ترانه این قطعه توسط زینب ممبینی سروده شده و آهنگسازی آن را اسماعیل خانی بر عهده داشته است.

«عملیات مهندسی» به قلم حسین تراب‌نژاد و میلاد نجفی نوشته شده و در خلاصه آن آمده است: «مگه شما نمی‌بینید این برادرای ما رو چه کردن؟ آخه کجای دنیا شما سراغ دارین، کجا تاریخ به یاد داره، کجا شما دیدین که پوست سر یک انسان رو بکنن؟ کجا سراغ دارین پوست صورت رو زنده زنده از بدن جدا کنن؟»

این سریال محصول مرکز سیمافیلم بوده و مجری طرح آن مؤسسه فرهنگی هنری صاد است.

حمید گودرزی، مریم سعادت، علی دهکردی، ثریا قاسمی، محمود پاک‌نیت، نادر سلیمانی، رضا فیاضی، یوسف تیموری، مرتضی امینی‌تبار، سوگل طهماسبی، یاسمن معاوی، خیام وقار کاشانی، مهدی ماهانی، دانیال نوروش، ناهید استواری، نگار جوکار، محمد فیلی، شهین تسلیمی، مهری آل‌آقا، سارا والیانی، میلاد رفاقتی، یاسین مسعودی، احمد جعفری، امیرحسین شام‌بیاتی و مهرشاد امینی برخی از بازیگران «عملیات مهندسی» aهستند.

عوامل اصلی سریال «عملیات مهندسی» به این شرح است: مدیر فیلم برداری: محمد افسری، مدیر صدابرداری: علی ظهوری، طراح گریم: سیامک احمدی، طراح صحنه: فرهاد عزیزی فر،طراح لباس: الهام ارجمند، صداگذار: امین شریفی/علی پزشکی، تدوین: محمد حسین غضنفری، طراح جلوه های بصری:امیر ولی خانی، طراح جلوه های میدانی: رضا ترکمان، اصلاح رنگ و نور:هانی گلشن فرد،آهنگساز: آرمان موسی پور ، طراح بدلکاری: محمدرضا جنگی، دستیار کارگردان و برنامه ریز: امیر سلیمانی، مدیر تولید: سعید کنگاورنظری، عکاس: سید رضا موسوی، مدیر روابط عمومی: سروناز مظاهری، مجری طرح: موسسه فرهنگی هنری صاد.

نوشته راغب خواننده تیتراژ سریال «عملیات مهندسی» شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«عملیات مهندسی» داستانی اجتماعی را در بستر فضای ملتهب سال‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۶۱ به تصویر می‌کشد. این سریال که توسط حسین تراب‌نژاد نگاشته شده، پرداختی تلخ و واقع‌گرایانه از تحولات تاریخ معاصر کشورمان را روایت می‌کند که در خلاصه آن آمده است:

«مگه شما نمی‌بینید این برادرای ما رو چه کردن؟ آخه کجای دنیا شما سراغ دارین، کجا تاریخ به یاد داره، کجا شما دیدین که پوست سر یک انسان رو بکنن؟ کجا سراغ دارین پوست صورت رو زنده زنده از بدن جدا کنن؟»

همزمان با اولین خبر رسانه‌ای از این پروژه، لوگوی سریال که توسط محمد روح‌الامین طراحی شده، رونمایی می‌شود. طراحی لوگوموشن سریال نیز توسط علی ساربان‌نژاد انجام شده است.

این سریال محصول مرکز سیمافیلم بوده و مجری طرح آن مؤسسه فرهنگی هنری صاد است.

نوشته سریال «عملیات مهندسی» آماده پخش می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این مجموعه تلویزیونی که در ۱۸ قسمت تولید شده است، هرشب ساعت ۲۰ روی آنتن می‌رود و تکرار آن ساعت ۴ بامداد و ۱۲ ظهر پخش می‌شود.

«سوران» که داستان زندگی امیر سعیدزاده ملقب به سعید سردشتی را در سال‌های ۵۷ تا ۵۹ روایت می‌کند، قصه عشق و وفاداری به خاک وطن است. این سریال با اقتباسی آزاد از کتاب «عصرهای کریسکان» نوشته کیانوش گلزارراغب، به نوعی اولین اثر درباره تحرکات حزب کومله در کردستان و ادای دین به جغرافیای مظلوم آن خطه است.

در خلاصه داستان «سوران» آمده است: «- همین الانم باورم نمیشه، همش میگم نکنه یه خوابِ شیرین باشه که هر لحظه ممکنه ازش بپرم…؟!

– خواب نیست همه چی عین واقعیته. من و تو و بچه‌هامون…»

مهدی نصرتی، علیرضا جعفری، توماج دانش‌بهزادی، مریم کاظمی، مصطفی کولیوندی، محمدرضا صولتی، گلنوش قهرمانی، احمد صدفی، هلن نقی‏لو، روزبه رئوفی، احمد جعفری، علی اکبر اصانلو، ارشیا عبدالهی، آرش نیازی، مدیا ذاکری، حمید محرابی، علیرضا حنفی، شاهو شاهمرادی، سیمین بهفر، مهران نعیمی، با معرفی آسو پاشاپور و با هنرمندی زنده‌یاد حسام محمودی بازیگران این سریال را تشکیل می‌دهند.

سریال «سوران» برای اولین بار خردادماه ۱۴۰۲ به طور همزمان روی آنتن شبکه یک سیما و تماشا رفت و پس از آن از شبکه افق نیز پخش شد.

نوشته «سوران» مهمان مخاطبان شبکه آی‌فیلم می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

*اقتباس «عصرهای کریسکان» تصمیم کل مجموعه بود

ریاحی در ابتدای این گفتگو و در پاسخ به این سؤال که چرا برای اقتباس کتاب «عصرهای کریسکان» را انتخاب کرده است، گفت: پیش از این هم گفتم که این کتاب انتخاب مجموعه بوده است (هم سوره مهر و هم تهیه کننده). پیش از این یک همکاری قبلی با آقای مجتبی فرآورده (تهیه کننده سریال) داشتم که البته هنوز ساخته نشده است. به واسطه آشنایی در آن کار، ایشان صدایم کردند و کتاب «عصرهای کریسکان» را به من دادند. در طول مدتی که قرار شد کار را انجام دهیم دو کتاب «شُنام» و «برده سور» که هر دو را هم آقای گلزارراغب نوشته بودند، خواندم چراکه که آن ها هم تکمیل کننده فضای سریال «سوران» بودند. مثلا در کتاب «عصرهای کریسکان» هم یک فصلی به نام «برده سور» داریم که موقعیتی از دستگیری سعید سردشتی (سوران) است؛ اما اصل ماجرا و کلیات آن در کتاب «برده سور» هست. در نهایت من کتاب مورد نظر را مطالعه کردم. در کنار کتاب یک سیناپس ۶ قسمتی هم توسط شخص دیگری برای این سریال نوشته شده بود اما عوامل (هم کارگردان و هم تهیه کننده) خیلی رغبتی به تولید آن سیناپس نداشتند و قرار بود که من کار را بازنویسی کنم.

*«عصرهای کریسکان» پتانسیل زیادی برای تولید سریال داشت

وی ادامه داد: یک زمان چند روزه از دوستان گرفتم تا کتاب و سیناپس را بخوانم و زمانیکه خواندم با کارگردان و تهیه کننده هم‌نظر بودم که این سیناپس آنچه که باید را ارائه نمی دهد. یعنی در واقع کتاب پتانسیل بیشتری برای تولید یک سریال داشت. جلسه دوم و سوم را که گذاشتیم، تصمیم گرفتیم که از ابتدا نگارش را شروع کنیم. قرار شد از آنچه که نویسنده قبلی هم نوشته بود استفاده کنیم اما عملا در هیچ کاری این اتفاق نمی افتد چون وقتی یک نویسنده ای می آید و از ابتدا کاری را بازنویسی می کند جهان خودش را بنا می کند. ممکن است که نکاتی را هم از زحمت های تیم قبلی بردارد اما به سمت دیگری می رود و کار را از آن خود می کند.

ریاحی با تاکید بر این امر که کار نگارش را از ابتدا آغاز کرده، توضیح داد: ما از ابتدا شروع به یک طراحی مجدد برای این سریال کردیم. چیزی که من را به انجام دادن این کار راغب کرد، این بود که قصه به شدت جذاب بود و بُن‌مایه خوبی برای تبدیل شدن به سریال داشت. یعنی کتاب را می توان با یک نفس خواند و خسته نشد! همانطور که همه می دانیم سینما درگیر فرامتن است. متن مهم است اما فرامتن هم خیلی مهم است. بودجه، امکانات، شرایط پخش و … چیزهایی هستند که به آرت مربوط نمی شوند بلکه به مارکت یا شرایط اجتماعی مربوط می شوند. با تمام این تفاسیر، بنا بر این شد که در ۱۳ قسمت یک قصه ای را روایت کنیم.

*اولین چالش، نقطه پایانی سریال بود

این نویسنده افزود: با توجه به کتاب، طی جلساتی که با کارگردان و نویسنده داشتیم به این نتیجه رسیدیم که قصه را از مقطعی شروع کنیم که قهرمان داستان در ارومیه با شهید باکری علیه حکومت پهلوی همکاری می کند و لو می رود. یعنی نمایش یک آدم عادی که به شهری رفته تا کارگری کند اما با بچه های انقلابی گره می خورد و داستان ادامه می یابد.

ریاحی با اشاره به اینکه نشان دادن داستان کتاب که تا دهه ۷۰ پیش می رود، مدنظرمان نبود، گفت: اولین چالشمان این بود که کجا قصه را تمام کنیم. در یک خِرد جمعی با تهیه کننده و کارگردان که احتمالا سوره مهر هم در جریان بودند، به این نتیجه رسیدیم که کار را تا شروع جنگ پیش ببریم. یعنی ما نشان دهیم که مردم انقلاب کردند، کردستان ملتهب شده و همه دست به دست هم دادند که از کردستان دفاع کنند. وقتی گروهک ها را پاکسازی می کنند و کردستان کمی آرام می شود، تازه یک بحران جدیدی به وجود می آید که خود آن دراماتیک بود. هرچقدر در طول نگارش سریال پیش رفتیم به شخصه به انتخابی که در فرآیند جمعی اتفاق افتاد، صحه گذاشتم و فهمیدم که اتمام خوبی برای سریال انتخاب شده بود.

*کاراکتر قصه راه را به نویسنده نشان می‌دهد

وی در ادامه به پایان بندی «سوران» اشاره کرد و گفت: من باور ندارم که نویسنده حتما یک نخی را باید نگه دارد تا به واسطه آن به فصل دوم و سوم برود! در واقع قصه به ما می گوید که چه کنیم. به نظر من اگر نویسنده باهوش باشد خود را درگیر این مسایل نمی کند و وقتی می نویسند از یک جایی به بعد نخ تسبیح دستش می آید و مهره ها جای خود را پیدا می کنند. این فرآیندی است که خودم آن را دوست دارم.

