سریال «چشمان آبی زهرا»

سریال «چشمان آبی زهرا» به کارگردانی علی درخشی و به قلم علی درخشی و سعید سلطانی همچنین تهیه‌کنندگی سیدعلیرضا سجادپور و سیداحمد میرعلایی و بازیگرانی همچون: جهانبخش سلطانی، حسین معلومی، جمشید جهانزاده و سومیتا حسام، روایتی از زندگی یک دختربچه فلسطینی است که در سال ۱۳۸۰ ساخته شد.

داستان این سریال درباره یکی از عوامل بلندپایه اسرائیل است که قصد حضور در انتخابات این کشور را دارد. او پسر نوجوان ناقص‌الخلقه‌ای دارد و همین موضوع باعث می‌شود تا یک گروه پزشکی را برای جست‌وجو در اردوگاه‌های مردم فلسطین، بسیج کند تا به دنبال تعویض اجزای بدن اشخاصی که از نظر پزشکی با فرزندش مشابهت دارند، بگردند که در این میان زهرا، دختر یکی از کشته‌شدگان فلسطینی، برای جابه‌جایی چشمش با فرزند او انتخاب می‌شود. از سوی دیگر برادر زهرا که از اعضای انتفاضه فلسطین است به دنبال یافتن خواهرش درگیر ماجراهای ناخواسته‌ای می‌شود.

«وفا» و روایتی از جاسوسی اسرائیل

سریال «وفا» درباره عشق جوانی ایرانی یهودی به نام ژوبین پناهی به دختری لبنانی-ایرانی به نام وفا است که به اتهام جاسوسی برای اسرائیل در ایران زندانی شده. او به دلیل مشکلات روحی و روانی ناشی از کشته شدن پدر و مادرش در انفجار بمبی در قبرس و دوری از دختر مورد علاقه‌اش (وفا) در تیمارستان بستری شده است. ژوبین توسط یک جاسوس اسرائیل که اسم مستعارش خرچنگ است از تیمارستان فراری داده می‌شود و پس از تغییر قیافه و با هویت جعلی همراه خرچنگ از ایران به اردن و منزل دیوید می‌رود؛ سپس او طبق نقشه قبلی دیوید برای دیدن وفا به لبنان می‌رود و بعد از مدتی، دیوید و خرچنگ به او می‌پیوندند. ژوبین پس از بی توجهی‌های وفا، واقعیت را به او و پدرش می‌گوید اما وفا از ژوبین می خواهد که به او فرصت دهد. بعد از چند روز، وفا پیشنهاد ژوبین را برای فرار قبول می‌کند و…

پوریا پورسرخ، هانیه توسلی، فرهاد قائمیان، فرهاد اصلانی، الیزابت امینی، رضا ایرانمنش و بازیگران لبنانی عدی رعد، حسن عدنان، گیریتا غون و آنجو حمید در سریال تلویزیونی «وفا» به کارگردانی محمدحسین لطیفی بازی کرده‌اند و تیتراژ این سریال را نیز محمد اصفهانی خوانده بود.

مداری که برای تلویزیون خوش درخشید

«مدار صفر درجه» به نویسندگی و کارگردانی حسن فتحی، از جمله آثار درخشان تلویزیون بود. این سریال با بازی: شهاب حسینی، رؤیا تیموریان، مسعود رایگان، لعیا زنگنه، ایرج راد، مصطفی عبداللهی و… سوم اردیبهشت‌ماه ۱۳۸۶ از شبکه اول سیما پخش شد.

داستان این سریال ماجرای سفر دانشجویی ایرانی به نام حبیب پارسا (شهاب حسینی) به فرانسه- به خاطر تحصیل در رشته فلسفه در دانشگاه پاریس – را نشان می‌دهد. ماجرا بر بستر جنگ جهانی دوم و شکل گرفتن صهیونیزم و تسلط تدریجی بر فلسطین می‌گذرد که طبیعتاً فضای داستان متأثر از این واقعه مهم تاریخی است. در زمان اعزام دانشجویان ایرانی به فرانسه و همچنین تحصیل آن‌ها در دانشگاه پاریس، جنگ جهانی دوم نیز در حال آغاز است. حبیب پارسا در دانشگاه با دختری یهودی به نام سارا استروک (ناتالی متی) آشنا می‌شود که اوایل، در کلاس با یکدیگر به مخالفت می‌پردازند که تدریجاً این مخالفت و سرکشی به عشق و تمایل بین این دو نفر مبدل می‌شود. ترور یهودیان به دست صهیونیست‌ها در ایران و اروپا و دنبال کردن سرنوشت دانشجویی ایرانی در فرانسه و رابطه عاطفی او با دانشجویی یهودی با سلسله حوادثی به یکدیگر مرتبط می‌شوند.

ساخت انیمیشن «بازمانده» و ادای دین به زنده یاد سیف‌الله داد

انیمیشن «بازمانده» هم به نویسندگی مهدی ابوهاشم محصول سال ۱۳۹۴ از تولیدات مرکز پویانمایی صبا با اقتباس از فیلم سینمایی «بازمانده» اثر زنده‌یاد سیف‌الله داد است که در ۴ قسمت ۳۰ دقیقه‌ای ساخته شد.

روایت قصه انیمیشن «بازمانده»، همان داستانِ فیلم سینمایی «بازمانده» است. تکنیک این فیلم سه‌بعدی کامپیوتری با استفاده از موشن کپچر است، یعنی بازی‌های شخصیت‌های داستان توسط بازیگران زنده صورت می‌گیرد که در «بازمانده» هنرمندان تئاتر نقش‌ها را بازی کرده‌اند و درنهایت نیز حرکات بدن آن‌ها به روی کاراکترهای این انیمیشن انتقال داده می‌شود.

نوشته قاب‌هایی که در تلویزیون ثبت شدند… اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

* عاشقانه‌های دهه ۶۰؛

دهه شصت شمسی با یک عاشقانه در موضوع اسرائیل و فلسطین به پایان رسید. به واسطه فیلمی با عنوان «آتش پنهان» که حبیب کاوووش آن را ساخته بود. این اثر که تولید سال ۱۳۶۹ است داستان ژاکوب، یک یهودی لبنانی الاصل، را روایت می‌کند که در یک میهمانی، به همراه تعدادی از نزدیکانش به دست گروهی که به لباس رزمندگان فلسطینی درآمده اند کشته می شود. خواهر و دختر ژاکوب، سارا، از این حمله جان سالم به درمی برند. رزمندگان فلسطینی که درمی یابند هدف اسرائیلی ها از این ماجرا برانگیختن افکار عمومی علیه مبارزه ی آنها است مسببان اصلی واقعه را افشا می کنند. سارا پس از شرکت در یک عملیات ناموفق تروریستی علیه ابوخلیل و فرزندش ابوعلی درمی یابد که نامزد اسرائیلی اش طراح و مجری توطئه قتل پدرش بوده است. نظامیان اسرائیلی برای مقابله دست به اقدام تلافی جویانه می زنند و گروهی از رهبران فلسطینی، از جمله ابوخلیل، را دستگیر می کنند. به دنبال این ماجرا دو رزمنده ی فلسطینی در یک عملیات انتحاری ستاد فرماندهی نیروهای اسرائیلی را منهدم می کنند.

* دهه ۷۰ در کرانه؛

«لبنان عشق من» ساخته حسن کاربخش (۱۳۷۴)

ماری، دختری فرانسوی از گروه صلیب سرخ فرانسه به کمک آسیب دیدگان جنگ نیروهای اسراییلی و مسلمانان در لبنان آمده است. او و همکارانش هنگامی که تعدادی از بچه های بی سرپرست را از خیابان جمع کرده اند، توسط نیروهای اسراییلی در جاده متوقف می شوند. اسراییلی ها که حضور نیروهای صلیب سرخ را به عنوان شاهدان جنایت های خود مزاحم می بینند؛ آمبولانس را منفجر می کنند. ولی ماری موفق به فرار می شود. از طرفی، دو جوان مسلمان که همرزم مجروح خود، ابوقاسم را حمل می کنند، در میانه راه با ماری همسفر می شوند. با هجوم نیروهای اسراییلی که در تعقیب گروه مسلمانان بوده اند، ابوقاسم که پسرش قبلاً شهید شده و همسرش چشم انتظار اوست، خود را در مقابل اسراییلی ها قرار می دهد و با شهادت خود، عده زیادی از مهاجمان را نیز از طریق مواد منفجره ای که به خود بسته، نابود می کند. دو مبارز مسلمان و ماری به کمک کایت از ارتفاعات به سوی مقصد خود پرواز می کنند.

