشند.

علیرضا رئیسیان: اکثر فیلم های جشنواره غلط اجرایی داشتند

علیرضا رئیسیان در گقت وگو با سوره سینما بیان کرد: اساسا در سال های اخیر اپیدمی فیلم های اجتماعی بیش از اندازه گریبان سینمای ایران را گرفته و چون محدودیت موضوعی هم وجود دارد تمرکز روی موضوعات اجتماعی بیشتر از گذشته است.

وی ادامه داد: متاسفانه، در ساخت این فیلم ها هم کمتر پژوهش و مطالعه ای صورت گرفته و مشاوره خوبی هم در این فیلم ها ندیدم و این باعث تلخی گزنده ای در فیلم ها شده که این خود فشار روانی بی موردی را بر تماشاگر وارد می کند.

کارگردان فیلم «چهل سالگی» به صحبت هایش ادامه داد: فیلم هایی که در جشنواره امسال دیده می شود تحت تاثیر فضایی است که در دو سه سال اخیر در سازمان سینمایی شکل گرفته، نه کنترل استاندارد سینمایی بر فیلم ها می شود و نه کنترل هدایتی. این درحالیست که سازمان سینمایی وظیفه سیاست گذاری در سینما را بر عهده دارد.

رئیسیان گفت: چنین عملکردی باعث شده جوانان سراغ چنین موضوعاتی بروند که نه تحلیلی بر ساخته خود دارند و نه از مشاوره درستی در فیلمشان بهره برده اند که نتیجه اش این می شود که فیلم ها عبوس در مضمون و اکثرا،  با غلط های اجرایی فراوان ساخته می شوند.

این کارگردان ادامه داد: فیلم های جشنواره فجر امسال بیشتر شبیه «ابد و یک روز» و با نگاهی تقلیدی ساخته شده و یا از کارهای اصغر فرهادی تاثیر شدید گرفتند که این واقعا جای تاسف دارد.

وی با بیان اینکه فیلمسازان به مراتب خوبی هم که طرح مسائل جدید در فیلم هایشان داشتند هم در این دوره جشنواره دیدیم گفت: اما تعدادشان  خیلی اندک بود؛ این درحالیست که سینمای بالنده و در حال رشد باید طرح موضوع کند و با فرم درست و اجرای خوب و با پشتوانه  پژوهشی فیلم  بسازد.

علی‌اکبر ثقفی: فیلم اولی‌ها کیفیت بهتری داشتند

علی اکبر ثقفی با بیان اینکه فیلم های جشنواره امسال فیلم های پاستوریزه شده ای بودند گفت: فیلم های امسال به نسبت سال گذشته از کیفیت ضعیف تری به مراتب برخوردار بودند.

وی افزود: فیلم های انتخاب شده بیشتر روایت محافظه کارانه داشتند به همین دلیل در طرح موضوع الکن باقی می ماندند و ما موضوع جدید و نویی را در فیلم ها نمی دیدیم.

این تهیه کننده با بیان اینکه فیلم های فیلمسازان مدعی از کیفیت مطلوبی برخوردار نبود گفت: به اعتقاد من تنها چند جوان فیلم اولی  بودند که فیلم هایشان از ویژگی های خوبی برخوردار بود. فیلم های فیلمسازان قدیمی هم چندان قابل تامل نبود و موضوع و ساختار قدرتمندی نداشت.

وی ادامه داد: همواره سیاست افراط و تفریط برای سینمای ایران خطرناک بوده است به این معنی که سال گذشته فقط بیست و دو فیلم در بخش مسابقه نمایش داده بودند و امسال چهل و چهار فیلم که بخش مسابقه و خارج از مسابقه هیچ فرقی میانشان وجود نداشت.

ثقفی گفت: در جشنواره فجر امسال خلاقیت هنری، زیبایی شناسی و ارتقاء تصویری شاهد نبودیم حال آنکه ذات جشنواره یعنی بروز و ظهور خلاقیت.

وی با بیان اینکه ذات سینما یعنی تجزیه و تحلیل ادامه داد: متاسفانه عده ای جشنواره را تنها در عکس و خبر و فرش قرمز می بینند در صورتی جشنواره به این مسائل خلاصه نمی شود؛ باید برای فیلم خوب احترام قائل بود. متاسفانه سینمای هنر و تجربه امسال در جشنواره متولی نداشت و انگار تنها می خواستند به ارائه آمار بپردازند و سینمایی هم که به این فیلم ها اختصاص داده بودند مهجور بود.

نوشته آیا فیلم‌ها می‌توانند تامین کننده نیازهای خانواده‌ها و پاسخ‌گوی سلائق مخاطبان باشند؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

ابوالحسن داودی در این قسمت از برنامه «سینما دو» گفت: «در فیلمسازی به شرایط روز جامعه توجه می کنم.» از نظر او مهمترین چیزی که او طی دوران فیلمسازی اش رعایت کرده تحمیل نکردن علایق و قضاوت هایش به مخاطب است.

