این استاد دانشگاه ادامه داد: در سینما نیز وضعیت بهتری ندارد. شاید دو فیلم را بتوان اشاره داشت که یکی «فرشتگان قصاب» است که بیشتر به یک بیانیه تند سیاسی می‌ماند و دیگری «خاک و مرجان» که قابل تأمل‌تر است و اثری ضد آمریکایی که حتی در جشنواره فجر هم مغضوب و مهجور واقع شد.

مخصوصا در ادبیات سینمایی‌شان خودبرترین‌بین هستند

نویسنده کتاب «تاریخ مستطاب آمریکا» با بیان اینکه نوجوان و جوان امروز ما باید بداند که چرا باید مرگ بر آمریکا بگوید، توضیح داد: این سوال قطعا برای نسل الان باید تفهیم شود و به جوابی هم نسبت به این شعار برسد آنهم آمریکایی که به ظاهر رتبه‌های بالایی در خیلی عرصه‌ها دارد.

کوشکی با این حال و در علت‌یابی موضوع تأکید کرد: ادیبات ما سراغ تبیین این موضوع نمی‌روند؛ این دلیل دارد از طرفی شاید اعتقاد دارند که مثلا آمریکا از قضا خوب است و ماییم که به اشتباه مرگ بر آمریکا می‌گوییم و یا اینکه این جماعت اینقدر خودشان را فاضل می‌دانند که اصلا سراغ این موضوعات نخواهند رفت.

این منتقد اعتقاد داشت که آمریکایی‌ها در ادبیات و مخصوصا ادبیات سینمایی‌شان به نوعی خودبرترین‌بین هستند و بدین نحو گفت: بطور مثال حتی برای تصور اقدام وحشیانه آمریکا در حمله به فیلیپین، رئیس‌جمهورش مدعی می‌شود که عملش الهامی از طرف خدا بوده است. ببینید چطور برای متمدن نشان دادن خودشان می‌نویسند و تصویرسازی می‌کنند. اینها به شکل عجیبی فکر می‌کنند که به صراط مستقیم می‌روند.

تصویری بسیار توریستی از آمریکا نمایش می‌دهیم

این استاد دانشگاه تهران ادامه داد: تلقی آمریکایی‌ها این است که برحق هستند و لابد باورشان شده است. بزرگترین جنایت تاریخ بشر را در مورد بمباران هسته‌ای ژاپن کرده‌اند اما حتی آن را هم توجیه می‌کنند.

کوشکی نسبت به واکنش نهادهای فرهنگی، مذهبی و چه بسا امنیتی نسبت به آثار ضدآمریکایی بیان کرد: اینها کاری ندارند که چرا کسی ضدآمریکا می‌نویسد؛ هرچند حمایتی هم نمی‌کنند. اما جماعتی داریم که خود را پدرخوانده، لیدر، روشنفکر و پدر فضل و ادب می‌دانند که نسبت به مقابله با چنین آثاری برمی‌آیند و در مقام ضدیت می‌گویند چرا باید اینها را نوشت؟

وی افزود: حتی کتاب «خوشه‌های خشم» که بیانیه عریان نقد سنگین آمریکاست و نوبل هم گرفته؛ کمتر توجه می‌شود و برعکس تصویری بسیار توریستی از آمریکا را هم نمایش می‌دهیم.

این نویسنده با اشاره به پخش محصولات هنری آمریکایی نیز یادآور شد: کنداکتور فیلم‌های آخر هفته و بهترین ایام مذهبی تلویزیون، پر از تولیدات آمریکایی است درحالی که کشوری چون فرانسه حتی در دهه ۷۰ نیز نمایش این فیلم‌ها را محدود می‌کرد.

برخی از  روشنفکران حوادثی مثل هواپیمای ایرباس را هم تقصیر خودی‌ها می‌دانند

به گفته محمدصادق کوشکی؛ کسانی که خودشان را متولی فکر می‌دانند و بر دستگاه‌های دولتی مثل سینما و ادبیات و غیره حاکم هستند و چه بسا مدیران دستگاه‌های فرهنگی را نیز در مشتشان دارند؛ دوست دارند آمریکا را طوری نشان دهند که اداره جذب توریست آمریکایی‌ها می‌خواهند.

وی اینگونه نیز مدعی شد: وقتی فردی همه خوراک و فکرش را از محصولات آمریکایی بگیرد؛ همه مشکلات را هم گردن خودی‌ها می‌اندازد. اگر خودمان را حقیر و دیگری را دانای کل بدانیم مسلما هرچه او درباره ما بگوید را نیز درست فرض می‌کنیم و چه بسا می‌بینیم که برخی از این روشنفکران حوادثی مثل حمله به هواپیمای ایرباس را هم تقصیر خودی‌ها می‌دانند.

نویسنده کتاب «تاریخ مستطاب آمریکایی» در پایان نیز گفت: در حال حاضر لازم است پاسخ بدهیم و برای نسل فعلی روشن سازیم که چرا  باید «مرگ بر آمریکا» گفت. لازم است آنانی که ادیب و هنرمند هستند به این سوال پاسخ بدهند.

لازم به ذکر است که در بخشی از این برنامه تلویزیونی نیز با عنوان «لذت نقد» مهدی صالحی، کارشناس کتاب و مجری «شب روایت» به نقد رویکرد ادبیات داستانی در تصویرسازی از دین و دینداران پرداختند.

«شب روایت» برنامه‌ای است ویژه موضوعات و مباحث ادبیات ایران، که در بخش‌های متنوع گفتگو، کتابخوانی، نقد کتاب و غیره، به تهیه‌کنندگی حسین شاه‌مرادی و با سردبیری و اجرای حجت‌الاسلام مسعود دیانی، تدارک دیده شده و سه‎شنبه‌شب‌ها به شکل زنده از ساعت ۲۳ به مدت ۷۵ دقیقه در کنداکتور پخش شبکه چهار سیما قرار می‌گیرد.