«هفت سنگ» ساخته عبدالرضا نواب صفوی (۱۳۷۶)

دیوید پسر خاخام الیاس مشوه شمعون پس از سال ها اقامت در هلند و پایان تحصیلاتش برای زیارت و ملاقات با شخصی به نام شیخ کریم وارد فلسطین می شود. خاخام که قصد دارد پسرش را در الخلیل نگه دارد و برای آینده ی او در دستگاه حکومتی صهیونیست ها امیدها دارد، دیوید را به مقامات معرفی می کند. اما مأموران موساد که از مقاصد دیوید مطلع شده اند به دنبال او می روند…

«قاعده بازی» ساخته عبدالرضا نواب صفوی (۱۳۷۶)

یک هواپیمای ۴۷۴ که از وین عازم تل آویو است، توسط نیروهای مبارز فلسطینی ربوده می شود و ۳۵۰ نفر مسافر آن به گروگان گرفته می شوند. دولت صهیونیستی برای استفاده ی تبلیغاتی، ترجیح می دهد که مسافران به نحوی از بین بروند و درصدد نقشه ای برای انجام این برنامه برمی آید. مبارزان فلسطینی برای نجات جان مسافران سعی می کنند نقشه ی صهیونیست ها را خنثی کنند.

* اوج‌گیری در دهه ۸۰؛

«قناری» ساخته جواد اردکانی (۱۳۸۲)

فارس پسرک خردسال فلسطینی که لکنت زبان دارد، قناری کوچکی را از پدر سیمون هدیه می گیرد. اما به سفارش پدر سیمون باید برای قناری خود محیطی آرام و کم سر و صدا ایجاد کند تا قناری بتواند برایش آواز بخواند. تلاش فارس برای یافتن محیط امن و آرام او را با مسائل مختلفی روبرو می کند. «قناری» روایتی از تلاش یک کودک فلسطینی برای یافتن محلی آرام در دل هجوم و هیاهوی دشمن است.

«هیام» ساخته محمد درمنش (۱۳۸۲)

حسان ـ متولد حیفا، دانشجوی ممتاز مهندسی و تبعه انگلستان ـ برای ازدواج با دختر مورد علاقه‌اش هیام، از انگلستان عازم اردوگاه جنین در فلسطین اشغالی می شود. او قصد دارد پس از مراسم ازدواج با همسرش برای ادامه تحصیل به انگلستان برگردد. جشن عروسی آن دو در یک محفل کوچک اما گرم برگزار می شود. حمله گسترده اسراییل به اردوگاه جنین به زوج جوان اجازه نمی دهد این دو، رنگ آرامش را بینند. آنها که عازم انگلستان هستند در ایست بازرسی نیروهای اسراییلی از یکدیگر جدا می شوند. وقتی حسان به نوع برخورد مأموران با آنها اعتراض می کند، او را بازداشت می کنند. نیروهای اسراییلی به حمله های خشونت‌باری علیه فلسطینی ها دست می زنند. حسان، پس از رهایی از بازداشتگاه ها در عین تیراندازی مأموران به انقلابیون فلسطینی زخمی می شود اما خود را به همسرش می رساند و به او می گوید تا با هم از منطقه بگریزند و خود را به انگلستان برسانند. هیام پیشنهاد شوهرش را نمی پذیرد و می گوید وقتی مادر، برادر و همه فلسطینی ها در اینجا هستند او ترجیح می دهد در وطن خود بماند. در حالی که ارتش اسراییل به حمله های خود به اردوگاه جنین ادامه می دهد، حسان و هیام تصمیم می گیرند در کنار دایی محمود، انقلابی فلسطینی، بمانند.

«سرزمین مادری» ساخته کامبیز کاشفی (۱۳۸۲)

این فیلم داستان یکی از مبارزان فلسطینی را روایت می کند که پس از سالها به ایران می آید تا برادر خود را که در زمان طفولیت به وسیله یک زوج پزشک به این کشور آورده شده را با خود به فلسطین ببرد. برادر این مبارز در ایران تبدیل به یک جوان باهوش و اهل علم شده که رابطه عمیق عاطفی با خانواده اش برقرار کرده است. این مساله نوعی تعارض در این جوان به وجود می آورد و موجب کشمکش ،  میان مبارز فلسطینی و دیگر افراد خانواده می گردد.

کاشفی درباره این اثر و انگیزه از ساخت آن گفت: مساله هویت و آب و خاک همواره یکی از مسایلی است که موجب انگیزش انسانها می شود و این فیلم اشاره به این قضیه  دارد که گاه یک سرزمین از مرزهای جغرافیایی آن بسیار گسترده تر شده و مسایل و موضوع های آن تمام جهان را دربر می‌گیرد.

وی با اشاره به اینکه سرزمین ،  برای هر انسانی از اهمیت ویژه ای برخوردار است، خاطر نشان ساخت:  در این فیلم اشاره هایی به این مطلب وجود دارد که هرچند انسان ها به اقلیم ها و مناطق مختلفی تعلق خاطر دارند، اما علایق مشترک، اعتقادات همسو و استمداد طلبی ملتی مظلوم، هر انسان آزاده ای را به تحرک وا می دارد که برای آزادی سرزمینی مقدس تلاش کند و  تمامی قوای خود را در این راه به کار گیرد.  [منبع: خبرگزاری مهر. کد خبر ۳۴۰۴۰. تاریخ: ۷ آبان ۱۳۸۲]

«بشارت منجی» ساخته نادر طالب‌زاده (۱۳۸۳)

فلسطین، سال ۲۹ میلادی. در عصری که جهان متمدن آن روزگار به صورت آوردگاه دو قدرت برتر ایران و روم درآمده، متحدان فلسطین، شامل جلیل، سامریه و یهودیه، در حوزه استیلای امپراتوری روم قرار دارند.

انحطاط و تباهی بر تمام عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی، و اقتصادی عبرانیان سایه افکن شده و در این آشفته بازار، فساد سکه رایج است: چه در دربار هیرودس پادشاه دست نشانده روم و چه در تالارهای معبد مجلل سلیمان. یحیی بن زکریا (ع) پیامبر بنی‌اسراییل، برآشفته و خشمناک نزدیکی نزول قهر الهی را به مردمان خبر می‌دهد.

«زخم زیتون» ساخته محمدرضا آهنج (۱۳۸۳)

این فیلم، داستان زنی است که همسرش از مبارزان علیه اشغالگری اسرائیل است که با وجود مخالفت زن، نسبت به حضور مرد در جهاد علیه اسرائیلی ها، در اثر اتفاقی مجبور می شود خودش نیز درجریان مبارزه قرار بگیرد و در این راه آنقدر پیش می رود که یک تصمیم غیر منتظره می گیرد، تصمیمی که باعث تحول شخصیتی او و دیگران می شود.

«شکارچی شنبه» ساخته پرویز شیخ طادی (۱۳۸۸)

در یک بندرگاه اسرائیل، زنی یهودی که پس از مرگ همسرش، با یک مرد مسیحی ازدواج کرده‌است، کودک ۸-۷ ساله خود را در پی اقدامات حقوقی و اصرارهای زیاد پدربزرگش (علی نصیریان) برای مدت کوتاهی به وی می‌سپارد.

پدربزرگ کودک که یکی از سران جریان فکری صهیونیسم است در جواب نگرانی‌های مادر، وعده می‌دهد که او یک ماه بیشتر اینجا نمی‌ماند و پس از آن، کودک با اراده خود هر کجا که خواست می‌تواند برود.

«تولدی دیگر» ساخته عباس رافعی (۱۳۸۶)

در این فیلم سینمایی که فیلمبرداری آن در لبنان انجام شده و بازیگران عرب در آن مقابل دوربین رفتند، فیلمساز در قالب یک درام عاشقانه از ظلمی که به مردم سرزمین فلسطین می‌شود و جدایی آنها از موطن اصلی‌شان پرداخته شده است.

«برگی برای زیتون» ساخته وحید درخشش (۱۳۸۷)

وحید درخشش در سال ۱۳۸۷ ساخت فیلم «برگی برای زیتون» با بازی عباس قاصدی، محمدرضا غیاث آبادی و… را به تصویر کشید.

در داستان فیلم می‌خوانیم: در یکی از روستاهای قم در مدرسه‌ای که یک کلاس واحد برای دخترها و پسرها وجود دارد، مسابقه‌ای برپا می‌شود با عنوان نامه‌ای برای کودکان فلسطینی. از این رو معلم کمی در مورد اختلافات قدیمی بین اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها توضیح می‌دهد و از بچه‌ها می‌خواهد آنچه را دوست دارند، طی نامه خود به کودکان بنویسند.