کارگردان فیلم تقاطع همچنین اضافه می کند: « بسیاری از اشکالات جامعه ما به همین قضاوت های سطحی برمی گردد. خود را نسبت به همه چیز آن قدر دانا می دانیم که بر اساس آن همه چیز را تحلیل می کنیم. دانش ما نسبت به همه چیز یک دانشِ محدود است و بر این مبنا نباید درباره همه چیز قضاوت کرد و حکم مطلق داد. “رخ دیوانه” هم درباره این است که قضاوت نکنیم. اول از همه هم باید خودم را قضاوت نکنم و باورها، آرمان ها و علایقم را به عنوان واقعیت در فیلم معرفی نکنم.»

کارگردان “رخ دیوانه” در ادامه به فیلمساز به عنوان عضوی از جامعه اشاره کرد که از فضا نیامده و ناخودآگاه شرایط جامعه در حرفه او تاثیر می گذارد. داودی بیان داشت: فیلمساز حتی حساسیت بیشتری در خصوص اتفاقات و تحولات جامعه خود را دارد بنابراین اگر من به عنوان یک کارگردان یا نویسنده به سراغ یک اثر کمدی می روم به دو دلیل است؛ اول روحیه خودم که به این فضای طنز نیاز دارد و دیگری شرایط جامعه که منتظر یک تلطیف فضاست.

ابوالحسن داودی : فیلم جدیدم لحن، بیان و ساختاری متفاوت از «رخ دیوانه» دارد

داودی در «سینما دو» با نگاهی به فیلمسازی “درباره” و “برای” نسل جوان اظهار داشت: در تجربه قبلی خود «تقاطع» تلقی خودم را راجع به اینکه چه چیز بد و چه چیزی خوب است را ارائه کردم که اولین بازخورد از نمایندگان نسل جوان در اطراف خودم که دختر و پسرم بودند این بود که نیک و بدِ این فیلم قضاوت شما درباره خوب و بد است و نه آنچه واقعیت دارد. به همین دلیل وقتی سراغ “رخ دیوانه” رفتم تاکیدم این بود که قضاوت را خودمان را به هیچ وجه قرار نیست تسری بدهیم.

او ادامه داد: بحث منِ فیلمساز این نیست که نسل جوان بی پایه و اساس است؛ بلکه این نسل شاخصه ها و ویژگی های خود را دارد که شامل زبان و فرهنگ خودشان می شود. نسل امروز در زمان حال زندگی می کند؛ فلسفه آنی بودن و استفاده از زمان حال هم من را به ا نتخاب قطعاتی از رباعیات خیام سوق داد که در انتهای فیلم از آن استفاده کردم.

داودی تصریح کرد: بنابراین احساس می کنم چون در قبال مخاطبینم مسئولم باید اعتماد این نسل را حفظ کنم و به شکلی بخشی از تجربیات و قضاوتم را به لابلای تصاویر نشان دهم اما آنها را به مخاطب تحمیل نکنم. اما می توانم بگویم فیلم جدیدم ساختاری متفاوت با فیلم “رخ دیوانه ” دارد.

جواد طوسی: فیلمسازی ابوالحسن داودی تابع شرایط جامعه است

جواد طوسی در برنامه سینما دو که پنجشنبه ۳۰ دی ماه با نگاهی به آثار سینمایی ابوالحسن داودی از شبکه دو سیما پخش شد؛ اظهار داشت: اگر بخشی از آثار داودی به طنز آمیخته؛ فیلم هایی نظیر «مرد بارانی» و «تقاطع» هم در کارنامه او کم نیست. بنابراین می توان گفت فیلمسازی ایشان تابع شرایط جامعه است.

او در خصوص نگاه داودی در فیلم «رخ دیوانه» اذعان داشت: داودی در مقام خالق این اثر انگار به عنوان یک نسل قدیمی تر نقش راهبری برای خود قائل نیست و خود را هم طراز با نسلی قرار می دهد که در فیلم تصویر می شود.

طوسی معتقد است جواب دادن فیلم در گیشه نیز از جمله نشانه های هم عصر بودن فیلم با واقعیت های عینی و ملموس جامعه است. این فیلم در عین حال که مرعوب شرایط نمی شود؛ در دل جوش خوردن رابط های فیلم؛ گسست هایی را نیز به نمایش می کشد. شکننده بودن روابطی که عوامل آن در فیلم نشانه گرفته شده به هر حال نباید فراموش کنیم که داودی به قصه گویی در فیلم اعتقاد و علاقه دارد.