نوشته در این سال‌ها تنها دو فیلم ضد آمریکایی ساخته‌ایم/ ادیبات ما سراغ تببین علت دشمنی با آمریکا نمی‌رود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

محمدصادق کوشکی: اقدام بی نظیر حوزه هنری قابل تقدیر است

دکتر محمدصادق کوشکی عضو هیات علمی دانشگاه تهران در گفت و گو با سوره سینما بیان کرد: شناخت جامعه  و حتی نخبگان ما از آمریکا شناخت بسیار محدود و غیردقیقی است؛ علی رغم اینکه آمریکا در تاریخ معاصر و سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی به عنوان دشمن درجه یک اقدامات خصمانه و طراحی هایی متعددی را برای جلوگیری از پیشرفت جمهوری اسلامی به مرحله اجرا درآورده است ولی ما  شناخت دقیقی از کشور آمریکا، مناسبات حاکم بر این جامعه و بویژه، هیات حاکمه این کشور و اندیشه های حاکم بر هیات حاکمه نداریم.

وی با اشاره به ساخت این مستندها در ادامه گفت: یکی از اقدامات موثری که در جهت پرکردن این خلاء صورت گرفته تلاش مرکز مستند سازمان سینمایی حوزه هنری در قالب انتخاب فیلم های مستند جدیدی است که توسط فیلمسازان آمریکایی در جهت معرفی این کشور، هیات حاکمه  آن و  مناسبات و اندیشه های حاکم بر آن است، این اقدام حوزه هنری نه تنها می تواند موجب افزایش دانش عمومی مردم نسبت به آمریکا را فراهم کند بلکه به عنوان یک ابزار مهم پژوهش قابلیت بهره برداری در دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی کشورمان می شود.

کوشکی ادامه داد: این فیلم ها به عنوان ابزارهایی جهت مشاهده غیرمستقیم جامعه آمریکا به کارگرفته می شود و از سوی دیگر دقت در گزینش این آثار و تلاش برای ترجمه دقیق و باکیفیت آن نکته مهمی است که این آثار را برای مصرف کنندگان آن قابل اعتماد می سازد؛همچنین جدید بودن این آثار و نگاه انتقادی حاکم بر آنها که نمایانگر نگرش بخش اندیشمند و متفکر جامعه آمریکا به این کشور و مناسبات حاکم بر آن است ویژگی دیگر این آثار است و این روندی است که توقع می رود حوزه هنری با کیفیت بیشتر و با دقت افزونتری ادامه دهد تا آنجا که بتوان ادعا کرد خلاء حاکم بر جامعه ما و فقر اطلاعات و دانش پایه در خصوص آمریکا توسط انتشار چنین آثاری رفع شده و فضا را جهت مقابله دقیق تر با این دشمن درجه یک ملت ایران مساعد سازد.

وی در بخش دیگری از صحبت خود گفت: این اقدام حوزه هنری از این جهت در نوع خود بی نظیر بوده که تاکنون رخ نداده و قابل تقدیر است و همین دقت نظر توقع جامعه مخاطب را از دست اندرکاران آن  افزایش می دهد و در حقیقت می توان گفت که مرکز مستند حوزه هنری با این اقدام خود گام مهمی در جهت عمل به وظایف هنری و اطلاع رسانی خود برداشته و امید می رود با بهره گیری از اتاق های فکر و متخصصان حوزه مطالعاتی آمریکای شمالی کیفیت علمی این طرح افزایش پیدا کند.

دبیرکل مجمع جهانی اساتید مسلمان دانشگاهها: چرا از توانایی‌های بین المللی مهم ایران فیلم مستند ساخته نمی‌شود؟

دکترسهراب صلاحی دبیرکل مجمع جهانی اساتید مسلمان دانشگاهها در گفت و گو با سوره سینما بیان کرد: در زمان پیشروی آمریکایی ها در عراق؛ آنها مدعی بودند که می خواهند نزدیک به یکصد سال در عراق بمانند و امپراطوری آمریکا را جهانی کنند اما بعدها دیدیم که توسط ایران شکست خوردند و بارها هم اعلام شد که جمهوری اسلامی اولین عامل شکست آمریکا در عراق بوده و بعد از جنگ جهانی دوم در عرصه بین الملل هیچ واقعه ای به اندازه شکست آمریکا در عراق برایشان سهمگین نبود.

وی ادامه داد: برای من پرسش است که چراچنین مباحثی در داخل کشور بین روشنفکران ما و در آکادمی ها و محافل علمی ایران مطرح نمی شود و مورد بحث و بررسی قرار نمی گیرد؟ ضمن اینکه بسیاری از منتقدین اروپایی به غرب و تمدن فرومانده غربی نقد صریح دارند ما از تحلیل های آنها هم استفاده نمی کنیم.

دکترصلاحی در بخش دیگری از صحبت خود گفت: متاسفانه مشکلی که ما امروز با آن روبرو هستیم اینکه گروهی از شبه روشنفکران در ایران هستند که ذهنشان به زمان جنگ سرد برمی گردد و به نوعی فسیل شده اند و اصلا، قبول ندارند که آمریکا خطا می کند. آنها معتقد هستند در هر صورت آمریکا شوروی را شکست داده و کشور مدرن به حساب می آید و باید همه با آمریکا بسازیم وبازی آن را بپذیریم و ذیل پرچم قدرتش بایستیم.

دبیرکل مجمع جهانی اساتید مسلمان دانشگاهها با بیان اینکه  این افراد آمریکا را قدرت جهان می دانند گفت: سوال من این است که آمریکا قرار بود نزدیک به یکصد سال در عراق بماند و نتوانست بماند؛ حتی تعدادی در دولت ایران تصمیم  داشتند با آقای بوش ملاقات داشته باشند اما بوش در پاسخ گفت ما به عراق نیامدیم تا با ایران مذاکره کنیم بلکه می خواهیم ایران را تنبیه کنیم،آنها معتقد بودند که راه رسیدن به ایران از عراق می گذرد و بدون مهار انقلاب اسلامی آنها کارشان در منطقه حل نمی شود.

