تصویر ‌ادبیات دفاع مقدس سرمایه‌ای ابدی برای سینماست و حالا چند سالی است که می‌توان ردی از این اتفاق را در اظهارنظرهای برخی از اهالی سینما دید، اما کاش بتوان به راهکارهای کشف ناگفته‌های جنگ از زبان افرادی غیر از سینماگران نیز فکر کنیم.

یکی از مشکلات سینماگران در این عرصه نبود فیلمنامه‌های در خور سینمای دفاع مقدس است. با وجودی که ادبیات داستانی نسبت به سینما، دین خود را به دفاع مقدس تا حدی ادا کرده است، سینمای ایران هر سال از فقر فیلمنامه‌هایی رنج می‌برد که به نظر می‌رسد با وجود مواد خام ادبی نباید این مشکل وجود داشته باشد. کتاب‌های منتشر شده در حوزه دفاع مقدس و البته کتاب‌های خاطرات توانسته‌اند تا حدی این خلأ را پر کنند. این کتاب‌ها یکی از گنج‌های پنهانی است که می‌تواند به سینمای دفاع مقدس جانی دوباره ‌دهد و نگاه همه را به سمت پرده نقره‌ای برگرداند.

شاید نویسندگان ادبیات معاصر ما‌ علاقه‌ای به برقراری ارتباط با سینماگران ندارند و شاید هم سینماگران، نقش موثر ادبیات را در سینما فراموش کرده‌اند، اما این بار به جای سینماگران سراغ چند تن از نویسندگان کتاب‌های دفاع مقدس رفتیم و از آنها پرسیدیم آیا حاضرند کتاب‌های چاپ دو رقمی‌شان را در اختیار سینماگران قرار دهند و با آنها پیمان آشتی ادبیات و سینمای دفاع مقدس ببندند؟

غنی‌سازی سینما

محسن کاظمی‌‌که کتاب‌های پرفروشی همچون «خاطرات عزت شاهی» و «احمد احمد» را در کارنامه کاری خود دارد، در این باره می‌گوید: حرکت به سوی اقتباس، نوعی غنی‌سازی ادبیات و سینماست به طوری که قوت سینمای کشور به بنیه و مایه قوی ادبی آن است و حتی می‌توان ضعف تکنولوژی را با تکیه بر آثار پر مایه ادبی و اقتباس از آنها جبران کرد.

او می‌افزاید: می‌توان با تکیه بر آثار ارزنده ادبی، آثار فاخر سینمایی تولید کرد. سینمای ما به دلیل عدم استفاده از ادبیات استقرار یافته بر فرهنگ بومی کشور، به اجبار به تقلید و ترجمه روی آورده است.

کاظمی تاکید می‌کند: وقتی به سراغ آثار مطرح کشورهای دارای سینمای توسعه یافته می‌رویم، متوجه می‌شویم که سینمای آنها مبتنی بر ادبیات بومی سرزمین‌شان است و همه شاهکار‌های سینمایی جهان، در ژرف ساخت خود، از یکی از آثار ادبی بزرگ جهان وام گرفته‌اند. سینما ویترین قابل توجهی برای نمایش آثار ادبی تولید شده است. سینما می‌تواند آنچه ‌ در چارچوب کتاب حصر شده و امکان فرار از این قاب را ندارد به مخاطبان بیشتری عرضه کند.

کمبود مخاطب مهم‌ترین مشکل بازار کتاب ماست، موفق‌ترین کتاب‌های ادبی با تیراژ ۳۰۰۰، نهایتا به چاپ دوم یا سوم می‌رسند و این در حالی است که با نمایش در سالن‌های سینما میلیون‌ها مخاطب را به خود اختصاص می‌دهد.

محسن کاظمی این مورد را باعث تاسف می‌داند و می‌افزاید: چنان دیوار عظیمی بین صاحبان ادبیات و سینماگران کشیده شده است که اگر از سر اتفاق هم یک نویسنده با یک سینماگر برخورد و تعاملی پیدا کند، حرف یکدیگر را درک نمی‌کنند.

او ادامه می‌دهد: سینماگران ما نبود آثار ادبی قابل تکیه را توجیهی برای ساختن فیلم‌های تقلیدی و ترجمه‌ای می‌‌دانند و نویسندگان ما هم به دلیل عدم انتقاد صحیح در ادبیات، کیفیت آثار خود را بالا نمی‌برند و مزید بر علت دوری ادبیات و سینما می‌شوند.

راحله صبوری، نویسنده کتاب «کوچه نقاش‌ها» یکی دیگر از نویسنده‌هایی است که معتقد است، فیلم و ادبیات به‌طور تفکیک‌ناپذیری به هم گره‌ خورده‌اند، به طوری که سینما به بن‌مایه و پشتوانه ادبیات محتاج است و همچنین ادبیات به زبان تصویر و نمایش مکتوبات در سینما نیاز دارد.

او به سوره سینما می‌گوید: فیلم همان ادبیات مصور است و به جز سینمای صامت که آن هم البته نوعی ادبیات پنهان در خود دارد و فقط با تصویر بیان می‌شود، فیلم و ادبیات به نوعی با هم گره خورده‌اند و ادبیات جزئی انکارناپذیر از فیلم است.

این نویسنده درباره گستره ادبیات مکتوب که می‌تواند دستمایه فیلمنامه‌نویسان قرار بگیرد، توضیح می‌دهد: همیشه آثار ادبی مثل زندگینامه‌ها، رمان‌ها و داستان‌ها محل الهام فیلمنامه‌نویسان و نمایشنامه‌نویسان و در کل هنرمندان بوده و هست. فکر می‌کنم هر نویسنده‌ای دوست دارد، کتابش الهام‌بخش هنرمندان و زمینه‌ساز خلق آثار هنری دیگر باشد؛ چه مجسمه‌ساز باشد، چه نقاش و چه فیلمساز.

صبوری اما از وفادار نبودن فیلمنامه‌نویسان به آثار ادبی گلایه می‌کند و می‌افزاید: بیشتر مواقع فیلمنامه‌نویسان، تنها از یک اثر ادبی الهام می‌گیرند تا فیلمنامه را به طور کامل بر‌اساس آن بنویسند. این کار در ایران بسیار رایج است و برای همین همکاری بین نویسندگان و فیلمنامه‌نویسان را خیلی زود قطع می‌کند.

خیلی از رزمندگان معتقدند فیلم‌هایی که در زمینه جنگ ساخته شده، به واقعیت جنگ نزدیک نیستند و تاثیر لازم را ندارند. کمتر فیلمی است که بیننده را به عنوان یک جنگ نرفته، به فضای جبهه‌ها نزدیک کند و اثرش در ذهن ماندگار باشد. حتی در فیلم‌هایی که بر اساس اتفاقاتی ساخته شده که در جنگ واقعا رخ داده و حقیقی هستند، آن فضا، روح و معنویت و مظلومیت جبهه کمتر منتقل می‌شود.البته همیشه ضعف فیلمنامه مطرح نیست، محدودیت‌ها و ضعف تکنولوژی هم هست و فیلم‌های ساخته شده درخصوص حاشیه‌های جنگ موفق‌تر بوده‌اند.