«بیگانگان» ساخته عباس رافعی (۱۳۸۸)

این فیلم درباره دختر و پسر جوان فلسطینی به نام حسام‌ و لیلا است که قصد ازدواج دارند اما قبل از ازدواج، نیرو‌های انگلیسی و هاگانا (یک گروه صهیونیستی تندرو) مزرعه و خانه آنها را تصاحب کرده و آنها مجبور می‌شوند به سمت بندر حیفا فرار کنند. در بندر با جمعیت عظیمی روبه‌رو می‌شوند که برای فرار، به کشتی‌ها هجوم آورده‌اند. در اثر حوادثی که در اسکله اتفاق می‌افتد پسر و دختر همدیگر را گم می‌کنند؛ پسر می‌رود و دختر در اسکله جا می‌ماند. روایت داستان به‌صورت موازی و به‌گونه‌ای شکل می‌گیرد که این زوج جوان تا پیری در جست‌وجوی یکدیگر هستند که در کنار این جستجو‌ها گاهی نیز بی‌آن که بداند، از کنار هم می‌گذرد. در این فیلم می‌بینیم که در اثر حملات وحشیانه اسرائیل و اشغال خاک فلسطین، این کشور، روز به روز کوچک و کوچک‌تر می‌شود.

«فیلادلفی» ساخته عزت‌الله جامعی (۱۳۸۹)

گروهی برای رساندن آذوقه و دارو از طریق تونل‌های زیرزمینی از مرز رفح مصر به مرز رفح غزه اقدام می‌کنند که در طول مسیر اتفاقاتی برایشان رخ می‌دهد…

«۳۳ روز» ساخته جمال شورجه (۱۳۸۹)

سال ۲۰۰۶، منطقه مرزی جنوب لبنان و اسرائیل، روستای عیتاالشعب نیروهای حزب الله لبنان دو نظامی ارتش اسرائیل را به گروگان می گیرند تا به دشمن فشار بیاورند اسیرهای لبنانی را آزاد کند.

اسرائیل یکی از بی رحم ترین نظامیان عالی رتبه خود به نام سرهنگ ادی را روانه منطقه می کند. سرهنگ با فرمانده منطقه به نام هانا قبلاً رابطه ای عاطفی داشته و به آن خیانت کرده است. در روستای عیتاالشعب، مراسم عروسی یوسف الدهینی و نسرین در حال تدارک است که محمد سرور از فرماندهان نیروی مقاومت لبنان که در انتظار تولد فرزندش از همسر باردارش است، به یوسف خبر می رساند که…

* آخرین کار در دهه ۹۰؛

«شهابی از جنس نور» ساخته محمدرضا اسلام‌لو (۱۳۹۲)

یک مستندساز ایرانی بعد از جنگ ۳۳ روزه اسرائیل علیه حزب‌الله لبنان برای کشف حقایقی که شنیده به منطقه می‌رود و با واقعیات بسیاری مواجه می‌شود.

اینکه چرا «سرب» و «بازمانده» در تاریخ نامشان ماندگار شد و اثری که برای تاریخ به یادماندنی و بدون انقضا باقی ماند؛ چه دلایلی داشت؟ یا شاید این سوال را بتوان اینگونه مطرح که دلایل موفقیت این دو فیلم چه چیزهایی بود؟ شاید اگر بخواهیم این قصه را برای دیگر آثار سینمایی در کشورهای دیگر بیان کنیم، باز هم به این پرسش برسیم. آیا همواره تمام آثاری که با موضوعاتی خاص ساخته می‌شوند، حتما در تاریخ ماندگار خواهند شد؟ پاسخ شاید «خیر» باشد. اگر به ذهن‌مان رجوع کنیم در آثاری که در سینمای جهان با موضوع یهود و… ساخته شده  چه نام‌هایی در ذهنمان مرور می‌شود؟

Schindler’s List، Munich، Exodus: Gods and Kings، The Pianist شاید اولین نام‌هایی باشند که ناخودآگاه به زبان می‌آوریم. آثاری که توانستند هم جوایز متعددی را از آن خود کنند هم تصویرشان تا همیشه و برای همه نسل‌ها باقی خواهد ماند. لزوما برای ساخت هر اثر برای مناسبت و یا موضوع خاص نباید به شکل کمی‌گرا به آن نگاه کرد. آثار باید در شکل کیفی خود حرفی برای تاریخ داشته باشند. اگر از این منظر به موضوع بنگریم حتما در سایر مضامین هم موفق خواهیم شد.

نوشته عشق است و آتش و خون اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«سرب»؛ اولین گام در مسیری ناهموار

مسعود کیمیایی در سال ۱۳۶۷ اثری ماندگار را در کارنامه خود ثبت کرد. درست در سالی که تهران درگیر بزرگترین بحران جنگی بود، آن هم موشک‌باران تهران. برای تاریخ حتما قابل توجه خواهد بود که «سرب» در دل جنگ متولد شد. فیلمی با بازی درخشان فریما فرجامی، جمشید مشایخی، جلال مقدم، امین تارخ، هادی اسلامی و… . داستان این فیلم در دهه ۱۳۳۰ می‌گذرد:

در تهران سال‌های ۱۳۳۰ یک زوج جوان یهودی به نام‌های دانیال و مونس همچون بسیاری دیگر از یهودیان خواهان عزیمت به سرزمین موعود هستند. اما از آنجاییکه عمویشان یعقوب مخالف صهیونیزم است با مخالفت سازمان هاگانا که یک گروه بسیج کننده‌ی یهودیان است مواجه می‌شوند. چندی بعد یعقوب به دست یزقبل که عضو سازمان است کشته می‌شود و پلیس میرزا محسن، همسایه یعقوب را که فردی متدین بوده و برای کمک به او آمده است را به جرم قتل دستگیر و روانه زندان می‌کند. دانیال و مونس که از هویت قاتل آگاه هستند برای نجات جان خود مجبور به فرار و زندگی مخفیانه شده و درصددند تا هر طور شده از کشور خارج شوند. نوری، برادر میرزا محسن برای اثبات بی‌گناهی برادر خود به دنبال آنان است تا در دادگاه شهادت دهند ولی غیر از او یزقبل نیز در پی آنان است تا شاهدی بر قتلش باقی نماند. سرانجام نوری موفق به بازگرداندن دانیال می‌شود. در روز دادرسی دانیال مورد ترور واقع می‌شود اما نوری با انداختن خود در جلوی او مورد اصابت گلوله قاتل قرار می‌گیرد و دانیال سرانجام در دادگاه حاضر می‌شود.

اما موفقیت این فیلم در جشنواره‌ فیلم فجر به دریافت جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن (فریما فرجامی)، بهترین فیلمبرداری (محمود کلاری) و بهترین چهره‌پردازی (جلال معیریان) ختم شد. این فیلم همچنین توانست در چهل و دومین دوره جشنواره فیلم نیویورک جایزه بهترین بازیگر مرد را برای هادی اسلامی از آن خود کند.

«بازمانده»؛ رسیدن به نقطه اوج

اما این مسیر متوقف نشد و شش سال بعد، شادروان سیف‌الله داد با ساخت فیلمی درخشان؛ موفق شد اثری ماندگار در کارنامه خود ثبت کند. «بازمانده» با بازیگران غیر ایرانی و با زبان عربی ساخته شد. سیف‌الله داد فیلمنامه این فیلم را بر اساس داستانی از غسان کنفانی نویسنده فلسطینی به نام بازگشت به حیفا نوشت. و موضوع آن به سال ۱۹۴۸ و تشکیل کشور اسرائیل و حکومت آن بر شهر حیفا بازمی‌گردد.

در خلاصه داستان این فیلم آمده است: سال ۱۹۴۸، فلسطین، شهر تحت اشغال حیفا. دکتر سعید به همراه همسرش لطیفه و نوزادشان فرهان در این شهر زندگی می کنند. دکتر سعید، شمعون ـ همسایه و همبازی یهودی دوران کودکی خود ـ را حین بمب گذاری در یک قطار می بیند. اما مطلع کردن پلیس، آغاز دردسرهای او و خانواده اش است. مشعون با تهدید از او می خواهد شهر را ترک کند اما سعید امتناع می کند. صفیه ـ مادر سعید ـ برای تشویق فرزندش به ترک شهر، به حیفا می آید. اما صبح روزی که قرار است خانواده دکتر سعید شهر را ترک کنند، حیفا مورد تهاجم صهیونیست ها قرار می گیرد و از این خانواده، تنها صفیه و فرهان زنده می مانند. خانه دکتر سعید به زن و شوهری یهودی می رسد و آنها سرپرستی فرهان را که در خانه تنها مانده، به عهده می گیرند. صفیه که می خواهد تنها یادگار خانواده اش را حفظ کند، به عنوان دایه فرهان وارد خانواده یهودی می شود. از سوی دیگر، همسر صفیه که درگیر مبارزه با صهیونیست هاست نقشه انفجار بمب در یک قطار حامل صهیونیست ها را طرح ریزی می کند. صفیه می پذیرد تا چمدان حاوی بمب را حمل کند. شمعون، زن و شوهر یهودی، صفیه و نوه او نیز از مسافران قطار هستند. درست در لحظه ای که هویت صفیه در حال لو رفتن است، او با فرهان از قطار بیرون می پرد و انفجار روی می دهد. صفیه به شدت آسیب می بیند و فرهان زنده می ماند.