وی توضیح داد: حال صحبت اینجاست وقتی ایران در لبنان و عراق آمریکا را شکست می دهد چرا در داخل ایران عده ای بر طبل ترس می کوبند و می گویند با آمریکا باید بسازیم؟ آیا این افراد نمی بینند آقای ترامپ چه افتضایی در جهان علیه آمریکا رقم می زند؟

دکتر صلاحی در پایان با اشاره به اینکه بن بست تمدن غرب بعد از جنگ جهانی دوم کاملا آشکار شد گفت: بزرگترین شکست تاریخی آمریکا این بود که درعراق نتوانست کاری از پیش ببرد که چنین شکستی به تدبیر و هوشمندی رهبر عظیم انقلاب اسلامی بر می گردد. چرا مسئولین ما درمذاکرات ازاین دستاورد بزرگ بهره نمی برند و در جلساتشان به این موضوع اشاره نمی کنند؟ چرا در قالب مستندهای موثق به ثبت و روایت آن نمی پردازیم؟

وی با اشاره یه اینکه ایران قدرت فرامنطقه ای به حساب می آید بیان کرد: از صحنه شکست آمریکا از عراق هزاران فیلم مستند باید ساخته شود که اگر آمریکا درعراق شکست نمی خورد الان پیشروی کرده عربستان،سوریه، ایران وروسیه را هم در دست خود گرفته بود.

به اعتقاد وی، اقدام حوزه هنری در انتشار و توزیع مستندهای افشاگرانه علیه نظام سلطه اززوایای مختلف دارای اهمیت است: نخست اینکه چون برآمده از متن خلاقیت ها و مشاهدات نخبگان غرب است تاثیرگذارتر و قابل وثوق تر است، دوم اینکه شعاع تاثیرگذاری وسیع تری برخوردارند و رسانه های و بنگاه های پخش در مقیاس بزرگ تری این آثار را عرضه می کنند همچنین، می تواند هنرمندان و نخبگان داخلی را ترغیب و تشجیع کند تا بدور از شعار و با نگاهی واقع بینانه تری به فرسودگی و فساد قدرت در غرب پی ببرند.

دکتر صلاحی تصریح کرد: در زمینه گسترش این گونه آثار هر چه کار کنیم کم است و تلاش حوزه هنری جای تشکر دارد.

مدیر شبکه مستند: باید با استفاده از مستندهای فراملی عملکرد نظام سلطه را به چالش بکشیم

سلیم غفوری مدیر شبکه مستند سیما نیز در گفت و گو با سوره سینما بیان کرد: باید هم از ظرفیت فیلمسازان داخلی و هم خارجی استفاده کنیم تا بتوانیم عملکرد نظام سرمایه داری را به چالش بکشیم .

وی ادامه داد: قطعا در این میان استفاده از فیلم های مستند فیلمسازان خارجی که نگاه منقدانه به مسائل کشور خود دارند ،دوبله و نشان دادن آن درتلویزیون و شبکه نمایش خانگی یا اکران آن در دانشگاهها  تاثیر گذار است .

غفوری در بخش دیگری از صحبت خود توضیح داد: بحث نقد عملکرد غرب توسط فیلمسازان غربی از آنجهت که آنها نگاه مستقلی دارند و دستشان در روایت یکسری مسائل بازتر است و با نگاه انتقادی می توانند بعضی وقایع را به درستی نشان دهند و از جهت دیگر فیلمساز امریکایی مقیم آن کشور دسترسی اش به مدارک و اسناد و شخصیت ها سهل تر است راحت تر و با شرایط بهتری می توانند راجع به موضوعات فیلم بسازند.

وی ادامه داد: اما به این موضوع هم باید توجه کنیم که بسیاری از موضوعات و چالش ها هم هست که فیلمسازان غربی نمی توانند به آن ورود کنند مثل واقعه حمله به هواپیمای مسافربری که نزدیک به ۲۹۰ نفر از هموطنان ما شهید شدند.فیلمساز آمریکایی با نگاه انتقادی راجع به این موضوع نمی تواند فیلم بسازد . اینجا وظیفه مستندسازان ایرانی بیشتر دیده می شود.

غفوری همچنین گفت: موضوعات مختلف زیادی هستند که هیچ فیلمساز غربی به سراغ ساخت آن نمی توانند بروند که در این موارد نقش فیلمسازان داخلی به خوبی روشن می شود به عنوان نمونه فیلم A157  که با هوشمندی و درایت آقای نورانی پور ساخته شد که از محصولات حوزه هنری است  و تاثیرپذیری آن از فیلمسازان خارجی به مراتب بیشتر است.این فیلم هم در داخل و هم در دنیا مورد تحسین و تمجید قرار گرفت.

نوشته قدردانی از اقدام بی نظیر حوزه هنری/ لزوم مستندسازی از توانمندی های ایران در منطقه و جهان/ اهمیت استفاده از مستندهای فراملی برای چالش عملکرد نظام سلطه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی با اشاره به ساخت این مستندها در ادامه گفت: یکی از اقدامات موثری که در جهت پرکردن این خلاء صورت گرفته تلاش مرکز مستند سازمان سینمایی حوزه هنری در قالب انتخاب فیلم های مستند جدیدی است که توسط فیلمسازان آمریکایی در جهت معرفی این کشور، هیات حاکمه  آن و  مناسبات و اندیشه های حاکم بر آن است، این اقدام حوزه هنری نه تنها می تواند موجب افزایش دانش عمومی مردم نسبت به آمریکا را فراهم کند بلکه به عنوان یک ابزار مهم پژوهش قابلیت بهره برداری در دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی کشورمان می شود.

کوشکی ادامه داد: این فیلم ها به عنوان ابزارهایی جهت مشاهده غیرمستقیم جامعه آمریکا به کارگرفته می شود و از سوی دیگر دقت در گزینش این آثار و تلاش برای ترجمه دقیق و باکیفیت آن نکته مهمی است که این آثار را برای مصرف کنندگان آن قابل اعتماد می سازد؛همچنین جدید بودن این آثار و نگاه انتقادی حاکم بر آنها که نمایانگر نگرش بخش اندیشمند و متفکر جامعه آمریکا به این کشور و مناسبات حاکم بر آن است ویژگی دیگر این آثار است و این روندی است که توقع می رود حوزه هنری با کیفیت بیشتر و با دقت افزونتری ادامه دهد تا آنجا که بتوان ادعا کرد خلاء حاکم بر جامعه ما و فقر اطلاعات و دانش پایه در خصوص آمریکا توسط انتشار چنین آثاری رفع شده و فضا را جهت مقابله دقیق تر با این دشمن درجه یک ملت ایران مساعد سازد.