همین دغدغه است که بسیاری از نویسندگان را از همکاری با سینماگران می‌ترساند. در همین راستا، راحله صبوری می‌گوید: برای مثال کتاب «کوچه نقاش‌ها» چون بخشی از تاریخ شفاهی را در بر می‌گیرد، شرط امانتداری در آن بسیار اساسی است.

برای همین فیلمساز نباید یک سری مسائلی که نظر شخصی و برداشت شخصی‌اش است، به اسم کتاب به جامعه تحمیل کند و کار راوی و نویسنده را زیر سوال ببرد.

او در پایان حرف‌هایش به مخاطب هم اشاره می‌کند. این که این روزها حوصله خواندن کمتر از دیدن است و این می‌تواند فرصتی باشد برای سینماگران. صبوری در همین ارتباط می‌گوید: آدم‌ها همیشه حوصله کتاب خواندن ندارند، اما همیشه فیلم را نگاه می‌کنند و همیشه برای رفتن به سالن سینما آماده‌اند. بنابراین سینماگران، می‌توانند اندیشه‌های جاری جامعه را نو و تر و تازه کنند و از کهنگی در بیاورند.

کیانوش گلزار راغب، نویسنده کتاب «شنام» یکی دیگر از نویسندگان حوزه دفاع مقدس در حوزه هنری است که در این بحث همراه ما می‌شود.

او هم در ابتدا با اشاره به سهم کم اقتباس سینمایی از آثار مکتوب دفاع مقدس به سوره سینما می‌گوید: در اقتباس، ماهیت و هدف کلی هر کتابی،‌ نباید قربانی برخی حواشی زیبنده سینما و جاذبه‌های گیشه شود.

سینماگر می‌تواند با برداشت آزاد و دخالت هنر و تخیل، از روی هر کتابی فیلم بسازد، اما روایت کلی فیلم باید بر اساس واقعیت‌های مندرج در کتاب باشد و هدفی که کتاب دنبال می‌کند تغییر نکند.

این نویسنده با این که اعتراف می‌کند تماشاگر سینما بیشتر از کتاب است، اما تاکید می‌کند اثر سینمایی در بیان عمق مسائل مطرح شده در هر کتابی الکن است. گلزار راغب می‌گوید: ‌گرچه فیلم به دلیل بهره‌مندی از تماشاگر در سطحی بسیار گسترده، به مراتب تاثیرگذارتر از کتاب است، اما بعید می‌دانم که فیلم بتواند در بیان عمق مسائل و حالات روحی و روانی شخصیت به موفقیت کتاب برسد.

زیرا اگر سینماگر بخواهد فکر درون آدم‌ها را با رفتارهای بیرونی‌شان در فیلم به مخاطب انتقال دهد، کار بسیار بسیار سختی در پیش خواهد داشت.‌

گلزار راغب پیشنهاد می‌کند آثار فرهنگی تولید شده در مورد دفاع مقدس به سمت نمایش روابط انسانی بین رزمندگان و انتقال حال و هوای روحی و معنوی جبهه‌های مقاومت برود و می‌گوید: شنام با همه جزئی‌گویی‌ها و دقت در پردازش شخصیت‌ها هنوز زوایای باز نشده بسیاری دارد که می‌تواند راهنما و سوژه کار نویسندگان جوان قرار گیرد و من در تشریح مطالب به همه آنها کمک خواهم کرد.‌

دست سینما خالی نیست

اما وقتی به سراغ حسین بیضایی ـ نویسنده کتاب «بابانظر» ـ می‌رویم ، بحث را کلی‌تر آغاز می‌کند. او به ما می‌گوید: اگر فیلمنامه‌ها با اقتباس از کتاب‌های مستند و حقیقی ارائه شود،‌ بهتر می‌توانیم پاسخگوی نسل بعد خود باشیم.

او می‌افزاید: هر نسلی سوال‌های جدیدی در همه زمینه‌ها با خود به همراه می‌آورد، یکی از این مسائل دفاع مقدس است. با تغییر نگرش‌ها و تغییر نسل، ما باید پیش‌بینی این مساله را انجام داده و برای پاسخگویی به نسل بعد آماده شویم. ما با توجه به گنجینه عظیمی که از جنگ در دست داریم، در دو دهه اخیر کار منسجمی برای تغذیه فرهنگی انجام نداده‌ایم و در این زمینه اگر هم کتاب‌ها پیشتاز بودند، سینما به عنوان پرطرفدارترین هنر، بسیار دست خالی است.

به اعتقاد بیضایی نسل راویان سینمای دفاع مقدس رو به اتمام است و باید فکری برای تربیت افرادی از نسل حاضر برای روایت ناگفته‌های دفاع مقدس کرد؛ کسانی که بتوانند جای سینماگرانی چون مرحوم رسول ملاقلی‌پور، ابراهیم حاتمی‌کیا و‌ احمدرضا درویش را پر کنند.

او در توضیح نبود آثار درخور توجه سینمایی در دهه اخیر می‌گوید: چرا باید هر ساله در آستانه هفته دفاع مقدس برای چندمین بار فیلم «افق» یا «از کرخه تا راین» را نشان دهیم و چرا در بیان حقایق اجتماع، دیگر مثل آژانس شیشه‌ای نمی‌سازیم.

بیضایی فیلم‌های مستند جنگ را موفق‌تر از فیلم‌های سینمایی می‌داند و می‌گوید: مجموعه روایت فتح هنوز هم جاذبه‌های تاثیر‌گذاری برای مخاطب دارد. از این رو باید در فیلم‌های بلند سینمایی هم به سراغ پیدا کردن اسناد،‌ تحقیقات میدانی و نوشتن فیلمنامه از روی منابعی که بازگوی حقیقت هستند، باشیم. یکی از آن منابع، کتاب‌های خاطره‌نویسی جنگ است.

او درباره تاکید بر ضرورت اقتباس‌های سینمایی از آثار مکتوب توضیح می‌دهد: دنیای امروز در تسخیر رسانه‌های تصویری است.یک کتاب ۵۰۰ صفحه‌ای را بعد از زمان زیادی فقط یک نفر برای خودش می‌خواند اما فیلم دو ساعته یا سریال تلویزیونی نزدیک به ۷۰ میلیون مخاطب دارد و این یعنی تاثیر‌گذاری بیشتر و اطلاع رسانی بهتر. این ویژگی را نباید دست کم گرفت و از آن غفلت کرد.

