این فیلم به همت فیلمخانه ملی ایران مرمت شده است. همچنین پس از نمایش فیلم، نشست نقد و بررسی آن با حضور عباس یاری منتقد صاحب نام سینمای ایران و مهرزاد دانش منتقد شناخته شده سینما برگزار خواهد شد.

فیلم «سارا» از آثار ماندگار سینمای ایران محسوب می‌شود و داستان فیلم از نمایشنامه «خانه عروسک» اثر هنریک ایبسن الهام گرفته شده است.

نیکی کریمی، امین تارخ و خسرو شکیبایی در فیلم «سارا» ایفای نقش کرده‌اند.

تماشا و ورود به جلسه نقد و ‌بررسی این فیلم برای علاقه‌مندان آزاد و رایگان هست.

نوشته نمایش نسخه مرمت‌شده فیلم «سارا» در موزه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مهرزاد دانش، منتقد سینما و مدیر جلسه در ابتدای نشست گفت: مرضیه برومند ازجمله چهره‌های مطرح و معتبر سینمای کودک و نوجوان و فرهاد توحیدی نیز یکی از پرکارترین فیلمنامه‌نویسان سینمای ایران در حوزه اقتباس ادبی است که تجربیات متعددی در این زمینه دارد.

کارگردانی با فرمت ثابت در آثار کودک

دانش خاطرنشان کرد: برومند فعالیت‌های متنوعی در ژانر کودک و نوجوان انجام داده و فیلم‌هایی مانند «مربای شیرین» که فیلمنامه آن توسط فرهاد توحیدی نوشته شده، نمونه بارزی از این فعالیت‌ها هستند. در تمامی آثار کارگردانی شده توسط برومند، امضای شخصی او دیده می‌شود و نوعی فرمت مشخص در آثارش جریان دارد.

فرهاد توحیدی درباره همکاری خود با مرضیه برومند گفت: خانم برومند با نویسنده‌های زیادی کار کرده‌اند، اما همکاری‌های  پیوسته او با عده کمی از نویسندگان تداوم پیدا کرده است. همه سینماگران بزرگ امضای شخصی خاص خود را دارند، مثل اصطلاح «فیلم هیچکاکی» که به سبک خاص آلفرد هیچکاک اشاره دارد.

وی ادامه داد: سینماگر انتخاب‌کننده درونمایه نیست، بلکه درونمایه است که او را انتخاب می‌کند. این درونمایه معنای عمیقی است که در اعماق هر اثر جاری است و در فرآیندی ناخودآگاه شکل می‌گیرد.

از علی حاتمی تا برومند؛ بازتاب زیست شخصی در سینما

توحیدی افزود: اگر زندگی سینماگر معنایی داشته باشد، این معنا در اثرش نمود پیدا می‌کند. به عنوان مثال، در آثار علی حاتمی می‌بینیم که گذشته همیشه بهتر از حال و آینده است؛ حتی اگر  او فیلمی در زمان حال ساخته باشد، باز هم به گذشته ارجاع می‌دهد. یا مرضیه برومند با ساخت «کتاب‌فروشی هدهد» نشان می‌دهد که زندگی شخصی او عمیقاً با کتاب گره خورده و این مسئله در آثارش نمایان است.

وی درباره شخصیت مرضیه برومند نیز بیان داشت: او صریح‌اللهجه است و ایده‌هایش را بی‌پرده بیان می‌کند. روحیه‌ای سرخوش و جوان دارد و همکاری با او بسیار لذت‌بخش است. همکاری مشترک برومند فقط با کسانی ممکن است که جهان‌بینی مشترک با او داشته باشند.

امضای شخصی و دغدغه‌های مرضیه برومند در آثارش

مهرزاد دانش درباره آثار مرضیه برومند گفت: تمام آثار برومند امضای شخصی دارند و به دغدغه‌های خاصی می‌پردازند، از جمله مسئولیت شهروندی. او در آثار کودک و نوجوان و حتی فیلم‌ها و سریال‌های بزرگسال، مسائل اجتماعی را در قالبی مفرح و جذاب به مخاطب آموزش می‌دهد و به همین دلیل مخاطبان استقبال خوبی از آنها می‌کنند.

برومند نیز درباره نقش دغدغه‌های شخصی در آثارش بیان داشت: من از ابتدا در تئاتر و سپس تلویزیون و سینما فعالیت کردم و هواره در تلاش بودم تا دغدغه‌های اجتماعی‌ام را به شکلی موثر بیان کنم تا آدم‌ها به یکدیگر نزدیک‌تر شوند و آمار ناهنجاری‌ها کاهش یابد.

وی افزود: من معتقدم مسائل اجتماعی باید به صورت سرخوشانه مطرح شوند تا مخاطب برخوردی عبوس با اثر نداشته باشد و تأثیر مثبت بگیرد. همیشه خودم به نویسنده سفارش داده‌ام و هیچ وقت فیلمنامه آماده را کارگردانی نکرده‌ام. در تمام مراحل نگارش فیلمنامه نیز در کنار نویسنده هستم، چون در نهایت خودم آن را کارگردانی می‌کنم.

برومند در پاسخ به این سوال که چرا رابطه فیلمسازان با کتاب‌های موفق کودک و نوجوان قطع شده است، بیان داشت: کتاب‌های کودک معمولاً قابلیت تبدیل شدن به فیلم را ندارند اما در ادبیات معاصر نوجوان ممکن است آثاری برای اقتباس وجود داشته باشد.

اقتباس‌های ادبی در سینمای کودک و نوجوان

دانش با بیان اینکه فرهاد توحیدی آثار مختلفی در حوزه اقتباس سینمایی دارد، گفت: اقتباس برای کودک، نوجوان و بزرگسال تفاوت‌های زیادی دارد که او این موضوع را در فیلمنامه‌هایش لحاظ می‌کند. برای مثال، «مربای شیرین» اثر هوشنگ مرادی کرمانی را با خلاقیت خود به فیلمنامه‌ای موزیکال تبدیل کرده است.

توحیدی نیز  ادامه داد:  قبل از ورود من به پروژه «مربای شیرین»، مرادی کرمانی خودش فیلمنامه آن را نوشته بود. او قصه‌گوی توانمندی است و قهرمانانش بسیار قابل لمس هستند.

توحیدی با بیان اینکه چهار دسته قهرمان قابل شناسایی هستند، گفت: قهرمانان با توانایی خاص که مخاطب را جذب می‌کنند، قهرمانان شبیه به مخاطب که همدلی ایجاد می‌کنند، قهرمانان فرودست و مظلوم که حمایت‌گرایی را برمی‌انگیزند و قهرمانان روح‌باخته یا منفی که ذات تاریک بشر را نشان می‌دهند. کودکان معمولاً قهرمانان جذاب افسانه‌ای را دوست دارند، اما در ایران بیشتر با قهرمانان شبیه خودشان یا نیازمند حمایت ارتباط برقرار می‌کنند.

توحیدی ادامه داد: داستان‌هایی که از مضمون شروع می‌شوند اغلب به شعار ختم می‌شوند و مرضیه برومند در آثارش همیشه مراقب این نکته بوده است.

روایت مرضیه برومند از فیلم «مربای شیرین»

مرضیه برومند با اشاره  به فیلم «مربای شیرین» خاطرنشان کرد: این فیلم با تمام آثار آقای مرادی کرمانی متفاوت است. در ابتدا قرار بود چند نفر دیگر کارگردان این اثر باشند که این اتفاق صورت نگرفت.

وی افزود: مرادی کرمانی برای نخستین بار فیلمنامه نوشته بود و من چندان با متن و نتیجه‌گیری آن موافق نبودم، به همین دلیل از آقای توحیدی دعوت به همکاری کردم که او در نهایت این فیلم را نجات داد. این فیلم اعتراضی و پرسش‌برانگیز است.

آثار ادبی باید متاثر از جامعه باشد

مهرزاد دانش در ادامه این نشست افزود: آثار مرضیه برومند از وقایع مختلف، حتی ماجراهای روزمره الهام گرفته‌اند و رد پای اقتباس در آنها دیده می‌شود. مثلاً مجموعه «کارآگاه شمسی و دستیارش مادام» الگوی خانم مارپل است و نشان می‌دهد او از ابتدا با موضوع اقتباس آشنا بوده است.

برومند نیز در ادامه گفت: نویسندگان جوان باید به ارتباط آثارشان با نیازها و شرایط روز جامعه توجه کنند. متأسفانه این موضوع در آثار جدید کمتر دیده می‌شود. باید آثار ادبی متاثر از جامعه باشند تا فیلمسازان بتوانند به آن‌ها رجوع کنند.

وی تأکید کرد: ابتدا باید وجه سرگرم‌کنندگی در آثار لحاظ شود و بعد به مقوله‌های اجتماعی همچون مسئولیت‌پذیری در فیلم‌ها پرداخته شود.

تفاوت‌های فیلمنامه‌نویسی برای کودکان، نوجوانان و بزرگسالان

در ادامه دانش درباره آثار فرهاد توحیدی گفت: توحیدی برای مخاطبان بزرگسال، کودک و نوجوان آثار متعدد و متفاوتی نوشته است.

وی سپس از توحیدی درباره تفاوت‌های فیلمنامه‌نویسی برای گروه‌های سنی مختلف پرسید و او  پاسخ داد: چند سال پیش به همراه خانم برومند مجمع سیمای کودک و نوجوان را تأسیس و منشور حقوق کودک را نوشتیم. در هر موسسه رسانه‌ای بزرگ شیوه‌نامه‌ای برای ساخت آثار کودک و نوجوان وجود دارد که باید جدی گرفته شود.

وی ادامه داد: برنامه‌سازی برای کودکان متفاوت است چون این گروه حوصله برنامه‌های طولانی را ندارند. کودک در حال کشف جهان است و بهتر است آثار مرتبط با این موضوع باشند. در ایران، ایجاد فضای گرم خانوادگی، تشویق به جرأت‌مندی و توانایی حل مسئله برای کودکان مهم است. پانزده سالگی سن برزخی نوجوانان است که به دنبال نمایش هویت خود هستند و ماجراهای زندگینامه‌ای در این سنین برای آنها مناسب‌تر است.

وی درباره تأثیر شبکه‌های اجتماعی نیز گفت: شبکه‌های اجتماعی باعث بلوغ زودرس کودکان شده‌اند اما ادبیات و سینما به این مسائل بی‌توجه هستند. در بررسی کتاب‌های پرفروش کودک و نوجوان، جز یک مورد بقیه آثار ترجمه هستند و نویسندگان داخلی بازار را از دست داده‌اند. کانون پرورش فکری هم پویایی سابق را ندارد و آثار جالب توجهی تولید نمی‌شود.

«کتاب‌فروشی هدهد»؛ پیوند سینما و کتابخوانی

سپس مهرزاد دانش با اشاره به ویژگی‌های مثبت و سازنده مجموعه «کتاب‌فروشی هدهد» گفت: این مجموعه یکی از آثار جذاب مرضیه برومند است و من به یاد ندارم اثر دیگری با پس‌زمینه محتوایی کتاب، کتابخوانی و کتابفروشی تولید شده باشد. در هر قسمت از این سریال تعدادی کتاب معرفی می‌شد.

وی سپس وضعیت کتاب و کتابخوانی و نسبت آن با سینمای کودک و نوجوان را از برومند جویا شد و او بیان داشت: «کتاب‌فروشی هدهد» به پیشنهاد آقای مسجد جامعی تولید شد. قرار بود سریالی با نماد کتاب و کتابخوانی ساخته شود. پس از تغییر دولت، تلویزیون همراهی کرد و این مجموعه برای شبکه ۳ آماده شد، اما پخش به دلیل کنداکتور بی‌نظم شبکه در شرایط مناسبی انجام نگرفت.

وی افزود: افتخار می‌کنم این اثر را با همکاری خانم ثمینی تولید کردم. پخش این سریال باعث شد کتاب‌هایی مانند «روی ماه خدا را ببوس» چندین بار تجدید چاپ شود.

سلسله نشست های «کتاب و سینما» هر روز توسط سازمان سینمایی در سرای هنرگان کتاب سی و ششمین نمایشگاه بین المللی کتاب برگزار می شود.

گفتنی است، دهمین نشست امروز جمعه ۲۶ اردیبهشت ساعت ۱۶ با حضور محسن آزرم، علیرضا کاوه، علیرضا پورهاشم و مهرزاد دانش با موضوع « انتشار کتاب‌های سینمایی، فرصت‌ها و تهدیدها» برگزار می‌شود.