این فیلم در جشنواره فیلم فجر سال ۱۳۷۴ جایزه ویژه هیئت داوران را کسب کرد و کاندیدای بهترین فیلمنامه و بازیگر نقش اول زن هم شد. سلما مصری هم بخاطر بازی در این فیلم لوح تقدیر دریافت کرد.

این دو اثر از این جهت اهمیت دارند که تصویر صهیونیسم را تقریبا برای اولین‌بار در یک اثر ایرانی به نمایش گذاشتند. در سال‌های بعد اما شخصیت‌های صهیونیست بیشتری را در آثار دراماتیک ایرانی دیدیم که در قسمت‌های بعدی به معرفی‌شان می‌پردازیم.

نوشته آغاز‌ با «سرب» و «بازمانده»! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

میریام مارگولیز و جولی کریستی هم‌بازیان واتسون در سری فیلم‌های هری پاتر، به جمع آن چهل سلبریتی پیوستند.

این بیانیه بدین شرح است: ما تصمیم به حمایت از اما واتسون گرفتیم؛ «همبستگی» یک فعل (عمل) است، من‌جمله همبستگی واقعی با مردم فلسطین؛ مردمی که حق حقوق آنان در حال پایمال شدن است. ما مخالف بی‌عدالتی در سرتاسر جهان هستیم و حامی افرادی می‌شویم که با ظلم و جور مقابله می‌کنند.

این بیانیه سخنان تندی خطاب به اسرائیل داشت و افزود: ما مخالف تلاش‌های اسرائیلی‌ها برای غصب خانه‌های فلسطینی‌ها در محله‌های شیخ جراح، سیلوان و هر نقطه دیگر فلسطین اشغالی هستیم.

در ادامه بیانیه آمده است: ما متوجه قدرت نابرابر رژیم اشغالگر اسرائیل با فلسطینی‌ها هستیم. این مردم زیر سلطه یک سیستم نظامی و آپارتاید هستند. این حقیقت از زبان «بی تسیلیم» (B’Tselem) گروه اسرائیلی حمایت از حقوق بشر، گروه‌های فلسطینی حمایت از حقوق شر و دیگر سازمان‌های جهانی حمایت از حقوق بشر بیان شده است. ما با هر شکل از نژادپرستی اعم از «یهود هراسی» و «اسلام هراسی» مخالف هستیم. مخالفت با یک سیستم سیاسی و یا یک سیاست، امری متفاوت با تبعیض و تنفر و فرق گذاشتن میان نژادهای مختلف است. ما انتقاد و مخالفت با یک سیستم سیاسی و یا یک سیاست را امری کلیدی در بهبود وضع جامعه می‌دانیم.

در پایان این بیانیه اشاره به سخن دزموند توتو یکی از بزرگان مسیحیت شده است. او گفته بود: اگر شما با مشاهده بی‌عدالتی، اعلام بی‌طرفی کنید، شما طرف زورگو را گرفته‌اید. در پایان بیانیه ذکر شد: با گوش فرادادن به سخن انسانی توتو، ما طرف عدالت، آزادی و حق‌وحقوق برابر را می‌گیریم. این حداقل کاری است می‌توانیم بکنیم.

دنی دندون نماینده سابق دائمی اسرائیل در سازمان ملل و گیلاد اردان سفیر اسرائیل در سازمان ملل انگ «یهود هراسی» به اما واتسون زده بودند.

نوشته نسل‌کشی صهیونیست‌ها صدای هالیوود را هم درآورد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

تصویر صهیونیسم در سینمای ایران

سینمای ایران با موضوع [صهیونیسم] آثار ارزشمندی را در کارنامه خود دارد. مروری خواهیم داشت به این آثار:

«سرب» اولین گام در مسیری ناهموار

مسعود کیمیایی در سال ۱۳۶۷ اثری ماندگار را در کارنامه خود ثبت کرد. درست در سالی که تهران درگیر بزرگترین بحران جنگی بود، آن هم موشک‌باران تهران. برای تاریخ حتما قابل توجه خواهد بود که «سرب» در دل جنگ متولد شد. فیلمی با بازی درخشان فریما فرجامی، جمشید مشایخی، جلال مقدم، امین تارخ، هادی اسلامی و… . داستان این فیلم در دهه ۱۳۳۰ می‌گذرد:

[در تهران سال‌های ۱۳۳۰ یک زوج جوان یهودی به نام‌های دانیال و مونس همچون بسیاری دیگر از یهودیان خواهان عزیمت به سرزمین موعود هستند. اما از آنجاییکه عمویشان یعقوب مخالف صهیونیزم است با مخالفت سازمان هاگانا که یک گروه بسیج کننده‌ی یهودیان است مواجه می‌شوند. چندی بعد یعقوب به دست یزقبل که عضو سازمان است کشته می‌شود و پلیس میرزا محسن، همسایه یعقوب را که فردی متدین بوده و برای کمک به او آمده است را به جرم قتل دستگیر و روانه زندان می‌کند. دانیال و مونس که از هویت قاتل آگاه هستند برای نجات جان خود مجبور به فرار و زندگی مخفیانه شده و درصددند تا هر طور شده از کشور خارج شوند. نوری، برادر میرزا محسن برای اثبات بی‌گناهی برادر خود به دنبال آنان است تا در دادگاه شهادت دهند ولی غیر از او یزقبل نیز در پی آنان است تا شاهدی بر قتلش باقی نماند. سرانجام نوری موفق به بازگرداندن دانیال می‌شود. در روز دادرسی دانیال مورد ترور واقع می‌شود اما نوری با انداختن خود در جلوی او مورد اصابت گلوله قاتل قرار می‌گیرد و دانیال سرانجام در دادگاه حاضر می‌شود.]

اما موفقیت این فیلم در جشنواره‌ فیلم فجر به دریافت جایزه بهترین بازیگر نقش اول زن [فریما فرجامی]، بهترین فیلمبرداری برای [محمود کلاری] و بهترین چهره‌پردازی برای [جلال معیریان] ختم شد. این فیلم همچنین توانست در چهل و دومین دوره جشنواره فیلم نیویورک جایزه بهترین بازیگر مرد را برای [هادی اسلامی] از آن خود کند.

«بازمانده»؛ رسیدن به نقطه اوج

اما این مسیر متوقف نشد و شش سال بعد، شادروان سیف‌الله داد با ساخت فیلمی درخشان؛ موفق شد اثری ماندگار در کارنامه خود ثبت کند. «بازمانده» با بازیگران غیر ایرانی و با زبان عربی ساخته شد. سیف‌الله داد فیلمنامه این فیلم را بر اساس داستانی از غسان کنفانی نویسنده فلسطینی به نام بازگشت به حیفا نوشت. و موضوع آن به سال ۱۹۴۸ و تشکیل کشور اسرائیل و حکومت آن بر شهر حیفا بازمی‌گردد.

در خلاصه داستان این فیلم آمده است: [سال ۱۹۴۸، فلسطین، شهر تحت اشغال حیفا. دکتر سعید به همراه همسرش لطیفه و نوزادشان فرهان در این شهر زندگی می کنند. دکتر سعید، شمعون ـ همسایه و همبازی یهودی دوران کودکی خود ـ را حین بمب گذاری در یک قطار می بیند. اما مطلع کردن پلیس، آغاز دردسرهای او و خانواده اش است. مشعون با تهدید از او می خواهد شهر را ترک کند اما سعید امتناع می کند. صفیه ـ مادر سعید ـ برای تشویق فرزندش به ترک شهر، به حیفا می آید. اما صبح روزی که قرار است خانواده دکتر سعید شهر را ترک کنند، حیفا مورد تهاجم صهیونیست ها قرار می گیرد و از این خانواده، تنها صفیه و فرهان زنده می مانند. خانه دکتر سعید به زن و شوهری یهودی می رسد و آنها سرپرستی فرهان را که در خانه تنها مانده، به عهده می گیرند. صفیه که می خواهد تنها یادگار خانواده اش را حفظ کند، به عنوان دایه فرهان وارد خانواده یهودی می شود. از سوی دیگر، همسر صفیه که درگیر مبارزه با صهیونیست هاست نقشه انفجار بمب در یک قطار حامل صهیونیست ها را طرح ریزی می کند. صفیه می پذیرد تا چمدان حاوی بمب را حمل کند. شمعون، زن و شوهر یهودی، صفیه و نوه او نیز از مسافران قطار هستند. درست در لحظه ای که هویت صفیه در حال لو رفتن است، او با فرهان از قطار بیرون می پرد و انفجار روی می دهد. صفیه به شدت آسیب می بیند و فرهان زنده می ماند.]