داوود امیریان با کتاب های «خداحافظ کرخه» ،‌ «فرزندان ایرانیم» ،‌ «رفاقت به سبک تانک»، «مین نخودی»‌ و «آقای شهردار»‌ یکی دیگر از نویسندگانی است که با ما همراه می شود و می گوید:  داستان در سینمای دفاع مقدس هرگز تمام نمی شود و خاطرات هریک از افراد حاضر در جنگ گنجینه هایی تمام ناشدنی ست که اتفاقا در سال های گذشته حوزه هنری روی این گنج نشسته است.

وی افزود:‌ در حالت کلی سینمای اقتباسی ما بحران زده  و عمر اقتباس در این سینما بسیار کم. اکثر نویسندگان و شاید بتوان گفت همه آنها دوست دارند که کتابشان مورد اقتباس واقع شود ، اما متاسفانه در کشور ما هنوز اطمینان به همدیگر وجود ندارد.

نویسنده «ایرج خسته است» تشریح کرد : ما بعد از انقلاب به تعداد انگشت های یک دست هم اثر ارزنده اقتباسی نداشتیم . در دهه ۳۰ فیلم هایی از روی نوشته های منوچهر مطیعی ، حسین قلی خان مستعان و فردی که با نام ح.حمید تخلص می کرد و نوشته هایش پاورقی روزنامه های صبح آن زمان بود ، فیلم هایی ساخته شد .

امیریان ادامه داد : «گاو» مهرجویی از روی کتاب غلامحسین ساعدی ، نخستین اثر اقتباسی ارزنده آن زمان بود. امیر ارسلان نامدار، فیلمی از روی کتاب طوطی ذکریا هاشمی ، فیلم آقای هالو که کتابش را خود علی نصیریان نوشته بود و امثال اینها اندک مواردی از این دست بود . این روند بعد از انقلاب کند شد ، تا جایی که در سال ۶۵ دوباره ناصر تقوایی دست به اقتباسی عظیم زد و ناخدا خورشید را با برداشتی آزاد ساخت .

این نویسنده عنوان کرد : این روند دوباره کند شد و همچنان مهرجویی سردمدار جریان حضور ادبیات در سینما ماند تا به چند سال پیش رسیدیم و جشنوراه فجر با گذاشتن بخش فیلمنامه اقتباسی نگاهی دوباره به این مقوله انداخت . در آن سال من به خاطر «نفوذی» دیپلم افتخار گرفتم و «چهل سالگی» برنده سیمرغ بلورین شد .

وی خاطر نشان کرد : همانگونه که دیدیم سیمرغ بلورین جشنواره تا حد زیادی مخاطبان کتاب «چهل سالگی» ناهید طباطبایی را بالا برد . این دقیقا همان اتفاقی ست که در سینمای امریکا و اروپا به شدت رواج دارد و ادبیات ما از این نعمت سینما بی بهره است .

وی به راهکار خوبی اشاره کرد و گفت : خوب است در برخی موارد از ایده ها و تجربیات ارزنده دیگران استفاده کنیم . در امریکا و اروپا نویسندگانی مانند استیون کینگ داریم ، که قبل از چاپ کتاب ، یک فصلش را در روزنامه چاپ می کنند و پیشاپیش حق سینمایی آن را می فروشند . چرا نباید در ایران چنین کاری بکینم !

نویسنده «مین نخودی» هر دو گروه نویسنده و سینماگران را مقصر دانست و گفت: یکی از مشکلات این است که نویسندگان ما تصویری نمی نویسند . داستان نویسان ما شخصیت پردازی تصویری نمی کنند .

نویسنده «خداحافظ کرخه» ادامه داد : از سویی دیگر سینماگران ما هم بسیار تنبل و بی سواد هستند. ما معدود کارگردان های فهیمی داریم ، که مطالعه کنند و کتاب شناس باشند .

وی تشریح کرد : مثلا حوزه هنری گنجینه کتاب های خیلی خوبی دارد ولی اتفاق بد سینمای کنونی ما این است که همه می خواهند کارگردان مولف باشند و به اشتباه تصور می کنند که اگر خودشان فیلمنامه بنویسند مولف محسوب می شوند . این دیدگاه صد در صد غلط است و مثلا ما آلفرد هیچکاک را در همه حال یک کارگردان مولف می دانیم ، با اینکه خودش فیلمنامه هایش را نمی نویسد !

امیریان افزود : این تفکر غلط چنان در فضای عمومی سینما تعمیم پیدا کرده که روی دستمزد فیلمنامه نویس هم تاثیر گذاشته و اگر هم کاگردانی حاضر شود خودش زحمت نوشتن را نکشد و به سراغ متخصص برود ، تنها ۵ میلیون تومان برای آن هزینه می کند . این قیمت در شرایطی اتفاق می افتد که یک بازیگر نه چندان حرفه ای سینما به راحتی ۵۰ میلیون تومان دست مزد می گیرد .

نویسنده «مترسک مزرعه آتشین» گفت : شرایط کنونی سینما ، کارگردانان و سینماگران را به سمت بازیگر محوری کشانده است و این گونه است که وقتی از تماشای فیلمی که چندین و چند ستاره داشت بیرون می آییم ، متوجه می شویم که فیلم اصلا داستان خاصی و یا بهتر بگوییم اصلا داستان نداشت و این حقیقت تاسف باری است که پیش تولید خیلی از فیلم های ما بدون داشتنم فیلمنامه شروع می شود .

داوود امیریان ادامه داد : ما باید متعادل و دو جانبه به قضیه بنگریم . نویسندگان نباید گارد بگیرند و بخواهند که کتابشان عین به عین فیلم شود . فیلم تا کتاب دو دنیای متفاوتند و زمین تا آسمان فرق دارند . نمونه مشهور این اتفاق ، «هری پاتر» است که همگی تفاوت کتاب ها و فیلم هایش را خوب متوجه شده ایم .

وی افزود : از سویی دیگر سینماگران هم نباید بی انصاف باشند و مزد زحمت ۳ ساله نویسنده یک کتاب را یک دهم مزد بازیگر یک تله فیلم تلویزیونی قرار دهند .

این نویسنده راه کارهای جالبی در این باره دارد و می گوید : همه می دانیم که سینمای ما مشکل داستان دارد و تا زمانی که کارگردان خودش مطلب می نویسد هیچ بهبودی حاصل نخواهد شد . لذا بهتر است به جای صد فیلم بی داستان در سال ، ۱۰ فیلم بسازیم ، ولی دستمزد بازیگران را سرشکن کرده و به نویسنده مثلا ۲۰ میلیون تومان بدهیم . شما فکر می کنید وقتی «کلیدر» را از محمود دولت آبادی خواستند تا فیلمش را بسازند و گفت یک میلیارد آن را می فروشد ، حقیقتا به این پول نیاز داشت! نه . او این کار را کرد و این حرف را گفت تا ارزش متن اولیه و ارزش مولف حقیقی را به سینماگران یادآوری کند .