نوشته مرضیه برومند: سینمای کودک باید لحن سرخوشانه داشته باشد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مهرزاد دانش، که مدیریت جلسه را برعهده داشت، در ابتدا به معرفی فعالیت‌های مهرداد غفارزاده پرداخت. او غفارزاده را هنرمندی دانست که در زمینه‌های مختلفی همچون داستان‌نویسی، مستندسازی، پژوهش و فیلمنامه‌نویسی حضوری فعال و اثرگذار داشته است.

دانش با نگاهی نوستالژیک از نخستین آشنایی خود با نام غفارزاده یاد کرد و گفت: اولین بار در نوجوانی، زمانی که تازه به هنر علاقه‌مند شده بودم، با نام غفارزاده آشنا شدم. در آن دوران، گروهی از هنرمندان جوان در مسجد حضرت جوادالائمه گرد هم می‌آمدند و به خلق آثار هنری در حوزه‌های مختلفی مانند داستان، نمایش و هنرهای تجسمی می‌پرداختند.

وی ادامه داد: در آن زمان، در گاهنامه سوره، نام غفارزاده در کنار نویسندگان شناخته‌ شده‌ای چون امیرحسین فردی به چشم می‌خورد که نشانه‌ای از حضور جدی او در فضای ادبیات داستانی دهه شصت است.

مهرداد غفارزاده نیز در ادامه، با اشاره به آغاز فعالیت‌های هنری‌ خود گفت: در دوران نوجوانی و هم‌زمان با سال‌های ابتدایی انقلاب، به هنر و کارهای فرهنگی علاقه‌مند شدم. فعالیت هنری‌ام را با تئاتر آغاز کردم و در دوران جنگ تحمیلی، پس از شهادت سرپرست گروه، خود مسئولیت آن را برعهده گرفتم.

وی افزود: از سال ۱۳۵۹ نوشتن داستان کوتاه را آغاز کردم و به همراه دوستانم در مسجد جواد الائمه فعالیت می‌کردیم. سال ۱۳۶۳ وارد واحد ادبیات حوزه هنری شدم؛ جایی که چهره‌های برجسته‌ای چون قیصر امین‌پور، فریدون عموزاده خلیلی، سهیل محمودی، وحید امیری و… حضور داشتند و در جلسات نقد داستان هنرمندانی نظیر مجید مجیدی که آن زمان بازیگر بود حضور پیدا می‌کردند.

نقش حوزه هنری در پرورش نسل جدید هنرمندان

مهرزاد دانش با تاکید بر جایگاه حوزه هنری در دهه شصت بیان کرد: حوزه هنری در آن دوره، تشکیلاتی فرهنگی با اهداف تربیتی برای هنرمندان جوان بود. پس از پیروزی انقلاب، جامعه نیازمند نهادهایی برای پرورش نیروی هنری در راستای ارزش‌های جدید بود و حوزه هنری دقیقا بر پایه چنین ضرورتی شکل گرفت.

غفارزاده در ادامه یادآور شد: تحولات سیاسی آن زمان، فضای حوزه هنری را نیز تحت تأثیر قرار داد و بسیاری از هنرمندان، به مرور مسیرهای جداگانه‌ای را پیش گرفتند.

از ناداستان تا واقع‌گرایی در آثار سینمایی غفارزاده

در ادامه، مهرزاد دانش به آثار سینمایی غفارزاده پرداخت و اظهار داشت: غفارزاده در برخی از آثار خود از واقعیت‌های بیرونی بهره برده است، مانند فیلم «گیرنده» که ماجرای نامه‌نویسی به رئیس‌جمهور را بازتاب می‌دهد. همچنین در برخی مستندهای او، روایاتی مستند از عکاسان جنگ و خاطرات آنان مورد استفاده قرار گرفته که نوعی ناداستان محسوب می‌شود.

غفارزاده در پاسخ به این سوال مبنی بر اینکه چرا فیلمسازی که در داستان‌نویسی تخیل قوی دارد، در آثار تصویری‌اش به سمت مستندگرایی گرایش یافته است؟ بیان داشت:

تخیل در بسیاری موارد ریشه در واقعیت دارد. آغاز کار ادبی من ناتورالیستی بود و بعدها به سمت رئالیسم و سپس سوررئالیسم حرکت کردم. آشنایی با رمان «صد سال تنهایی» از گابریل گارسیا مارکز تأثیر زیادی بر این روند داشت و علاقه من را به رئالیسم جادویی برانگیخت. اکنون نیز در حال نگارش رمانی با همین فضا هستم.

وی افزود: در دوران نوجوانی، تحت تأثیر ادبیات دهه چهل، از جمله آثار چوبک و ساعدی، نگاه سیاهی به دنیا داشتم. اما اکنون به جهان داستان از زاویه‌ای شاعرانه‌تر نگاه می‌کنم.

رئالیسم جادویی؛ از واژه تا تصویر

دانش در ادامه گفت: برایم سوال است که تا چه اندازه رئالیسم جادویی، با همه غنای ادبی خود، می‌تواند در قالب تصویر سینمایی بیان شود؟ سریال اخیر ساخته‌شده از رمان «صد سال تنهایی» نشان داد که اقتباس‌های تصویری هنوز با چالش‌هایی روبرو هستند.

غفارزاده نیز در تحلیل این موضوع گفت: برای اقتباس‌های موفق باید ابتدا نسبت واژه و تصویر را درک کنیم. واژه‌ها منشأ تفکر و تجربه‌اند و استفاده از آن‌ها باید با دقت و احترام همراه باشد. در حالی‌که تصویر ممکن است در لحظه ارتباط برقرار کند، اما از نفوذ به لایه‌های زیرین ناتوان است.

ادبیات؛ مادر تصویر و خالق معنا

غفارزاده با بیان اینکه واژه‌ها، مادر تصاویر هستند، گفت: هرچه در ذهن داریم، نخست با واژه شکل می‌گیرد و سپس به تصویر تبدیل می‌شود. کسانی که از ادبیات به سینما وارد می‌شوند، اغلب موفق‌ترند، چرا که عمق معنا را درک می‌کنند. البته در مقابل، برخی از واژه‌ها سوءاستفاده می‌کنند و شأن آن‌ها را پایین می‌آورند.

ارزش واژه‌ها در سینمای مؤلف

دانش نیز در تکمیل این بحث اظهار داشت: هیچ صحنه عاشقانه‌ای در سینما را ندیده‌ام که بتواند با قدرت واژه‌ها برابری کند. در آثار ادبی، عمق احساس و تخیل به مراتب بیشتر است.

غفارزاده  نیز در ادامه گفت: فیلمسازان را می‌توان براساس منبع الهام آن‌ها دسته‌بندی کرد؛ برخی از نقاشی، برخی از موسیقی، و برخی از ادبیات الهام می‌گیرند و کسانی که از ادبیات تغذیه می‌شوند، معمولاً دارای آثار عمیق‌تری هستند.

نمونه‌هایی از سینمای ادبی در ایران

غفارزاده با اشاره به ناصر تقوایی گفت: تقوایی از جمله فیلمسازانی است که پیوند عمیقی با ادبیات دارد. این موضوع در آثاری چون «ناخدا خورشید» به وضوح دیده می‌شود.

دانش نیز به فیلم «آبادانی‌ها» ساخته کیانوش عیاری اشاره کرد و گفت: این اثر اقتباسی غیرمستقیم از فیلم «دزد و دوچرخه» است، اما حال‌وهوای بومی و دغدغه‌های اخلاقی خاص خود را  دارد.

در  بخش پایانی نشست، غفارزاده در پاسخ به سوالی درباره  کیانوش عیاری گفت: عیاری علاوه بر توانایی‌های سینمایی، انسانی مهربان و شریف است و این ویژگی‌ها در آثارش بازتاب می‌یابد. او از خانواده‌ای اهل ادب آمده و مادرش شاعر و نویسنده بوده است. عیاری نویسنده قابلی است و حتی واژه‌های فیلمنامه‌هایش با دقت انتخاب می‌شوند. من در زندگی با کیانوش عیاری و قیصر امین پور پیوند عاطفی عمیقی دارم.

وی ادامه داد: یک فیلمساز مؤلف، باید دارای نگاه و اندیشه‌ای ممتاز باشد. اگر این ویژگی در او وجود نداشته باشد، نمی‌توان لقب مؤلف را به او داد. واژه و تصویر هر کدام جایگاه خاص خود را دارند و هیچ‌کدام جای دیگری را پر نمی‌کند.

سلسله نشست های «کتاب و سینما» هر روز توسط سازمان سینمایی در سرای هنرگان کتاب سی و ششمین نمایشگاه بین المللی کتاب برگزار می شود.

گفتنی است، نهمین نشست «کتاب و سینما» امروز پنجشنبه ۲۵ اردیبهشت ساعت ۱۶ با حضور مرضیه برومند، فرهاد توحیدی و مهرزاد دانش با موضوع «ادبیات کودک، رویای شیرین» برگزار می‌شود.

نوشته ناصر تقوایی پیوند عمیقی با ادبیات دارد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ابتدای این نشست، مهرزاد دانش با تأکید بر نقش اساسی ترجمه در گسترش دانش سینمایی در ایران گفت: با توجه به اینکه خاستگاه سینما متعلق به خارج از مرزهای ایران است، بسیاری از مباحث فنی، تحلیلی و آموزشی نیازمند ترجمه هستند. در این میان، افراد زیادی در انتقال تجربه و دانش نقش داشته‌اند که از جمله آنان می‌توان به محمد شهبا و شیوا مقانلو اشاره کرد.

هوش مصنوعی در ترجمه سینمایی؛ چالش‌ها و واقعیت‌ها

دانش با اشاره به فناوری‌های نوین از جمله هوش مصنوعی، نظر محمد شهبا را درباره کاربرد این فناوری در حوزه ترجمه جویا شد و او در پاسخ  گفت: هوش مصنوعی به‌رغم شوقی که در اطراف آن وجود دارد، هنوز چالشی جدی محسوب می‌شود. این فناوری متکی به پایگاه داده است و فاقد خلاقیت، کنایه‌پردازی و درک تفاوت‌های شخصیتی است.

وی با ذکر تجربه‌ای از کلاس فیلمنامه‌نویسی گفت: در یک تمرین با هنرجویان، فیلمنامه‌ای با کمک هوش مصنوعی نوشتیم اما نتیجه مطلوبی حاصل نشد. زیرا فیلمنامه نیازمند خلق موقعیت‌های فردی و خاص است، چیزی که هوش مصنوعی هنوز از درک آن ناتوان است.

در ادامه نشست، مهرزاد دانش با اشاره به تمرکز شهبا بر نظریه‌های روایت و فیلمنامه‌نویسی از او پرسید که آیا انتخاب این مسیر به دلیل ضعف فیلمنامه در سینمای ایران بوده یا حاصل سفارش ناشران است؟

شهبا در پاسخ گفت: تنها دو کتاب را به‌صورت سفارشی ترجمه کرده‌ام. تمرکز من بر فیلمنامه، به دلیل نو بودن روایت‌شناسی در ایران است. بسیاری از کتاب‌های سینمایی ترجمه‌شده نیز به همین حوزه تعلق دارند. از طرف دیگر، نقش ما در گسترش و اختراع سینما کم بوده و نیاز داریم این خلأ را از طریق ترجمه پر کنیم.

چهار دوره تاریخی ترجمه آثار سینمایی

شهبا در بخش دیگری از سخنان خود به تاریخچه ترجمه آثار سینمایی در ایران اشاره کرد و آن را در چهار دوره تاریخی تقسیم‌بندی کرد:

وی خاطرنشان کرد: دوره اول مربوط به دهه ۲۰ و ۳۰، با ترجمه‌هایی مانند «تاریخ سینما» است که توسط حسین صفاری در سال ۱۳۲۷ به فارسی ترجمه شد، اتفاق افتاد. دوره دوم مربوط به دهه ۴۰ و ۵۰، با آثاری چون «تاریخ سینمای آرتور نایت» که توسط انتشارات امیرکبیر و فرانکلین منتشر شد. دوره سوم نیز پس از انقلاب، با تأسیس بنیاد سینمایی فارابی و شکل‌گیری فصلنامه فارابی صورت گرفت که موجب انسجام نظریه‌پردازی و تربیت سینماگران شد و دوره چهارم از دهه  ۸۰ آغاز شد که با چالش‌هایی همچون ناهماهنگی زبانی و تشتت دیدگاه فلسفی مواجه است.

زبان یکدست در دوران طلایی ترجمه

شهبا با ستایش از کیفیت ترجمه‌های دوره سوم، افزود: مترجمان این دوره به زبان فارسی توجه ویژه‌ای داشتند و با همکاری فرهنگستان زبان، اصطلاحات سینمایی را به‌شکلی یکپارچه ترجمه کردند. نتیجه، نثری پخته و قابل‌فهم بود که فضای نظری سینمای ایران را غنا بخشید.