این نویسنده ادامه داد: تو نمی توانی به کاراکتر بگویی چه کاری انجام دهد، این کاراکتر است که راه را به نویسنده نشان می دهد و تو به عنوان نویسنده فقط آن را ثبت می کنی! حالا در یک سریال و کاری که اقتباسی است شاید این اتفاق کمتر رخ دهد؛ چراکه یک خط سیر مشخصی وجود دارد. مثلا در اقتباسی که ما از کتاب «عصرهای کریسکان» انجام دادیم، نمی توانیم ببینیم که سوران می خواهد برود و با کومله همکاری کند. این جزو پیش فرض کاراکتر است و پیش فرض سوران؛ قهرمان بودن او است و کومله با آن آدم هایی که برایش گذاشته ایم ضد قهرمان هستند و در تقابل با هم پیش می روند. اما می توان یک جاهایی را تغییر داد و خود کاراکترها به ما می گویند که باید چه کنیم. در واقع کاری که باید نویسنده انجام دهد این است که بسترها را درست کند. زمانی که من به عنوان بستر قصه یک زمین فوتبال خوب مهیا می کنم، تماشاچی می آورم و همه چیز هست، بازیکن هم بهترین حالت خود را اجرا می کند. نویسنده باید برای کاراکترها بسترسازی کند و این مرحله اول است.

وی اضافه کرد: وقتی کتاب را می خواندم تمام آینده را در آن می دیدم و متوجه می شدم که این کتاب پتاسیل تبدیل شدن به یک سریال خوب را دارد. چرا؟ به این دلیل که داستان یک قهرمان با ویژگی های واقعی قهرمانی را دارد. قهرمان هدف مشخص دارد، مقابلش مانع وجود دارد اما با تمام این ها به اهدافش می رسد و برای رسیدن به آن هزینه می دهد و تحول شخصیتی را در آن می بینیم.

*شخصیت سوران را از پایین‌ترین نقطه منحنی نشان دادیم

عباس ریاحی افزود: به همین خاطر سعی کردیم که اگر می خواهیم کاراکتر سعید سردشتی (سوران) را برای مخاطب به تصویر بکشیم از پایین ترین نقطه منحنی شروع کنیم. یعنی ما قهرمانمان را نشان می دهیم که در یک شهرستانی خیاطی می کند و در عین حال کارهای انقلابی هم انجام می دهد. آن زمان ساواک این آدم ها را به عنوان آدم های خرابکار می شناخت که قهرمان؛ خرابکاری هایی هم علیه حکومت وقت انجام می داد اما قهرمان قصه ما کارهای ساده ای انجام می دهد. مثلا اگر به سردشت می رفت یک اعلامیه هم با خود می برد یا با یکی قرار می گذاشت. حالا این آدم را در ابتدای قصه، کف منحنی نشان می دهیم و سیر تکامل قهرمان شدن او برای ما و مخاطب جالب می شود که چطور رشد می کند و با چه کسانی گره می خورد. چه اتفاقی می افتد که در نهایت مسئول تیم می شود و تیم برای پاکسازی کردستان می برد؟

*من نباید قصه کتاب را خراب می‌کردم!

وی ادامه داد: این کتاب تمام این نکات را به من می داد. قهرمان به من می گفت که چه مسیری را طی کرده است. این کار برای من هم سهل بود و هم ممتنع! ساده بود اما در عین حال خیلی هم سخت بود. از این جهت ساده بود که کتاب قصه داشت و سخت هم از این بابت بود که من نباید قصه کتاب را خراب می کردم. مثل این است که یک موهبت خوب داری اما باید بدانی که چگونه آن را حفظ کنی و یک ارزش افزوده ای هم به آن بدهی و به بالندگی آن کمک کنی و اینجای ماجرا سخت بود. چیز خوب را خوبتر کردن برای من سخت است.

*با آدم‌هایی از جنس شهید سردشتی بزرگ شده‌ام

نویسنده فیلمنامه ی سریال «سوران» در پاسخ به این سوال که چه اتفاق ویژه ای در حین کار برای او افتاده است که توانسته خود را با داستان گره بزند، توضیح داد: من از قبل با این شخصیت ها گره خورده بودم. به هر حال من هم در یک خانواده ای بزرگ شدم که امثال شهیدسعید سردشتی بودند و با آن ها سر یک سفره می نشستم. پدرم، دایی‌ام، شوهر عمه‌ام، عمویم که شهید شده و خیلی چیزها درباره او شنیدم، همه از جنس شهید سردشتی بوده اند. کسانی که جانشان را در این راه گذاشته اند. یک دورانی بوده که یک سری افراد به همین شکل، دور هم جمع می شدند و به این نتیجه می رسیدند که باید تغییراتی ایجاد کنند. نه چارتی بوده و نه سازمانی! که اگر هم بوده دست و پا گیرشان بوده است.

ریاحی اضافه کرد: این کاراکترها را از اساس دوست دارم. کاراکترهایی که نه تنها منفعل نیستند بلکه اکتیو هم هستند. این چیزی است که می تواند در سینما راه پیدا کند. کاراکترهایی مانند سعید سردشتی کسانی هستند که اساسا دراماتیک‌اند. آقای فرهادی یک جمله جالب دارد که می گوید: «تراژدی مدرن تقابل خیر با خیر است!» اما تراژدی قدیم هم خیر داشت و هم شر! من می خواهم به جنگ بروم، همسر و فرزندم در خانه هستند. حالا هم همسری و پدری کردن من امر خیر است و هم دفاع از وطنم امر خیر محسوب می شود. تراژدی جایی شکل می گیرد که این دو با هم در تعارض قرار می گیرند. اگر به جنگ بروم در کنار خانواده ام نیستم و اگر در کنار خانواده ام باشم در جنگ نیستم! وقتی به جنگ می روم خواه و ناخواه یکسری آسیب ها به خانواده ام وارد می شود و اگر در کنار خانواده ام بمانم برای دفاع از مرز و خاکم نرفته ام. اینجا خیر در مقابل یک خیر دیگر اتفاق می افتد و یک تراژدی شکل می گیرد. به همین خاطر کار سعید سردشتی من را سوپرایز نکرده بود هر کسی دوروبر من بود همین انتخاب را کرده بود. من با این آدم ها بزرگ شده ام و به همین خاطر درکشان می کنم.

*از نتیجه سریال راضی هستم

ریاحی بیان کرد: چالش اساسی برای من این بود که آیا من می توانستم چیزهایی که دیدم و در این کتاب خواندم را به خوبی پرداخت کنم و حق آن را ادا کنم؟ که امیدوارم در حد فیلمنامه حق مطلب را ادا کرده باشم اما این را بگویم که دوستان چه در بازیگری، چه در کارگردانی و تهیه و حتی بعد از تولید واقعا زحمت کشیدند و من به عنوان یک عضو کوچک این کار، از نتیجه راضی هستم و فکر می کنم که این سریال بعدها بیشتر هم دیده می شود.

وی درباره رضایت خود از فیلمنامه ای که تبدیل به تصویر در قاب تلویزیون شد، گفت: رضایت نویسنده (فیلمنامه نویس) موضوع خنده داری است. چراکه من دنبال آن نیستم که چیزی را که می نویسم و یا خلق و بازآفرینی می کنم، عینا روی پرده یا صفحه تلویزیون ببینم. اصلا دنبال این نیستم که ضریب بگیرم تا بفهمم انتظار من محقق شد یا نشد! اما دنبال این هستم که کارگردان چه کاری با متن من انجام می دهد. رضایتی که مدنظر منِ عباس ریاحی است، این است که کارگردان با یک نماهای مختلف یا بازیگر با یک حس متنوع یک امتیاز به سکانس بدهد. در این سریال این اتفاق خیلی زیاد برای من رخ داد. قطعا یک سکانس هایی هست که شاید من جور دیگری آن را می دیدم اما مگر آن جوری که من می بینم باید ساخته شود؟ اصلا اینگونه نیست. این کار یک فروتنی و حرفه ای گری را می طلبد. من باید به عنوان نویسنده بدانم که بخش زیادی از حرفه ای بودن یعنی چیزی که تو فکر می کنی، اتفاق نمی افتد. تو باید سناریو را براساس یک خِرد جمعی و از زاویه دید مخاطب بنویسی. من وقتی با این رویکرد می نویسم عموما ناامید نمی شوم. اما نه تنها از خروجی «سوران» راضی هستم بلکه فیلمبرداری کار به شدت خوب است، طراحی صحنه خیلی خوب است و در کل فضای خوبی دارد.

ریاحی با اشاره به بازخوردهایی که از مخاطبان گرفته است، بیان کرد: از آدم های عادی می شنیدم که می گفتند این سریال حال خوبی دارد. این حال خوب به دلایل مختلف رخ می دهد، صحنه درست است، لباس درست است، مهدی نصرتی درست بازی کرده و این ها دست به دست هم دادند و یک فضای خوبی را خلق کرده اند.

*نگارش آثار اقتباسی را ادامه می‌دهم

عباس ریاحی درخصوص موضوع اقتباس در سینما و تلویزیون توضیح داد: تقریبا این کاری که نوشتم کار سوم یا چهارم اقتباسی من است. خوب یا بد اما باقی همچنان در پیش تولید هستند. از تمام آن ها تجربیات خوبی کسب کردم و این راه را ادامه می دهم. واقعا به دوستان نویسنده هم این راه را پیشنهاد می کنم، فکر نکنند که چیزی از ارزش کار آن ها کم می شود. من سریالی هم نوشتم که به ظاهر داستان اورجینال داشته است اما اصلا چه اهمیتی دارد؟ مهم این است که یک خروجی داشته باشید که یک قصه ای را روایت می کند که اگر اقتباسی باشد که سخت تر است. در اقتباس اگر منبع را به درستی انتخاب کرده باشید باید بگردید و نخ اصلی داستان را شکار کنید.

*در اقتباس نباید گول تنوع داستان‌ها را بخوریم

وی افزود: در اقتباس نباید گول تنوع داستان ها و ماجراهای یک منبع (کتاب و …) را بخوریم. چیزی که ما در فیلمنامه می خواهیم پلات است. یعنی به عنوان مثال «شاه مُرد، ملکه مُرد» این یک قصه است. اما «شاه مُرد و ملکه از غم شاه دق کرد و مُرد» یک پلات می شود. یعنی در کتاب «عصرهای کریسکان» اگر که سعید سردشتی برای کار به رضاییه رفته یا اگر از رضاییه به سردشت می آید و یا هر حرکتی که می کند می تواند داستان های درهم تنیده ای را به وجود آورد که شما در فیلمنامه نمی توانی به همین شکل به آن ماجراها نگاه کنی! در فیلمنامه صفحه بعد باید براساس علت و معلول صفحه قبل نوشته شود و زاییده اتفاق قبلی باشد. به همین خاطر وقتی ما فیلم هایی را می بینیم که درگیرکننده نیستند به دلیل وجود دست نویسنده در آن ها است. در اقتباس تمام اجزای قصه حتی اگر پرماجرا هم باشد باید به درستی کنار هم چیده شوند که به اصطلاح به آن دراماتیزه کردن داستان می گویند. وقتی مخاطب در ذهنش سوال طرح می شود، درام باید در ادامه فیلم به آن پاسخ بدهد.

*می توانم برای «سوران» تا فصل پنجم بنویسم!