امیریان در پایان به مسایل خوبی اشاره کرد و گفت : داستان در سینمای دفاع مقدس هرگز تمام نمی شود و خاطرات هریک از افراد حاضر در جنگ گنجینه های تمام ناشدنی است که حوزه هنری روی این گنج نشسته است . اگر دو طیف نویسندگان و سینماگران با حسن نیت باهم روبه رو شوند و پس از رفع تنبلی ، مشکل پول خرج کردن برای ادبیات سینما را حل کنند ، درخشش این گنج چشم همه را به خود جلب خواهد کرد .

با توجه به برآیند صحبت‌های نویسندگان عرصه ادبیات دفاع مقدس، می‌توان گفت آنان با این که ملاحظاتی دارند، اما بشدت طرفدار اقتباس‌های سینمایی از آثارشان هستند. اینک نوبت سینماگران است تا رغبت و همتی نشان دهند تا سینمای دفاع مقدس برای بیان درست حقایق جنگ به نسل‌های بعد، به سراغ داشته‌های ادبیات این حوزه در شاخه‌های گوناگون داستان و خاطره‌نویسی برود.

نوشته میراث خاطره‌نویسی جنگ؛ گنج بی‌پایان سینمای دفاع مقدس اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی که پیش از این دبیر جشنواره فیلم ۱۰۰ نیز بوده است،‌ ادامه داد: من فکر می کنم منابع ادبی برای تولید فیلم‌های سینمایی و سریال های تلویزیونی الان در حوزه هنری فراهم است و موفق ترین مرکزی که طی این سال ها توانسته مجموعه بی نظیری از خاطرات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس را جمع‌آوری کند، انتشارات سوره مهر حوزه هنری است.

طباطبایی‌نژاد همچنین افزود: انتشارات سوره مهر کتاب‌های بسیار خوبی دارد که می توانند دست‌مایه خوبی برای اقتباس سینمایی باشند. فکر می کنم این گنجینه عظیم و قابل توجهی است که نباید به‌سادگی از کنار آن عبور کرد و با تبدیل این کتاب ها به تصویر، هم طیف بیشتری از مردم ایران و جهان با واقعیاتی که درباره ایران وجود داشته آشنا می شوند و هم اثر سینمایی ماندگاری که ارزش های سینمایی را داشته باشد خلق می شود.

این مسئول فرهنگی تاکید کرد: بنابراین جا دارد فیلم‌سازان به کتاب های این انتشارات توجه کنند و در عین حال خوب است که خود حوزه هنری در بخش سازمان توسعه سینمایی نیز با جدی گرفتن کتاب‌های خاطرات انقلابی به تولید فیلم های باکیفیت اقدام کند.

مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی با اشاره به کتاب هایی مانند دا و شنام، توضیح داد: منابع مکفی و مستغنی ادبی وجود دارد که ما را از منابع دیگر بی نیاز میکند، فقط کافی است فیلم‌سازان و سرمایه‌گذاران به اهمیت ساخت چنین آثاری واقف و با آثار ادبی تولیدشده در کشورمان بیشتر آشنا شوند.

وی در پاسخ به اینکه چرا فیلم‌هایی با محتوای ضعیف تولید می‌شود و برای ساخت آثار اقتباسی باارزش همتی وجود ندارد، توضیح داد: از مهم ترین دلایل این موضوع به تامین سرمایه برمی گردد. برای ساخت فیلم های بدنه که امکان بازگشت سرمایه راحت‌تر است، سرمایه گذار بیشتری پیدا می شود؛ بنابراین وقتی بخواهیم فیلم های ارزشمند و فارغ از بدنه بسازیم،‌ لازم است دولت و نهادهای فرهنگی مانند حوزه هنری قدم جلو گذاشته و این خلاء را پر کنند.

نوشته انتشارات سوره مهر منبع غنی برای فیلم‌سازی است/ «شنام» تبدیل به فیلم شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

محمد حمزه‌زاده، قائم مقام حوزه هنری و مدیرعامل سازمان توسعه سینمایی سوره در گفتگویی با خبرگزاری مهر به شرح سیاست های مختلف حوزه در حوزه های سینمای بلند داستانی، سینمای مستند و فیلم کوتاه پرداخته است که آن را می خوانید:

حوزه هنری به عنوان یکی از سینماداران بزرگ کشور نقش تعیین کننده‌ای در جهت‌دهی به اکران فیلم‌ها و در ادامه شکل‌دهی به سلیقه مخاطب داشته و دارد. به نظر شما آیا نظرات حوزه هنری در زمینه اکران شدن یا نشدن برخی آثار توانسته بر ساختار و محتوای فیلم‌های موسوم به سینمای بدنه و تجاری که این روزها به کمدی‌های سخیف هم رسید است، تاثیرگذار باشد؟

عموم فیلم‌هایی که در طول یک سال در کشور تولید می‌شوند، آثار شریف و قابل اکرانی است و تعداد فیلم‌های معارض، ضد خانواده و غیرقابل اکران برای حوزه هنری بسیار کم است. به دلیل محدودیت‌های اکران و حساسیتی که حوزه هنری برای اکران فیلم‌هایی که با آرمان‌ها و ارزش‌های انقلاب اسلامی فاصله دارند، می‌بینیم که تعداد این دسته آثار نیز به نسبت سال‌های قبل بسیار کمتر شده و نهاد متولی دولتی هم حساسیت بیشتری نسبت به موضوع پیدا کرده است. بر این اساس با توجه به تعداد فیلم‌های مناسب تولید شده و همچنین فیلم‌های تولیدی در حوزه هنری، ما با تقاضای اکران بیش از ظرفیت سالن‌ها و پردیس‌های سینمایی خود مواجه هستیم و دست ما برای انتخاب فیلم‌ها برای پخش در طول سال باز است.

ولی ممکن است به مرور با ساخت پردیس‌های سینمایی توسط بخش خصوصی و در نتیجه بیشتر شدن تعداد سالن‌ها از تاثیرگذاری حوزه هنری در روند اکران کم شود.

در طول این سال‌ها حوزه هنری نیز در بخش سالن‌سازی فعالیت‌های چشمگیری داشته و به طور متوسط سالانه چند سالن با کیفیت به تعداد سینماهای متعلق به حوزه هنری اضافه می‌شود. این مساله باعث شده سهم حوزه هنری از بازار فروش فیلم‌ها چشمگیر شود. به عنوان مثال در سال گذشته این سهم ۴۰ درصد بوده و صاحبان آثار برای بازگشت سرمایه خود نمی‌توانند به این سهم ۴۰ درصدی بی‌اعتنا باشند.