وی همچنین به آسیب‌های دوره چهارم اشاره کرد و بیان داشت: برخی مترجمان نسل جدید به سراغ متونی رفته‌اند که فهم آن‌ها از توان ترجمه این افراد فراتر است، به همین دلیل با کتاب‌هایی روبه‌رو می‌شویم که درک آن‌ها دشوار است.

نگاه فلسفی در ترجمه آثار سینمایی

در ادامه، مهرزاد دانش از شیوا مقانلو درباره انگیزه‌هایش برای ترجمه کتاب‌های فیلمنامه‌نویسی پرسید و مقانلو گفت: این موضوع همیشه برای ناشران جذاب بوده، اما در دوره‌ای که سینمای ایران بر مبنای دیجیتال شکل نگرفته بود، امکان استفاده از این آثار محدود بود. اما امروز  این کتاب‌ها خود به موجودیتی مستقل بدل شده‌اند.

وی افزود: در دهه هفتاد و اوایل دهه هشتاد، تحولی مهم رخ داد و افراد آشنا به فلسفه، به ترجمه متون سینمایی روی آوردند. کسانی مانند بابک احمدی و مانی حقیقی به این عرصه ورود کردند و مفاهیم نظری پست‌مدرن به سینمای ایران وارد شد. همچنین نشریه ارغنون نیز شماره‌ای را به نظریه فیلم اختصاص داد که همچنان قابل ارجاع است.

مقانلو با اشاره به پروژه «برترین فیلمنامه‌های جهان» خاطرنشان کرد: ما تلاش کردیم از هر ژانر بهترین فیلمنامه را انتخاب کنیم تا مخاطب با طیفی متنوع آشنا شود. اما به دلایل مختلف، این پروژه ادامه نیافت. خانه سینما در آن مقطع لوح تقدیری به من داد که دلیل آن تربیت نسلی از مترجمان جوان بود.

ساختار متفاوت فیلمنامه‌ها؛ ابزار آموزش سینمایی

وی ادامه داد: فیلمنامه‌ها اغلب برای کارگردان خاصی نوشته می‌شود، برخلاف نمایشنامه‌ها که کاربردی گسترده‌تر دارند. بنابراین هر فیلمنامه می‌تواند نوعی کلاس درس باشد. برای مثال، زبان و ساختار «هتل بزرگ بوداپست» با «کازابلانکا» تفاوت‌های بنیادینی دارد و همین تفاوت برای علاقه‌مندان آموزنده است.

چالش‌های ترجمه نظریه‌ها و نگاه نهادی

در بخش دیگری از نشست، دانش نظر شهبا را درباره الگوسازی نهادهای دولتی در ترجمه نظریه‌های سینمایی جویا شد و شهبا پاسخ داد: در نمایش و تولید فیلم‌ها شاید این نگاه هدایتگر دیده شود، اما در ترجمه نظریه‌ها، دخالتی صورت نگرفته است. هرچند نشریاتی چون «فیلم» نگاه فلسفی به فیلم‌هایی داشتند که در ذات خود فلسفی نبودند.

بحران در ترجمه‌های جدید و ضعف گفتمانی

شهبا درباره بحران در ترجمه‌های نسل جدید گفت: دلیل اصلی این بحران، وارد نشدن اصطلاحات تخصصی مکتب‌های سینمایی به زبان فارسی است. بسیاری از مترجمان جوان نیز به متونی روی آوردند که فراتر از توان درکشان بود و همین مسئله باعث تولید آثاری شد که به سختی فهمیده می‌شوند.

چالش‌های فرهنگی و اقتصادی پیش‌روی ترجمه

مهرزاد دانش در ادامه چالش‌های پیش‌روی مترجمان را از مقانلو جویا شد. او در پاسخ  بیان داشت: امروزه یکی از چالش‌ها، قانع کردن مخاطب به خرید کتاب ترجمه‌شده است. در گذشته، دسترسی محدود به فیلم‌ها، باعث تمایل بیشتر به مطالعه می‌شد. اما امروز که حتی یک کودک هم می‌تواند به‌راحتی به فیلم‌ها دسترسی داشته باشد، خرید یک کتاب با قیمت بالا برایش توجیه ندارد.

شهبا  با بیان اینکه در ترجمه، نمی‌توان به‌طور کامل به لحن نویسنده وفادار ماند، تاکید کرد: در بهترین حالت شاید بتوان ۲۰ درصد از لحن او را منتقل کرد. چراکه زبان‌ها ساختار و بار معنایی متفاوتی دارند.

لزوم رعایت کپی‌رایت

مقانلو درباره راه حل معضل ترجمه‌های موازی از یک اثر بیان داشت: تنها راه، پایبندی به قانون کپی‌رایت است. اگر ترجمه‌ای مناسب و دقیق از کتابی وجود دارد، مترجم دیگری نباید وارد همان حوزه شود. ترجمه باید هدفمند و مبتنی بر نیاز باشد.

آینده ترجمه آثار سینمایی

در پایان این نشست، محمد شهبا با اشاره به اهمیت محتوایی آثار بیان داشت: باید دید یک کتاب تا چه اندازه دارای تازگی است. برخی فیلم‌های هنری ساختار دوپرده‌ای دارند که می‌تواند منبع خوبی برای ترجمه باشد. من معتقدم درست است که بازگشت به شرایط طلایی دوره سوم ممکن نیست، اما می‌توان با دقت در انتخاب آثار و ترجمه‌های علمی و دقیق، راه را برای نسل جدید مترجمان هموار کرد.

در حاشیه این نشست حامد جعفری مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی به همراه مدیران این بنیاد از غرفه هنرگان کتاب، محل برگزاری نشست‌های سازمان سینمایی بازدید کردند.

سلسله نشست‌های «کتاب و سینما» هر روز توسط سازمان سینمایی در سرای هنرگان کتاب سی و ششمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران برگزار می شود.

گفتنی است، هشتمین نشست امروز چهارشنبه ۲۴ اردیبهشت ساعت ۱۶ با حضور مهرداد غفارزاده  و مهرزاد دانش با موضوع «از واژگان تا تصویر» برگزار می‌شود.

نوشته محمد شهبا: ترجمه سینمایی ایران چهار دوره تاریخی دارد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ابتدای این نشست بنفشه اعرابی مدیر پروژه هنرگان کتاب توضیحاتی درباره برنامه‌های این بخش ارائه داد.

فرزاد مؤتمن در ابتدای این نشست گفت: فیلم «شب‌های روشن» یک اقتباس کاملاً آزاد از رمان داستایفسکی است. اصل این داستان مربوط به شهر سن پطرزبورگ در قرن ۱۹ بوده و از مسیر زندگی و فرهنگ ما نمی‌گذرد. در نتیجه ما باید فکر می‌کردیم که چگونه این قصه را به نوعی از زندگی خود عبور دهیم تا یک فیلم سینمایی بر مبنای آن قابلیت ساخته شدن داشته باشد.

وی ادامه داد: کاراکتر اصلی رمان داستایفسکی مردی است که هیچ‌کس علاقه‌ای به معاشرت با او ندارد. من فکر کردم هیچ مخاطبی نمی‌خواهد داستان مردی را ببیند که مورد علاقه دیگران نیست. به همین دلیل مسیر را برعکس پیمودیم و قصه مردی را روایت کردیم که در عین جذابیت و سمپات بودن، به‌صورت خودخواسته نمی‌خواهد با کسی معاشرت کند و در نهایت ورود یک زن به زندگی او، به نوعی حادثه محرک را ایجاد می‌کند.

وی افزود: ما فکر کردیم چگونه می‌توان یک قصه عاشقانه را با توجه به ضوابط موجود در کشور روایت کرد؟ در نهایت به این نتیجه رسیدیم که این دو نقش اصلی خجالتی هستند و به‌ج ای رفتارهای دیگر، برای هم شعر می‌خوانند.

بازتاب ادبیات مدرن در ساختار فیلم

مؤتمن همچنین خاطرنشان کرد: در جایی متوجه شدیم که این فیلم در حال عبور از مسیر ادبیات ایران است و به غیر از شعری از ناظم حکمت، مابقی اشعار متعلق به ادبیات نوین و مدرن ایران هستند.

وی یادآور شد: در جزئیات نیز تلاش کردیم از مسیر جاری در زندگی خود عبور کنیم. در کتاب داستایفسکی صحنه‌ای وجود دارد که زن و مرد به کنسرت می‌روند، اما در آن زمان نمایش ساز با مشکل همراه بود. بنابراین قصه سینما رفتن آن‌ها را وارد روایت کردیم. در روزی که سینما آزادی و سینما شهر قصه آتش گرفت، من و پرتو مهتدی تمام روز در خرابه‌های سینما شهر قصه ماندیم، چرا که این سینما برای نسل من معنایی دیگر داشت. ما در آنجا فیلم‌سازی را آموختیم و با بونوئل، فلینی و برگمان آشنا شدیم. این موضوع را برای سعید عقیقی تعریف کردم و تصویری از خرابه‌های سینما آزادی وارد قصه شد.

مؤتمن با بیان اینکه در این فیلم کم‌تر از دیالوگ‌های رمان استفاده شد و فکر می‌کنم در نهایت تنها به یک دیالوگ بسنده شد، بیان داشت: زمانی که عقیقی فیلمنامه را می‌نوشت من در کنار او بودم و یک بار تصمیم گرفتم همچون فال گرفتن به سراغ کتاب «شب‌های روشن» برویم و به صورت اتفاقی دیالوگی از کتاب را وارد فیلم کنیم.

اقتباس وفادارانه؛ بله یا خیر؟

کارگردان «سراسر شب» اظهار داشت: به نظر من یک اقتباس کاملاً وفادارانه از ادبیات در سینما نتیجه مناسبی به همراه ندارد. اگر به اقتباس‌های مهم دنیا نگاه کنیم، متوجه می‌شویم که نتیجه نهایی آن‌ها بیش از سینما به فوتو رمان شبیه هستند. در نتیجه بهتر است شرایط و قصه زندگی خودمان را وارد جهان فیلم کنیم.

ادبیات مدرن بی‌ارتباط با زندگی ایرانی

در ادامه هیوا مسیح، نویسنده و شاعر، گفت: به نظر من دوره اقتباس از ادبیات در حال حاضر به پایان رسیده است. ادبیات مدرن در کشور شباهتی به زندگی ایرانی ندارد و تحت تأثیر وضعیت فرهنگی غرب یا نوع تفکرات صادق هدایت و غلامحسین ساعدی است.

وی بیان کرد: لیلی و مجنون در واقع یک رمان است که به صورت نظم سروده شده است. جوهره لیلی و مجنون جدایی نیست. زمانی که می‌خواهیم فیلمی درباره جدایی در کشور ساخته شود، نتیجه اثری خیانتکارانه همچون «جدایی نادر از سیمین» خواهد بود. به عقیده من جوهره لیلی و مجنون درباره عشق است.

بازخوانی سینمای شاعرانه و انتقاد از تحریف تاریخی

مسیح با بیان اینکه در سینمای ایران فیلم‌های «شب‌های روشن» و «ناخدا خورشید» تنها آثاری هستند که مبتنی بر جهان‌بینی ادبی نیستند، افزود: سینمای ایران و دنیا معمولاً قصه یک رمان را به‌صورت روایی مطرح می‌کنند. نمونه آن فیلم «داشتن و نداشتن» است که هاوارد هاکس بر مبنای آن فیلم ساخت.

سینما امری عینی و شعر امری ذهنی است

مسیح در پاسخ به پرسش مهرزاد دانش درباره شاعرانگی در سینما، گفت: سینما امری عینی و شعر امری ذهنی است. یک شاعر از مفهومی ذهنی محصولی را پدید می‌آورد که دارای سویه‌های عینی است. نمی‌توان از روی شعرهای حافظ فیلم ساخت. البته تارکوفسکی در «آینه» تا حد زیادی به این موضوع نزدیک شده است، چون پدرش شاعر بود.

مهرزاد دانش در ادامه افزود: برخی گمان می‌کنند یک کارگردان باید خود نویسنده باشد. در حالی که «شب‌های روشن» این گزاره را باطل کرده است.

مؤتمن در ادامه بیان داشت: من خود را تکنسین سینما می‌دانم. «خداحافظی طولانی» یک داستان نیمه‌ بلند از اصغر عبداللهی بود که به دکوپاژ آن پرداختیم.

وی در پاسخ به سوالی درباره سینماگر مؤلف گفت: امر تألیف بیش از هر چیز در نوع دکوپاژ نمود دارد. متاسفانه گاهی فیلم‌ها برای دریافت پروانه ساخت دچار تغییرات زیادی می‌شوند و این اتفاق برای «سراسر شب» رخ داد .