وی در بخش دیگری از صحبت خود گفت: این اقدام حوزه هنری از این جهت در نوع خود بی نظیر بوده که تاکنون رخ نداده و قابل تقدیر است و همین دقت نظر توقع جامعه مخاطب را از دست اندرکاران آن  افزایش می دهد و در حقیقت می توان گفت که مرکز مستند حوزه هنری با این اقدام خود گام مهمی در جهت عمل به وظایف هنری و اطلاع رسانی خود برداشته و امید می رود با بهره گیری از اتاق های فکر و متخصصان حوزه مطالعاتی آمریکای شمالی کیفیت علمی این طرح افزایش پیدا کند.

نوشته محمدصادق کوشکی: اقدام بی نظیر حوزه هنری قابل تقدیر است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی در این رابطه به سوره سینما گفت: نامگذاری سال ۹۳ به عنوان سال «اقتصاد و فرهنگ با عزم ملی و مدیریت جهادی» از سوی مقام معظم رهبری در واقع یک حرکت نمادین است برای ایجاد زمینه فکری در جامعه تا مردم ، مسئولان دولتی و حکومتی بدانند جهت گیری جامعه به کدام سمت باید باشد. امسال بحث اقتصاد و فرهنگ دو موضوع مهم و اساسی است که نیاز به توجه لازم دارد. اینکه امسال از واژه فرهنگ استفاده شده به این معنی نیست که سالیان گذشته در این عرصه خلائی وجود نداشت. در سال های پیش تاکید بیشتر بر اقتصاد بود چون فضای اقتصادی کشور و شرایط تحریم ها به گونه ای بود که پرداختن به آن بر هر بخشی اولویت داشت.

این استاد دانشگاه افزود: طی این سال ها متاسفانه مدیران دولتی و غیر دولتی در عرصه فرهنگ کارنامه موفقی نداشتند. بعد از این هم خیلی نمی‌توان به دستگاه های فرهنگی امیدوار بود. مگر اینکه با تغییر در برخی رویکردها و عملکردها تحت تاثیر این نامگذاری از حالت انفعال پیشین خود بیرون بیایند. مشکل فرهنگ باید اساسی حل شود. عزم ملی و مدیریت جهادی باید با تغییر مدیران یا تغییر نگرش مدیران همراه باشد. کسانی که این شعار را باور داشته و معتقد باشند با حرکت نظام مند و قوی به سمت هدف پیش بروند. تنها در این صورت است که نتیجه خواهیم گرفت.

کوشکی ادامه داد: البته رسیدن به این تحولات حکم بیان یک آرزو است و صرفا رسیدن به آرزو را تضمین نمی‌کند. تا این تغییرات انجام نپذیرد نمی توان نگاه مثبتی به این مساله داشت چون ریشه بحث فرهنگی در خانواده است. متاسفانه هرچه پیش می رویم در این رابطه به مشکلات اساسی بر می‌خوریم. تا خانواده نباشد هیچ آیتم فرهنگی جایی برای ابراز وجود ندارد. پرداختن به این مساله و اهمیت دادن به بحث طلاق و از هم گسیختگی خانوادگی از گام‌های اولیه پرداختن به مبحث فرهنگ و جبران خلاء مربوط به آن است.

نوشته مقام معظم رهبری ضعف عرصه فرهنگ را یادآوری کردند/ به دستگاههای فرهنگی امیدوار نیستم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- محمدصادق کوشکی در سال ۹۱ یکی از چهره های خبرساز حوزه فرهنگ و هنر بود و اظهارنظرها و تحلیل هایش درباره سینما مورد توجه قرار گرفت. با او در این گفتگوی مفصل درباره فیلم های سی و یکمین جشنواره فجر و مسائلی که در سال ۹۱ در سینما اتفاق افتاد صحبت کردیم. حرف‌های این استاد دانشگاه مثل همیشه جالب است.

 چه تعداد از فیلم‌های جشنواره فیلم فجر سال ۹۱ را دیدید؟

محمدصادق کوشکی: فکر می‌کنم ۱۲ یا ۱۳ فیلم را دیده باشم

– با توجه به این فیلم ها و احتمالا شنیده‌های‌تان چه برداشتی از تولیدات سال ۹۱ داشتید؟

یکی از امتیازهای جشنواره امسال تعداد قابل توجه فیلم‌هایی بود که شرافت‌مندانه به موضوعات حتی ملتهب پرداخته بودند البته دربارۀ کیفیت برخی از آن‌ها آرا متفاوتی طرح می‌شود. نکتۀ دیگر جشنوارۀ امسال ‎حضور پررنگ چهره‏های جدید بود. چهره‏هایی که نان داشته‏های خود را می‎خوردند و متکی به گذشته و سوابق نبودند و داشته‏های‌شان را عرضه کرده ‌بودند و همین نکته ما را به آ‎آآیندۀ سینمای ‎ایران امیدوار کرد. نشانه‎های تولد سینماگران قابلی را در ‎این جشنواره دیدیم.

– فیلم‏های خوبی که دیدید، چه بود؟

فیلم کاملا مطلوب خودم را در جشنواره ندیدم اما اگر بخواهم به جهت داشتن ارزش‏هایی انتخاب کنم، فیلم «تنهای تنهای تنها» بالاترین نمره را می‎گیرد، بعد از آن فیلم‎های «سر به مهر»، «خاک و مرجان»، «برلین منهای ۷» و ….

– فیلم‏هایی که حوزۀ هنری تهیه‌کنندۀ آن بود را هم دیدید، مثل «خسته نباشید»؟

متاسفانه ‎این فیلم و فیلم‏های «حوض نقاشی» و «تاج محل» را ندیدم.

– در مجموع شما فضای فیلم‏های امسال جشنواره را شریف‎تر می‎دانید.

 بله من حتی بعضی از کارها را نپسندیدم اما فیلم شریفی بود مانند «دربند» پرویز شهبازی، یعنی‎ ‎این فیلم مطلوب من نوعی نبود اما اگر با استانداردهای انسانی و نظام جمهوری اسلامی ‎و اخلاقی آن را بسنجیم، فیلم شریفی محسوب می‎شود و می‎توان به آن احترام گذاشت.