ریاحی در پایان، در خصوص ادامه تولید سریال «سوران» توضیح داد: فکر می کنم شاید مخاطب دوست داشته باشد این سریال ادامه پیدا کند. یعنی از همین حال و هوایی که می بینم و جوری که سریال با نقطه عطف جنگ تحمیلی تمام می شود، به نظرم مخاطب انتظار این را دارد که یک فصل دوم از «سوران» ببیند. من به عنوان نویسنده می توانم فصل دوم سوران را بنویسم اما ترجیح می دهم که خیلی مبتنی بر کتاب نباشد. کتاب خیلی جذاب است اما به یک سمتی می رود که شاید نتوان از آن سریال کار کرد. می توان از آن استفاده هایی کرد اما اینکه بخواهیم ترسیم کنیم که چندین قسمت با آن پیش برویم نیازمند طراحی های خاص خودش است. من به عنوان نویسنده «سوران» ادعا می کنم که می توانم فصل دو، سه، چهار و پنج را با سعید سردشتی پیش بروم. یعنی این کاراکتر به حدی جذاب است که با اضافه کردن چند کاراکتر دیگر می توان چندین فصل در مورد آن نوشت.

نوشته عباس ریاحی: با آدم‌هایی از جنس شهید سردشتی بزرگ شده‌ام اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اگر در سال‌های دورتر فیلم «چ» به کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا در پس‌زمینه‌ی فیلمی که به زندگی یک شخصیت شناخته شده،؛ یعنی شهید چمران اختصاص داشت به حوادث و آشوب‌های سیاسی پاوه و کردستان توجه کرده است، اما در حال حاضر و در دو اثر «غریب» و «سوران» داستان مستقیماً به اصل موضوع می‌پردازد و به نشان دادن زمینه‌هایی که عامل و برافروزنده‌ی این درگیری‌ها در کردستان شده ورود کامل کرده است. دو اثری که در ژانر درام و در میانه‌ی التهابات سیاسی با آمیزه‌ای از عشق، روایت خود را پیش می‌برند. چراکه یکی از لوازم پیش برنده‌ی درام‌های سیاسی ملتهب ایجاد رقت قلب و توجه به امور احساسی و عواطف است.

با وجود مشابهتی که بین این دو کار در زمینه‌ی توجه به رویدادهای تاریخی اوایل انقلاب در کردستان وجود دارد اما رویکرد این دو اثر از نظر سویه‌های روایت‌پردازی متفاوت از همدیگر است. اگر در فیلم «غریب» ماجرا از زاوایه‌ی حضور شهید بروجردی به عنوان یک شخصیت شناخته شده، طراحی و پرداخت می‌شود، اما در «سوران» داستان از دید یک شخصیت واقعی اما نه چندان شناخته شده مورد کنکاش قرار می‌گیرد. این رویکرد در تمام جوانب سریال «سوران» رعایت شده است. در این سریال بیش از آن که با شخصیتی مشهور سروکار داشته باشیم با افرادی کمتر شناخته شده اما اثرگذار در دل یک شرایط بحرانی سروکار داریم. پرداختن به شخصیت‌های ناشناس و توجه به روایت قانع‌کننده و باورپذیر آن یکی از نکاتی است که در این کار جلب توجه می‌کند. این رویکرد درست برخلاف وجه رایج درام‌های سیاسی سال‌های اخیر است که لابد و حتما دل‌مشغول پرداختن به شخصیت‌های مشهور انقلابی و شهدای بنام هستند. تصمیم رادیکال سروش محمدزاده در این سریال، جدا شدن از این جریان غالب است. همین تصمیم را در مورد انتخاب بازیگران کار او می‌بینیم. در این سریال چندان از چهره‌های شناخته شده و بازیگران مشهور خبری نیست. مخاطب از اغلب بازیگران این کار شناخت پیشینی چندانی ندارد و همین موضوع به باورپذیری بیش از پیش کار کمک کرده است تا توجه ما عمدتا به حوادث و نحوه‌ی روایت داستانی معطوف شود.

نقطه‌ی عطف داستان

«سوران» یک سریال داستان‌گو است. داستان فیلم بدون آنکه شتاب داشته باشد به سراغ یک دوره و یک خطه‌ی جغرافیایی ملتهب رفته است. اما التهاب شرایط و جغرافیا کلیت اثر را تحت‌الشعاع خود قرار نمی‌دهد. فیلم برای پرداختن و جا انداختن نقاط عطف خود طمانینه دارد و بدون ان که سعی کند شور و هیجان کاذب به صحنه‌ها اضافه کند داستان خود را پیش می‌برد. کارگردانی سروش محمدزاده نیز در خدمت پررنگ کردن و بعد بخشیدن به زوایای داستان است. همین موضوع باعث شده است که رنگ‌ولعاب‌های نمایشی مرسوم چندان مورد تاکید فیلمساز قرار نگیرد. در این کار از موسیقی حماسی و اغراق شده، تدوین مقطع و پر کات، بازیگران مشهور و دیالوگ‌های شعاری خبر چندانی نیست. فیلم سعی می‌کند تا با تکیه بر واقعیت و ادبیات- کتابی که این سریال برآمده از آن است- جهان خود را وضع کرده و آن را به پیش براند.

جهان «سوران» همان جهان شناخته شده‌ی خیر و شر مرسوم در داستان‌ و آثار نمایشی کارهای مربوط به انقلاب است. در این آثار با دوسویه سروکار داریم: سویه‌ی خیر که سعی می‌کند علیرغم مشقات زیاد و بدون آنکه چارچوب‌های اخلاق و دین را خدشه‌دار کند، اهداف خود را پیش ببرد و سویه‌ی شر که از هیچ شقاوتی فروگذار نمی‌کند. در این عرصه که در اصل بازتولید اولیا و اشقیا در سنت نمایشی تعزیه است شخصیت‌ها معمولا باسمه‌ای و بدون گوشت و خون درمی‌آیند. در این آثار، به تبع تعزیه وقت چندانی صرف درام‌پردازی داستان‌های دراماتیک نمی‌شود، بلکه نمایش صدق و صحت خود را از باورها و اعتقادات مخاطبانش اخذ می‌کند. در سنت نمایشی تعزیه، اگر نمایش بتواند در مخاطب خود رقت قلب ایجاد کند به هدف خود رسیده و داستان مکرر خود را به شکل موفقیت‌‍آمیزی باز به صحنه آورده است.

علیرغم این که روایت «سوران» در بستر این تقابل خیر و شر قرار گرفته است اما از نوع شخصیت‌پردازی به شیوه‌ی داستان‌پردازی مدرن وفادار است و برگ برنده‌ی آن نیز در همین نکته است. شخصیت‌های این سریال پا در روی زمین داشته و برای ورود به عرصه‌ی کارزار انگیزه‌های عینی و ملموس دارند. پای کاراکتر سوران -به حضور در صحنه‌ای که قصد پا کشیدن از آن دارد- به خاطر خون‌خواهی برادرش و ترور ناجوانمردانه‌ی او در درگیری‌ها باز می‌شود. همسر سوران نیز به دلیل همراهی با شوهرش در یک سفر، کم‌کم به فعالیت‌های سوران پی می‌برد و درگیر فعالیت‌های انقلابی او می‌شود. در این جهان کاراکترها با انگیزه‌های خود وارد می‌شوند و سعی دارند خط و خطوط خود را در این تقابل دوگانه متمایز کنند و چون تاکید این اثر بر ضرورت داستان‌گویی و اهمیت قصه‌گویی در همه حال است، شخصیت‌ها در جای درست خود قرار گرفته، نمایش و انگیزه‌ها و خواست‌های خود را بازتاب می‌دهند. به همین دلیل مخاطب می‌تواند با رویدادهای این اثر همراه شد و روند مستمر داستان را تعقیب کند.

در حال‌وهوای دوران انقلاب و التهاب

سریال «سوران» کاری نوستالژیک نیست. یعنی فرصت این فیلم بر سر روایت کردن از سر غم غربت تلف نمی‌شود، فیلم نمی‌خواهد زندگی آن دوران را در برابر تجملات زندگی امروزی قرار دهد اما در عین حال تصوری باورپذیر از آن سال‌ها را مد نظر دارد. نمایش تصاویری از تفریحات آن دوران مانند مچ‌انداختن و… نحوه‌ی پوشش و لوازم زندگی در این فیلم نمود دارد. فیلم توانسته است تصویری قانع کننده از زیست یک دوران تاریخی نشان دهد. به طوری که هرکسی که تجربه‌ی زیستن در آن سال‌ها را دارد می‌تواند به طراحی صحنه و لباس پرجزییات و مبتنی بر واقع آن پی ببرد. چرا که زیست تیپیک دهه‌ی شصت تقریبا برای تمام نوجوان‌های امروز یکسان سپری شده است. با وجود این که شرایط و اقتضائات آن دوران در صحنه صحنه‌ی این سریال وجود دارد اما فیلم خودبسنده است و قرار نیست با دیدن آن، آه از نهاد مخاطب بربیاید که یادش بخیر، چه دورانی بود!

«سوران» داستان رویدادهای تاریخ و ملتهب در بستری از عشق است. عشق در این کار دو وجه دارد: از یکسو با عشق در بین کاراکترهایی سروکار داریم که نسبت به هم علاقه پیدا می‌کنند و از سوی دیگر این عشق جنبه‌ی ملی و دیگرخواهانه دارد و محرک آدم‌ها برای ورود به عرصه‌های خطرناک و پرچالش می‌شود.

در این تنش و برخورد انگیزه‌ها با رویدادهای تاریخی است که فیلم داستان خود را پیش می‌برد و تلاش فیلمساز صرف این شده است که غنای داستان را با تصاویر خود عمق ببخشد و بر جزییات آن تاکید کند. کارگردانی این سریال کاملا در خدمت داستان قرار دارد و فیلمساز با انتخاب زاویای گوناگون از صحنه‌های برخورد آدم‌ها- بویژه تقابل‌های دوگانه‌‎ی‌ آن‌ها- با لحن بی‌طرفانه‌تری ظاهر شده است. چرا که داستان به صیغه‌ی سوم شخص مفرد روایت می‌شود و انتخاب این راوی برای بیان یک وضعیت در کلیت آن انتخاب مناسبی است. بویژه اینکه اکثر بازیگرها و نابازیگرها در این سریال در جای درست خود قرار دارند و فیلم از نظر بازی‌ها کاملا یکدست است. بازی‌های قابل توجه و مقبولی که در کلیت اثر همدیگر را تقویت می‌کنند و اندازه‌ی آن‌ها در مجموع متناسب و هماهنگ است.

نوشته داستان‌گویی در اوج التهاب اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بهروز افخمی فیلمساز، محمد رحمانی تاریخ‌پژوه، کیانوش گلزارراغب نویسنده کتاب «عصرهای کریسکان» و مجتبی فرآورده تهیه‌کننده اثر مهمانان این برنامه تلویزیونی هستند.

لزوم روایت تاریخ معاصر با نگاهی به جنایات کومله در اوایل پیروزی انقلاب در کردستان، اقتباس از گنجینه ادبیات دفاع مقدس، دستاوردهای «سوران» از تولید تا دیده شدن و… از جمله موضوعات مورد بحث این ویژه‌ برنامه است.

همچنین مستند پشت صحنه این سریال که ساخت آن برعهده علی فرآورده بوده است، پنجشنبه شب ۲۶ مرداد ساعت ۲۲:۱۵ از شبکه یک سیما پخش می‌شود.

سریال «سوران» که در ۱۸ قسمت تولید شده بود، اقتباسی آزاد از کتاب «عصرهای کریسکان» نوشته کیانوش گلزارراغب است که داستان زندگی امیر سعیدزاده ملقب به سعید سردشتی را در سال‌های ۵۷ تا ۵۹ روایت می‌کند و از آشوب‌های اوایل انقلاب در مناطق مرزنشین کردستان و نمایش رشادت‌های وطن دوستانه قوم کُرد در تقابل گروهک‌های کومله و حزب دموکرات با انقلاب اسلامی می‌گوید.