هیوا مسیح با اشاره به جمله «سینما از سینما زاده می‌شود» گفت: آرونوفسکی در فیلم «نوح»، روایت متفاوتی از داستانی باستانی ارائه داده است. در سینما قرار نیست لزوماً قصه یا پیام وجود داشته باشد.

وی افزود: دوربین هنرمند در دوران مدرن رو به زمین قرار می‌گیرد و نوعی قداست‌زدایی صورت می‌گیرد. در واقع آرونوفسکی شخصیت نوح را به‌صورت زمینی به تصویر کشید.

هویت شهری در «شب‌های روشن»

فرزاد مؤتمن در ادامه به اقتباس‌های مختلف از «شب‌های روشن»، توسط جیمز گری و سینمای هند اشاره کرد و افزود: در تهران امروز ساخت فیلم ژانر دشوار است چون این شهر در دهه‌های گذشته هویت خود را به صورت کامل از دست داده است. در «شب‌های روشن» تلاش کردیم شهری را بازنمایی کنیم که هویت آن در حال نابودی است.

دانش در خصوص فیلم «شب‌های روشن» گفت: مؤتمن در این اثر نوعی حس شاعرانه را انتقال می‌دهد و می‌توان این اقتباس را به‌صورت تطبیقی بررسی کرد.

هیوا مسیح با بیان اینکه در اقتباس باید بیش از هر چیز به تم توجه کرد، گفت: فیلم «شب‌های روشن» ساخته فرزاد مؤتمن ارتباطی به کتاب داستایفسکی ندارد و او در این فیلم کاملاً نوع نگاه خود را دنبال کرده است.

مؤتمن نیز در خصوص مشکلات پیش روی سینمای ایران در امر اقتباس‌های خلاقانه بیان داشت: ادبیات ایران چندان صورتی تخیلی ندارد و شاید تنها بتوان به منطق‌الطیر عطار و شاهنامه فردوسی اشاره کرد. در سال‌های اخیر امکان اقتباس برای همه فیلمسازان وجود ندارد. همین طور تیراژ بسیاری از کتاب‌ها به سیصد جلد رسیده و این معضل مهمی است.

سلسله نشست های «کتاب و سینما» هر روز توسط سازمان سینمایی در سرای هنرگان کتاب سی و ششمین نمایشگاه بین المللی کتاب برگزار می شود.

گفتنی است، ششمین نشست امروز دوشنبه ۲۲ اردیبهشت ساعت ۱۶ با حضور کیانوش عیاری، حبیب احمدزاده و مهرزاد دانش با موضوع «عیار متن، عیار سینما» برگزار می‌شود.

نوشته اقتباس وفادارانه از ادبیات در سینما نتیجه مناسبی ندارد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ابتدای این نشست، مهرزاد دانش  به تأملاتی درباره‌ی نسبت خود با نقد فیلم پرداخت و گفت: در ابتدا تصورم این بود که نقد فیلم فرصتی برای بیان نقاط ضعف و قوت یک اثر است. اما بعد به این نتیجه رسیدم که این نگاه، من را در جایگاه معلمی قرار می‌دهد که قصد دارد به هنرمند درس بدهد؛ و این درست نیست. بنابراین، سعی کردم از رویکرد تعلیمی فاصله بگیرم و به سوی تفسیر آثار بروم. با گذشت زمان، دریافتم که حتی تفسیر صرف نیز کافی نیست؛ بلکه نقد باید مبتنی بر کشف و شهود باشد. در موقعیت سوم، با خودم گفت‌وگو کردم و به شهوداتی رسیدم که آن‌ها را به‌عنوان یافته‌های فرامتنی با دیگران به اشتراک می‌گذارم تا بستری برای گفت‌وگو پیرامون اثر فراهم شود.

نقد باید با رویکرد فرمالیستی آغاز شود

شیوا مقانلو در ادامه با تأکید بر تمایز میان نقش‌های مختلف در مواجهه با اثر هنری گفت: شاید منتقدِ سینما یا ادبیات ترجیح دهد از داوری صرف در باب خوبی یا بدی یک اثر عبور کرده و از فاز تعلیمی فاصله بگیرد. در خصوص تفسیر نیز معتقدم که هر کسی را نمی‌توان مفسر نامید؛ چراکه این جایگاه نیازمند تجربه، دانش و گذر زمان است.

وی با تأکید بر نقش تحلیل در نقد امروز افزود: بیش از هر زمان دیگری، نیازمند تحلیلگرانی هستیم که بتوانند اثر را با دقت بررسی و موشکافی کنند، بی‌آن‌که ذهنیات و برداشت‌های شخصی خود را بر تحلیل، تحمیل کنند. درست آن است که نقد را با رویکرد فرمالیستی آغاز کنیم و سپس، بسته به اثر، از دستگاه‌های تحلیلی متنوعی همچون روان‌کاوی، جامعه‌شناسی و دیگر روش‌ها بهره بگیریم. در این میان، مخاطب‌شناسی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه باید بدانیم قرار است چه کسی نقد ما را بخواند و چگونه آن را دریافت کند.

این مترجم در پاسخ به پرسش مهرزاد دانش مبنی بر این‌که «نقد چیست؟» گفت: زمانی که با یک رمان ضعیف روبه‌رو می‌شوم، معمولاً به‌وضوح می‌فهمم که اثر از کیفیت لازم برخوردار نیست. اما تلاش می‌کنم از بیان مستقیم چنین قضاوت‌هایی پرهیز کرده و به‌جای آن، با شکافتن لایه‌های اثر، فضا را به‌گونه‌ای پیش ببرم که مخاطب خود، متوجه نقاط ضعف شود. شاید این رویکرد تا حدی محافظه‌کارانه به نظر برسد، اما به مخاطب این فرصت را می‌دهد که بدون گارد گرفتن در برابر تحلیل، آن را بشنود و درگیر شود. ما نباید با واژگان خود به یک اثر ستاره بدهیم یا آن را سلب امتیاز کنیم. نقد، جهان یک اثر هنری را برای مخاطب ملموس‌تر و قابل درک‌تر می‌کند و چگونگی مواجهه‌ی او با آن را توضیح می‌دهد.

تفاوت نقد فیلم و کتاب از منظر زمان و تجربه

دانش ادانه داد:  در سینما، فیلم دو ساعته است و بلافاصله پس از تماشا، میکروفون‌ها به سوی منتقدان نشانه می‌روند، بی‌آنکه فرصتی برای تأمل در رسوبات ذهنی‌شان باقی بماند. در نتیجه، نقد فیلم اغلب در لحظه و بر پایه ادراک و احساس آنی شکل می‌گیرد. اما این وضعیت درباره کتاب صدق نمی‌کند؛ چرا که کتاب با تأمل خوانده می‌شود و نقد آن حاصل فرایندی طولانی‌تر و عمیق‌تر است. فیلم اما ناگزیر از تکیه بر احساس و دریافت آنی مخاطب در لحظه است.

همدلی جمعی در سینما و تجربه فردی در ادبیات

مقانلو نیز  گفت: تمام مخاطبان یک فیلم، زمانی که در سالن سینما می‌نشینند، تجربه‌ای با زمان‌بندی و مکان‌بندی یکسان از یک اثر سینمایی دارند. در این وضعیت، واکنش‌های احساسی شما با دیگران هم‌راستا می‌شود و نوعی همدلی جمعی شکل می‌گیرد. اما در نقد ادبی این‌گونه نیست؛ هیچ دو نفر مطالعه‌ی یک اثر را هم‌زمان آغاز و به پایان نمی‌برند. شرایط مطالعه برای هر فرد متفاوت است و در نتیجه، داده‌های حسی و تجربه‌ی ادراکی حاصل از خواندن یک کتاب نیز برای هر مخاطب منحصر به‌ فرد خواهد بود.

در بخش دیگری از این نشست، مقانلو در پاسخ  به این سوال که «رویکرد شما هنگام نقد آثار هنری چیست؟»گفت: هرچه اثر از کیفیت بالاتر و لایه‌های بیشتری برخوردار باشد، دست منتقد برای انتخاب قالب و روش تحلیلی آزادتر است. من بسته به ویژگی‌های هر اثر، قالب مناسب را انتخاب می‌کنم. چون برای هر اثر هنری که خوانده می‌شود، جهانی ذهنی مختلف ایجاد می‌شود، نقد ادبی به منتقد این امکان را می‌دهد که در فرایند کشف و شهود، از انعطاف بیشتری برخوردار باشد. این در حالی است که در نقد سینمایی، به‌واسطه تصویر مشخصی که در ذهن مخاطبان ایجاد می‌شود، این آزادی کمتری وجود دارد.

چالش‌های اقتباس از آثار ادبی در سینما

مقانلو در پاسخ به این پرسش مبنی بر اینکه چرا سینمای ایران به اندازه کافی از گنجینه ادبی برای اقتباس استفاده نمی‌کند، گفت: یکی از مشکلات اصلی، مسئله بودجه است. بار اصلی تولید فیلم بر دوش نویسنده قرار دارد، اما برای او بودجه کافی اختصاص نمی‌دهند و جایگاه نویسنده در سینما چندان جدی گرفته نمی‌شود. علاوه بر این، در جامعه سینمایی، توجه به خواندن آثار ادبی اهمیت ندارد. بسیاری از سینماگران گمان می‌کنند که خودشان می‌توانند بنویسند و نویسندگی را به‌عنوان یک فن و تکنیک نمی‌بینند. چنین نگاهی بسیار آسیب‌زننده است.

وی ادامه داد: در هنرگان کتابی که پیشتر در حاشیه نمایشگاه برگزار شده بود، ایده‌ای نوآورانه برای دسترسی مخاطبان به خلاصه‌ کتاب‌ها از طریق کیو آر کدها ارائه شد که برای هر کتاب اختصاص داده شده بود. این ابتکار به ویژه در نمایشگاه‌ها بسیار کاربردی بود و می‌تواند به‌عنوان یک منبع غنی برای سینماگران در دفاتر فیلم و کانون‌های سینمایی مورد استفاده قرار گیرد. این ایده می‌تواند یک گنجینه ارزشمند برای سینماگران باشد و باید آثار جدید به آن افزوده شوند تا در دسترس جامعه هدف قرار گیرد. در چنین فضایی، ناشران نیز کتاب‌های خود را معرفی می‌کنند بدون آنکه حاشیه‌ای پیرامون آن شکل بگیرد.

دانش در ادامه گفت: در واقع، این کار پلی میان ادبیات و سینما است.

مقانلو نیز در پاسخ تاکید کرد: اگر بخواهیم آثار سینمایی‌مان در سطح جهانی رقابت کنند، چاره‌ای جز وام گرفتن از ادبیات ایران و فرهنگ این مرز و بوم نداریم.  این رویکرد می‌تواند همکاری‌های بیشتری میان دنیای سینما و ادبیات را رقم بزند و فرصتی بی‌نظیر برای ارتقای کیفیت آثار سینمایی ایران ایجاد کند.

دانش در  ادامه بیان داشت: کارگردان‌هایی مثل ناصر تقوایی و داریوش مهرجویی خودشان نویسنده بودند و نمونه‌های موفقی از اقتباس‌های سینمایی را ارائه دادند. چه در «ناخدا خورشید» تقوایی و چه در آثار اقتباسی مهرجویی، شاهد این نکته هستیم که آنها توانستند با اقتباس از آثار ادبی به سینما عمق و ارزش اضافه کنند. مهرجویی حتی در اقتباس از آثار ایرانی هم موفق عمل کرد، همانطور که در فیلم «لیلا» مشاهده می‌کنیم.

مقانلو نیز در ادامه افزود: ما در گذشته ادبیات موج نویی داشتیم که امکان اقتباس از آن وجود نداشت، اما امروز در ادبیات ایران داستان‌هایی داریم که بسیار مناسب برای اقتباس سینمایی هستند. یکی از چالش‌ها هم بحث کپی‌رایت است. گاهی اوقات نویسندگان متوجه نمی‌شوند که از آثارشان اقتباس صورت گرفته و حتی از آنها اجازه گرفته نمی‌شود. این مسائل اخلاقی و انسانی باید رعایت شوند.

دانش در پاسخ به سوال یکی از حاضران درباره چگونگی اقتباس فیلم «فروشنده» ساخته اصغر فرهادی نیز گفت: فروشنده اصغر فرهادی برداشتی آزاد از «عزاداران بیل» نوشته علامحسین ساعدی و همچنین «مرگ فروشنده» اثر آرتور میلر بود.