همچنین ما در هر سال برنامه‌هایی را برای بالا بردن استانداردهای سالن‌داری سینما، طراحی و اجرا می‌کنیم. بالابردن کیفیت‌ سالن‌داری نیز تاثیر بسیاری در فروش فیلم‌ها دارد. به عنوان مثال در همین نوروز امسال سینماهای حوزه هنری نسبت به یک سال گذشته به ویژه در شهرستان‌ها تا هشت برابر افزایش فروش داشته‌اند. البته بخشی از این افزایش فروش به پدیده اقبال عمومی به سینما در میان عامه مخاطبان باز می‌گردد که غیرقابل انکار است، اما در تهران و شهرستان‌ها سینماهای خصوصی‌ای را داشته‌ایم که میزان فروش بلیت آنها در طول تعطیلات نوروز به ۱۰ میلیون تومان نیز نرسید، اما در همین ایام سینماهای متعلق به حوزه هنری هر کدام به طور متوسط نزدیک به ۱۵۰ میلیون تومان فروش داشته‌اند. این جریان نشان‌دهنده کیفیت سالن‌های حوزه هنری است.

همچنین حوزه هنری در مدیریت اکران فیلم‌ها نیز کار بسیار سخت و پیچیده‌ای به ویژه در شهرستان‌ها داشت و اتفاقا سال موفقی را پشت‌سر گذاشت. مدیریت اکران یک کار فنی و بسیار پیچیده است. این مسائل نشان می‌دهد که تولیدکنندگان نسبت به امکانات سینماهای ما توجه کرده و قبول دارند که حوزه هنری در بخش اکران به عنوان یک انتخاب‌کننده آرا و پیش‌فرض‌هایی دارد که باید لحاظ شود. با این اوصاف تعداد فیلم‌هایی که ما برای اکران انتخاب نکردیم، بسیار معدود و اندک بودند.

بسیاری از کارشناسان و سینماگران بر این عقیده‌اند که مخاطبان ایرانی بیشتر دوست دارند فیلم کمدی ببیند. با این اوصاف در نوروز امسال شاهد بودیم که فیلم‌های فاخر و ارزشی در کنار فیلم‌های کمدی بی‌کیفیت و سطح پایین، فرصت اکران پیدا کردند و همین مساله بر کم‌فروش شدن آنها تاثیر مستقیم گذاشته بود و از سوی دیگر تربیت نشدن سلیقه مخاطب باعث شد کمدی‌های بی کیفیت فروش بالایی داشته باشند. نظر شما درباره وضعیت فعلی اکران و سوختن فیلم‌های ارزشمند که کنار کمدی‌های بی‌کیفیت اکران می‌شوند چیست؟

سیاست‌های حوزه هنری در اکران فیلم‌ها اثر خود را گذاشته است. به عنوان مثال اگر مدیریت مناسب حوزه هنری در اکران انیمیشین «شاهزاده روم» نبود، این اثر فاخر نه تنها پرفروش، بلکه حتی دیده هم نمی‌شد. در این دهه اخیر که اقبال مردم به سینما کمتر از گذشته بوده، فیلم‌های کمدی توانستند چراغ سینمارفتن را در میان مردم زنده نگاه دارند. این، ظرفیتی برای فیلم‌های کمدی است، اما نباید هدف اصلی ما در سینما تولید مدام این‌گونه از فیلم‌ها باشد که تعدادی از آنها نیز برای خنداندن به هر حربه‌ سخیفی متوسل می‌شوند.

همچنین فراموش نکنیم که پرفروش شدن فیلم‌ها لزوما به این نکته که در کدام سینماها اکران شده، باز نمی‌گردد. شرایط ترویج و تبلیغ فیلم‌ها نیز مهم است. بدون تعارف و پرده‌پوشی باید گفت که تبلیغ فیلم‌ها در شبکه‌های ماهواره‌ای تاثیر زیادی بر پرفروش شدن آنها در داخل کشور دارد که برخی از فیلم‌ها از این امکان بهره برده بودند و برخی دیگر مانند فیلم «بادیگارد» خیر.

بحث فنی اکران نیز بسیار مهم است که متاسفانه ما در بسیاری از مواقع آن را رعایت نمی‌کنیم. به عنوان مثال همه اعتقاد دارند که اکران نوروزی بسیار مهم است، اما آیا باید هر فیلمی با هر محتوایی در این زمان اکران شود؟ چرا بسیاری از فیلم‌ها در اکران نوروزی خود شکست خوردند؟ در عید فیلم‌های طنزآمیز که لزوما آثار سطح بالایی نیستند، همیشه فروخته‌ و فیلم‌های تلخ به نسبت فضای تفریحی عید کمتر فروش داشته‌اند. نظر شخصی من بر این است که اگر فیلمی مثل «بادیگارد» که تاکنون هم فروش قابل اعتنایی داشته در مهرماه اکران می‌شد، فروش بیشتر و مناسب‌تری داشت، چرا که در آن ایام به دلیل باز بودن دانشگاه‌ها و مدارس، جامعه هوشیاری بیشتری نسبت به ایام تعطیل دارد. گاهی رقابت بین فیلم‌ها به نسبت فصل‌ها، رقابت‌ درست و دقیقی نیست.

با تمام این اوصاف به هرحال در کشور سالانه تعدادی فیلم غیرهمسو با آرمان‌ها و اخلاقیات جامعه اسلامی ایران، تولید و اکران می‌شوند. یکی از دلایل این امر سرازیر شدن سرمایه ساخت از بخش‌های غیر مرتبط با فرهنگ ــ مثلا تجارت ــ است. به هر حال فرهنگ برای ادامه حیات خود به سرمایه نیز احتیاج دارد.

آیا سازمان توسعه سینمایی سوره برنامه‌ای برای تولید فیلم کمدی باکیفیت و متناسب با فرهنگ و عرف جامعه ایرانی اسلامی و معرفی آن به عنوان یک الگوی کمدی سازی به سایر فیلمسازان دارد؟

بله در طول سال‌های اخیر برنامه‌ریزی‌هایی برای تولید حداقل یک فیلم کمدی با کیفیت و مطابق با باورها و ارزش‌های اسلامی ایرانی در طول یک سال، انجام داده‌ایم. همچنین در سال جدید نیز تلاش می‌کنیم تا حق پخش فیلم‌های کمدی سالم و پاک را خریداری کرده و اکران کنیم تا هم به بازگشت سرمایه فیلمسازان و تولیدکنندگان کمکی شده باشد و هم خوراک سالن‌های سینمای حوزه هنری تامین شود.