این فیلم در جشنواره فیلم فجر سال ۱۳۷۴ جایزه ویژه هیئت داوران را کسب کرد و کاندیدای بهترین فیلمنامه و بازیگر نقش اول زن هم شد. سلما مصری هم بخاطر بازی در این فیلم لوح تقدیر دریافت کرد.

مداری که برای تلویزیون خود درخشید

«مدار صفر درجه» به نویسندگی و کارگردانی حسن فتحی، از جمله آثار درخشان تلویزیون بود. این سریال با بازی: شهاب حسینی، رؤیا تیموریان، مسعود رایگان، لعیا زنگنه، ایرج راد، مصطفی عبداللهی و… سوم اردیبهشت‌ماه ۱۳۸۶ از شبکه اول سیما پخش شد.

[داستان این سریال ماجرای سفر دانشجویی ایرانی به نام حبیب پارسا (شهاب حسینی) به فرانسه- به خاطر تحصیل در رشته فلسفه در دانشگاه پاریس – را نشان می‌دهد. ماجرا بر بستر جنگ جهانی دوم و شکل گرفتن صهیونیزم و تسلط تدریجی بر فلسطین می‌گذرد که طبیعتاً فضای داستان متأثر از این واقعه مهم تاریخی است. در زمان اعزام دانشجویان ایرانی به فرانسه و همچنین تحصیل آن‌ها در دانشگاه پاریس، جنگ جهانی دوم نیز در حال آغاز است. حبیب پارسا در دانشگاه با دختری یهودی به نام سارا استروک (ناتالی متی) آشنا می‌شود که اوایل، در کلاس با یکدیگر به مخالفت می‌پردازند که تدریجاً این مخالفت و سرکشی به عشق و تمایل بین این دو نفر مبدل می‌شود. ترور یهودیان به دست صهیونیست‌ها در ایران و اروپا و دنبال کردن سرنوشت دانشجویی ایرانی در فرانسه و رابطه عاطفی او با دانشجویی یهودی با سلسله حوادثی به یکدیگر مرتبط می‌شوند…]

سینما و ادامه مسیر

اما آثار دیگری در سینمای نیز ساخته شد که در ادامه مروری بر آن خواهیم داشت:

«آتش پنهان» ساخته «حبیب کاووش» [۱۳۶۹]

ژاکوب، یهودی لبنانی الاصل، در یک میهمانی، به همراه تعدادی از نزدیکانش به دست گروهی که به لباس رزمندگان فلسطینی درآمده اند کشته می شود. خواهر و دختر ژاکوب، سارا، از این حمله جان سالم به درمی برند. رزمندگان فلسطینی که درمی یابند هدف اسرائیلی ها از این ماجرا برانگیختن افکار عمومی علیه مبارزه ی آنها است مسببان اصلی واقعه را افشا می کنند. سارا پس از شرکت در یک عملیات ناموفق تروریستی علیه ابوخلیل و فرزندش ابوعلی درمی یابد که نامزد اسرائیلی اش طراح و مجری توطئه قتل پدرش بوده است. نظامیان اسرائیلی برای مقابله دست به اقدام تلافی جویانه می زنند و گروهی از رهبران فلسطینی، از جمله ابوخلیل، را دستگیر می کنند. به دنبال این ماجرا دو رزمنده ی فلسطینی در یک عملیات انتحاری ستاد فرماندهی نیروهای اسرائیلی را منهدم می کنند.

«لبنان عشق من» ساخته «حسن کاربخش» [۱۳۷۴]

ماری، دختری فرانسوی از گروه صلیب سرخ فرانسه به کمک آسیب دیدگان جنگ نیروهای اسراییلی و مسلمانان در لبنان آمده است. او و همکارانش هنگامی که تعدادی از بچه های بی سرپرست را از خیابان جمع کرده اند، توسط نیروهای اسراییلی در جاده متوقف می شوند. اسراییلی ها که حضور نیروهای صلیب سرخ را به عنوان شاهدان جنایت های خود مزاحم می بینند؛ آمبولانس را منفجر می کنند. ولی ماری موفق به فرار می شود. از طرفی، دو جوان مسلمان که همرزم مجروح خود، ابوقاسم را حمل می کنند، در میانه راه با ماری همسفر می شوند. با هجوم نیروهای اسراییلی که در تعقیب گروه مسلمانان بوده اند، ابوقاسم که پسرش قبلاً شهید شده و همسرش چشم انتظار اوست، خود را در مقابل اسراییلی ها قرار می دهد و با شهادت خود، عده زیادی از مهاجمان را نیز از طریق مواد منفجره ای که به خود بسته، نابود می کند. دو مبارز مسلمان و ماری به کمک کایت از ارتفاعات به سوی مقصد خود پرواز می کنند.

«هفت سنگ» ساخته «عبدالرضا نواب صفوی» [۱۳۷۶]

دیوید پسر خاخام الیاس مشوه شمعون پس از سال ها اقامت در هلند و پایان تحصیلاتش برای زیارت و ملاقات با شخصی به نام شیخ کریم وارد فلسطین می شود. خاخام که قصد دارد پسرش را در الخلیل نگه دارد و برای آینده ی او در دستگاه حکومتی صهیونیست ها امیدها دارد، دیوید را به مقامات معرفی می کند. اما مأموران موساد که از مقاصد دیوید مطلع شده اند به دنبال او می روند…

«قاعده بازی» ساخته «عبدالرضا نواب صفوی» [۱۳۷۶]

یک هواپیمای ۴۷۴ که از وین عازم تل آویو است، توسط نیروهای مبارز فلسطینی ربوده می شود و ۳۵۰ نفر مسافر آن به گروگان گرفته می شوند. دولت صهیونیستی برای استفاده ی تبلیغاتی، ترجیح می دهد که مسافران به نحوی از بین بروند و درصدد نقشه ای برای انجام این برنامه برمی آید. مبارزان فلسطینی برای نجات جان مسافران سعی می کنند نقشه ی صهیونیست ها را خنثی کنند.

«قناری» ساخته «جواد اردکانی» [۱۳۸۲]

فارس پسرک خردسال فلسطینی که لکنت زبان دارد، قناری کوچکی را از پدر سیمون هدیه می گیرد. اما به سفارش پدر سیمون باید برای قناری خود محیطی آرام و کم سر و صدا ایجاد کند تا قناری بتواند برایش آواز بخواند. تلاش فارس برای یافتن محیط امن و آرام او را با مسائل مختلفی روبرو می کند. «قناری» روایتی از تلاش یک کودک فلسطینی برای یافتن محلی آرام در دل هجوم و هیاهوی دشمن است.

«هیام» ساخته «محمد درمنش» [۱۳۸۲]

حسان ـ متولد حیفا، دانشجوی ممتاز مهندسی و تبعه انگلستان ـ برای ازدواج با دختر مورد علاقه‌اش هیام، از انگلستان عازم اردوگاه جنین در فلسطین اشغالی می شود. او قصد دارد پس از مراسم ازدواج با همسرش برای ادامه تحصیل به انگلستان برگردد. جشن عروسی آن دو در یک محفل کوچک اما گرم برگزار می شود. حمله گسترده اسراییل به اردوگاه جنین به زوج جوان اجازه نمی دهد این دو، رنگ آرامش را بینند. آنها که عازم انگلستان هستند در ایست بازرسی نیروهای اسراییلی از یکدیگر جدا می شوند. وقتی حسان به نوع برخورد مأموران با آنها اعتراض می کند، او را بازداشت می کنند. نیروهای اسراییلی به حمله های خشونت‌باری علیه فلسطینی ها دست می زنند. حسان، پس از رهایی از بازداشتگاه ها در عین تیراندازی مأموران به انقلابیون فلسطینی زخمی می شود اما خود را به همسرش می رساند و به او می گوید تا با هم از منطقه بگریزند و خود را به انگلستان برسانند. هیام پیشنهاد شوهرش را نمی پذیرد و می گوید وقتی مادر، برادر و همه فلسطینی ها در اینجا هستند او ترجیح می دهد در وطن خود بماند. در حالی که ارتش اسراییل به حمله های خود به اردوگاه جنین ادامه می دهد، حسان و هیام تصمیم می گیرند در کنار دایی محمود، انقلابی فلسطینی، بمانند.