مقانلو نیز در پایان بیان داشت : منتقد ادبی باید کتاب بخواند و به نظریه‌‌های ادبی و سینمایی روز حاکم باشد. او باید بتواند سلیقه خود را از مبانی نقدش جدا کرده و همیشه دانشی به روز داشته باشد.

نوشته مهرجویی و تقوایی اقتباس‌های سینمایی خوبی ارائه دادند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ابتدای این نشست، مهرزاد دانش با اشاره به سوابق هنری و تألیفی رضا کیانیان گفت: تا کنون ۷ کتاب از رضا کیانیان منتشر شده است که برخی از آن‌ها به جنبه‌های گوناگون بازیگری و تحلیل آن اختصاص دارند. او همچنین حضور بازیگر در قاب سینما را از منظر عوامل پشت صحنه بررسی کرده و    در حوزه‌های فیلمنامه‌نویسی و عکاسی نیز تجربیاتی دارد.»

وی در ادامه دلیل فاصله گرفتن کیانیان از نوشتن را جویا شد. و  او  در پاسخ گفت:  با اینکه کتاب‌هایم پرفروش بودند و در دانشکده‌ها و آموزشگاه‌های سینمایی تدریس می‌شدند اما همانطور که اشاره کردید از نوشتن فاصله گرفتم زیرا هیچ نقد جدی پیرامون آن‌ها نوشته نشد. حتی جامعه منتقدان نیز آثار مرا تحلیل نکردند که چرا من به چنین موضوعاتی پرداختم. از سوی دیگر، جامعه افسرده‌ شده و این نیز انگیزه‌ام را برای نوشتن کاهش داد.

وی در ادامه افزود: البته سال گذشته تصمیم گرفتم دوباره نوشتن را از سر بگیرم. و در این مدت مقالاتی نوشتم. من خود را معلم خوبی نمی‌دانم، زیرا نمی‌توانم دانشجو را گام‌به‌گام به سمت پیشرفت هدایت کنم، به همین دلیل ترجیح می‌دهم افکار و نظریاتم را در قالب نوشتار ارائه دهم.

فرهنگ مونولوگ و تأثیر آن بر ارتباط اجتماعی

کیانیان با تأمل بر ساختارهای فرهنگی جامعه گفت: در کشور ما فرهنگ مونولوگ حاکم است، مسئله‌ای که از دوران کودکی بر نسل ما تأثیر گذاشته است. من معتقدم جامعه سنتی ما با پرسشگری میانه‌ای ندارد. در گذشته برای حل مشکلات به کدخدا مراجعه می‌شد، فردی که به سنت‌ها آگاه  بود.

ضعف در خودشناسی تاریخی

رضا کیانیان با انتقاد از فقدان نگاه تاریخی در فرهنگ ایران، گفت: برخی از اروپاییان در سفرنامه‌هایشان احوال ایرانیان را ثبت کرده‌اند، اما خود ما درباره اینکه چه کسی هستیم، نوشته‌ای نداریم. و فقط انقلاب و جنگ تحمیلی باعث شد دوربین‌ها کمی به سمت خودمان و جامعه برگردد. در اروپا سیاستمداران خاطرات خود را می‌نویسند، خاطراتی که از جنبه‌هایی برخوردار هستند که در متون جامعه‌شناسی نمی‌گنجد. متأسفانه در ایران نگاه تاریخی دقیق و تحلیلی وجود ندارد. مثلاً در مورد ناصرالدین‌شاه بیشتر به وجوه شخصیتی او پرداخته شده تا دلایل شکوفایی هنری دوران ناصری.

مهرزاد دانش در ادامه افزود: نقد معمولا باعث دلخوری یا مماشات می‌شود. نقدهای امروز بیشتر یک‌سویه‌اند و امکان تعامل در آن‌ها وجود ندارد. کمتر سینماگری را می توانیم پیدا کنیم که احساسات، تحلیل‌ها و درک خود را به صورت مکتوب ارائه کند و رضا کیانیان در این عرصه نمونه‌ای کم نظیر است.

کیانیان نیز با اشاره به تجربیات خود در این زمینه یادآور شد:  در جلسات خانه سینما، با دوستان درباره دلایل شکست یا موفقیت فیلم‌ها صحبت کرده‌ایم و به این نتیجه رسیده‌ایم که تلاطم‌های اجتماعی بر شادی و رفتار مردم تأثیر گذاشته است و این مسئله باید مستندسازی و تحلیل شود.

هنر موجودیتی مستقل دارد

کیانیان با انتقاد از نگاه سطحی به نقد بیان داشت: سال‌ها پیش وقتی فیلمی نقد می‌شد، فقط پیام یا محتوایش بررسی می‌شد و درباره بازیگری و کارگردانی فقط از صفات خوب یا بد استفاده می‌شد، در حالی‌که این نوع نقد ناقص است. سینما زبانی مستقل با المان‌های گوناگون است. و نمی‌توان نقش عوامل مختلف را در کیفیت اثر نادیده گرفت. مهم این است که پیام چگونه منتقل می‌شود، نه اینکه الزاماً پیامی وجود داشته باشد. از سویی دیگر هنر،موجودیتی مستقل است و ارتباطی با پیام‌رسانی ندارد.

بررسی تئوریک یک پرسش بنیادین

کیانیان با اشاره به سوابق نوشتاری خود  گفت: یکی از مقاله‌هایی که به رشته تحریر درآورده‌ام پاسخ به این سوال  است که آیا اصلا بازیگری هنر است؟ من معتقدم این سوال پاسخ ساده‌ای ندارد و نیازمند بررسی نظری و تئوریک است. بازیگری ترکیبی از فن و هنر است و به همین دلیل می‌توان آن را مورد نقد قرار داد.

رشد دو قطبی‌گری

دانش در ادامه بیان داشت: اخیرا شاهد هستیم دو قطبی‌گری در جامعه شدت گرفته و یکی از عوامل آن، وابستگی به شبکه‌های اجتماعی است. این فضا مطالعه را کاهش داده و کاربران ناشناس باعث ایجاد تنش می‌شوند. این موضوع آنقدر رواج پیدا کرده که حتی متولیان فرهنگی هم کمتر اهل کتاب‌ شده اند.

کیانیان  نیز ادامه داد:  متاسفانه در اینستاگرام  شاهدیم که برخی  به ما میخواهند یاد بدهند که چگونه باید زندگی کنیم یا کارها را انجام دهیم،  در حالی‌که صلاحیت انجام این کار را ندارند. سال‌ها پیش در برنامه‌ای تلویزیونی گفتم که یکی از راه‌های ترویج کتابخوانی، نمایش کتابخانه در خانه شخصیت‌های فیلم است. موضوعی که در گذشته دیده می‌شد، اما امروز دیگر وجود ندارد و باید به دنبال علت آن بود.

ستایش «وسط‌بازی»؛ مقابله با افراط و تفریط

کیانیان به تجربه شخصی‌اش در برابر افراط‌گرایی اشاره کرد و یادآور شد: پیش از دو قطبی شدن جامعه به من انتقاد می‌کردند و مرا «وسط‌باز» می‌نامیدند. در حالی که همواره تلاش می‌کردم مستقل باشم و مقاله‌ای هم با عنوان «در ستایش وسط‌بازی» نوشتم. که اگر تعداد چنین افرادی زیاد شود، ایران به سمت توسعه حرکت می‌کند و از شرایط  دو قطبی رها می‌شود.

رشد کتاب‌های سینمایی؛ شاخصی مثبت برای فرهنگ سینما

کیانیان در پاسخ به سوال دانش درباره رشد انتشار کتاب‌های سینمایی، بیان داشت: نوشتن بیش از ۳۰۰ عنوان کتاب سینمایی در یک سال، اتفاقی درخشان است زیرا چاپ این آثار نشان‌دهنده وجود مخاطب است. در جامعه‌ای که روزنامه فراوان باشد، یعنی آن جامعه در حال رشد فرهنگی است، اما امروز متاسفانه شاهد چنین چیزی نیستیم.

وی با بیان اینکه در ایران کتاب قیمت زیادی ندارد.، ادامه داد:  چند سال پیش تئاتری با عنوان «پدر» را روی صحنه داشتیم که برخی به بهای بلیت اعتراض داشتند، اما همان مبلغ را صرف خرید تنقلات می‌کردند.

کیانیان در بخش پایانی صحبت‌های خود درباره بداهه‌پردازی و نقش هوش مصنوعی در بازیگری بیان داشت: من در حرفه بازیگری و زندگی شخصی فردی بداهه‌پرداز هستم. هنوز هوش مصنوعی نتوانسته جای این خلاقیت‌ها را بگیرد. بنابراین نگران جایگزینی‌اش با هنر نیستم.

سلسله نشست های «کتاب و سینما» هر روز توسط سازمان سینمایی در سرای هنرگان کتاب سی و ششمین نمایشگاه بین المللی کتاب برگزار می شود.

گفتنی است، چهارمین نشست امروز  شنبه ۲۰ اردیبهشت ساعت  ۱۶ با حضور نغمه ثمینی، شیوا مقانلو و مهرزاد دانش با موضوع  «نقد ادبی و سینمایی؛ تفاوت‌ها و شباهت‌ها» برگزار  می شود.

نوشته رضا کیانیان: رشد کتاب‌های سینمایی؛ شاخصی مثبت برای فرهنگ سینما است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ابتدای نشست مهرزاد دانش به معرفی سینمای احمدرضا معتمدی پرداخت و گفت: ایشان در حوزه فلسفه هنر، زیبایی‌شناسی، نشانه‌شناسی هنر و سینما پژوهش‌هایی انجام داده و علاوه بر نگارش ۱۰ کتاب و ساخت ۷ فیلم سینمایی، و کارگردانی ۶ نمایش تئاتری را نیز برعهده داشته‌اند و در علوم حوزوی و فلسفه اسلامی نیز صاحب نظر است.

در جریان این نشست، درگذشت شیوا ارسطویی، داستان‌نویس و بازیگر که در حوزه‌های مربوط به اقتباس ادبی، آثار قابل توجهی ارائه کرده بود، تسلیت گفته شد.

مهرزاد دانش که مدیریت نشست را بر عهده داشت، گفت: آخرین کتاب منتشرشده از احمدرضا معتمدی درباره فلسفه فیلم است. او در این اثر به مسیر تاریخی سینما از ابزار سرگرمی تا جایگاه هنر و ابزار تأمل فلسفی پرداخته است. به گفته او، از دهه ۸۰ میلادی به بعد، توجه بیشتری به جنبه‌های فلسفی سینما صورت گرفته و دیگر این مدیوم صرفاً به عنوان روایت‌گر داستان مطرح نیست.

سینما؛ زبانی برای تصویرسازی مفاهیم فلسفی

احمدرضامعتمدی با اشاره به آشنایی خود با فلسفه فیلم از دهه هفتاد میلادی، گفت: فلسفه همچون زبان، مفاهیم را تولید می‌کند و سینما نیز این کار را از طریق تصویر انجام می‌دهد.

وی با اشاره به دیدگاه دلوز، تاکید کرد که پس از جنگ جهانی دوم، نسبت میان سینما و حرکت از بین رفته و بحث سینما و زمان برجسته شده است.

سینماگر خالق سینماست، نه نظریه‌پرداز

کارگردان «دیوانه ای از قفس پرید» بیان داشت نظریه‌های فیلم وابسته به فعالیت یک فیلم‌ساز نیستند و هیچ کارگردانی صرفاً بر اساس نظریه، فیلمساز نشده است. من معتقدم سینما از درون وجود سینماگر تراوش می‌کند و هویتی بصری پیدا می کند.

وی با اشاره به شکل‌گیری فلسفه‌های مضاف پس از رشد علوم مختلف افزود: علوم انسانی، تجربی و ادبی نیز با ورود فلسفه به حرکت درآمدند. از دهه ۱۹۶۰ تا امروز، بیش از ۵۰ نظریه‌پرداز مهم در این حوزه فعال بوده‌اند که از جمله آن‌ها می‌توان به آلن بدیو و ژان بودریار اشاره کرد.

معتمدی تأکید کرد: فلسفه هنر و نظریات کانت به‌عنوان پدر مدرنیته، نقشی جدی در تبیین زیبایی‌شناسی سینما دارند. این نگاه، سینما را از حالت بازنمایی سرگرم‌کننده به ابزاری برای تفکر بدل کرده است.

در ادامه نشست، مهرزاد دانش و حمیدرضا افشار به  بررسی وضعیت فعلی سینمای ایران پرداختند.

حمیدرضا افشار استاد دانشگاه  نیز گفت: خلاقیت شرط لازم است اما شرط کافی، پیوند با علوم انسانی است.

وی به نبود زیرساخت‌های نظری در نهادهای سینمایی مانند دانشکده‌ها اشاره کرد و آن را مانع پیشرفت دانست.