نوشته ویژه‌‌برنامه و پشت صحنه «سوران» روی آنتن می‌رود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

خواننده: محمد معتمدی، شاعر: محمدمهدی سیار، آهنگساز: مسعود سخاوت‌دوست، تدوین: حسام حاجی‌پور

نوشته نماهنگ سریال «سوران» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این اثر ۱۸ قسمتی که از ۱۷ خردادماه روی آنتن رسانه ملی رفته بود، داستان زندگی امیر سعیدزاده ملقب به سعید سردشتی با اقتباسی آزاد از کتاب «عصرهای کریسکان» نوشته کیانوش گلزارراغب است و تلاش دارد روایتی بدون قضاوت و برآمده از دل واقعیت از آنچه در ابتدای انقلاب در کردستان گذشت، ارایه دهد.

سریال «سوران» چهارشنبه و پنجشنبه‌ها ساعت ۲۲:۱۵ از شبکه یک سیما پخش می‌شود. همچنین تکرار دو قسمت آن جمعه‌ها ساعت ۲۲ از شبکه یک و ساعت ٢۴ از شبکه تماشا پخش می‌شود.

مهدی نصرتی، علیرضا جعفری، توماج دانش‌بهزادی، مریم کاظمی، مصطفی کولیوندی، محمدرضا صولتی، گلنوش قهرمانی، احمد صدفی، هلن نقی‏لو، روزبه رئوفی، احمد جعفری، علی اکبر اصانلو، ارشیا عبدالهی، آرش نیازی، مدیا ذاکری، حمید محرابی، علیرضا حنفی، شاهو شاهمرادی، سیمین بهفر، مهران نعیمی، با معرفی آسو پاشاپور و با هنرمندی زنده‌یاد حسام محمودی بازیگران این سریال را تشکیل می‌دهند.

سایر عوامل این سریال عبارتند از؛ نویسنده: عباس ریاحی، مدیر هنری: محمدرضا شجاعی، مدیر تولید: رضا زنجانیان، مدیر فیلمبرداری: هاشم مرادی، تدوین: عماد خدابخش، موسیقی: مسعود سخاوت‌دوست، طراح صحنه و لباس: فریاد صالحی، طراح چهره‌پردازی: سیامک احمدی، مدیر صدابرداری: سعید بجنوردی، صداگذاری و ترکیب صدا: آرش قاسمی، سرپرست جلوه‌های بصری: محمد برادران، جلوه‌های ویژه میدانی: رضا ترکمان، مدیر برنامه‌ریزی و دستیار اول کارگردان: بهمن حسینی، منشی صحنه: آسیه معصومی‌زاده، عکاس و ساخت مستند پشت صحنه: علی فرآورده، سرپرست گروه بدلکاران: کیوان رضایی، مدیر تدارکات: امیر مرایی و دستیار تولید: نیما مجتهدی، طراح گرافیک: حمید قدسی، تبلیغات: حسام حاجی‌پور، روابط عمومی: سپیده شریعت‌رضوی و محصول مرکز سریال سوره.

نوشته «سوران» به ایستگاه پایانی رسید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بدین ترتیب پخش قسمت‌های باقی مانده این اثر ۱۸ قسمتی، از هفته آینده ۱۱ مردادماه در شبکه یک سیما از سر گرفته می‌شود.

«سوران» که اقتباسی از کتاب «عصرهای کریسکان» نوشته کیانوش گلزارراغب است، قصه مبارزه یک جوان آزاده کُرد در التهابات دهه ۵۰ منطقه کردستان را روایت می‌کند.

مهدی نصرتی، علیرضا جعفری، توماج دانش‌بهزادی، مریم کاظمی، مصطفی کولیوندی، محمدرضا صولتی، گلنوش قهرمانی، احمد صدفی، هلن نقی‏لو، روزبه رئوفی، احمد جعفری، علی اکبر اصانلو، ارشیا عبدالهی، آرش نیازی، مدیا ذاکری، حمید محرابی، علیرضا حنفی، شاهو شاهمرادی، سیمین بهفر، مهران نعیمی، با معرفی آسو پاشاپور و با هنرمندی زنده‌یاد حسام محمودی بازیگران این سریال را تشکیل می‌دهند.

در خلاصه داستان «سوران» آمده است:

-همین الانم باورم نمیشه، همش میگم نکنه یه خوابِ شیرین باشه که هر لحظه ممکنه ازش بپرم…؟!

-خواب نیست همه چی عین واقعیته. من و تو و بچه‌هامون…

«سوران» پس از سریال «کاتب اعظم» که اقتباسی از کتاب «اعترافات کاتب کشته شده» بود، دومین اثر اقتباسی مرکز سریال سوره محسوب می‌شود.

نوشته سریال «سوران» این هفته روی آنتن نخواهد رفت اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مهدی نصرتی؛ بازیگر نقش «سوران» در این سریال، حرفه بازیگری را از اوایل دهه ۸۰ با تئاتر آغاز کرد و پس از مدتی در یک مجموعه تلویزیونی به نام «روشنایی دشت» مقابل دوربین رفت. پس‌ازآن در غیبتی چندساله از کار تصویر فاصله گرفت و وارد حرفه عکاسی شد اما بعد از نزدیک به ده سال بار دیگر مقابل دوربین رفت و در چند فیلم سینمایی حضور داشت. در سال ۱۳۹۴ نقشی در فیلم سینمایی «دربست آزادی» ایفا کرد و پس‌ازآن در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۴۰۰ در دو فیلم «لباس شخصی» و «ضد» به‌عنوان نقش اول به خوبی درخشید؛ اما فرصت دیده شدن او در این دو اثر که هنوز اکران نشده‌اند، گرفته شد! حالا مهدی نصرتی را این روزها در سریال «سوران» در نقش شهید امیر سعیدزاده (سوران) می‌بینیم که بار دیگر توانایی‌های بازیگری خود را به تصویر کشیده است. آنچه در ادامه می‌خوانید مصاحبه سوره سینما با این بازیگر در خصوص سریال «سوران» است.

*شما از حرفه عکاسی مستند و خبری وارد بازیگری شده‌اید، اغلب نقش‌هایی هم که ایفا کردید برایشان مابه ازای بیرونی وجود داشته است و شما برای هرکدام قطعاً تحقیقات زیادی کرده‌اید. چقدر تجربیات حرفه پیشین شما برای رسیدن به نقش‌هایتان به‌ویژه نقش «سوران» کمک‌کننده بوده است؟

به این صورت نبوده که از عکاسی وارد بازیگری شوم. چند سالی از بازیگری‌ام گذشته بود که به‌واسطه شغلم یعنی خبرنگاری، عکاسی را شروع کردم. به دلیل مسائل مالی همواره دنبال شغلی بودم که بتوانم در کنار بازیگری آن را پیش ببرم. تئاتر پولی نداشت و به‌هیچ‌عنوان منبع درآمد محسوب نمی‌شد. خبرنگاری هم با وجود جذابیت‌هایش، شغل وقت‌گیرتری نسبت به عکاسی بود. پس عکاسی را انتخاب کردم چراکه با روحیاتم سازگاری داشت. به مرور در آن پیشرفت کردم و جدا شدن از آن هم برایم سخت شد.

دانستن هر هنر دیگری می‌تواند در بازیگری کمک‌کننده باشد چراکه بسیاری از مفاهیم و تکنیک‌ها در عکاسی و سینما مشترک هستند. مضاف بر مسائل فنی، عکاسی خبری و مستند اجتماعی باعث آشنایی با آدم‌های متنوعی از طبقات مختلف جامعه در شهرها و روستاهای دور و نزدیک می‌شود، پس طبیعی ا‌ست که این موارد در بازیگری روزی به کار می‌آید.

هیچ بازیگری برای رسیدن به نقشش تنها نیست

*برای رسیدن به نقش «سوران» به جز کتاب «عصرهای کریسکان» چه تحقیقات دیگری داشتید؟ با کیانوش گلزار راغب و یا افراد دیگری که در آن روزها و شرایط زیست کرده‌اند، ملاقات کردید؟

در سینما بازیگر، برای رسیدن به نقشش تنها نیست. ‌قبل از من کارگردان سیناپسی از فیلمنامه و کتاب «عصرهای کریسکان» را خوانده بود و من با اضافه شدنم به گروه قبل از خواندن فیلمنامه اطلاعات کلی را دریافت کردم. بعد از خواندن متن با عباس ریاحی (نویسنده فیلمنامه) جلساتی داشتم و گفتگوها من را به شخصیت سوران نزدیک‌تر کرد. همچنین شنیدن تحلیل بازیگران مقابل هم باعث شد به فضای کار بیشتر نزدیک شوم.

در کنار این موارد فیلم‌های مستند آن سال‌ها را دیدم و بعد از خواندن کتاب «عصرهای کریسکان»، کتاب‌های دیگر ایشان از جمله «برده‌سور» را هم مطالعه کردم. همچنین با هموطنان کُرد که در آن دوره زندگی می‌کردند نیز مصاحبه‌هایی داشتم. حتی در طول مدت فیلمبرداری هم به این تحقیقات ادامه دادم.

 نبود حساسیت‌های دست‌وپاگیر روی شهید سعیدزاده به من اختیار عمل داد

*اینکه شهید امیر سعیدزاده شهرت یا رده بالای نظامی مثل کسانی چون محمد بروجردی، مهدی چمران و یا مهدی باکری که از آن‌ها فیلم ساخته شده را نداشته است، چقدر کار شما را برای ایفای نقش سخت یا راحت کرد؟

راستش من در تمرین‌هایی که برای رسیدن به نقشم انجام می‌دادم، آخرین بخشی که به سراغش رفتم دیدن مستندهای مربوط به خود امیر سعیدزاده بود. چراکه اول لازم دانستم شخصیتی را که فیلمنامه‌نویس در اختیارم قرار داده است، درکش کنم. بعد از آن برای رسیدن به ظرافت‌های این شخصیت سراغ کتاب‌ها و فیلم‌هایی بروم که درباره ایشان است. دلیل این اختیار عمل داشتن، نبود حساسیت‌های دست و پاگیر روی این شهید بود. شاید اگر ایشان بین عوام بیشتر مطرح بود، کار ما هم به‌عنوان تیم تولید این اثر سخت‌تر و حساس‌تر می‌شد. در نهایت من تمام تلاشم را کردم که «سوران» هر چه بیشتر به شخصیت واقعی سعید سردشتی نزدیک شود.

*گاهی در سریال به ضرورت، نویسنده فیلمنامه و یا کارگردان بخش‌هایی از درام و یا شخصیت‌پردازی را نسبت به آنچه که در کتاب نوشته شده، تغییر داده‌اند مانند تغییر نام شهید سعیدزاده به سوران. در مقابل گاهی دیالوگ‌ها و بعضی موارد عیناً از کتاب وارد سریال شده، این موضوع برای کسی که کتاب را خوانده، شاید جذابیت و کشش بیشتری در قصه ایجاد کند، اما خود شما تا چه اندازه با آن موافق بودید و چقدر از این تغییرات و عدم تغییرات خواست خود شما بود؟ با توجه به اینکه بار باورپذیری نقش اصلی قصه بر دوش شما بوده است.