– تا جایی که مصاحبه‏های شما را خوانده یا شنیده‎ام، همیشه متر و معیارتان جدا از ارزیابی‏های سلیقه‎ای‎ و هنری، به ‎این نکته تکیه دارد که فیلم حداقل در لایه‏های ابتدایی اگرخلاف شرع نباشد و یا منکری را اشاعه ندهد، مشکلی با آن ندارید. حتی در ‎این زمینه سینمای دهۀ شصت را به دلیل رعایت ‎این نکات، سینمای بهتری می‎دانید.

ما برای ‎این‌که یک اثر را در کشور خودمان بررسی کنیم، چند شرط داریم. اگر اثری فاقد همه‌ مولفه‏های سینما باشد که اساسا سینما تلقی نمی‎شود مثلا بازی‏های بدی داشته‎باشد و یا فیلم‎نامه خوبی نداشته‌باشد یا ضعف‌های تکنیک دیگر. پس ‎این مساله جای خود، شرط دیگر ‎این است که اثر هنری باید به جامعه احترام بگذارد و اثری که فاقد ‎این ویژگی باشد، اصلا اثر هنری شناخته نمی‎شود، هرچقدر هم که تکنیکال باشد. احترام به جامعه هم احترام به قانون جامعه است، قانونی که مورد احترام اکثریت مردم جامعه باشد.

– احترام به جامعه‎ای‎ که به آن اشاره می‎کنید، یک تعریف کلی است ؟

احترام به قانون در واقع بخش حداقلی و کف مطالبات است. مثال می‎زنم، اگر یک شهروند بخواهد در‎ این کشور به عنوان یک ‎ایرانی زندگی بکند، حداقل توقع ‎این است که قانون را نقض نکند، حال اگر ‎این آدم تبدیل شود به یک انسان مفید ‎این نکته دیگری است و اگر شد آدم فداکار و شاخص و .. که دیگر ماجرا شکل دیگری پیدا می‎کند. اما اگر ‎این آدم بخواهد آزاد زندگی کند، باید قانون را رعایت کند و اگر غیر از ‎این باشد و مدام قانون را زیر پا بگذارد خب مجازات می شود. در همه جای دنیا هم به همین شکل است. یک فیلم سینمایی هم باید در ابتدا از نظر تکنیکال یک فیلم سینمایی شناخته شود و بعد چون یک اثر هنری و فرهنگی است، همان طور که اشاره کردم باید به قوانین جامعه احترام بگذارد، حال اگر ضروریات اولیه را داشت،‎ وارد حوزه فیلم سینمایی می‎شود و می‎توان درباره کیفیت، اثرگذاری و ارزشمندی آن بحث کرد.

– حال اگر فیلمی ‎نسبت به یک قانونی نقد داشت، تکلیف آن چه می‎شود؟

نقد اشکالی ندارد و جزو وظایف یک هنرمند است اما نقض با نقد فرق دارد. شما می‎توانید یک قانون را بدون آنکه نقض کنید مورد نقد قرار دهید و هیچ کس هم جلوی شما را نمی‎گیرد.

دربارۀ ‎این قوانین که مورد نظر شماست توضیح می‎دهید؟

به ماده قانونی نمی‎خواهم اشاره کنم ولی به‎طور کلی یک قانون‎ این است که در اثر هنری توهین نباشد و اشکالات را بیان کند. اگر کسی قوانین و حتی نظام حکومتی جامعه را قبول نداشته باشد اگر بدون توهین آن‏ها را نقد کند، اشکال ندارد اما اهانت کردن و تحریک احساسات غلط است و همان خط قرمز اولیه‎ای‎ است که رعایت نشده. مثال می‎زنم هنرمندی در اثر خودش چرایی قصاص را مطرح می‎کند و ‎این سوال را که اگر قصاص را حذف بکنیم بهتر نیست، چون با کشته شدن فرد خاطی که مشکلی حل نمی‎شود، ‎این یک نوع نگاه است که کارشناسان باید نظر بدهند ، اما هنرمند دیگری قصاص را ضد انسانی و جنایت معرفی می‎کند و ‎این تحریک احساسات و ضد قانون است.

– در واقع در مورد چند فیلمی‎ که شما و برخی افراد و نهادها اعتراض داشتید، از ‎این منظر بود که نقض قانون کرده‌اند….

قانون به مفهوم کلان. در یکی از ‎این فیلم‏ها دختری می‎رفت پیش مرد غریبه‎ای‎ با هم مشروب‎خواری می‎کردند و دختر باردار می‎شد و سایر ماجراها. باور کنید بسیاری از خانواده‏های ‎ایرانی نمی‎توانند داستان ‎این فیلم را برای فرزندان‌شان تعریف کنند و ‎این یعنی مغایرت با عفت عمومی. کما ‎این‌که فرض بکنیم، فیلمی‎علمی‎درباره‌ی تشکیل نطفه انسان ساخته شود، دیدن چنین فیلمی ‎‎برای دانشجوهای پزشکی لازم است اما‎ این فیلم را در سینماها که نمایش نمی‎دهند. نکته ‎این است که خانواده محور جامعه است، باید بدون به‌هم خوردن خطوط قرمز و با خیال راحت فیلم را ببیند. از فیلم‏های جشنواره فجر امسال مثال می‎زنم، موضوع حداقل سه تا از فیلم‏هایی که من دیدم  تجاوز و تعرض بود، «هیس دخترها فریاد نمی‎زنند»، «خاک و مرجان» و «برلین منهای ۷». اما ما در هیچ کدام از‎این فیلم‏ها وقاحت و زیرپا گذاشتن اخلاق و عفت ندیدیم، به همین خاطر یک ‎ایرانی معمولی با خیال راحت‎ این فیلم‏ها می‎بیند و می‎تواند به سوال‏های فرزندانش هم پاسخ بدهد. در ‎این فیلم‏ها اتفاقا با حجب و حیای هنرمندانۀ ‎ایرانی به موضوع نگاه شده‎ است.