«بشارت منجی» ساخته نادر طالب‌زاده [۱۳۸۳]

فلسطین، سال ۲۹ میلادی. در عصری که جهان متمدن آن روزگار به صورت آوردگاه دو قدرت برتر ایران و روم درآمده، متحدان فلسطین، شامل جلیل، سامریه و یهودیه، در حوزه استیلای امپراتوری روم قرار دارند. انحطاط و تباهی بر تمام عرصه‌های فرهنگی، اجتماعی، و اقتصادی عبرانیان سایه افکن شده و در این آشفته بازار، فساد سکه رایج است: چه در دربار هیرودس پادشاه دست نشانده روم و چه در تالارهای معبد مجلل سلیمان. یحیی بن زکریا (ع) پیامبر بنی‌اسراییل، برآشفته و خشمناک نزدیکی نزول قهر الهی را به مردمان خبر می‌دهد.

«زخم زیتون» ساخته «محمدرضا آهنج» [۱۳۸۳]

این فیلم، داستان زنی است که همسرش از مبارزان علیه اشغالگری اسرائیل است که با وجود مخالفت زن، نسبت به حضور مرد در جهاد علیه اسرائیلی ها، در اثر اتفاقی مجبور می شود خودش نیز درجریان مبارزه قرار بگیرد و در این راه آنقدر پیش می رود که یک تصمیم غیر منتظره می گیرد، تصمیمی که باعث تحول شخصیتی او و دیگران می شود.

«شکارچی شنبه» ساخته «پرویز شیخ طادی» [۱۳۸۸]

در یک بندرگاه اسرائیل، زنی یهودی که پس از مرگ همسرش، با یک مرد مسیحی ازدواج کرده‌است، کودک ۸-۷ ساله خود را در پی اقدامات حقوقی و اصرارهای زیاد پدربزرگش (علی نصیریان) برای مدت کوتاهی به وی می‌سپارد. پدربزرگ کودک که یکی از سران جریان فکری صهیونیسم است در جواب نگرانی‌های مادر، وعده می‌دهد که او یک ماه بیشتر اینجا نمی‌ماند و پس از آن، کودک با اراده خود هر کجا که خواست می‌تواند برود.

«فیلادلفی» ساخته «عزت‌الله جامعی» [۱۳۸۹]

گروهی برای رساندن آذوقه و دارو از طریق تونل‌های زیرزمینی از مرز رفح مصر به مرز رفح غزه اقدام می‌کنند که در طول مسیر اتفاقاتی برایشان رخ می‌دهد…

«۳۳ روز» ساخته «جمال شورجه» [۱۳۸۹]

سال ۲۰۰۶، منطقه مرزی جنوب لبنان و اسرائیل، روستای عیتاالشعب نیروهای حزب الله لبنان دو نظامی ارتش اسرائیل را به گروگان می گیرند تا به دشمن فشار بیاورند اسیرهای لبنانی را آزاد کند. اسرائیل یکی از بی رحم ترین نظامیان عالی رتبه خود به نام سرهنگ ادی را روانه منطقه می کند. سرهنگ با فرمانده منطقه به نام هانا قبلاً رابطه ای عاطفی داشته و به آن خیانت کرده است. در روستای عیتاالشعب، مراسم عروسی یوسف الدهینی و نسرین در حال تدارک است که محمد سرور از فرماندهان نیروی مقاومت لبنان که در انتظار تولد فرزندش از همسر باردارش است، به یوسف خبر می رساند که…

«شهابی از جنس نور» ساخته «محمدرضا اسلام‌لو» [۱۳۹۲]

یک مستندساز ایرانی بعد از جنگ ۳۳ روزه اسرائیل علیه حزب‌الله لبنان برای کشف حقایقی که شنیده به منطقه می‌رود و با واقعیات بسیاری مواجه می‌شود.

اینکه چرا «سرب» و «بازمانده» در تاریخ نامشان ماندگار شد و اثری که برای تاریخ به یادماندنی و بدون انقضا باقی ماند؛ چه دلایلی داشت؟ یا شاید این سوال را بتوان اینگونه مطرح که دلایل موفقیت این دو فیلم چه چیزهایی بود؟ شاید اگر بخواهیم این قصه را برای دیگر آثار سینمایی در کشورهای دیگر بیان کنیم، باز هم به این پرسش برسیم. آیا همواره تمام آثاری که با موضوعاتی خاص ساخته می‌شوند، حتما در تاریخ ماندگار خواهند شد؟ پاسخ شاید «خیر» باشد. اگر به ذهن‌مان رجوع کنیم در آثاری که در سینمای جهان با موضوع یهود و… ساخته شده  چه نام‌هایی در ذهنمان مرور می‌شود؟

Schindler’s List، Munich، Exodus: Gods and Kings، The Pianist شاید اولین نام‌هایی باشند که ناخودآگاه به زبان می‌آوریم. آثاری که توانستند هم جوایز متعددی را از آن خود کنند هم تصویرشان تا همیشه و برای همه نسل‌ها باقی خواهد ماند. لزوما برای ساخت هر اثر برای مناسبت و یا موضوع خاص نباید به شکل کمی‌گرا به آن نگاه کرد. آثار باید در شکل کیفی خود حرفی برای تاریخ داشته باشند. اگر از این منظر به موضوع بنگریم حتما در سایر مضامین هم موفق خواهیم شد.

نوشته در دلِ تاریکی/ تصویر صهیونیسم در سینمای ایران اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

انگیزه و جزییات موافقت شما با کارگردانی سریال تلویزیونی عزالدین القسام چه بود؟

در حقیقت من از بسیاری از شخصیت‌های تاریخی جهان اسلام و شخصیت‌های انقلابی معاصر شناخت دارم و درباره تعدادی از آنان فیلم و سریال‌های تلویزیونی کارگردانی و تولید کرده‌‌ام. از چند دهه پیش از زندگی سراسر جهاد و مبارزه شیخ مجاهد شهید عزالدین القسام که در سوریه تولد یافت و در فلسطین به شهادت رسید مطالعاتی انجام داده بودم. به همین دلیل آرزو داشتم یک کار هنری که شایسته این شخصیت گرانمایه باشد انجام دهم.

شهید القسام را چگونه یافتید؟

از طریق مطالعات و پژوهش هایی که درباره این شهید انجام داده‌ام او را مردی شجاع و سازش‌ناپذیر یافتم که برای احقاق حقوق مردم از هیچ کسی و از هیچ چیزی ترس نداشت و به اصول و باورهای خود پایبند بود. این‌گونه نبود که در خانه بنشیند و تئوری و شعار بدهد و مردم را به خیابان بکشاند تا قربانی شعارها و دیدگاه‌های او شوند و آنگاه او در مسند قدرت بنشیند و بر مردم حکومت کند. شهید القسام یک رهبر واقعی بود که در پیشاپیش مردم حرکت کرد و زودتر از نیروهای مجاهد گروه خود به شهادت رسید.

سناریوی این سریال را چه کسی نوشت؟

سناریوی سریال عزالدین القسام را استاد احمد دحبور نوشت. او اطالعات فراوانی از یک مرحله تاریخی سرنوشت‌ساز که شهید القسام در آن می‌زیسته جمع‌آوری کرد. دقیق‌ترین جزئیات زندگی القسام و مجاهدان همرزم او را در مصادر و منابع گوناگون جستجو کرد. هیچ اطلاعاتی را از قلم نیانداخت. به دیدار مردان بزرگسالی که معاصر شیخ شهید و انقلاب او بودند شتافت. پس از تکمیل سناریو و مطالعه ابعاد این داستان از جنبه‌های مختلف، آن را بهترین ماده خام برای تدوین یک سریال دراماتیک یافتم، و با همکاری نویسنده و با مشورت با آقای حسن عویتی، کارگردان تئاتر و نمایشنامه‌نویس سوری، تدوین این سناریو را به اتمام رساندم.

کار تهیه این سریال را چه کسی بر عهده گرفت و بودجه آن از چه منابعی تأمین شد؟

بودجه تولید این سریال را سازمان آزادی‌بخش فلسطین و دولت قطر بر عهده گرفتند. هنگامی که به اداره تبلیغات فرهنگی سازمان آزادی بخش فلسطین مراجعه کردم و سناریوی این سریال را پیشنهاد نمودم و مسئولان آن سازمان موافقتشان با اختصاص نیمی از بودجه آن اعلام کردند، خوشحالی سراسر وجودم را فراگرفت. در پی انتشار خبر تولید این سریال در مطبوعات نهادهای گوناگونی از جمله تلویزیون قطر و تلویزیون سوریه با من تماس گرفته و پشتیبانی مالی و تدارکاتی و لجستیگی خود را برای آغاز تولید اعلام کردند. البته شروط مطلوب برای موفقیت این کار بزرگ همواره ذهن مرا نگران می‌کرد. ولی به هر حال کوشیدم چهره واقعی شیخ شهید عزالدین القسام را صادقانه و صحیح و آنگونه که بوده به افکار عمومی منتقل نمایم.