درباره بخش‌هایی از شخصیت و تفکر سوران که عیناً از روی شخصیت واقعی خود او نوشته شده بود، بحثی نداشتیم اما گاهی پیش می‌آمد که تحلیل من درباره واکنش سوران مثلاً به اتفاق خاصی با چیزی که نوشته شده بود، تفاوت‌هایی داشت. آن‌ها را مطرح و همیشه راهی برای انجامش پیدا می‌کردم که عملش در راستای اعمال قبل و بعدش باشد و اصطلاحاً رفتار فالشی نسبت به کلیت شخصیت سوران نداشته باشم.

بارزترین خصلت «سوران» حق‌طلبی ا‌ست

*در فیلم‌های دیگر خود به عنوان مثال «لباس شخصی» و یا «ضد» (که همچنان منتظر اکران آن‌ها هستیم) ضدقهرمان بودن را در لایه‌های درونی دیگر تجربه کردید، بسیار شخصیت‌پردازی قوی‌ و باورپذیری داشتید به ویژه در «ضد». حالا در «سوران» یک قهرمان تمام‌عیار هستید که جنس آن با فیلم‌های دیگر خودتان متفاوت است، مرز بین این دو نوع قهرمانی را چگونه ترسیم می‌کنید و چگونه از پس آن برآمده‌اید؟

هر سه شخصیت «یاسر» در فیلم «لباس شخصی»، شخصیت «سعید» در فیلم «ضد» و شخصیت «سوران» در این سریال ذاتاً و روی کاغذ شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با هم دارند. وقتی می‎‌خواهم شخصیتی را بازی کنم در روزهای تمرینم و بعد از شناخت اولیه‌، به دنبال یک واژه کوچک و رسا می‌گردم که به عنوان کد ورود به درونیات آن شخصیت بتوانم خصلت‌های دیگر نقشم را روی آن بنا کنم.

«یاسر» بیشتر از دو شخصیت دیگر مغرور و خودرأی بود، «سعید» سیاسی‌تر از بقیه بود و بارزترین خصلت درباره «سوران» حق‌طلبی ا‌ست. هر سه این شخصیت‌ها برای رفتار خود دلایلی دارند که برای خودشان و شاید دیگرانی قانع‌کننده است. من سعی می‌کنم آن دلایل را کشف کنم. به شباهت‌های شخصیت‌ها فکر نمی‌کنم و تمرکزم را روی وفاداریم به باورهای کاراکتری که در حال بازی‌اش هستم، می‌گذارم. در چنین شرایطی خواه، ناخواه تفاوت‌ها حاصل می‌شود.

در «سوران» فرصت کافی برای نزدیک شدن به شخصیت وجود داشت

*در فیلم‌های «لباس شخصی» و «ضد» به دلیل وجوه سیاسی شاید  برای نشان دادن بسیاری از وجوه نقش‌های «یاسر» و «سعید» دست‌تان بسته بود اما برای قهرمان‌پروری نقش «سوران» قطعاً دست بازتری داشتید. چقدر برای شخصیت‌پردازی در مقابل نویسنده و کارگردان دست‌تان باز بود و اختیار عمل داشتید؟

خوشبختانه هم در فیلم‌های «لباس شخصی» و «ضد» و هم در سریال «سوران» مشکلی با ارائه و انجام ایده‌هایم به عنوان بازیگر نداشتم. در سینما شاید به دلیل زمان کم، ما مجبوریم به وجوه متفاوت شخصیتی نقش‌ها به طور کلی بپردازیم و به غیر از مسائل کلیدی، در بعضی مواقع شاید مجبور باشیم به سرعت و بدون تأکید از کنار بسیاری موارد رد شویم اما در سریال دستمان به دلیل زمان بیشتری که داریم باز است و فرصت بیشتری برای نشان دادن تنوع عواطف و احساسات نقش‌ها داریم. به عنوان مثال یکی از مهمترین تفاوت‌های پروژه «سوران» با دو پروژه مذکور، داشتن فرصت کافی برای نزدیک شدن به تنهایی‌های شخصیت سوران بود.

به نظر من، به طور کلی و بیرون از بحث سینما و تلویزیون، شخصیت واقعی آدم‌ها شخصیت تنهایی آن‌ها است. سروش محمدزاده کارگردان و عباس ریاحی نویسنده به‌خوبی و به اندازه به شخصیت‌هایشان نزدیک شدند و بخش عمده باورپذیری نقش‌های ما مدیون آن‌ها است.

برای ایفای هر نقشی، روی رسیدن به آن تمرکز می‌کنم 

*چه اندازه با «سوران» همذات‌پنداری کردید و خود را شبیه به او می‌دانید، ایفای نقش یک مبارز کُرد با همه زوایای خود (به عنوان مثال گویش) برای شما چقدر چالش ایجاد کرد؟

برای ایفای هر نقشی، روی رسیدن به آن تمرکز می‌کنم و به قدری رفتارهایشان را باور می‌کنم و به آن نزدیک می‌شوم که بعد از مدتی احساس می‌کنم که شاید خود من هم اگر جای آن شخصیت بودم، درباره بسیاری از اتفاق‌ها، همین واکنش را نشان می‌دادم. شاید روش سلامتی برای زندگی نباشد اما به هر حال فکر می‌کنم در بازیگری به من کمک می‌کند. به همین دلیل الان و بعد از اینکه سوران را بازی کردم، نمی‌توانم به این سؤال شما که چقدر خود را به سوران شبیه می‌دانم، جواب درستی بدهم. شاید جواب درست‌تر را می‌توانستم یک سال پیش و بعد از اولین خوانش فیلمنامه به شما بدهم؛ زمانی که هنوز به سوران نزدیک نشده بودم..

درباره لهجه کُردی هم دو ماه قبل از شروع فیلمبرداری با احمد جعفری (مشاور لهجه کُردی) که یکی از بازیگران گروه بود، تمرین کردم و در تمام ۶ ماه زمان فیلمبرداری هم تقریباً هر روز همه بازیگرها به همراه مشاور لهجه روی دیالوگ‌های سکانس‌ها کار می‌کردیم.

منم اون کسی که تا ابد به یادت می‌مونم…

*اگر خاطره‌ای شنیدنی از مرحوم حسام محمودی دارید، برایمان بگویید.

حرف زدن درباره حسام محمودی که آدمی همراه و دوست‌داشتنی بود، سخت است. ما با هم قرار کار تئاتر گذاشته بودیم و زمان تقریبی که برای شروعش تعیین کرده بودیم، مجلس هفتم حسام بود. یادش به خیر.

من بسیار اهل موسیقی‌ هستم و همیشه با توجه به روحیاتی که از دوستانم می‌شناسم یک موسیقی به آن‌ها معرفی می‌کنم و خوشحال می‌شوم وقتی می‌بینم آن‌ها هم مثل من از آن شعر و آهنگ خوششان می‌آید. یک مصرع از شعر آهنگی که به حسام معرفی کردم و او بسیار زیاد خوشش آمده بود، این بود: «منم اون کسی که تا ابد به یادت می‌مونم»

نوشته بارزترین خصلت «سوران» حق‌طلبی است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

تاکنون ۱۰ قسمت از این اثر به نویسندگی عباس ریاحی که تازه‌ترین محصول مرکز سریال سوره است، پخش شده و مخاطبان در قسمت‌های جدید شاهد اسارت شخصیت اصلی توسط کومله و اتفاقات تازه در مسیر داستانی آن هستند.

«سوران» که داستان زندگی امیر سعیدزاده ملقب به سعید سردشتی است، با اقتباسی آزاد از کتاب «عصرهای کریسکان» نوشته کیانوش گلزار راغب نوشته شده و قصه یک عاشقانه ملتهب در جنگی شهری را روایت می‌کند.

سریال «سوران» چهارشنبه و پنجشنبه‌ها ساعت ۲۲:۱۵ از شبکه یک سیما پخش می‌شود. همچنین تکرار دو قسمت آن جمعه‌ها ساعت ۲۲ از شبکه یک و ساعت ٢۴ از شبکه تماشا پخش می‌شود.

مهدی نصرتی، علیرضا جعفری، توماج دانش‌بهزادی، مریم کاظمی، مصطفی کولیوندی، محمدرضا صولتی، گلنوش قهرمانی، احمد صدفی، هلن نقی‏لو، روزبه رئوفی، احمد جعفری، علی اکبر اصانلو، ارشیا عبدالهی، آرش نیازی، مدیا ذاکری، حمید محرابی، علیرضا حنفی، شاهو شاهمرادی، سیمین بهفر، مهران نعیمی، با معرفی آسو پاشاپور و با هنرمندی زنده‌یاد حسام محمودی بازیگران این سریال را تشکیل می‌دهند.

سایر عوامل این سریال عبارتند از: مدیر هنری: محمدرضا شجاعی، مدیر تولید: رضا زنجانیان، مدیر فیلمبرداری: هاشم مرادی، تدوین: عماد خدابخش، موسیقی: مسعود سخاوت‌دوست، طراح صحنه و لباس: فریاد صالحی، طراح چهره‌پردازی: سیامک احمدی، مدیر صدابرداری: سعید بجنوردی، صداگذاری و ترکیب صدا: آرش قاسمی، سرپرست جلوه‌های بصری: محمد برادران، جلوه‌های ویژه میدانی: رضا ترکمان، مدیر برنامه‌ریزی و دستیار اول کارگردان: بهمن حسینی، منشی صحنه: آسیه معصومی‌زاده، عکاس و ساخت مستند پشت صحنه: علی فرآورده، سرپرست گروه بدلکاران: کیوان رضایی، مدیر تدارکات: امیر مرایی و دستیار تولید: نیما مجتهدی، طراح گرافیک: حمید قدسی، تبلیغات: حسام حاجی‌پور، روابط عمومی: سپیده شریعت‌رضوی و محصول مرکز سریال سوره.

نوشته دومین تیزر «سوران» منتشر شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این پوستر با محوریت شخصیت اصلی داستان و مسیر سفر قهرمان با الهام از المان‌های بصری درون سریال طراحی شده است.

«سوران» که داستان زندگی امیر سعیدزاده ملقب به سعید سردشتی را در سال‌های ۵۷ تا ۵۹ روایت می‌کند، قصه عشق و وفاداری به خاک وطن است.

این سریال با اقتباسی آزاد از کتاب «عصرهای کریسکان» نوشته کیانوش گلزارراغب، به نوعی اولین اثر درباره تحرکات حزب کومله در کردستان و ادای دین به جغرافیای مظلوم آن خطه است.

مهدی نصرتی، علیرضا جعفری، توماج دانش‌بهزادی، مریم کاظمی، مصطفی کولیوندی، محمدرضا صولتی، گلنوش قهرمانی، احمد صدفی، هلن نقی‏لو، روزبه رئوفی، احمد جعفری، علی اکبر اصانلو، ارشیا عبدالهی، آرش نیازی، مدیا ذاکری، حمید محرابی، علیرضا حنفی، شاهو شاهمرادی، سیمین بهفر، مهران نعیمی، با معرفی آسو پاشاپور و با هنرمندی زنده‌یاد حسام محمودی بازیگران این سریال را تشکیل می‌دهند.