– صحنه‏های کودک آزاری به نظر شما مشکلی ندارد؟

بحث کودک آزاری ذاتا خشن است اما مغایر عفت عمومی‎ نیست. در فیلم خانم درخشنده که به‎طور علنی بحث تجاوز مطرح نمی‎شود، اشاره‎ای‎ به آن می‎شود. این یک روش است که بحث مطرح و داستان بازگو می‎شود اما در حوزه وقاحت و پرده‎دری نمی‎افتد. یا در «خاک و مرجان» ماجرای تجاوز یک آمریکایی به زنی افغانی است که زن بچه‌دار هم می‎شود اما همه ‎این‏ها با حجب و حیا بیان می‎شود.

– یعنی معتقدید قابلیت روایت با حجب تصویری را دارند.

مشخص است که برای نویسنده و کارگردان و عوامل فیلم احترام به اخلاق جامعه مهم بوده است. حتی یکی از داستان‌های «برلین منهای ۷ » ماجرای تجاوز به دختر نوجوان عراقی است.

– سال ۹۱ سال پرتلاطمی‎ برای سینمای ایران بود، البته بسیاری از این تلاطمات ماحصل سالیان گذشته بود که به یک‎باره آشکار شد، به طور مشخص فیلم‎هایی با موضوع خیانت مورد توجه واقع شد که سازندگانش نیت خود را نقد برخی بی‌اخلاقی‌های جامعه عنوان کردند اما  شما وعدۀ دیگر آن را پرده‌دری دانستید. اگرچه که خود شما هم اذعان داشتید که ماجرا با قصد و نیت نبوده ‌است …

ببینید ما نیت هیچ کدام از این آقایان فیلمساز را نمی‌دانیم…

– اما به هرحال به عقیده گروهی خطوط قرمزی در این فیلم‎ها رعایت نشد، این برخوردها تلاطمات زیادی را موجب شد و تبعاتی هم داشت. در جشنواره امسال، عده‌ای معتقد بودند، بسیاری از فیلم‌ها به دلیل همین تلاطم‌ها خنثی شده بودند. اتفاقا در بیانیۀ هیات داوران هم به این نکته اشاره شد و دلیل آن را هم مشکلات اکران و … عنوان کردند. به نظر شما ساخته شدن فیلم‎های خنثی می‌تواند نتیجه و ماحصل آن تلاطمات باشد؟ و یا اصلا قائل به خنثی شدن فیلم‌های خنثی هستید.

تاسفی در بیانیۀ هیات دیده می‌شد که چرا جشنواره مانند سال گذشته نیست از این بیانیه می‎توان نتیجه گرفت که ظاهرا مدیران سینما آنچه که پارسال اتفاق افتاد را بیشتر می‎پسندیدند و از جشنواره امسال راضی نیستند. اما به واقع، فیلم‎هایی که امسال به نمایش درآمدند چه مشکلی داشتند که خروجی بیانیه نشان می‎دهد، داوران آن‌ها را نپسندیده‎اند. اکثر فیلم‎های امسال توسط هنرمندان جوان با ایده‎های نو ساخته شده بودند، شاید به همین دلیل خنثی بودند، موضوعات بین‌المللی، انسانی‌تر و قابل ارائه در دنیا بود، شاید برای همین خنثی بودند. موضوعات ایرانی بودند و مدافع مملکت، آیا این‌ها فیلم‎هایی خنثی بودند؟ اگر در فیلمی ‎اشغال‎گری نقد شود، فارغ از کیفیت ساخت، آیا عدالت‎خواه است یا خنثی؟ فیلم «دربند» یک نقیصه اجتماعی را نقد می‎کند، آیا این فیلم خنثی است؟ اگر فیلمی ‎اخلاق جامعه را به چالش بکشد، خنثی نیست؟ در این صورت باید تعریف دوستان را عوض کنیم، چون ملاک ما قانون است نه مدیران فعلی سینمایی‎. قانون این مملکت که باید مورد وفاق جمعی باشد چیز دیگری می‎گوید، قانون اساسی که میثاق ملی ما است می‎گوید تقویت بنیان خانواده. آیا جشنواره امسال در این جهت حرکت می‎کرد یا جشنواره سال گذشته که ۱۳ فیلم آن با خانواده دچار چالش بودند و ۶ یا ۷تای آن را نمی‎شد با خانواده ایرانی دید. منظور از خنثی چیست؟ اگر فیلمی ‎ضد قانون اساسی را غیرخنثی می‎دانند، پس چه خوب که چنین فیلم‎هایی ساخته نشده ‎است. حال اگر بحث ساخته شدن فیلم‎های نقادانه است که امسال چنین فیلم‎هایی در جشنواره کم نبودند. فیلم «دهلیز» یا فیلم «روز روشن» کدام یک خنثی بودند. فیلم «روز روشن» روی خط قرمز حرکت می‎کرد، من آن را نپسندیدم اما فیلمی ‎نبود که شرافت را زیر پا بگذارد. از نظر من «استرداد» فیلم خنثایی بود، باید ببینیم چه کسی آن را ساخته‎ است. این فیلم چه مساله‏ای را می‎خواست بیان کند اتفاقا فیلم‎هایی که از نظر وزارت ارشاد گذشته‎اند و دوستان تولید کرده‌اند، فیلم‎های خنثای هستند.

– چه فیلم‌های دیگری منظورتان است؟

من می‎گویم فیلم‎های خنثی را یا خودشان ساخته‎اند یا یک جورهایی از آن حمایت کرده‎اند. در حالی که فیلمی‎ درباره شهید علم‌الهدی ساخته شده فیلم ضعیفی است اما به هرحال دربارۀ یک شهید و خنثی نیست. یا حتی فیلمی ‎که دربارۀ بهنام محمدی بود که اصلا در شان او نیست اما فیلم خنثی نیست. اگر یک فیلمی ‎به زمین و زمان اهانت کند، آن وقت خنثی نیست؟

– پس شما اعتقادی به خنثی بودن فیلم‎های جشنواره ندارید؟

گفتم به نسبت از سال گذشته بهتر بود و جوان‎هایی آمدند که بضاعت‌شان را عرضه کردند و نان نام‌شان را نخوردند و نمی‎دانم این چه بدی دارد آیا می‎توانیم بگوییم یک نسل جوانی به سینمای ایران تزریق شده که بد هستند. ما نمی‎توانیم خیلی کلی بگوییم خنثی، باید مصداق‎های آن را هم عنوان کنیم.