افشار ادامه داد: همچنان در آثار برخی فیلم‌سازان، گذشته مانند شهید ثالث و فروغ فرخزاد باقی مانده‌ایم. نبود فضای مناسب برای فیلم‌های اندیشه‌ورز، باعث سلطه‌ی فیلم‌های کمدی و ایجاد سلیقه‌سازی سطحی شده است.

آیا سینمای فلسفی نیاز به دانش فلسفی دارد؟

در بخش دیگری از نشست مهرزاد دانش، مطرح کرد که برخی فیلم‌سازان بدون تحصیلات فلسفی، آثار عمیق خلق کرده‌اند و

معتمدی در پاسخ گفت: در بررسی آثار فلسفی، مسئله مهم درک دغدغه‌های انسانی و هستی‌شناسی است نه لزوماً تحصیلات دانشگاهی.

وی همچنین از طرح خود در فرهنگستان هنر برای راه‌اندازی دکتری فلسفه هنر خبر داد. این طرح شامل فلسفه فیلم، تئاتر و بررسی چیستی هر پدیده هنری بود.

کارگردان «قاعده بازی» با بررسی آثار آنتونیونی و اصغر فرهادی، به تمایز نگاه فلسفی در سینما اشاره کرد و گفت:  اگر توجه کرده باشید در فیلم «ماجرا» مسئله «وجود» انسان مطرح می‌شود، در حالی‌که در «درباره الی»، بلافاصله فقدان جایگزین می‌شود.

سینمای فلسفی و مرز آن با سینمای شبه‌فلسفی

در ادامه معتمدی در پاسخ به سوال مهرزاد دانش مبنی بر اینکه چگونه می‌توان فیلم‌های فلسفی اصیل را از آثار شبه‌فلسفی تشخیص داد؟ گفت: این موضوع در نقد سینمای ایران مغفول مانده است و متاسفانه دلیل این مسئله را باید در کاهش تعداد متفکران سینمایی در کشور جست‌و‌جو  کرد.

وی در پایان گفت: فیلم‌هایی مانند «یادآوری» اثر نولان، نمونه‌هایی از مواجهه سینما با پرسش‌های فلسفی‌اند. این فیلم‌ها، مانند آثار افلاطون، بیش از آنکه پاسخی بدهند، پرسش‌هایی بنیادین مطرح می‌کنند.

سلسله نشست های «کتاب و سینما» هر روز توسط سازمان سینمایی در سرای هنرگان کتاب سی و ششمین نمایشگاه بین المللی کتاب برگزار می شود.

گفتنی است، سومین نشست امروز  جمعه ۱۹ اردیبهشت ساعت  ۱۴ با حضور رضا کیانیان، فریدون جیرانی و مهرزاد دانش با موضوع « رابطه متقابل کتاب و سینما» برگزار می شود.

نوشته سینما؛ زبانی برای تصویرسازی مفاهیم فلسفی است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مهرزاد دانش که مدیریت نشست را بر عهده داشت، در ابتدا گفت: امسال سازمان سینمایی در نمایشگاه کتاب سلسله نشست‌هایی را ذیل موضوعات مرتبط با «کتاب و سینما» برگزار خواهد کرد  که در جلسه اول آن به بحث مهم اقتباس می‌پردازیم و تلاش می کنیم تا از زاویه جدیدی به موضوع اقتباس نگاه کنیم.

نگاهی وارونه به مفهوم اقتباس در سینما و ادبیات

دانش ادامه داد: در بحث اقتباس معمولا عمده توجه ما معطوف به این مسئله است که فیلم‌های سینمایی چگونه از کتاب‌ها و رمان‌ها متاثر شده‌اند، اما در این نشست به صورت وارونه به این موضوع می‌پردازیم و بررسی خواهیم کرد که ادبیات چه استفاده‌ای از دنیای سینما کرده است زیرا بررسی‌ها نشان می‌دهد سینما تاثیرات بسیاری را در شیوه نگارش داستان‌ها از خود برجای گذاشته است.

دانش درباره حضور هارون یشایایی، تهیه کننده «ناخداخورشید» نیز گفت: آقای یشایایی را عموما به عنوان تهیه‌کننده می‌شناسیم و کم‌تر کسی است که بداند او در حوزه ادبیات داستانی نیز آثاری را در کارنامه خود دارد. «ناخدا خورشید»، «جایزه»، «هامون» و چند فیلم دیگر او از جمله آثار مطرح سینمای ایران هستند که رد پررنگی از اقتباس در آن‌ها به چشم می‌خورد.

سینما از ادبیات غافل نبوده است

در ادامه هارون یشایایی، نویسنده و تهیه‌کننده سینما گفت: آنچه به طور کلی درباره سینمای ایران می‌توان عنوان کرد این است که این هنر، بخش مهم و موثری از فرهنگ و ادبیات  کشور را در صد سال اخیر شکل داده است. سینما به طور کلی عمر صد و چند ساله‌ای دارد و از مدت‌ها پیش ارتباط میان ادبیات و سینما شکل گرفته است.

وی با بیان اینکه هیچ سوژه و فکری را درباره سینما  نمی‌شود خارج از حوزه ادبیات فارسی مطرح کرد، افزود: وسعت قصه‌های فارسی دارای گستردگی بسیار زیادی است و نسبت به کشورهای منطقه، از دارایی‌های فراوانی در این خصوص برخوردار هستیم. هیچ جشنواره جهانی وجود ندارد که در آن هنرمندان ایرانی حاضر نباشند و یا صحبت از هنر ایرانی در آن جریان نداشته باشد. سینمای ایران در طول تاریخ همواره معرف تفکر ایرانی بوده است و هنوز هم دارای همین خاصیت است.

تهیه کننده «اجاره نشین‌ها» درباره نسبت ادبیات و سینما خاطرنشان کرد: ادبیات فارسی و فرهنگ برخاسته از آن بر سینمای ایران مسلط است. بدون شناخت دایره نفوذ ادبیات فارسی بین توده‌های مردم نمی‌توان سینما را شناخت. خوشبختانه سینما از ادبیات کشور غافل نبوده و همواره تلاش کرده تا به آن نزدیک شود.

سپس مهرزاد دانش، درباره «اقتباس معکوس» گفت: اقتباس معکوس شامل تاثیر سینما بر ادبیات است. فیلم‌هایی وجود دارند که برخی در کشورهای دیگر تلاش کرده‌اند تا بر خلاف جریان اصلی، داستان‌هایی را مطابق آن بنویسند. البته به نظر می‌رسد نگاه تجاری بر این مسئله نیز حاکم باشد. اما سوال این است که تکنیک‌های سینمایی چه تاثیراتی بر گونه نوشتاری این رمان‌ها گذاشته‌اند.

در ادامه نشست مازیار فکری ارشاد  منتقد سینما نیز، گفت: اوایل دهه شصت فیلمی هندی به نام «قانون» از تلویزیون پخش شد. چند ماه بعد کتابی جیبی با عکس آمیتا باچان منتشر شد و اولین مواجهه من با اقتباس معکوس در آنجا بود. جنگ ستارگان یک و قسمت آخر این مجموعه نیز بر اساس فیلم‌ها نوشته شده‌اند و هدف از انتشار آن‌، نوعی رویکرد تجاری بود.

وی ادامه داد: بعدها که با سینما و ادبیات بیشتر آشنا شدم پی‌بردم که موضوع اقتباس معکوس یک جریان کاملا جدی است. برای مثال، رمان‌هایی که بعد از سه گانه «بتمن» از آن اقتباس شد، قصه را ادامه داده و برخی از شخصیت‌ها در آن پرورش پیدا کردند. مسیر جریان اقتباس معکوس از دهه نود میلادی صورتی جدی‌تر پیدا کرد و باعث شد تا دنباله‌های یک فیلم از کیفیت بالاتری برخوردار باشند و بسیاری از استودیوها در کنار اقلام تبلیغاتی، کتاب‌هایی را بر مبنای فیلم منتشر کنند. برای مثال، اثری که از روی فیلم «ماتریکس» به صورت معکوس اقتباس شده است، یک اثر قابل قبول است.

این منتقد سینما  بیان داشت: «ادیسه فضایی» نیز از روی فیلم کوبریک نوشته شده است و میان فیلمساز و نویسنده اثر، دوستی  وجود داشته است به همین دلیل هر دو از محتوای آثار یکدیگر باخبر بودند.

در ادامه دانش بیان داشت:  همانطور که می دانید «ناخدا خورشید» ابعاد جهانی گسترده ای پیدا کرد و از اولین فیلم‌های پس از انقلاب است که در یک جشنواره مهم درخشید و جایزه لوکارنو را دریافت کرد. این فیلم از رمان «داشتن و نداشتن» همینگوی اقتباس شده است و هاوارد هاکس نیز بر اساس این کتاب فیلمی را کارگردانی کرد، در صورت که فیلم او وفاداری لازم را به اثر همینگوی نداشت. در حالی که ساخته تقوایی در عین وفاداری به منبع اصلی، به نوعی بومی سازی نیز شده بود.

ناصر تقوایی؛ هنرمندی بی‌توقع و خلاق

در ادامه نشست یشایایی درباره ناصر تقوایی گفت: من تهیه‌کننده تعداد زیادی فیلم در سینمای ایران هستم و هیچ‌گاه در کار  کارگردان  دخالت نکرده ام. ناصر تقوایی هنرمندی است که به هیچ عنوان از زندگی غافل نیست و به ابعاد مختلف آن آگاه است. او فردی بی‌توقع، آزاد و رهاست و همین ویژگی به او کمک می‌کند که خلاق باشد. تقوایی همواره در سینمای ایران حضور مهم و موثری داشته است و در آینده نیز همینطور خواهد بود.

وی افزود: در فیلم «ناخدا خورشید» گاهی با تقوایی تبادل نظر می‌کردیم، اما آنچه در آثارش دیده می‌شود، تماما هنر خود اوست. هنر ایران باید به وجود ناصر تقوایی افتخار کند. من معتقدم تقوایی بود، هست و خواهد بود.

در ادامه مهرزاد دانش با بیان اینکه سینما عالم تکنیک است، گفت: اگرچه سینما با ادبیات اشتراک‌هایی دارد، اما در زمینه‌هایی مانند تدوین، زاویه دوربین و نماها می‌تواند برای نویسندگان داستان منبع الهام باشد.

مرزهای اقتباس و ذهنیت نویسنده

فکری‌ارشاد نیز اظهار کرد: اقتباس معکوس گاهی تا جایی پیش می‌رود که فیلم‌سازانی همچون ریدلی اسکات پیش از ساخت فیلم، نویسنده‌ای را برای نگارش داستان بر اساس آن فیلم در نظر می‌گیرند. گاهی نیز ناگفته‌های میان دنباله‌های یک فیلم در داستان‌های اقتباسی مطرح می‌شود. تفاوت مهم میان سینما و ادبیات آن است که سینما عینی است و داستان ذهنی، و این دو همیشه به‌خوبی با یکدیگر تطابق پیدا نمی کند.

وی بیان داشت: به همین دلیل است که بسیاری از افراد، رمان‌های اقتباسی از یک فیلم را نمی‌پسندند، زیرا سینما نمی‌تواند همه ابعاد یک قصه را پوشش دهد، در حالی‌که در رمان می‌توان جزئیات را به تفصیل شرح داد. البته در اقتباس معکوس نیز نویسنده باید ساختار اصلی را حفظ کند و فقط در برخی جزئیات دست ببرد.

ادبیات فارسی را باور دارم

یشایایی در پاسخ به سوال مهرزاد دانش مبنی بر اینکه چگونه توانسته در انتخاب فیلم‌هایی با موفقیت بالا پیش‌قدم شود، پاسخ داد: من از نوجوانی درگیر کارهای سینمایی بوده‌ام و علاقه‌مندی‌ام باعث شد با این فضا بزرگ شوم. به یاد نمی‌آورم هیچ فیلمنامه‌ای را رد کرده باشم چون فیلم را متعلق به کارگردان می‌دانم.

وی در پایان با بیان اینکه علاقه‌مند به ادبیات فارسی است، بیان داشت: من تحصیلاتم در رشته فلسفه بوده و با ادبیات عبری هم آشنا هستم. اما ادبیات فارسی برای من صرفاً دغدغه نیست، بلکه باوری است که به آن ایمان دارم. از نگاه من، ادبیات هویت فرهنگی مردم ایران را شکل داده است.

سلسله نشست های «کتاب و سینما» هر روز توسط سازمان سینمایی در سرای هنرگان کتاب سی و ششمین نمایشگاه بین المللی کتاب برگزار می شود.