سریال «سوران» چهارشنبه و پنجشنبه‌ها ساعت ۲۲:۱۵ از شبکه یک سیما پخش می‌شود. همچنین تکرار دو قسمت آن جمعه‌ها ساعت ۲۲ از شبکه یک و ساعت ۲۴ از شبکه تماشا پخش می‌شود.

نوشته پوستر رسمی «سوران» رونمایی شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«سوران» به‌عنوان یک اثر اقتباسی که برگرفته از رمان «عصرهای کریسکان» نوشته کیانوش گلزارراغب است، سرگذشت جوان آزاده‌ کُردی به نام سوران را روایت می‌کند که در التهابات دهه ۵۰ منطقه کردستان هیچ‌گاه تسلیم نمی‌شود.

در روزهای که مخاطب با رسانه ملی قهر کرده، «سوران» به کارگردانی سروش محمدزاده، نویسندگی عباس ریاحی و تهیه‌کنندگی مجتبی فرآورده به دلیل داستان، نوع روایت و حتی تصویرسازی یکی از پرمخاطب‌ترین آثار حال حاضر در تلویزیون شده است.

سروش محمدزاده پس از ساخت سریال «سیاوش» برای نمایش ‌خانگی و دو مجموعه «همبازی» و «نوار زرد» برای تلویزیون، اکنون در سریال جدید خود به دهه ۵۰ رفته و بخشی ماجراهای کردستان در آن روزها را روایت می‌کند. در ادامه، گفت‌وگوی سوره سینما با سروش محمدزاده را می‌خوانید.

لحن ساده رمان را نمی‌توانستیم تبدیل به سریال کنیم

*با توجه به اینکه «سوران» یک سریال اقتباسی است (در پروسه تبدیل کتاب به تصویر و اینکه محتوای متن به نوعی بیوگرافی واقعی و خاطره‌نویسی است تا رمان)، آیا ویژگی زبانی و لحن کتاب برای شما مهم بود یا صرفاً اصل را بر فیلمنامه «عباس ریاحی» گذاشتید و نگاه روایتی خود را معیار قرار دادید؟!

زمانی که سریال «سوران» پیشنهاد شد، در مرحله اول یک سیناپس ۱۰ صفحه‌ای به اضافه یک کتاب بود. ابتدا سیناپس و بعد از آن کتاب را خواندم و آن مقطعی از کتاب را که قرار بود تبدیل به سریال شود، مدنظر قرار دادم؛ اما در همان مراحل ابتدایی به این نتیجه رسیدیم که سیناپس اولیه نوشته شده خیلی مناسب تولید سریالی با چنین مضمونی نیست. در واقع قصه خیلی در عرض گسترش داده شده بود و شاید خسته‌کننده می‌شد و سفر طولی قهرمان که برای مخاطب جذابیت دارد در آن کمتر لحاظ شده بود. در نتیجه در آن سیناپس بازنگری کردیم و تصمیم گرفتیم با آقای ریاحی وارد گفتگو شویم که ایشان مجدداً سیناپس را براساس چیزی که جمع‌بندی داشتیم، بنویسند.

طی گفتگوهایی که صورت گرفت، نقطه نظرات خودم را که فکر می‌کردم درست است و باید در این قصه رخ دهد، مطرح کردم و آقای ریاحی هم دیدگاه خود را داشت. چیزی که در لحن کتاب برایم جذاب بود (با توجه به روایتی که از زبان سعید سردشتی خاطره‌نویسی شده)، لحن ساده و جذابی بود که داشت؛ اما طبعاً نمی‌شد آن را تبدیل به فیلم کرد، چراکه از دو جهان متفاوت می‌آمدند.

در نهایت با همفکری عوامل تصمیم گرفتیم که لحن خودمان را برای روایت این قصه پیدا کنیم. در گفتگوهایی هم که با آقای ریاحی داشتیم به این نقاط مشترک رسیدیم و خوشبختانه او همان شکلی که مورد پسند بود، کار را پیش برد.

در قصه هم به توافق می‌رسیدیم. چراکه عباس ریاحی هم درک درستی از کتاب و شیوه‌ اقتباسی که لازم است از آن صورت بگیرد، داشت و هم در مدت کوتاهی فهمیدیم که چه چیزی از داستان می‌خواهیم.

نمی‌خواستیم از بازیگران چهره استفاده کنیم

*در سریال «سوران» چه در بخش کستینگ (که از بازیگران کمتر شناخته‌شده بهره گرفته‌اید) و چه در میزانسن‌ها، به نظر می‌رسد سعی داشته‌اید گونه‌ای نمود مستند، فضای نمایشی را دربرگیرد. این تصمیم برای باورپذیری بیشتر صورت گرفته است؟ در بخش بازیگران مسئله بودجه مطرح بوده و یا اصلاً تعمدی در کار نبوده است؟

بعد از این که ما در مورد قصه به توافق رسیدیم و فهمیدیم که از «سوران» چه می‌خواهیم، در همان روزهای ابتدایی انتخاب بازیگران به این نتیجه رسیدیم که انتخاب چهره‌های آشنا و بازیگران شناخته شده و حتی ستاره‌ها می‌تواند به باورپذیری داستان لطمه بزند. در نتیجه از همان ابتدا تصمیم گرفتیم هر انتخابی که در هر بخشی داریم در مسیر باورپذیرکردن داستان باشد.

با توجه به اینکه قصه در اواخر دهه ۵۰ در کردستانی اتفاق می‌افتد که دوران پرالتهابی را می‌گذراند، از همان ابتدا احتمال می‌دادیم که شاید نتوان در لوکیشن واقعی کار کرد و باید همه چیز از صفر ساخته شود، در نتیجه فضا را به این سمت بردیم که کمتر از بازیگران چهره آشنا استفاده کنیم، یا حداقل در جایی استفاده کنیم که با گریم، صورتشان قابل شناسایی نباشد. یعنی از همان ابتدا اصلاً به این سمت پیش نرفتیم که بخواهیم ببینیم بودجه‌ای که داریم به این انتخاب‌ها می‌رسد یا نه!

در زمان فیلمبرداری هم سعی کردم همه چیز در کارگردانی در راستای باورپذیری کار باشد.

درواقع سعی شد در فضاسازی، در جاگذاری دوربین، در انتخاب لنز، در حرکت‌های دوربین، در فرم میزانسن‌ها یک واقع‌گرایی (نه مستندنمایی) را قرار دهیم که بیست، سی درصد دوز نمایشی هم در آن تزریق شده باشد تا مخاطب عام را پس نزند. ممکن بود در مستندنمایی صرف و اینکه ما تصاویرمان را ۱۰۰ درصد به فیلم‌های مستند نزدیک کنیم، بیننده گیج شود که آیا این تصاویر فیلمبرداری شده یا آرشیوی است. ما به دنبال چنین چیزی نبودیم و هدفمان این بود که به سمت واقع‌گرایی حرکت کنیم و آن چیزی که در تصویر به بیننده نشان می‌دهیم، باورپذیر باشد. در جاهایی موفق عمل کردیم و در جاهایی ضعف‌هایی داشتیم اما در مجموع احساس می‌کنم که فضا و اتمسفر کار قابل قبول و باورپذیر شده است.

ضرباهنگ تند قصه برای من موضوعیت داشت

*قصه در «سوران» و معرفی کاراکترها به سرعت آغاز می‌شود و از مقدمه‌چینی و زیاده‌گویی‌های معمول در سریال‌ها خبری نیست. به این ریتم، در تدوین رسیدید یا ضرباهنگ درونی سناریو در رسیدن به این موضوع به شما کمک کرد؟

ما به دنبال داستان طولی در قصه‌پردازی و سفر قهرمان بودیم، از طرفی هم از همان ابتدا ضرباهنگ تند قصه برایم موضوعیت داشت. یعنی احساس می‌کردم که اگر قرار است چنین داستانی در این مقطع تاریخی گفته شود، ضرباهنگ تند آن می‌تواند بیننده را همراه‌تر کند. کما اینکه با توجه به این موضوع که نمی‌خواستیم از بازیگران چهره‌تر استفاده کنیم، این نگرانی هم وجود داشت که مخاطب چگونه می‌تواند همراه قصه شود. پس باید یک دستاویزی برای همراه کردن مخاطب درنظر می‌گرفتیم و به نظرم این دستاویز هم قصه‌پردازی سریع و ضرباهنگ تند در پردازش داستان بود و امیدوارم تا جایی ممکن این اتفاق رقم خورده باشد.

بخشی از داستان «سوران» از خلاقیت نویسنده فیلمنامه بیرون آمده است

*برای ساخت «سوران» از چه منابع دیگری غیر از فیلمنامه بهره بردید و آیا برای ایده گرفتن به دیدن لوکیشن‌های واقعی و مردم آن خطه رفتید؟!

دو کتاب دیگر از نویسنده رمان «عصرهای کریسکان»، به نام‌های «برده سور» و «شُنام» به چاپ رسیده است که هم من و هم نویسنده فیلمنامه، آن‌ها را خواندیم. برخی از لحظات جذاب در این رمان‌ها را برای اضافه کردن به قصه خودمان، استخراج کردیم و به یکدیگر پیشنهاد دادیم.

بخشی دیگر از خلاقیت شخصی خود نویسنده فیلمنامه بیرون آمده بود، مثل تلفیق چند کاراکتر که تبدیل به یک کاراکتر شده بود یا کاراکترهای تخیلی که برای افزایش غلظت ملودرام به کار اضافه شدند. در بخش فیلمنامه این‌ها منابع اصلی ما بودند، اما در بخش فضاسازی ما به کردستان و همه مناطقی که در قصه آمده، سفر کردیم و از نزدیک آنجا را دیدیم. به هر حال این مناطق در طول ۴۰ سال، دستخوش تغییرات جدی شده بودند و در نتیجه قابل استفاده برای فیلمبرداری نبودند؛ اما سعی کردیم با مردم این مناطق و آدم‌هایی که در آن فضا زیست کرده و آن دوران را از سر گذرانده بودند، صحبت کنیم. این سفرها برای من بیشتر از هر چیز تأثیرات درونی داشت تا بتوانم زمان فیلمبرداری در فضاسازی‌ها از آن استفاده کنم.

تغییرات چهل‌ساله در کردستان ما را با محدودیت لوکیشن مواجه کرد

*عدم کار در لوکیشن‌های واقعی کردستان، چقدر ایجاد محدودیت کرده و اینکه چقدر برای شما مهم بوده که از حیث طراحی صحنه و لباس و زمان واقعی وقوع رویدادها اشتباهی به وجود نیاید؟

ما می‌دانستیم که در فضای واقعی کردستان، هم به لحاظ بُعد مسافت و هم به لحاظ تغییراتی که در آنجا رخ داده بود، امکان فیلمبرداری نداریم. به عنوان مثال اگر می‌خواستیم از دامنه‌های زاگرس و طبیعت آنجا استفاده کنیم، فیلمبرداری را به سمت یاسوج می‌بردیم که طبیعت بکری داشت و نزدیک به فضایی بود که ما به دنبالش بودیم. در بخش‌هایی هم مجبور شدیم در دکور کار کنیم یا روستایی را پیدا کردیم که فضای پله‌ای و کوهستانی داشته باشد.

از طرفی روستاها دستخوش تغییرات شده‌اند، تکنولوژی به آنها وارد شده، مثلاً گاز دارند و یا چیزهایی که در آن دوره وجود نداشته حالا در چنین مناطقی هم دیده می‌شود. این تغییرات ما را دچار محدودیت می‌کرد و هر بار باید فکر می‌کردیم که چگونه این امکانات را یا به صورت فیزیکی و یا در جلوه‌های ویژه کامپیوتری از صحنه حذف کنیم.