– حالا از زاویۀ دیگر آیا فیلم‎های به‌زعم شما شرافت‌مند، نتیجه اعتراض‎هایی بودند که در سال ۹۱ مطرح شد.

من از بعضی آقایان فیلم‎ساز جسته گریخته شنیده‎ام و واقعا فقط شنیده‌ام که عنوان شده از ترس اعتراض‎های مردمی‎ و … بعضی آثار را که شاید مساله‌دار بوده‎اند، در جشنواره نمایش نداده‎ایم و جشنواره را پاستوریزه برگزار کرده‎ایم. اگر این گونه باشد، خوب است. یعنی اعتراض باعث شده که نسبت به قوانین مملکت احترام گذاشته شود که خوب است. چون کارگردانی که ذهنش منطبق با ارزش‎های مملکت است، فیلم خودش را می‎سازد، فیلم‌سازان هم  معمولا سفارشی کار نمی‎کنند. ولی یک زمان است که وزارت ارشاد می‎گوید اگر فیلمی‎خط قرمزها را شکسته، اجازه ورود به جشنواره را ندارد و این اگر صحیح باشد نشان می‎دهد وزارت ارشاد چشمش ترسیده و حساب برده ‎است البته پشیمان از سال گذشته نیست و فقط ترسیده است. البته نمی‎گویم حتما چنین چیزی گفته‎اند و فقط این ماجرا را شنیده‎ام. به نکته‏ای هم اشاره کنم که اعتراض‎های پارسال علیه هیچ کارگردانی نبود، چون وقتی یک کارگردان طبق قانون از وزارت ارشاد پروانه ساخت و اکران می‎گیرد، کسی نمی‎تواند به او ایرادی بگیرد…

– اما در آخر این کارگردان و تهیه‌کننده است که از همه نظر ضرر می‌کند….

کسی که مجوز داده باید ضرر او را جبران کند، از جیب خودش نه از بیت‎المال…

– اما چنین جبرانی نشد…

متاسفانه… ولی هیچ‌کس هم به کارگردان‌ها اعتراض نکرد و اعتراض دربارۀ عملکرد وزارت ارشاد بود. جیرانی یا هر کارگردان دیگری با مجوز ارشاد فیلم‌شان را ساخته بودند و ما حق نداریم به او اعتراض کنیم. چنان که من دربارۀ هیچ‌کدام از این فیلم‌ها صحبت نکردم و به خودم چنین حقی ندادم. حتی آن‌هایی که مقابل وزارت ارشاد تجمع کردند، علیه سیاست وزارت ارشاد شعار دادند اما آیا کسی فیلمی ‎را از پرده پایین آورده است؟ آیا ائمه جماعت دربارۀ کارگردان‌ها صحبت کردند یا سیاست وزارت ارشاد؟

– درواقع به‎نظر شما حق است که اعتراض به مسئولان مربوط عنوان شود نه شخص. حالا این می‌تواند از هر طرفی باشد و موج اعتراض نباید علیه کارگردان باشد.

اگر هم کسی چنین کرده، اشتباه کرده است.

به اعتراض‎های مقابل وزارت ارشاد اشاره کردید، شما فیلم «رسوایی» را دیدید…

بله…

– به نظر شما حکایت این فیلم چه می‎شود….

 فیلم «رسوایی»؛ رسوایی است دیگر.

– جایی خوانده‎ام، گفته‎اید نمی‎دانم جواب امام زمان (عج) را چگونه می‎خواهند بدهند.

کارگردان و نویسنده این فیلم ادعای تدین می‎کند، من گفتم شما چون متدین هستی باید بدانی، در باور ما این است که کارهایمان هر روز به امام زمان(عج) عرضه می‎شود، شما رویت می‎شوید این کارت را امام زمان(عج) ببیند. اگر یک کارگردان لاییک چنین فیلمی ‎را می‎ساخت، چنین حرفی نمی‎زدم، کما این‌که تا به‎حال در مورد هیچ کارگردانی چنین نگفته‌ام.

– فکر می‎کنید خانواده‌ها بتوانند فیلم را ببینند.

متاسفانه «رسوایی»، یکی از زننده‎ترین فیلم‎های بعد از انقلاب است. ما در فیلم «زیرنورماه» هم تقابل یک زن بزهکار و یک روحانی را می‎بینیم، در این فیلم اما هیچ احساس منفی، شهوانی و جنسی برانگیخته نمی‎شود، چون کارگردان می‎داند چه را رعایت می‎کند و خطوط قرمز برایش محترم است. او می‎داند یک روحانی چگونه می‎خواهد از یک زن بدکاره حمایت و دستگیری کند و  نمایش کاملا انسانی و درست و شریف از وظیفه یک روحانی را می‎بینیم. سوال این است که اگر در فیلم «رسوایی» قصه این بود که یک روحانی می‎خواهد به یک زن بدکاره پناه بدهد و او را هدایت کند،آیا باید این گونه می‎گفتیم؟ صحنه‎های بسیار زننده این فیلم، توهین آشکار به مردم جنوب شهر است، آیا این مردم همگی چشم چران هستند و زن‎های جنوب شهر هم همگی حسود؟ وقتی که زن بدنام به محله می‎آید یک نفر نیست که به او نگاه نکند، به جز مرد لحاف دوز و بعد هم که آن روحانی.انگار همه در این محله فاسد و چشم چران هستند، آیا واقعیت جامعۀ ما این است؟ به جز این، اهل مسجد آدم‎های ضعیفی نمایش داده می‎شوند که با یک بلوتوس، همگی مسجد را خالی می‎کنند و گول یک بازاری سالوس و ریاکار را می‎خورند و همگی بدون توجه به این‌که مملکت قانون دارد، خودشان  زن را سنگسار می‎کنند و بعد هم با صحبت‎های همان زن بدنام، هدایت می‎شوند و دوباره پشت سر روحانی قرار می‎گیرند. در این فیلم به روحانیت اهانت شده ‏است، آیا یک روحانی نمی‎داند، نباید با زن نامحرم در یک محیط دربسته باشد؟ این فعل حرام است، این روحانی عارف مسلک در خانه‎ای که کسی به آن راه ندارد، با این زن جوان تنها می‎ماند. براساس فتوای امام (ره) و مقام معظم رهبری تخلف از قانون جمهوری اسلامی‎ حرام است. پلیس دنبال متهم است و روحانی مربی اخلاق قانون را زیرپا می‎گذارد.