زیرساخت تولید محتوای فرهنگی و هنری متناسب با ارزش‌های اسلامی ایرانی تربیت نیرو است. در سال‌های ابتدایی تاسیس حوزه هنری، این نهاد در زمینه پرورش و آموزش هنرمندان همسو با جریان فرهنگی انقلاب اسلامی فعالیت چشمگیری داشت. چرا در طول این سال‌ها این فعالیت کم‌رنگ شده است؟

حوزه هنری در دهه‌های اخیر به‌جای آموزش سینما و فیلمسازی بیشتر به معرفی چهره‌های جدید پرداخته و بحث آموزش را به نهادهای آکادمیک واگذار کرده است. البته حوزه در معرفی چهره‌های جدید همیشه پیشگام بوده و به ویژه در دهه اخیر بیش از ۵۰ کارگردان، فیلم نخست خود را در حوزه ساخته‌اند که از میان آنها می‌توانم به حامد محمدی، دانش اقباشاوی و محسن قرایی‌مقدم اشاره کنم.

همچنین دانشگاه سوره نیز که هرچند زیرنظر حوزه هنری نیست، اما فیلمسازان جوان فعال و خوشفکری را تربیت کرده است. به عنوان مثال سعید روستایی کارگردان فیلم «ابد و یک روز» و محمدحسین مهدویان کارگردان «ایستاده در غبار» همه در این دانشگاه تحصیل کرده‌اند. در کنار این موارد نیز نباید فراموش کرد که مرکز آموزش سازمان سینمایی سوره نیز هنرجویانی را تربیت کرده که اکنون در بدنه سینمای ایران و در تلویزیون در مشاغل مختلف مشغول به کار حرفه‌ای هستند.

برنامه کاری تعیین شده برای سازمان توسعه سینمایی سوره در سال جدید شامل چه محورهایی است؟

فعالیت‌های حوزه هنری در سال ۹۵ شامل چهار محور می‌شود که هرکدام در جای خود مهم هستند. یکی از مهم‌ترین این محورها تولید متن مطابق با معیارهای فکری و معرفتی حوزه هنری است. در این راستا نیز اولویت را به اقتباس از آثار ادبی و تاریخ شفاهی تولید شده در حوزه هنری داده‌ایم.

هم‌اکنون نیز تعدادی فیلمنامه اقتباسی از آثار ادبی و تاریخی حوزه آماده ساخت داریم که از میان آنها می‌توانم به «حرمان هور»، «پایی که جا ماند»، «مهیمان صخره‌ها» و «شنام» اشاره کنم. همچنین طرح فیلمنامه «نورالدین پسر ایران» نیز آماده شده و روند نگارش آن به زودی آغاز می‌شود. ضمن اینکه فیلمنامه سریال «دا» که هم‌اکنون سازمان صدا و سیما مشغول کار روی آن است، ما تولید کرده‌ایم.

روند سفارش و تولید این فیلمنامه‌ها چگونه بوده است؟

روند تولید فیلمنامه‌ها در سازمان تازه تاسیسی به نام «مرکز تولید متن» انجام می‌شود. این مرکز با حضور تنی چند از تهیه کنندگان، فیلمنامه‌نویس و فعالان عرصه ادبیات داستانی تشکیل شده و جلسات هفتگی دارد. البته کارشناسان این مرکز فیلمنامه‌هایی را که از بیرون برای ساخت به ما ارائه می‌شود نیز بررسی می‌کنند، اما مهم‌‌ترین هدف آنها اقتباس سینمایی از متون تولیدی در حوزه هنری است. در این میان ممکن است برخی فیلمنامه‌های تولید شده در خود حوزه تولید نشده و برای ساخت به نهادهای سینمایی دیگر فروخته شوند.

تاکنون فیلمی در دستور کار سازمان قرار گرفته که فیلمنامه‌اش خارج از «مرکز تولید متن» نوشته شده باشد؟

در دوره مدیریت آقای مومنی شریف، فیلمنامه همه فیلم‌های ساخته شده محصول حوزه هنری بوده‌اند. در این میان فیلم‌هایی نیز بوده‌اند که ایده اولیه آنها از بیرون ارائه شده‌اند، اما تمام مراحل نگارش فیلمنامه و ساخت فیلم زیر نظر حوزه هنری اتفاق افتاده است. البته گاهی فیلمنامه‌هایی نیز برای ساخت از بیرون به ما پیشنهاد شده و ما آنها را بررسی کرده‌ایم. اگر فیلمنامه‌ای مطابق با سیاست‌های و خط مشی حوزه هنری به دست ما برسد، روی ساخت آن فکر خواهیم کرد.

دیگر برنامه‌های کاری سازمان توسعه سینمایی سوره چه مواردی است؟

معرفی سینماگران جوان انقلابی یکی دیگر از اولویت‌های کاری این سازمان است. طبیعی است که در هر سال تعدادی چهره‌های جدید به دنیای فیلمسازی ایران وارد می‌شوند که در این میان حوزه هنری به عنوان یکی از مهم‌ترین نهادها در زمینه هنر انقلاب، وظیفه خود می‌داند که هر سال فیلمسازان جوان مومن و همسو با دیدگاه‌های انقلاب را معرفی و از آثار آنها حمایت کند. بر این اساس باشگاه فیلم سوره با رصد جشنواره‌های فیلم کوتاه و مستند، از برگزیدگانی که توانایی‌های خود را به اثبات رسانده‌اند، دعوت می‌کند تا مراحل ساخت نخستین فیلم بلند داستانی‌شان را در حوزه هنری طی کنند. در سال جدید نیز دو پروژه فیلمساز اولی به همراه تعدادی تولیدات باشگاهی در فرمت‌های کوتاه، نیمه بلند و… داریم.

همچنین تولید فیلم‌های کم‌خرج و کم‌بودجه یکی دیگر از محورهای کاری سازمان توسعه سینمایی سوره در سال جدید است. به طور کل در بخش باشگاه فیلم سوره ما پروژه‌های با هزینه‌های بالا نخواهیم داشت و سعی داریم با حمایت از تولیدات کم‌هزینه، فرهنگ ساخت این فیلم‌ها را در صنعت سینمای ایران جای بیندازیم. در حوزه فیلم‌های کوتاه و یا مستند ما چندان قائل به بازگشت سرمایه نیستیم، اما در فیلم بلند داستانی به این مساله قائلیم که فیلم باید بتواند سرمایه خود را بازگرداند.

هرچند که یکی از رویکردهای ما در سال ۹۵ ساخت فیلم‌های کم‌هزینه است، اما مشارکت در ساخت برخی آثار پرهزینه و فخیم با دیگر نهادهای سرمایه گذار یا سینمایی از دیگر برنامه‌های کاری ماست. به هر حال بازار سینمایی ایران در هر سال به تعدادی فیلم تاریخی یا آثاری در حوزه معرفی هویت ایرانی نیاز دارد که البته ساخت آنها مستلزم هزینه‌های بسیار است. به عبارتی برخی از فیلمنامه‌هایی که در مرکز تولید متن به تصویب رسیده، اما خود حوزه سرمایه ساخت آنها را ندارد در مشارکت با سازمان‌هایی که توانایی سرمایه‌گذاری دارند به مرحله تولید خواهند رسید.