آغاز تولید را از چه سالی آغاز کردید؟

پیش از آغاز تولید، کار بررسی سناریو را در سال۱۹۸۰ به‌طور جمعی آغاز کردم که این کار حدود ۹ ماه طول کشید. در بررسی سناریو سعی کردم با رعایت امانتداری و اخلاص در کار واقعیت‌های تاریخی آن مرحله را به نمایش بگذارم. گمان کنم دیدگاه‌ها و آینده‌نگری شیخ عزالدین القسام به من کمک کرد تا رویدادهای تاریخی آن مرحله را آنگونه که بوده بازنگری کنم. به‌طور مثال مواضع اصولی او نسبت به استعمارگران انگلیسی و صهیونیستی‌های غاصب، و انتقادات تلخ و دردناک او از سازشکاران عرب و کسانی که به پابوسی انگلیسی‌ها می‌رفتند به من انگیزه داد تا صحنه‌های پویا و گویایی از منتقدان معاهده کمپ دیوید و منتقدان صلح با رژیم صهیونیستی ارائه دهم. در این سناریو همچنین دیدگاه‌های طرفداران عملیات مسلحانه را به تصویر کشاندم. زیرا شهید القسام به روشنی به نبرد مسلحانه اعتقاد داشته است. پس از بررسی و تکمیل طرح سناریو، کار آماده‌سازی، تصویربرداری را آغاز کردم. مهم‌ترین مشکلی که در آن مرحله با آن مواجه شدم یافتن هنرمند مناسبی برای ایفای نقش شیخ عزالدین القسام بود. با وجودی که اسعد فضه هنرمند توانمند سوری را برای ایفای این نقش انتخاب کرده بودم، باز هم از این نگران بودم که آیا این هنرمند برجسته می‌تواند نقش القسام را به خوبی ایفا کند. بیم داشتم که اسعد فضه نتواند ماهیت انقلابی، پرخاشگرانه بلاغت القسام و مهارت او را در زمینه سازماندهی و سازندگی انسان‌های انقلابی به نمایش بگذارد. در این میان نگرانی اسعد فضه هم کمتر از نگرانی من نبود. او نیز چند ماه وقت خود را به بررسی شخصیت القسام اختصاص داد و به همین منظور با تعدادی از روحانیون و علمای دین و ائمه مساجد دیدار کرد تا شیوه سخنوری و ارتباط با مردم را از آنان بیاموزد. اسعد فضه به اسناد و منابع موجود درباره مبارزات شهید القسام مراجعه کرد. همه این تلاش‌ها به این خاطر بود تا بتواند چهره این شخصیت و این شهید بزرگ را به نحو مطلوب نمایش دهد. امروز که به سریال شهید عزالدین القسام نگاه می‌کنم، احساس می‌کنم که اسعد فضه برای معرفی چهره واقعی شهید القسام چه بار سنگینی بر دوش داشته است. او نقش القسام را مخلصانه ادا کرده است. همه اینها نشان می‌دهد که این شیخ جلیل القدر عزالدین القسام به رغم گذشت سال‌های طولانی از شهادتش ولی او همچنان در دل‌های آزادی‌خواهان تأثیر دارد. من نمی‌دانم که آیا روح پاک و عطرآگین القسام در همه مراحل تهیه سریال بالای سرمان بوده یا اینکه بازماندگان مراحل جهادگرانه او الهام‌بخش ما بوده‌اند. به هر حال سناریست، کارگردان، تهیه‌کنندگان و هنرمندان دست به دست هم دادند و این اثر به یادماندنی و در عین حال سخت و دشوار را تولید کردند. این نکته نیز فراموش نکنم که هنگام ضبط تصاویر این سریال شور و شوق بی‌نظیری سراسر وجودمان را فرا گرفته بود.

چه انگیزه‌ای موجب شد این سریال را تولید کنید؟

با توجه به اهمیت آرمان فلسطین برای ملت‌های مسلمان، قیام القسام را از لحظه ورود ایشان به فلسطین تا شهادت او در سال ۱۹۵۳سوژه مناسبی یافتیم تا بدین وسیله ابعاد توطئه‌های دولت انگلیس و صهیونیسم جهانی را در خاورمیانه شرح دهیم. در بررسی زندگی شیخ شهید به این نتیجه رسیدم که ملت‌های مسلمان منطقه صرف‌نظر از اختلافات مذهبی و گرایش‌های سیاسیشان همگی مخالف پیمان شوم انگلیسی‌ها با صهیونیسم بوده و هستند و القسام زود هنگام ابعاد خطر این پیمان را شناخته بود. او همچنین در برابر مسیحیان فلسطین ابراز دوستی کرد و آنان را با مشارکت در مبارزه مسلحانه بر ضددشمنان این سرزمین فرا خواند. افزون بر آن ملیت‌های سوری، مصری، مغربی و فلسطینی در جنبش انقلابی او حضور داشتند و هیچ تفاوتی میانشان وجود نداشت. القسام در همان حال بر ضد سازشکاران محلی که با انگلیسی‌ها همکاری می‌کردند، ایستاد و بی‌طرفی آنان را به شدت نکوهش کرد. زیرا سازشکاران از نداشتن نگرش روشن و آگاهانه و دشمن‌شناسی واقعی رنج می‌برده و همواره عالم ناکامی و سردرگمی قضیه فلسطین بوده‌اند. شهید القسام در زمینه رویارویی با سازشکاران به نوعی با حزب االستقلال روابط دوستانه برقرار کرده بود و اعضا و هواداران این حزب را همواره به شرکت در جهاد و عملیات مسلحانه فرا می‌خواند. با وجودی که تریبون مسجد جامع االستقلال پایگاه اطلاع‌رسانی و جهادی حرکت شیخ عزالدین القسام را تشکیل می‌داد؛ ولی سازمان سری و دقیقی که از جوانان مجاهد تشکیل داده بود او را برای آغاز نبرد همزمان با اشغال‌گران انگلیسی و یهودیان مهاجر رهنمون ساخت. او ضمن ایجاد یک سازمان قوی و نفوذناپذیر، توانست امکانات مالی و تسلیحاتی برای این سازمان را فراهم کند. چنانچه اسناد و منابع تاریخی قیام القسام را بازنگری کنید راهکار انقلابی، توان سازماندهی، رعایت پنهان کاری، بلاغت و سخنوری ایشان، شما را شگفت‌زده می‌کند. او همواره این حدیث شریف را به زبان می‌آورد که «در همه کارها پنهان‌کاری را رعایت کنید.»

در مراحل تولید این سریال به طور مشروح درباره جبهه مشترک دشمنان القسام متشکل از انگلیسی‌ها و صهیونیست‌های افراطی و میانه‌رو بحث کردم و نشان دادم که اختلافات سیاسی و تفاوت دیدگاه‌های عوامل تشکیل‌دهنده این جبهه ظاهری است و همه آنها در غصب سرزمین و غارت و کشتار ملت‌های منطقه متحد و یکپارچه هستند. همچنین به ماهیت پلید خیانت‌کاران عرب که با دشمن همکاری می‌کرده‌اند اشاره کردم. در این زمینه احمد بیگ را عامل و همکار اشغالگران انگلیسی معرفی کردم که راه خیانت به میهن و همکاری با صهیونیست‌ها را ادامه داد.