گفتنی است، دومین نشست امروز پنجشنبه ۱۸ اردیبهشت ساعت ۱۶ با حضور احمدرضا معتمدی و مهرزاد دانش با موضوع «فلسفه سینما/ علوم انسانی» برگزار می شود.

نوشته هارون یشایایی: هیچ وقت سینما از ادبیات غافل نبوده است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

فریدون جیرانی در ابتدای این نشست گفت: فیلم «بودن یا نبودن» در ابتدای دوره اصلاحات و سه سال پس از «شاخ گاو» ساخته شده است. این فیلم در جشن خانه سینما جوایز بسیاری گرفت اما در جشنواره فیلم فجر حاضر نبود. نکته مهمی وجود دارد مبنی بر اینکه شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بر مسیر کاری تمام فیلم‌سازها و در همه دوران‌ اثر گذار بوده و عیاری نیز از این قاعده مستثنی نیست. نکته مهم این است که فیلم توانسته از فضای باز جامعه در آن زمان استفاده مطلوبی کند.

وی ادامه داد: «بودن یا نبودن» یکی از اولین فیلم‌های کیانوش عیاری است که در آن شخصیت‌ها متعلق به طبقه متوسط هستند. از این لحاظ «بودن یا نبودن» به لحاظ مضمون نسبت به دیگر فیلم‌های او دارای تفاوت‌هایی است.

این فیلمساز افزود: عیاری پیش از ساخت «ویلای ساحلی» در دو مقطع تلاش کرده بود تا  فیلم تجاری بسازد که به تولید فیلم‌های «روز باشکوه» و «دو نیمه سیب» منجر شده بود.

«بودن یا نبودن» و تبدیل خشونت به امید

مهرزاد دانش مناقد سینما نیز در بخش ابتدایی صحبت‌های خود گفت: فیلم در فصل مربوط به پله‌ها دارای هندسه شگفت‌آوری است و از لحاظ معنایی تحرک بسیار زیادی دارد. این بخش دارای یکی از میزانسن‌های درخشان در تاریخ سینمای ایران است. عمق دهی به فضا در انواع فیلم‌های عیاری نمود وسیعی دارد و میزانسن پلکان نسترن یکی از جلوه‌های اساسی در  حس شدن فضا است و پرداخت آن به گونه‌ای تصنعی صورت نمی‌گیرد.

وی با اشاره به فیلم «آبادانی‌ها»: ادامه داد: تمرکز روایت و داستان در «آبادانی‌ها» بر فلاکت پیرامون شخصیت‌ها بود و آن‌ها در جبری محتوم به سر می‌بردند. اما در فیلم «بودن یا نبودن» شخصیت‌ها از طبقه‌های مختلف این فرصت را دارند تا سرنوشت خود یا دیگری را تغییر دهند. در آثار عیاری، یک فرد انقلابی در جست‌وجوی تغییر شرایط پیرامون خود است و شخصیت‌ها افرادی شورشی هستند.

این منتقد سینما خاطرنشان کرد: اولین بار که دختر وارد محله می‌شود، صحنه‌ای وجود دارد که فردی در حال پنبه زنی است و این تصویر به لحاظ معنایی، هشدار دهنده است. اما در پایان به تصویری از رفو کردن فرش می‌رسیم که معنایی امیدوار کننده در بر دارد. عیاری هوشمندانه داستانک‌هایی را در میان قصه اصلی تعبیه می‌کند تا ارتباط در قصه و میان شخصیت‌ها شکل بگیرد. در فیلم‌های پیشین عیاری، برخوردها خشن‌تر بود و افراد رودررو یکدیگر قرار می‌گرفتند. اما در این اثر، خشونت به نوعی مفاهمه و امید تبدیل شده است.

دانش درباره توجه به جزئیات در سینمای عیاری گفت: برخی از فیلمسازان صرفا به مایه اصلی متن نگاه می‌کنند، در صورتی که توجه به جزئیات، باعث باورپذیری موضوع برای مخاطب می‌شود.

وی ادامه داد: همچنین موتور پیش برنده و کنشمندی اصلی در فیلم «بودن یا نبودن» توسط خانم‌ها صورت می‌گیرد و در مقابل، آقایان باعث ایجاد رکود در اثر می‌شوند.

دانش بیان داشت: عیاری همواره به دلیل نگاه تیزبینانه به مناسبات اجتماعی، بیش از سایر فیلمسازان زیر ذره بین قرار داشته است. کیانوش عیاری نمونه‌ای از عیار شرافت در سینمای ایران است. همه مایه‌ها و موتیف‌های اخلاقی در فیلم‌های عیاری نمود دارد و در تا رو پود درام تنیده شده است.

عیاری تحت تاثیر مردم یک جامعه قرار دارد

شادمهر راستین نیز در ادامه این نشست گفت: از مسئولین موزه سینما که چنین مراسم و سلسله نشست‌هایی را برای سینمای کیانوش عیاری برگزار کردند، تشکر می‌کنم. همچنین از فیلمخانه ملی ایران که آثار مهم سینمای ایران را ترمیم و بازسازی می‌کند، سپاسگزارم. فیلم‌های هشت میلیمتری عیاری دارای سیری از شیوه فیلمسازی غریزی است و موضوع درک سینما از طریق تصویر و فرم در آن‌ها وجود دارد. در سینمای جهان نیز استیون اسپیلبرگ چنین مسیری را طی پیمود و از ساخت فیلم‌های ۸ میلیمتری کار خود را شروع کرد.

وی ادامه داد: «بودن یا نبودن» زمانی ساخته شده است که هنوز قانون پیوند اعضا تصویب نشده بود. این قانون هنوز در کشوری همچون ژاپن نیز تصویب نشده است و ایران از جمله کشورهای پیشرفته در این حوزه به شمار می‌رود.

راستین بیان داشت: «بودن با نبودن» در تصویب قانون پیوند اعضا تاثیر زیادی داشت و این اثر دو سال پیش از اجرایی شدن این قانون ساخته شده است. فیلم در یک رویداد خارجی یعنی جشنواره قاهره حضور پیدا کرد که موفق به دریافت جایزه شد.

این سینماگر ادامه داد: امروزه یکی از روش‌های فیلمسازی، طبق مستندهای ساخته شده توسط داردن‌ها در بلژیک است. «بودن یا نبودن» مانند یک گوهر درخشان در همان سبک و سیاق مستند گونه است اما آنطور که باید دیده نشده است.

راستین با بیان اینکه به فرآیند «تکرار» در فیلمنامه نویسی کاشت، داشت و برداشت می‌گویند، افزود: در عموم فیلمنامه‌ها، در یک سوم اولیه فیلم، در زمینه‌هایی گوناگونی معرفی صورت می‌گیرد و در ادامه با موتیف تکرار فرآیند تغییر ماهیت نشان داده می‌شود. در فیلم «رزمناو پوتمکین» نیز سکانس پلکان ادسا وجود دارد و نقش وحدت مکان در رشد و پیشرفت قصه مشخص است. هر ورود و خروج از لوکیشن، با تغییر ماهیت و در نهایت با تغییر قضاوت تماشاگر همراه است.

راستین خاطر نشان کرد: عیاری مدام در حال تجربه کردن است و این موضوع ارتباطی با سینمای هیچکاک ندارد. در واقع با سینماگری طرف هستیم که سینما را در حد هیچکاک می‌داند اما دارای ویژگی‌های مختص به خود است. برای عیاری مسئله پیوند قلب دارای اهمیت است و او این موضوع را به وسیله پیوند عضو میان افراد ایرانی و ارمنی دراماتیک کرده است. در این اثر، پیش از هر چیز یک قصه کلی مطرح شده و آن، فرم فیلم را شکل داده است  و به تدریج مضمون‌های فیلمنامه با یکدیگر ارتباط پیدا کرده‌اند.

فیلم‌نامه نویس «به همین سادگی» ادامه داد: اگر عیاری با یک فیلمنامه نویس همراه بود شاید تا این اندازه کارگردانی در فیلم‌های او اهمیت پیدا نمی‌کرد. در واقع شیوه کارگردانی در آثار عیاری، فیلمنامه و تصویر را مال خود می‌کند. فرم و محتوا در آثار ایشان در هم تنیده شده و دلیل این است که او فیلمنامه آثارش را بسیار خوب می‌نویسد. جای دوربین و علت قرار گرفتن آن در نقاط و زوایای مختلف برای عیاری مهم است و بنا به دلایل فیلمنامه‌ای دست به انتخاب آن می‌زند.

راستین بیان داشت: در سیر کارهای عیاری، فیلم‌های او از جایی به بعد شهری شدند و این اتفاق به تدریج رخ می‌دهد و شخصیت‌ها از حاشیه وارد تهران می‌شوند. پس از سریال‌های «خانه به خانه» و «هزاران چشم»، آثار ایشان به داخل آپارتمان رفتند. البته این اتفاق باعث کمرنگ شدن درام در فیلم‌های او شده است و دلیل آن این است که فضای خارج از شهر به لحاظ تصویری دراماتیک‌تر از فضای شهری است.

این فیلمنامه نویس بیان داشت: درک بحران طبقه متوسط پیچیده‌تر از طبقات فرودست است. در سینمای ایران و پس از انقلاب، مدام درباره نگرانی‌های طبقه متوسط فیلم ساخته شده است. بنا به شرایط زمانه، «بودن یا نبودن» پایانی امیدوارکننده دارد. شگرد دیگر عیاری این است که ما به عنوان مخاطب می‌دانیم که قرار است قلب پیوند زده شود اما او با استفاده از ابزار سینما به گونه‌ای رفتار می‌کند که مخاطب تا پایان مشتاق تماشای فیلم باقی می‌ماند.

راستین در ادامه صحبت‌های خود گفت: دورانی که عیاری ساخت سریال را تجربه می‌کرد در مسیر کاری او اهمیت زیادی دارد. عیاری کارگردانی است بسیار تحت تاثیر شرایط مردم یک جامعه قرار دارد. در آن مقطع، خبر پیوند قلب موضوع روز بود. احساسات غلو شده که برخی از کارگردان‌ها به تماشاگر دیکته می‌کنند در آثار عیاری وجود ندارد و او شکلی از داکیودراما را پیگری می‌کند. بیشترین امتیاز فیلم‌های او در کارگردانی و درام نیست، بلکه موفقیت اصلی او در چگونگی فضاسازی است. او با ایجاد فضا سازی ویژه، جزئیاتی را اعمال می‌کند که گویی تماشاگر در صحنه حضور دارد.

راستین با بیان اینکه مجموعه فیلم‌های کیانوش عیاری دارای تم گفت‌و‌گو و هم‌دردی هستند، بیان داشت: او در فیلم‌های خود در پی القای امید و زندگی است و این موضوع، حتی درباره فیلم تلخ «خانه پدری» نیز وجود دارد. عیاری با وجود اینکه پا به سن گذاشته است اما همچنان یکی از جوانترین فیلم‌سازی‌های ایرانی است و از او برای داوری فیلم‌های آوانگارد و تجربی دعوت می‌شود.

نوشته عیاری نمونه‌ای از عیار شرافت در سینمای ایران است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این داوران ۲۲ فیلم بخش سودای سیمرغ و ۳ انیمیشن راه یافته به جشنواره فیلم فجر را داوری می‌کنند.

سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر به دبیری ابراهیم داروغه‌زاده همزمان با چهلمین سالگرد انقلاب اسلامی ۱۰ تا ۲۲ بهمن ماه برگزار خواهد شد.

نوشته معرفی داوران بخش سودای سیمرغ سی‌و‌هفتمین جشنواره فیلم فجر اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی در ادامه اشاره کرد: این جشن با تقدیراز فعالان سینما و منتقدان فیلم‌ها، پیوند بین حوزه سینما و ادبیات را پدید می آورد و همین عامل حضور جدی همه اهالی این دو حوزه را فارغ از هر مساله‌ای به همراه دارد.

این تحلیل‌گر سینمایی با اشاره به برگزاری ساده این جشن توضیح داد: ویژگی ممتاز این جشن، برگزاری ساده و به دور از تاکید بر حضور سلبریتی‌ها است. شاید این مساله در جشن‌های دیگر، یک نکته منفی تلقی شود، اما برای این جشن، امتیازی مثبت تلقی می‌شود. متاسفانه جشن منتقدان همچون سایر مراسم‌ها با اندکی بحران مدیریت زمان رو به رو است که بهتر است این معضل در اجرا رفع شود.

مهرزاد دانش در پایان درباره دبیری جشن یازدهم توسط جعفر گوذرزی چنین گفت: توانایی آقای گودرزی با توجه به سابقه‌ای که دارد برای اعضای سینما، نقد و رسانه ثابت شده است و امیدوارم این دوره نیز توسط آقای گودرزی با موفقیت اجرا شود.