محور دیگر کاری ما در سال جدید حمایت در بخش توزیع و نمایش فیلم‌ها است. حوزه هنری در فیلم‌هایی که به دیدگاه‌هایش نزدیک باشند، نه به عنوان سرمایه گذار در تولید محتوا، در مرحله پس از تولید و به عنوان پخش و اکران کننده همکاری می‌کند. معمولا در آخرین نقطه تولید و برای اتمام پروژه‌ها، حوزه هنری پرداخت‌هایی به فیلم‌ها دارد و همچنین حق پخش در سینماها و در ادامه پخش DVD آنها را نیز خریداری می‌کند.

اشاره کردید که فیلم‌ باید بتواند سرمایه خود را بازگرداند. بازارِ فیلم‌های کوتاه و تجربی تولیدی در باشگاه فیلم سوره را چگونه تامین خواهید کرد؟

بازار اصلی این تولیدات، تلویزیون است. ما تعامل خوبی با سازمان صدا و سیما داریم و بسیاری از این فیلم‌ها را برای پخش داده‌ایم و در ادامه نیز حق پخش تعدادی دیگر از آثار را واگذار خواهیم کرد. در آینده‌ای نزدیک نیز VOD و سایت‌های قوی ارائه محتوای ویدیویی در بستر وب، از سوی حوزه هنری راه‌اندازی شده و این محصولات در آنجا به مشتریان عرضه خواهند شد. البته در حال حاضر بازاری در این زمینه داریم و با بازارهای فعال دیگر نیز در تعامل هستیم.

سازمان توسعه سینمایی سوره در سال‌های اخیر فیلم‌های مستند مهمی را تولید کرده، در مقابل اما در سال ۱۳۹۴ تولید این سازمان در حوزه فیلم بلند داستانی صفر بوده است. آیا دلیل نساختن فیلم بلند داستانی به تولید مستندها باز می‌گردد؟

حوزه هنری در طول دوران فعالیت خود در هر سال به طور میانگین یک تا سه فیلم تولید و اکران کرده است. در سال‌هایی نیز به دلایلی هیچ فیلمی تولید نکرده است. در سال گذشته نیز ما تولید سینمایی داستانی نداشتیم، چراکه مشغول کار روی فیلمنامه‌ها بودیم تا بتوانیم امسال فیلم‌های با کیفیت و قدرتمندی را هم از نظر تکنیک‌های ساخت و هم از نظر محتوا تولید کنیم.

برای اکران فیلم‌های مستند تولیدی‌تان چه برنامه‌ای دارید؟

برنامه‌‌هایی را تدارک دیده‌ایم، اما به هر حال مهم‌ترین محل نمایش فیلم مستند، تلویزیون است. حوزه هنری با سازمان صدا و سیما تعامل خوبی دارد و در این راستا هر سال تولیداتش را برای پخش به این سازمان فروخته است، اما پیش از واگذاری پخش به تلویزیون، این فیلم‌ها از سوی حوزه هنری در سینماها نیز نمایش داده می‌شوند. پس از راه‌اندازی گروه سینمایی «هنر و تجربه» ما تعدادی از تولیدات مستندمان را از این طریق اکران کردیم. همچنین اکران هدفمند این آثار را در دانشگاه‌ها و جشنواره‌های مختلف سینمایی و در سینماتک‌ها در دست انجام داریم. با این اوصاف نباید فراموش کرد که با توجه به بضاعت فعلی سینمایی کشور، نباید توقع داشت که فیلم مستند مانند فیلم بلند داستانی اکران شود.

مرکز مستند سازمان توسعه سینمایی در مدت نسبتا کوتاه فعالیتش در بین فیلمسازان مستند معروف به این شده که آثارش را رها نمی‌کند و در پی هر چه بهتر دیده شدن آنهاست. آثار مرکز مستند سوره در سال گذشته اکثر جوایز معتبر جشنواره‌های سینمایی را از آن خود کرده است. مرکز مستند سوره به عنوان یکی از معدود نهادهای متولی مستند، هم فیلم تولید می‌کند، هم آثار با ارزش و مرتبط با اهداف مرکز را از تولیدکنندگان می‌خرد. البته غلبه با آثار تولیدی و سفارشی است. مگر چند مرکز حمایت از تولید و ساخت فیلم مستند داریم؟ سازمان صدا و سیما که عمدتا نمایش دهنده است، نه می‌تواند در تولید فیلم‌ها سرمایه‌گذاری کرده و نه می‌تواند آنها را به قیمت تمام شده‌اش خریداری کند.

به‌هرحال باید نهادی به عنوان مرجع تولیدکنندگان فیلم مستند مشخص شود که یا سفارش تولید دهد و در مواقع مقتضی و در مراحل مختلف تولید از فیلم‌ها حمایت کرده یا کار تمام شده را به قیمت مناسب خریداری کند و تمام این کارها در مرکز مستند حوزه هنری انجام شده و می‌شود. به عنوان مثال فیلم‌هایی بوده که پروسه تولیدشان در مراحل آخر ساخت با مشکلات مالی مواجه شده و حوزه هنری تمام هزینه‌های اتمام پروژه را تامین کرده است. همچنین فیلم‌هایی نیز بوده که حوزه پس از اتمام ساخت آنها را خریداری کرده است.

با توجه به حجم بسیار فیلم‌های مستندی که اکنون در مالکیت سازمان توسعه سینمایی سوره است، آیا باز هم حمایت از فیلم مستند را در دستور کار دارید؟

این نهاد در پروسه حمایت از فیلم مستند قصد رقابت با هیچ سازمانی را ندارد و ما کماکان حمایت خود را ادامه خواهیم داد بنابراین همه مستندسازان مروج اهداف و افکار انقلاب می‌توانند روی حمایت حوزه هنری حساب کنند.

حمایت از تولید آثار مستندسازان مروج اهداف انقلاب اسلامی ایران همیشه یکی از اولویت‌های کاری حوزه هنری بوده است. هم‌اکنون نیز اعلام می‌کنم که هر مستندسازی که فیلمی تولید کرده یا در حال ساخت است و البته فیلمش در راستای افکار انقلاب اسلامی است می‌تواند به مرکز مستند حوزه هنری به عنوان یک حامی جدی فکر کند و مطمئن باشد که این مرکز نسبت به تولیدکنندگان متعهد و انقلابی بی‌اعتنا نیست.

حوزه هنری در این سال‌ها در زمینه تولید انیمیشن کم‌کار شده، آیا در سال جدید برای بهبود تولید این آثار نیز برنامه‌ای دارید؟

حوزه هنری یکی از مهم‌ترین نهادهای تولید انیمیشن در کشور است. مرکز انیمیشن حوزه، در سه سال گذشته به نسبت سایر نهادهای تولیدکننده آثار بیشتری را ساخته است، اما چون این تولیدات لزوما برای پخش در سینماها و یا تلویزیون‌های داخلی نیست، اخبار آنها نیز یا کمتر منتشر شده و یا بازتاب چندانی در داخل کشور نداشته است.