سعی کردیم تا جایی که امکان داشت همه چیز را به سمت باورپذیرتری پیش ببریم. در بخش لباس، صحنه، گریم همه عوامل و طراحانی که داشتیم آن‌قدر حرفه‌ای و کاربلد بودند و این تجربه‌ها را از سر گذرانده بودند که واقعاً به هیچ مشکلی برنخوردیم و من با اعتماد کامل کار را به آن‌ها سپرده بودم. اکنون هم خیلی راضی هستم و نتیجه خیلی خوبی که به دست آمده را حاصل زحمت تمامی عوامل سریال می‌دانم.

برای من کارگردانی صحنه‌های شلوغ راحت‌تر از میزانسن‌های کوچک است

*پیش از این در سریال «سیاوش» شاهد توانایی‌های شما در مدیریت صحنه‌های شلوغ و پر زد و خورد بوده‌ایم. این اتفاق مهم با توجه به جنس و حال و هوای روایت در «سوران» و فصل‌های تیراندازی و مبارزه، چطور صورت گرفت؟!

واقعیت این است که برای خود من، کارگردانی صحنه‌های شلوغ، پر رفت‌وآمد، پر زد و خورد و میزانسن‌های پیچیده همیشه راحت‌تر از صحنه‌های خلوت و میزانسن‌های کوچک بوده است. به این دلیل که احساس می‌کنم آزادی عمل و امکان بروز خلاقیت بیشتری در چنین صحنه‌هایی دارم و البته احساس بهتری نسبت به کاری که انجام می‌دهم، پیدا می‌کنم. طبعاً تجربه‌هایی که در «سیاوش» یا «نوار زرد» داشتم من را پخته‌تر کرد و در «سوران» هم سعی کردم از این تجربه‌ها استفاده بهینه کنم. ضمن اینکه گروه کارگردانی من، خصوصاً دستیار اولم به‌شدت آدم باتجربه‌ای در این حوزه بود و بسیار در پردازش این صحنه‌ها، عمق بخشیدن به آن‌ها و پیچیده کردن میزانسن‌ها کمک می‌کرد. هر چقدر که جلوتر می‌رویم و تجربه‌های من بیشتر می‌شود باز دلم می‌خواهد گستردگی این صحنه‌ها را تا جایی که شرایط تولید مهیا باشد و امکان آن به من داده شود، افزایش دهم.

دوست ندارم در یک ژانر مشخص درجا بزنم

*ساخت «سوران» بعد از «سیاوش»، «هم بازی» و «نوار زرد» که هر یک ویژگی‌های تماتیک و فرمی مختص به خود را دارند، حکایت از آن دارد که شما قصد ندارید در یک ژانر خاص محدود بمانید. ژانر مورد علاقه شما کدام است و آیا این اتفاق ناشی از شرایط ایجاد شده بوده یا انتخاب کرده‌اید؟!

پیش از آنکه کارگردانی آثار داستانی را برای ادامه حیات در سینما انتخاب کنم، به طور جدی کار تدوین و مستندسازی انجام می‌دادم. از جایی که وارد کارگردانی فیلم داستانی شدم، فکر کردم که علاقه‌مند به تجربه در همه ژانرها هستم یعنی سینما را به ذات دوست داشتم و دارم. علاقه‌ای ندارم که در یک ژانر مشخص که ممکن است در آن موفق‌تر هم بوده باشم؛ درجا بزنم.

همیشه دوست داشتم کمدی، پلیسی، درام معمایی و درام تاریخی کار کنم. از میان همه ژانرهایی هم که تا امروز برایم پیش آمده، ژانری را که تا به حال کار نکردم‌، انتخاب کرده‌ام. بسیار علاقه‌مندم که کار کمدی انجام دهم یا در حوزه کودک کار فانتزی یا جدی بسازم و اگر پیش بیاید باز هم تنوع ژانر را در کارهای بعدی‌ام لحاظ می‌کنم.

*بازخورد تماشاگران چگونه بود؟

تا امروز که چند قسمتی از سریال پخش شده است، بازخوردهایی که گرفتم از سوی اطرافیان و یا عواملی بوده که در صحنه حضور داشته‌اند. اقوام و دوستانی هم که نتیجه کار را می‌بینند و با آن‌ها صحبت می‌کنم عمدتاً بازخوردهای مثبتی دارند اما اینکه بازخورد عمومی از مردم ببینیم طبعاً نیازمند گذر زمان است و احتیاج به یک نظرسنجی گسترده در میان عموم مخاطبان و مردم جامعه دارد.

نوشته قصد استفاده از بازیگران چهره در «سوران» را نداشتیم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

شهید امیر سعیدزاده از رزمندگان جنگ ایران و عراق، اگرچه گرفتار تنشی طاقت‌فرسا و مدام با کومله در سردشت بوده، اما نه اندازه شهید چمران در بالاترین رده‌های نظامی قرار داشته که مثلاً فیلمسازی در جایگاه ابراهیم حاتمی کیا را ترغیب کند تا بر اساس بخشی از رویدادهای حیات او، فیلم درگیرکننده «چ» را مهیا کند. نه از شهرت محمد بروجردی برخوردار بوده تا محمدحسین لطیفی در «غریب»، در مجالی مساعد برای معرفی بهتر او، فیلم زندگی‌نامه‌ای گرمی تحویل دهد. نه فرمانده اسم و رسم داری مثل مهدی باکری(که اتفاقاً در این سریال نامش شنیده می‌شود) تا محور «موقعیت مهدیِ» هادی حجازی فر شود.

*وقتی مخاطب طرف قهرمان را می‌گیرد

پرسوناژ اصلی در «سوران» از شمه‌ها و مختصات آشنای قهرمانی در ذهن مخاطب بهره‌ای ندارد و پیش‌زمینه چندان قابل ارجاعی به او را نمی‌شناسد. «سوران» تلاش دارد تا ابعاد و پتانسیل‌های شبه قهرمانی در قامت شخصیت اصلی خود را که متکی به بیوگرافی رئالی است، تشریح و تقویت کند. به عبارتی دیگر، ابزارهای قهرمان‌پروری در روایت را با ظرافت به کار گرفته تا به تماشاگر بقبولاند در حال تکمیل پازلی از زندگی فردی عادی، محجوب، مظلوم و همانا سمپات است. پروتاگونیستی ملموس و بی ادا که از دل مردم عادی برخاسته. شغلش خیاطی است و بعدها ناگزیر برای پوشش مبارزات انقلابی‌اش، لباس آشپزی می‌پوشد، روی چرخ دستی صیفی‌جات می‌فروشد و یا شاگرد فرش‌فروشی می‌شود. در کل به قول خودش «دنبال یک لقمه نان حلال» است. هرچند دغدغه‌اش رفتن به رضاییه و دوشادوش باکری مبارزه علیه ساواک است.

تشویش و عذرخواهی برادر کوچکتر بابت سنت‌شکنی در زودتر ازدواج کردن را به شوخی برگزار می‌کند و شب قبل از عقدکنانِ او را آخرین شب آرامشش می‌خواند! ابایی هم ندارد اگر یک پیرمرد، سرخوشانه مچش را بخواباند! سر و کله دختر مورد علاقه‌اش که از دور پیدا می‌شود، دلباختگی‌اش را با دست بردن برای مرتب کردن تار مو و رنگ‌به‌رنگ شدن، عیان می‌کند! عشق او و شیلان هم پرداخت دوست‌داشتنی و رمانتیکی دارد و در اجرا دلنشین است. «کاکو سلیمانی» می‌خواند و کردی می‌رقصد. رفتارها و طراحی‌هایی که در عین سادگی، جنبه‌های ملموس و عینی به کاراکتر می‌بخشند و فرصتی به کارگردان می‌دهند تا سریال را از بدل شدنِ صِرف به یک درام سرد، تخت، عبوس و ماجرا محور با اهرم‌های مکانیکی، برهاند.

آدمی که در گذر از پروسه‌ای طولانی، شاق و کمرشکن، هرچند به اصطلاح پوستش کنده شده و زجر دیده، اما یک قهرمان گمنام باقی مانده. به‌ویژه که پای انگیزه‌های وطن پرستانه نیز وسط است تا اشتیاق برای پیگیری این داستان نزد بیننده، اهمیت بیشتری پیدا کند.

به قول هوارد هاکس سینماگر سرشناس آمریکایی، «اگر فیلمی بسازی و در آن شخصیتی داشته باشی که تماشاگر دوستش داشته باشد و برایش دل بسوزاند، آنان بلافاصله طرف تو را می‌گیرند!».

«سوران» در همین شش-هفت قسمت که از پخشش گذشته، چنین کاراکتری را معرفی و در معرض قضاوت گذاشته است.

*غلبه وجوه تریلر بر ملودرام

سروش محمدزاده کارگردان «سوران» در دو سریال آخر خود «سیاوش» و «نوار زرد۲» هم نشان داده بود به قصه‌هایی با مایه های معمایی و پلیسی، مناسبات پرتنش و فضاهای مملو از پرخاشگری، تعلیق و زد و خورد، دلبستگی خاصی دارد. او حالا با «سوران» این علاقه را در ژانرگرایی آشکاری به سمت تریلرهای جاسوسی هم گسترش داده. به‌ویژه آنکه بدانیم «سوران» در عین حال، ملودرامی عاشقانه نیز هست، اما به تبع ظرفیت‌های روایتش، کفه تریلر جاسوسی آن باید سنگین‌تر باشد. محمدزاده با درک درست این نکته، تمهیدات مناسبی اندیشیده. ریتم به نسبت تند سریال در تدوین و جامپ کات‌ها در سکانس‌های درگیری و شلیک و کوتاه بودن تایم اغلب سکانس‌ها یکی از همین روش‌هاست.

او دوباره از مسعود سخاوت‌دوست دعوت کرده تا پس از دو سریال اخیرش، موسیقی «سوران» را نیز بسازد. آهنگسازی که نگره‌های فلسفی آوانگاردی در کارش دارد و زوایای باطنى کاراکتر‌ها و اتمسفر داستان، با آن تنوع ارکستراسیون، در موسیقی‌های او نمودی آشکار دارند. اینجا هم موسیقی بشدت در خدمت فضای کلی سریال با چرخش‌های ملایم و گاه تند از ملودرام به سمت ملودی‌هایی در راستای مقدمه‌چینی برای یا ایجاد سوسپانس است. شاهد مثال آن را در موسیقی تیتراژ ابتدایی سریال می‌توان یافت.

همچنین پیوند زدن سکانسی که مرتضی در مغازه ناگهان نوار انقلابی را به گمان پخش «کُردی شاد» پِلِی می‌کند تا ناخواسته شک صاحب مغازه عامل سازمان امنیت را برانگیزد و موسیقی اضطراب‌آور آن با موزیک عروسی و رقصِ در ادامه که بیشتر التهاب زاست تا شادی‌آفرین و گویی آبستن حادثه؛ نشان به آن نشان که فصل مذکور به ربایش سوران توسط ساواک منتهی می‌شود. یا تصاویری از زیبایی طبیعت اقلیم داستان که بارها با استفاده از اتمسفرسازى‌هاى صوتى متضاد، از حالت کارت پستالی خارج می‌شوند و تم مهیجی را القا می‌کنند.