برای آغاز کار فیلمبرداری با چه مشکلاتی مواجه بودید؟

مشکل اصیلی‌مان این بود که تولید چنین سریالی برای تلویزیون‌های کشورهای عربی یک کار استثنایی و نامتعارف بوده است. زیرا این کار به صحنه‌های فراوانی از تظاهرات و زد و خورد و اعتصابات و اعتراضات گسترده نیاز داشت. مشکل دوم فراخوانی هر چه بیشتر هنرمندان نقش اول و دوم بود. برای اینکه حق شهید القسام و یارانش را خوب ادا کرده باشم، بهترین هنرمندان را گزینش کردم.  در هر حال با امکانات محدود کار فیلمبرداری را آغاز کردم. به مدت ۱۵ روز در داخل استودیو فیلمبرداری شد. فیلمبرداری در برخی شهرها و روستاهای سوریه حدود یک‌ماه طول کشید. گروه به‌طور شبانه‌روزی کار می‌کرد تا سریال را در موعد مقرر تحویل تهیه‌کنندگان دهد. تلویزیون قطر که نیمی از بودجه سریال را تأمین کرده بود تصمیم داشت در اولین ماه مبارک رمضان آن را پخش کند. به شما بگویم که گروه هنگام فیلمبرداری به هیچ وجه احساس خستگی نکرد، و من این سریال را بهترین کار هنریم می‌دانم. فراموش نکنم که تلویزیون سوریه و بسیاری از ادارات دولتی و نظامی به ما کمک کردند. بندر الذقیه همه امکاناتش را در اختیارمان قرار داد تا صحنه‌های نبرد حیفا را در آن ضبط کنیم. استانداری طرطوس بازار شهر را در اختیارمان گذاشت تا صحنه‌های بازار حیفا را در آن ضبط کنیم. وزارت دفاع انواع امکانات نظامی از قبیل ساحل‌های فرسوده و مواد منفجره تقدیم کرد.در تولید سریال شهید عزالدین القسام بهترین هنرمندان و فیلمبرداران و مهندسان سوری، فلسطینی، مصری و قطری شرکت داشتند و توانستند یک اثر هنری در شأن این مجاهد قهرمان ارائه دهند.

از تولید و پخش این سریال حدود ۵۲ سال گذشته است، اکنون چه احساسی نسبت به شهید القسام دارید؟

در داستان و سرگذشت شهید عزالدین القسام آنچه پیش از همه مرا شگفت‌زده کرده این است که قیام سراسری ملت فلسطین از مراسم تشییع پیکر او آغاز و به نام قیام و انقلاب القسام نامیده شد. با وجودی که القسام حدود ۳ ماه پیش از آغاز انقلاب به شهادت رسید ولی حضور معنوی ایشان در این انقلاب چشمگیر بود. امروز نیز نام شهید شیخ عزالدین القسام در مبارزات خستگی‌ناپذیر ملت فلسطین حضور دارد و در وجدان نسل‌های آینده نیز حضور خواهد داشت. نمی‌دانم با ساخت این سریال توانستم حق این شهید بزرگ را به‌خوبی ادا کنم یا نه. ولی به هر حال کوشیدم تا جایی که امکانات فراهم بود اندیشه و راهکار او را به تصویر بکشانم. اگر در حق ایشان کوتاهی کرده‌ام از محضرشان عذرخواهی می‌کنم. من مطمئن هستم که نویسندگان و هنرمندان بسیاری در آینده درباره زندگی این شخصیت بزرگ آثار هنری فراوانی تولید خواهند کرد.

نوشته ملت‌های مسلمان منطقه مخالف پیمان شوم انگلیسی‌ها با صهیونیسم بوده و هستند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

حجت الاسلام مهدی طائب بیان داشت: در حال حاضر در مورد بازگشایی مساجد در حوزه علمیه وحدت نظر وجود ندارد، عده ای می گویند مطلقا باید مساجد باز و در مقابل برخی دیگر می گویند مطلقا باید بسته باشند و دلیل این امر هم نبودن جامعه اطلاعاتی است.

فرمانده قرارگاه عمار همچنین با اشاره به نقش حوزه های علمیه در معرفی چهره پلید رژیم صهیونیستی به جامعه، از حضرت امام (ره) به عنوان نخستین شخصیت دینی مبارز علیه اسرائیل یاد کرد و گفت: در هیچ کجای جهان به اندازه حوزه راجع به فلسطین اطلاعات نیست، از این رو اگر حوزه اقدام کند، زمان نابودی اسرائیل را از ۲۵ سال به یکی دو سال کاهش می دهد.

یک عضو هیات رئیسه مجمع عمومی جامعه مدرسین نیز در این نشست با اشاره به برنامه های رژیم صهیونیستی بر علیه جهان اسلام، گفت: این رژیم غاصب برای رسمیت بخشیدن به خود سیاست خارجیش را بر رفع تنش با کشورهای دیگر بویژه کشورهای اسلامی قرار داده است، و می کوشد تا کشورهایی که با او سر ناسازگاری دارند را مطیع و متقاعد کند.

حجت الاسلام مهدی سلیمانی اردکانی با بیان اینکه کشورها در مناسبات با اسرائیل به چهار گروه دسته بندی می شوند، گفت: برخی کشورها مانند کشورهای آسیای میانه با این رژیم ارتباط علنی و آشکار و برخی نیز نظیر عربستان و بحرین ارتباط محرمانه و کشورهایی چون قطر و کویت هم به موضوع ارتباط با این رژیم ورود پیدا نمی کنند.

وی افزود: کشورهایی مانند ایران، سوریه و حزب الله و حماس نیز با پیروی از منویات حضرت امام و طبق مطالبات رهبر معظم انقلاب با این اشغالگری و ستم های این رژیم علیه مردم فلسطین سر ستیز دارند.

امام جمعه مشهد اردهال با اشاره به شکل گیری جبهه مقابله با اسراییل در دنیای اسلام کار برای تقویت این جبهه ضروری دانست، و تصریح کرد: روحیه ضد استکباری برگرفته از دیدگاه های معمار کبیر انقلاب باید روز به روز در حوزه مرور، تقریر، تقویت و تثبیت شود و جمعیت علمی ما با این روحیه پیش برود، ما طالب جنگ نیستیم و عملکرد نظام اسلامی طی ۴۰ سال گذشته نشان داده که تاکنون دست تعرض به سوی کشوری دراز نکرده و یک وجبی از خاکی را نیز به اِشغال خود در نیاورده است.

۱۸ کشور در سمینار مجازی فلسطین شرکت می کنند

مسئول دفتر امور اجتماعی سیاسی حوزه نیز در این نشست با ارایه گزارشی از عملکرد حوزه در رابطه با موضوع فلسطین برگزاری سیمنار فوق را از جمله آن دانست، و گفت: این سمینار طی امروز و فردا با حضور شخصیت ها و چهره های بزرگ جهان اسلام از کشورهای ایران، سوریه، بحرین و آمریکا در فضای مجازی برگزار می شود.

حجت الاسلام محمد حسن زمانی با اشاره به در پیش بودن روز جهانی قدس و تکلیف شرعی که در رابطه با موضوع فلسطین وجود دارد، بیان کرد: به تمام اساتید حوزه های علمیه سراسر کشور اعلام شده که طی هفته جاری در بین درس های آنلاین و آفلاین خود مطالبی نیز در خصوص ضرورت حمایت از فلسطین و افشای جنایت های اسراییل و دولت های سازش کار مطرح شود.

زمانی همچنین تشکیل میز فلسطین در معاونت حوزه علمیه و دعوت از علما و شخصیت های مذهبی و سیاسی فلسطینی برای سخنرانی در مدارس علمیه قم را نیز از جمله فعالیت های حوزه در مقابله با اسرائیل دانست و گفت: شورای مشترکی از نهادهای بین المللی در تهران تشکیل شده است که حوزه علمیه یکی از اعضای آن به شمار می آید.

سه کتاب با موضوع صهیونیسم و فلسطین رونمایی شد

دبیر این همایش اقتصاد صهیونیسم را یکی از کتاب ها ذکر کرد و افزود: این کتاب در نطر دارد نحوه تعامل نگره ها، مولفه ها و عناصر اقتصادی نطام سرمایه سالاری و رابطه آن با الیگارشی نطام صهیونیستی را مورد بررسی قرار دهد.

حجت الاسلام محسن محمدی گفت: در این کتاب پس از بررسی تاریخچه مکاتب اقتصادی و الیگارشی یهود در مناسب اقتصادی جهان به تبیین سازمان شبکه ای و پیچیده اقتصاد صهیونیستی در جهان پرداخته شده است.

وی منبع شناسی توصیفی یهود را دومین کتاب رونمایی شده دانست، و گفت: در این کتاب بیش از ۴۰۰ کتاب تحلیلی موجود در رابطه با اسراییل که به زبان انگلیسی نوشته شده توصیف شده است.

وی افزود: در جهت این تحلیل پنج رویکرد موضوعی سیاسی، فرهنگی اجتماعی، تاریخی، اقتصادی نظامی و امنیتی مورد توجه قرار گرفته است.

محمدی کتاب شعر فلسطین را سومین کتاب رونمایی شده عنوان کرد، و افزود: در این کتاب اشعار شعرای بیش از ۳۵ کشور در رابطه با فلسطین که به زبان های فارسی، عربی، اردو، ترکی و انگلیسی سروده شده جمع آوری شده است.

نشست بررسی عملکرد حوزه علمیه در مقابله با اسرائیل به همت موسسه بررسی های راهبردی بعثت ترتیب یافته بود.

نوشته رونمایی از سه عنوان کتاب با موضوع صهیونیسم و فلسطین اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.