روحانی فیلم می گوید نپرسیدند و من هم نگفتم….

در قانون اگر ما متهم را مخفی کنیم و او را به پلیس نشان ندهیم، جرم است و این روحانی استاد اخلاق تخلف می‎کند. آیا برای نشان دادن خوبی یک روحانی باید او را در تقابل با پلیس نشان بدهیم. آن هم پلیسی که وظیفه شناس و فهیم است. این فیلم از فیلمفارسی هم پایین‎تر است، چون فیلمفارسی برخلاف رسوایی، ادعای دیانت ندارد. به طلبه‎های هم در این فیلم اهانت شده ‎است. طلبه‎هایی که این روحانی مدت‌هاست، استاد اخلاقشان است، به مجرد دیدن یک بلوتوس، استاد را رها می‎کنند و همه دنبال کار خودشان می‎روند، یعنی تا این حد طلبه‌ها دهن‌بین هستند.

– و فکر می‌کنید بابت ساخته شدن این فیلم باید از وزارت ارشاد  سئوال کرد؟

همۀ صحنه‎های این فیلم نامناسب نیستند. بخش زیادی از این فیلم صحنه‎های اضافی است که اگر کوتاه شود به داستان فیلم لطمه‌ای نمی‎زند، اما فروش و جاذبه‎های جنسی آن را کم می‎کند. اگر چنین شود، شاید قابل اکران باشد اما به اشکالات اساسی فیلم و توهین‎هایی که در آن شده باید جواب داده شود. این‌که به چه حقی به قشرهای مختلف جامعه توهین کرده و این گونه نسبت ناروا زده‎است.

این فیلم نوروز اکران می‎شود.

فیلمفارسی از این کار شریف‎تر است چون ادعای دیانت ندارد، اما این کار با ادعای دیانت بدیهیات را زیر سوال می‎برد. در این فیلم از بدگمانی صحبت می‎شود اما به همه تهمت می‎زنند.

– شما اشاره کردید به  فیلم‎های شریفی که در جشنواره سی و یکم فجر به نمایش در آمدند.

به این دلیل که خط قرمزها را زیرپا نگذاشته‎اند.

– حالا به نظر شما که استاد دانشگاه هستید و جامعه شناسی خوانده‎اید و سینما را هم می‎شناسید، خانواده‌ها می‎توانند این فیلم‌ها را ببینند و مخاطب را جذب می‎کنند؟

من نوعی می‎توانم دیدن چند تا ازاین فیلم‌ها را به دانشجویانم توصیه کنم و حتی چند فیلم در حوزه علم سیاست ارزش دیدن دارد و واجد ارزش علمی‌ هستند. حداقل این است که اگر آن را ببینند، خط قرمزهای اخلاقی‎شان خدشه‎دار نمی‎شود و این خودش پیشرفت است. حالا ممکن است سال آینده به دلیل فضای انتخاباتی که مردم را حداقل تا پایان خرداد و تیر درگیر می‎کند و یا به دلیل مشکلات اقتصادی، مردم رغبتی به سینما نشان ندهند. به هرحال در شرایط بد اقتصادی سینما دیگر اولویت اول نیست و اگر پول اضافی باشد، مردم به سینما می‎روند، امروزه سینما برای خیلی از اقشار تفریح پرخرجی است، شاید به این دلایل تماشاگر سینما کمتر باشد. در فضای انتخاباتی هم جامعه بیشتر حواسش به سمت بحث‎های انتخاباتی است تا سینما. ولی من نوعی به عنوان یک معلم دیدن برخی از این فیلم‌ها را توصیه می‎کنم. به تهیه کننده فیلم «خاک و مرجان» گفتم شاید به عمد و شاید هم سهوا در فیلم شما گزاره‎های روابط بین‌الملل خیلی خوب مطرح شده و یا دیدن «تنهای تنهای تنها» برای یک دانشجوی علوم سیاسی مفید است. سال پیش اما چنین امکانی را برای توصیه و تشویق نداشتم.

– درصحبت‌هایتان اشاره کردید، فیلم استرداد مصداق فیلم خنثی است، با توجه به مطالعات تاریخی که دارید، فکر می‌کنید از جنبۀ تاریخی فیلم قابل استناد است؟

دارای اشکالات جدی است که نه فقط بنده بلکه دکتر یعقوب توکلی هم که مورخ هستند، در جلسه‎ای تایید کردند که فیلم گزاره‎های درست تاریخی را به مردم منتقل نمی‎کند. اساسا ماجرای استرداد غلط تعریف می‎شود. این طلاها خسارت به مردم ایران نیستند، اشغالگران شوروی، آمریکایی و انگلیسی، در برابر ما موضع ضعف نداشتند، اشغالگر بودند. آن‌ها امکانات و آذوقه ملت ایران را بردند و آن‌ها را دچار قحطی کردند و باید پول آن را می‎دادند که در آخر هم این یازده تن طلاها را ندادند و ماجرا تمام شد. اصلا در این نکته که روسیه طلاها را به ما داده، تردید تاریخی وجود دارد. در فیلم این گونه وانمود می‎شود که طلاها تحویل داده شده اما پهلوی اول آن‌ها را برده و خورده‎است. البته من شنیده‎ام و یقین ندارم که نسخه اول فیلم این گونه نبوده و طلاها به کشور بازگردانده می‎شود. اما بعدا با یک گفتار متن آخرش را وصله کردند که طلاها را شاه به سوییس برد اما در این فیلم شوروی سابق تطهیر شد، در حالی که طبق کدام سند و مدرک یازده تن طلا از شوروی سابق گرفته شده ‏است.

نوشته فیلمفارسی از «رسوایی» شریف‌تر است/ نمره بالا به «تنهای تنهای تنها» و «سر به مهر» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.