ضمن اینکه چنین موسیقی‌ای کمک کرده تا در بسیاری از لحظات، تصاویر وابسته و آویخته به دیالوگ نباشند و پویایی و بار مفهومی و روایی خود را حفظ کنند.

*درامی با نظر به مستند بودن روایت و یک مقایسه اقتباسی

«سوران» سریالی اقتباسی از کتاب زندگی شهید امیر سعیدزاده با عنوان «عصرهای کریسکان» نوشته کیانوش گلزار راغب(انتشارات سوره مهر، سال ۱۳۸۸) است. کتابی که به شیوه بیوگرافی نوشته شده و نویسنده چون خود تجربه اسارت به دست کومله را داشته و پیشتر به شرح آن در کتاب اتوبیوگرافی «شُنام»(انتشارات سوره مهر، سال ۱۳۸۸) پرداخته، با درک و آشنایی نزدیک از چنین موقعیتی در نگارش همراه است. در «شُنام» به سبک کلاسیک، زاویه دید اول شخص است. نویسنده در مقدمه کتاب گفته چون صرفاً در نگارش به ذهن خود مراجعه کرده و به دلیل گذشت زمانی طولانی، برخی وقایع از ذهن او پاک شده، کوشیده از برخی جزییات صرف‌نظر کند و یا از اسامی مستعار برای آدم‌ها استفاده کند.

در «عصرهای کریسکان» در مقایسه با «شُنام»، یک دهه نیز بیشتر از زمان رخ دادن رویدادها گذشته و ضمناً فردی که در محور وقایع بوده، شهید شده است و در دسترس نیست. بر همین اساس، گلزار راغب از تکنیک زاویه دید سوم شخص جهنده یا زاویه دید متناوب بهره برده؛ به این معنی که خاطرات، چند روایی بازگو شده‌اند و طبق چنین زاویه دیدی غیر از شخصیت اصلی یعنی شهید سعیدزاده، وظیفه روایتگری به همسر او نیز منتقل می‌شود تا زوایای پنهانی در بازتعریف ماجراها از جمله شهادت سایر برادران، اسیر شدن پدر و … باقی نماند. در «عصرهای کریسکان» شرح‌هایی با جزییات دل‌خراش از نحوه شکنجه در زندان‌ها آمده که البته در سریال بنا به معذوریت‌ها، از آن اجتناب شده. در کتاب گاهی از توضیح کامل برخی حوادث گویی طفره رفته شده که احتمالاً به دلیل در دسترس نبودن سوژه محوری است. در سریال اما با توجه به تفاوت‌های مدیوم، این خلأ، چندان به چشم نمی‌آید.

برخلاف این امتیاز، طی همین چند قسمت ابتدایی به نظر می‌رسد سازندگان ترجیح داده‌اند از بردن دوربین سریال به بطن مبارزات انقلابی در اواخر دهه ۵۰ خودداری کنند و آن را از دریچه تلویزیون خانه شخصیت‌های مختلف به نمایش بگذارند. اقدامی که اگر به یکی از دو علتِ عدم نیاز در روایت و یا مدیریت بودجه مرتبط نباشد، تسلط کارگردان در ورود به این حوزه چالش‌برانگیز با همه مخاطراتش را هدف می‌گیرد. خاصه آنکه برای سکانس‌های سردشت یا تهران هم با انتخاب لوکیشنهایی مثل شهرک سینمایی و رجوع به مناطقی مثل کرج، ساوجبلاغ و یاسوج، دست به بازسازی لوکیشنهای کردستان زده شده که همین مسئله، منجر به عدم دسترسی به زیبایی‌های بکر و خیره‌کننده منطقه کردستان شده است.

از سویی، اگر گزینه محدودیت منابع مالی را نادیده بگیریم، محمدزاده در چینش و ترکیب بازیگران همچون مهدی نصرتی، کاراکتر اصلی به سمت گزینش چهره‌های جدید و کمتر آشنا حرکت کرده تا ماهیت مستند این روایت از تاریخ معاصر هم تقویت یابد.

البته ناگفته نماند اخیراً عباس ریاحی در حاشیه برگزاری سی‌و‌چهارمین نمایشگاه کتاب تهران در جلسه تخصصی بررسی اقتباس از کتاب متذکر شده بود: «برای نگارش سوران از همه کتاب بهره نبردیم. گرچه کتاب قصه‌های زیادی داشت. زمانی که دو مدیوم مختلف بخواهند بر هم منطبق شوند، ناخودآگاه مواردی از دست می‌رود و این طبیعی ا‌ست».

*آشنایی‌زدایی از بازیگران شناخته‌شده

نصرتی بازیگری که با دو فیلم هنوز اکران نشده «لباس شخصی» و «ضد» معرفی شد، علی‌رغم قابلیت‌هایش، برای عامه بینندگان چهره‌ای بکر محسوب می‌شود. امتیازی که موجب شده شخصیت سوران با بازی او، بدون هرگونه سابقه ذهنی از سوی تماشاگر پذیرفته شود. هرچند با توجه به شباهت نسبی محتوا در دو فیلم یاد شده با سریال سوران، نصرتی باید مراقب باشد در ادامه در دام کلیشه نیفتد یا بازیگر ارگانی لقب نگیرد. هر چند اینجا نصرتی بر خلاف نقش‌های سردی که در دو فیلم «لباس شخصی» و «ضد» داشت، تلاش کرده گرم و همراهی برانگیز جلوه کند.

حتی از مرحوم حسام محمودی، مریم کاظمی و علیرضا جعفری به عنوان بازیگرانی به نسبت شناخته شده تر از سایر همبازیانشان در این سریال، هوشمندانه با گریم تا حدود زیادی آشنایی‌زدایی صورت گرفته است. ضمن اینکه محمودی در نقشی مثبت، با وقوف بر درگذشت غم انگیز او، هاله‌ای از تعلق خاطر و همدردی را با نقشی که ایفا کرده در ذهن بیننده تداعی می‌کند.

*و نکته آخر

دوست داشتم در پایان مطلب حاضر به نکته‌ای مهم درباره رویکرد اخیر تلویزیون در ساخت سریال‌هایی با تمرکز بر مردمان خونگرم کرد اشاره کنم. رویکردی ملاطفت‌آمیز و روشنگرانه درباره قوم کرد که بشدت کمک کرده تا بسیاری از پیش فرضهای غلط درباره این هم‌وطنان غیور، مهربان، سخت‌کوش و اغلب گرفتار محرومیت کنار رود و شاخصه‌های انسانی بارزشان نزد عموم ایرانیان آشکار شود. جماعتی فداکار که چه در دوران جنگ و چه در صلح، مدام در معرض کمبود و عدم رسیدگی‌های شایسته بوده‌اند، اما همیشه و علی‌رغم سم‌پاشی‌های مغرضان و تجزیه‌طلبان، از جمله سازمان کومله و منافقان، وطن‌دوست باقی‌مانده‌اند. کومله‌ای که پس از اسلحه به دست گرفتن، بنیان فکری‌اش بر خشونت و سبعیت استوار شده و در همین سریال درباره‌شان می‌شنویم که «فرقی بین ژاندارم، ارتشی و ساواکی» قائل نیست و مانند همه تمامیت خواهان و رژیم‌های توتالیتر، حتی از نسل‌کشی ابایی ندارد!

این روند به‌ویژه پس از پخش سریال «نون خ» در تلویزیون با جدیت دنبال شده و جنبه‌ای مهربانانه و لطیف‌تر از کردها به نمایش گذاشته شده که بسیار مغتنم است. همین رفتار صداوسیما را می‌توان به‌عنوان تأثیراتی فرا متنی بر استقبال بینندگان از سریال‌هایی مثل «سوران» نیز ارزیابی کرد. سریال مرکز سریال سوره که در همین راستا، عملکرد مثبتی دارد. حساب کردها را با گروه های شبه نظامی تروریستی جدا می‌کند. مشی روشنگرانه دارد و امکان قضاوت و تحلیل درست و منصفانه می‌دهد. منطق زندگی و گفت‌وگو را در اولویت دارد و خشونت را راه حل اول نمی‌داند.

به قول سوران در همین سریال: «کردها رو نشناختی، کردها مثل خونواده می مونن، جون میدن واسه همدیگه».

پی‌نوشت: تیتر مطلب برگرفته از یکی از دیالوگ‌های سریال است.

نوشته هیچ رسمی بالاتر از عاشقی نیست! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

ساخت تیزر برعهده حسام حاجی‌پور بوده است.

قسمت سوم و چهارم این مجموعه تلویزیونی که محصول مرکز سریال سوره است، ۲۴ و ۲۵ خردادماه ساعت ۲۲:۱۵ روی آنتن شبکه یک سیما می‌رود. همچنین تکرار دو قسمت روز جمعه ۲۶ خردادماه ساعت ۲۲ از شبکه یک و ساعت ۲۴ از شبکه تماشا پخش می‌شود.

«سوران» که اقتباسی آزاد از کتاب «عصرهای کریسکان» نوشته کیانوش گلزارراغب است، قصه آشوب‌های اوایل انقلاب در مناطق مرزنشین کردستان و تقابل سازمان کومله و حزب دموکرات با انقلاب اسلامی را به تصویر می‌کشد و تلاش شده تا شرح حال رشادت‌های قوم کرد را بازگو کند.

بازیگران این اثر عبارتند از؛ مهدی نصرتی، علیرضا جعفری، توماج دانش‌بهزادی، مریم کاظمی، مصطفی کولیوندی، محمدرضا صولتی، گلنوش قهرمانی، احمد صدفی، هلن نقی‏لو، روزبه رئوفی، احمد جعفری، علی اکبر اصانلو، ارشیا عبدالهی، آرش نیازی، مدیا ذاکری، حمید محرابی، علیرضا حنفی، شاهو شاهمرادی، سیمین بهفر، مهران نعیمی، با معرفی آسو پاشاپور و با هنرمندی زنده‌یاد حسام محمودی.

عوامل این سریال عبارتند از؛ کارگردان: سروش محمدزاده، تهیه‌کننده: مجتبی فرآورده، نویسنده فیلمنامه: عباس ریاحی، مدیر هنری: محمدرضا شجاعی، مدیر تولید: رضا زنجانیان، مدیر فیلمبرداری: هاشم مرادی، تدوین: عماد خدابخش، موسیقی: مسعود سخاوت‌دوست، طراح صحنه و لباس: فریاد صالحی، طراح چهره‌پردازی: سیامک احمدی، مدیر صدابرداری: سعید بجنوردی، صداگذاری و ترکیب صدا: آرش قاسمی، سرپرست جلوه‌های بصری: محمد برادران، جلوه‌های ویژه میدانی: رضا ترکمان، مدیر برنامه‌ریزی و دستیار اول کارگردان: بهمن حسینی، منشی صحنه: آسیه معصومی‌زاده، عکاس و ساخت مستند پشت صحنه: علی فرآورده، سرپرست گروه بدلکاران: کیوان رضایی، مدیر تدارکات: امیر مرایی و دستیار تولید: نیما مجتهدی، طراح گرافیک: حمید قدسی، تبلیغات: حسام حاجی‌پور، روابط عمومی: سپیده شریعت‌رضوی و محصول مرکز سریال سوره.

نوشته رونمایی از تیزر رسمی «سوران» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.