او پیرامون این پرسش محمد خزاعی مجری- کارشناس برنامه که آیا “رخ دیوانه” قصد پرداختن به بحران هویت را دارد، پاسخ داد: اقتضائات جامعه این مساله را ایجاد کرد که نسل جدید را در معرض نگاه ها و زاویه دیدهای مختلف فیلمسازان قرار داد. از فیلم هایی چون من ترانه ۱۵ سال دارم، دختری با کفش های کتانی، دربند، آرایش غلیظ و بسیاری از آثار اجتماعی سینمای ایران نسل جوان را هدف گرفته اند.

طوسی سپس اضافه کرد: سوالی که اینجا مطرح می شود این است که آیا باید تنها ناظر و راوی شرایط این نسل بود و یا اینکه در مواردی می توان پیشنهادی هم ارائه داد؟ به نظرم فیلمساز می تواند نظر خود را بیان کنید اما شیوه این اظهار نظر مهم است.

بیتا منصوری : اگر کارگردان «رخ دیوانه» همسرم نبود باز هم تهیه کننده این کار می شدم

بیتا منصوری که در قاب ملاقات برنامه سینما دو حضور داشت با اشاره به جامعه جوان کشورمان گفت: با توجه به ترکیب سنی جوان کشورمان به نظرم هر چقدر به این قشر پرداخته شود، کم است. رخ دیوانه هم به خوبی با این قشر ارتباط پیدا کرد و مخاطب جشنواره هم به این فیلم بها داد که نشان داد این فیلم در اکران عمومی هم می تواند موفق باشد.

فیلم «تقاطع» هم فیلمی برای جوانان بود اما این خرده را از ما می گرفتند که این تصویر واقعی ما نیست و تصوری است که نسل قدیمی تر از ما دارد. اما فکر می کنم «رخ دیوانه» جوان ها را از دید خودشان نشان داد.

او درباره همکاری با ابوالحسن داودی در مقام یک تهیه کننده اظهار داشت: به هر حال وظایف شغلی من و همسرم در سینما مقابل هم قرار می گیرد اما طی سال ها همکاری به یک تعامل مفید و سازنده برای رسیدن به نتیجه مطلوب رسیده ایم و من نیز معتقدم فیلمی که به روی پرده می رود امضای کارگردان را بر خود دارد.

سروش صحت : در حال نگارش یک فیلمنامه هستم

مهمان دیگر «قاب ملاقات» برنامه سینما دو، سروش صحت بود که به نگارش یک فیلمنامه جدید اشاره کرد. او که در اولین تجربه سینمایی خود در فیلم «نان، عشق، موتور هزار» ابوالحسن داودی ایفای نقش کرده در خصوص این همکاری معتقد است: من با این فیلم در سینما شناخته شدم. به عنوان آخرین گزینه ای که تست دادم شانس این را داشتم که در این فیلم بازی کنم.

صحت درباره رخ دیوانه گفت: این فیلم روایت های مختلف را از زاوایای گوناگون نشان می دهد. درست مثل خود زندگی که ما فقط یک رویه آن را می بینیم در حالیکه اگر از زاویه دیگری ببینیم؛ قضاوت دیگری خواهیم داشت. به نظرم رخ دیوانه می گوید «زود قضاوت نکنیم».

نوشته ابوالحسن داودی: توهمِ دانایی دلیل بسیاری از مشکلات امروز جامعه است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این فیلم جواد طوسی درباره زندگی حرفه ای مسعود کیمیایی و آثار به یادماندنی این فیلمساز در سینما با وی به گفت وگو نشسته است. در طول فیلم همچنین برخی از لوکیشن های آثار کیمیایی به تصویر کشیده شده است.

عوامل اصلی «قهرمان آخر» عبارتند از: کارگردان: جواد طوسی، تهیه کننده: رضا سلامی، مدیر فیلمبرداری: علیرضا برازنده، موسیقی: ستار اورکی، صدا: جلال حسینی، تدوین: وحید باقرزاده (با همکاری روزبه روحی پور، امین شفیعی)، مشاور رسانه ای: امین اعتمادی، دستیار اول کارگردان و برنامه ریز: علی صفی خانی، دستیار دوم کارگردان: امیر سلامی، دستیار اول فیلمبردار: محمد عزت خواه، مجریان طرح: علی افضلی، رضا اصفهانی زاده، عکس: شهریار شریفی، شاهرخ مظفری، سرمایه گذاران: رضا سلامی، رضا اصفهانی زاده، علی زارعی، منشی صحنه: فرانک کوشافر، مدیر تدارکات: بهرام اسدی، محصول موسسه فیلمسازی موج نو پگاه.

نوشته فیلم مستند «قهرمان آخر» آماده نمایش شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.