بسیاری از انیمیشن‌های تولیدی توسط این سازمان اصولا برای بازار هدف کشورهای مسلمان ساخته شده‌اند. سازمان همچنین تاکنون آثار زیادی را به سفارش نهادهای فرهنگی اکثر کشورهای مسلمان تولید کرده و در این زمینه شرایط اقتصادی موفقی داشته است.

منبع: مهر

نوشته سهم ۴۰ درصدی حوزه هنری از فروش سینما/آماده شدن طرح فیلمنامه «نورالدین پسر ایران»/تمرکز بر ساخت فیلم‌های کم‌هزینه/ادامه حمایت از مستندسازان انقلاب در مرکز مستند سوره اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- ساخت فیلم بر اساس کتاب «شنام» در سازمان توسعه سینمایی سوره در ادامه مسیری قرار دارد که با توجه به آثار موفق و پرخواننده ادبیات دفاع مقدس شروع شد. قرار بود این فیلم به تهیه کنندگی حسن کلامی و کارگردانی احمد مرادپور در سازمان توسعه سینمایی سوره حوزه هنری ساخته شود. اما پروسه نگارش فیلمنامه طول کشید و طبق آخرین گفتگوی سهیل جهان بیگلری مدیر عامل سازمان سینمایی سوره با یکی از خبرگزاری‌ها به دلیل بعضی کاستی‌های مضمونی و ساختاری فیلمنامه و آماده نبودن نسخه مطلوب نهایی برای شروع فیلمبرداری، جریان تولید به تعویق افتاد. آن طور که جهان بیگلری گفته نکاتی که سازمان سینمایی سوره مد نظر داشته در چند جلسه به تهیه‌کننده و کارگردان ارائه شده اما در عمل این نکات در فیلمنامه لحاظ نشده و تولید «شنام» به تعویق افتاده است. کیانوش گلزار راغب نویسنده این کتاب در گفتگویی کوتاه درباره فیلمنامه این فیلم صحبت کرده است.

کیانوش گلزار ‌راغب نویسنده کتاب «شنام» به سوره سینما گفت: از ابتدای ماجرای تولید فیلمی بر اساس کتاب «شنام» حسن کلامی و احمد مرادپور با من جلساتی داشتند. اطلاعاتی که لازم داشتند و تمام مطالبی که فکر می‌کردم برای نگارش فیلمنامه مفید است علاوه بر مطالب مندرج در کتاب، را در اختیارشان قرار دادم و دیگر در جریان نگارش فیلمنامه با گروه نویسندگی همراه نبودم.

وی افزود: دو سه ماه پیش نسخه نهایی فیلمنامه را سازمان سینمایی سوره در اختیار من قرار داد و مطالعه کردم. در اولین مواجهه‌ام با این فیلمنامه متوجه شدم دوستان ماجرا را تک‌بعدی دیده‌اند. یعنی تنها یک وجه از کتاب «شنام» را انتخاب کرده بودند. وجه عاشقانه و عاطفی.این از ظرفیت‌های کتاب «شنام» است که می‌توان وجوه مختلفی برای آن قائل شد. اما انتخاب وجه عاشقانه برای تولید فیلمی بر اساس کتاب «شنام» کافی نیست. «شنام» اثری دفاع مقدسی است و قطعا در تولید فیلمی بر اساس آن، ارزش‌های دفاع مقدس باید لحاظ شود.

گلزار راغب گفت: افزود: البته من همیشه گفته‌ام که فیلمسازان را در اقتباس از ادبیات باید آزاد گذاشت. به هر حال آنها بر اساس تخصص و سواد سینمایی که دارند جور دیگری به کتاب نگاه می‌کنند. اما در فیلمنامه‌ای که دوستان بر اساس «شنام» نوشته بودند نگاه درستی به گروهک‌های انقلابی و کمله‌ها نشده بود. مسائل کردستان و مسائل خانواده در نسخه فیلمنامه در نظر گرفته نشده بود.

وی افزود: دوستان بخش‌هایی از کتاب را انتخاب کرده بودند و نهایتا پایانی متفاوت با پایان کتاب طراحی کرده بودند. سیر کلی فیلمنامه منطبق بر کتاب نبود. نمی‌گویم این اتفاق بد است ولی پرداخت درستی هم نداشت و بیش از اندازه بر وجه عاشقانه تأکید شده بود. ترجیح من این بود که فیلم خیلی وجه عاشقانه را در نظر نگیرد.

این نویسنده ادامه داد: تا جایی که من از سلایق و علایق خوانندگان این کتاب خبر دارم همه دوست دارند آنچه که در کتاب روایت شده در فیلم ببینند. البته برای به تصویر کشیدن کل کتاب «شنام» شاید بهتر است یک سریال بسازیم تا بتوانیم تمام حوادث و وجوه مختلف کتاب را در نسخه تصویری آن ارائه کنیم. حوزه هنری به عنوان نهادی که بر ارزش‌های دفاع مقدس تأکید دارد سلیقه متفاوتی با دوستانی که مسئولیت نگارش فیلمنامه را داشتند دارد. با گفتگو می‌توان به نسخه‌ای رسید که سلایق هر دو گروه را رعایت کرده باشد.

نوشته نگاه عاشقانه به «شنام» کافی نیست/ ارزش‌های دفاع مقدس لحاظ شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مدیر سازمان سینمایی حوزه هنری در خصوص عدم تولید «شُنام» گفت: روال کار حوزه هنری بستن قراردادن با تهیه‌کننده است و تهیه‌کننده موظف است فیلنامه نهایی را به ما ارائه دهد که در مورد این فیلم هنوز فیلم‌نامه نهایی ارائه نشده است. طبق یک قرارداد باید حسن کلامی تولید فیلمی براساس کتاب «شنام» را به ایشان واگذار کردیم و ایشان نیز قرار بود پس از تحویل فیلمنامه نهایی کار را شروع کند که تا کنون فیلمنامه نهایی به دست ما نرسیده است.  پس از آنکه فیلم‌نامه اولیه به ما ارائه شد کلیات آن مورد تصویب قرار گرفت اما چند نکته اساسی وجود داشت که ما اعلام کردیم باید طبق کتاب و واقعیت موجود در آن فیلم‌نامه بازنویسی شود تا بتوانیم کار را شروع کنیم اما فیلم نامه نهایی به دست ما نرسید و قرارداد تولید نیز به شرط اتمام فیلم‌نامه بسته شده است.

نوشته منتظر فیلمنامه نهایی هستیم/ پرونده «شنام» بسته نیست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.