یازدهمین جشن بزرگ منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران ۲۶ مرداد ماه به دبیری جعفر گودرزی برگزار خواهد شد.

نوشته مهرزاد دانش: قضاوت جشن منتقدان پاکیزه و ناب است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما – این فیلم در ادامه سلسله جلسات بررسی ژانرهای سینمایی و به منظور بررسی ژانر علمی تخیلی به نمایش درآمد و مورد تحلیل قرار گرفت. در ابتدای این نشست که با حضور جمعی از اعضای انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی برگزار شد، مهرزاد دانش درباره تعریف ژانر علمی تخیلی گفت:« علمی تخیلی عبارتی ترکیبی است که از دو واژه علم و خیال گرفته شده درحالیکه این دو واژه و دو مفهوم به نوعی در تقابل با یکدیگرند. یعنی علم که مبتنی بر یکسری داده های قطعی و تجربی است و ارتباطی با خیال ندارد، در کنار خیال قرار می گیرد که از داستان سرایی و تخیل سرچشمه می گیرد. در واقع انسان بر اساس ذهن خود چارچوبی را می آفریند که طبیعتاً قطعیتی درآن نیست.»

وی افزود:« مسئله دیگری که مطرح می شود این است که بر اساس این تعریف نمی توان گفت هر نکته علمی صرف و یا تخیلی صرف می تواند زمینه ساز ساخت اثری علمی تخیلی شود. از این رو این بحث را مطرح کردم که دیده شده از فیلم هایی مثل هری پاتر و ارباب حلقه ها هم بعنوان فیلم های علمی تخیلی یاد می شود که اینچنین نیست.»

دانش با برشمردن مثالی در همین ارتباط ادامه داد:« حتماً کتاب مسخ کافکا را خوانده اید؛ داستان مردی که صبح از خواب بیدار می شود و می بیند تبدیل به سوسک شده است. آیا این داستانی علمی تخیلی است؟ کافکا در هیچ کجای داستان اشاره ای به فرایندی که موجب این تغییر شده، نمی کند. مشابه همین داستان را کراننبرگ در فیلم مگس روایت می کند اما آن فیلم را علمی تخیلی می دانیم چراکه در حین انجام یک آزمایش نوعی بازآفرینی صورت می گیرد و شخصیت اصلی تبدیل به یک انسان– مگس می شود. در روایت کراننبرگ بیننده در چارچوب فیلم متقاعد می شود که این فرآیند تغییر صورت گرفته ولی کافکا اصراری بر متقاعد کردن مخاطب خود ندارد.»

این منتقد سینما اشاره کرد:« از سوی دیگر فیلمی مثل “آپولو ۱۳″ اثر ران هاوارد یک واقعه تاریخی (تلاش برای فتح کره ماه) را بازآفرینی می کند و با اینکه روابط دراماتیکی را به اصل داستان اضافه کرده ولی فیلمی علمی تخیلی محسوب نمی شود چراکه از تخیل نویسنده یا کارگردان بهره ای گرفته نشده است. در واقع ما کاری با صحت و سقم نظریه علمی نداریم بلکه فضای داستانی که برای ما تصویر شده باید مانند یک قرارداد سینمایی برای بیننده جا بیفتد. شاید در یک تعریف کلی بتوان گفت آنچه ما می خواهیم علم در چارچوب خیال است یعنی یک بازآفرینی عالمانه.»

دانش در مورد مولفه های ژانر علمی تخیلی گفت:« هر ژانری ویژگی های بصری خود را دارد اما ژانر علمی تخیلی مولفه خاصی ندارد. مثلاً در ژانر نوآر عمدتاً با داستان های جنایی – پلیسی مواجهیم که ویژگی های بصری مثل خیابان های باران خورده تاریک و ساختمانهای معوج و … را در خود دارد ولی در ژانر علمی تخیلی نمی توانیم موارد بصری را به این صورت طبقه بندی کنیم. معمولاً چند موقعیت در این ژانر مطرح شده که یکی از آنها حضور انسان در فضاست از “سفر به ماه” و “دختری در ماه” تا “ادیسه فضایی” و “سولاریس”. دومین زیر ژانر را می توان این گونه تعبیر کرد؛ دمیدن روح در اشیا بی جان یا مهندسی ژنتیک و … که از جمله این فیلم ها میتوان به “her”، “دوازده میمون”، “کاندیدای منچوری” و … اشاره کرد. متأسفانه در فضای علمی تخیلی فیلم های بد هم زیاد ساخته می شود.»

وی افزود:« سومین گروه به فیلم های کامپیوترمحور باز می گردد مثل “ماتریکس” که به فضای مجازی پرداخته و البته با بحث ربات ها کاملاً متفاوت است. یکی از معروف ترین طبقه بندی ها را در فیلم بین ستاره‌ای شاهدیم که به گونه ای دیگر به آن پرداخته شده؛ سفر در زمان که پیش از آن هم در فیلم هایی مثل “بازگشت به آینده” رابرت زمه کیس دیده شده و در سال های اخیر هم بسیار به آن پرداخته شده است. جالب اینکه در تصویری که از آینده در فیلمهای علمی تخیلی شکل گرفته، از آرمانشهر خبری نیست و آنقدر آینده تاریک و تلخ دیده شده که رویه دیگری از ژانر وحشت را به نمایش می گذارد.»

مهرزاد دانش در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع دنیاهای موازی اشاره کرد و گفت:«  دنیاهای موازی به لحاظ فیزیکی بحث پیچیده ای است و در فیلم هایی مثل “کد منبع” دانکن جونز یا زمین دیگر دیده می شود. فیلم نولان چند مورد از همین زیرژانر ها را در کنار هم مطرح می کند؛ سفر در زمان، ربات، آینده یا فوتوریسم (آینده نگری) و حتی در لحظه هایی دنیاهای موازی را هم می بینیم. در کنار اینها باید نکته دیگری را هم مطرح کنم که شخصاً این فیلم را به دلیل پرگویی بیش از حد و علمی بودن صرف آن نمی پسندم. این درست است که باید زمینه علمی فیلم حفظ شود ولی بار دراماتیک فیلم کمی مغفول مانده است.»

وی در مورد شباهت های فیلم نولان و “۲۰۰۱: اودیسه فضایی” کوبریک افزود:« در فیلم نولان  از نگاه فلسفی کوبریک خبری نیست ولی شمه هایی از آن دنیا را شاهد هستیم. تفاوت عمده این دو فیلم، نگاه ضد تکنولوژی کوبریک است اما نگاه نولان خوش بینانه است و این خوشبین بودن کاملاً واضح و روشن است. از سوی دیگر رباتی که در فیلم “بین ستاره ای” وجود دارد نقش دراماتیک و کاربردی ندارد و این نقطه ضعف، مقایسه این فیلم را با اثر کوبریک دشوار می کند.»

این منتقد سینما در ادامه اشاره کرد:« در فیلم کوبریک چیزی که زندگی میمون ها را دستخوش تغییر و تکامل می کند، مکعبی است که شاید بتوان در فیلم نولان آن را مشابه ربات مکعب شکلی دید که راه می رود و برنامه می دهد و … منتها تفاوت در اینجاست که مکعب رمزآلود فیلم کوبریک دارای هویتی بود که متأسفانه ربات فیلم نولان از آن بی بهره است. این نکته را هم باید اضافه کنم که فیلم علمی تخیلی چون از قاعده مشخصی پیروی نمی کند می تواند در کنار سایر ژانرها بکار گرفته و با آنها ترکیب شوند مثل فیلم “بلید رانر” که به نوآر نزدیک است.»

در بخشی دیگر از این نشست اشاره ای به چرایی عدم حضور فیلم علمی تخیلی موفق در سینمای ایران شد که دانش در این ارتباط گفت:« در ایران دلایل متعددی باعث عدم توفیق این ژانر شده و در پاسخ به این کمبود عدم توانایی در مباحث تکنولوژیک و فنی بیان می شود در صورتیکه اتفاقات تکنولوژیک اینقدرها هم موثر نیست. درست است که ما نمی توانیم “آواتار” بسازیم ولی می توانیم یک فیلم علمی تخیلی متوسط بسازیم. مطلب مهمی که نباید از آن غافل شد پیشینه قوی و پشتوانه محکم غرب در زمینه ادبیات علمی تخیلی است. این میراث غنی که از امثال آرتور سی کلارک و ژول ورن به جا مانده، پتانسیل خوبی برای ساخت یک اثر سینمایی ناب محسوب می شود.  حکایت های ادبی ما بیشتر جنبه افسانه ای و فانتزی دارند تا علمی تخیلی.»

وی افزود:« نکته دیگر بحث ایدئولوژی است و از آنجا که بیشتر فیلم های علمی تخیلی نگاهی آینده نگرانه دارند و در آینده اتفاق می افتند، باید پاسخگوی مباحث ایدئولوژیک هم باشند که این خود مانعی برای فیلمساز محسوب می شود. مثلاً بهرام عظیمی که فیلم “تهران ۱۵۰۰″ را ساخته می گفت مدتها با این پرسش روبرو بوده که در سال ۱۵۰۰ جایگاه امام زمان کجاست؟ در صورتیکه در دنیای تخیل و فانتزی قرار نیست جنبه های مذهبی و آیینی در این دنیا وجود داشته باشد. یکی دیگر از موانع موجود در کشور ما ناهمبستگی علم با فضاهای جامعه است. از دیرباز تاکنون نوابغی مثل فارابی و ابن سینا فردیت خود را داشتند و به دلایل مختلف ارتباط مفیدی بین آنها و مردم ایجاد نشد و این روند کم و بیش تا امروز ادامه دارد. از سوی دیگر با توجه به تراکم اتفاقات متعدد در زندگی روزمره، خیال پردازی از بین رفته و متأسفانه فیلمسازان ما به جای تقویت این امر و بها دادن به آن، احساس می کنند رسالتشان ساخت فیلم های اجتماعی است که به نظر من نگاه درستی نیست.»

در پایان این نشست که مجری آن اسماعیل میهن‌دوست بود، پرسش هایی از سوی حاضران مطرح شد که مهرزاد دانش به آنها پاسخ داد. جلسه نمایش و نقد و تحلیل فیلم سینمایی بین ستاره‌ای که با حضور اعضای انجمن منتقدان و صنوف دیگر از ساعت ۱۷:۳۰ در سالن اشراق تالار ایوان شمس آغاز شد تا ساعت ۲۱:۳۰ به طول انجامید.

گزارش و عکس: گلاره محمدی

نوشته ژانر علمی تخیلی، خیال‌پردازی عالمانه است/ نظر یک منتقد درباره فیلم نولان اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما – به گزارش پایگاه خبری حوزه هنری، مرکز مستند سوره حوزه هنری سلسله نشست‌های نسبت سینمای ایران و منافع ملی را به منظور بحث درباره مسائل روز سینمای مستند و داستانی با حضور نمایندگان طیف‌های مختلف فکری برگزار می‌کند.

تاکنون شش جلسه از این سلسله نشست‌ها با محوریت بررسی و آسیب‌شناسی سینمای اجتماعی ایران برگزار شده است و در آخرین جلسه نیز که با موضوع «سینمای اجتماعی و خطوط قرمز» برگزار شد، بیژن نوباوه عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی و فرشته طائرپور عضو شورای عالی تهیه‌کنندگان به بحث و گفت‌و‌گو پرداختند.

در همین رابطه، در هفتمین جلسه از این سلسله نشست‌ها نیز که با همکاری هیئت حمایت از کرسی‌های آزاد‌اندیشی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی برگزار می‌شود، سعید مستغاثی و مهرزاد دانش پیرامون وضعیت سینمای اجتماعی در ایران و همچنین سینمای اجتماعی مطلوب به بحث و تبادل نظر خواهند پرداخت.

این نشست روز دوشنبه ۵ بهمن‌ماه از ساعت ۱۶ در سالن امیرحسین فردی در محل حوزه هنری واقع در انتهای خیابان سمیه برگزار خواهد شد. در این نشست‌ها ورود برای عموم مخاطبان آزاد خواهد بود.

مهرزاد دانش از منتقدان سینما است که کار نقد فیلم را از سال ۱۳۷۶ در ماهنامه سینمایی فیلم شروع کرد. او دانش آموخته دانشگاه امام صادق(ع) در رشته معارف اسلامی و علوم سیاسی در مقطع کارشناسی ارشد است. دانش اکنون در ماهنامه سینمایی فیلم، ماهنامه فیلم نگار، ماهنامه ۲۴، فصلنامه ادبیات و سینما، ماهنامه تجربه و نشریه مهرنامه مطالب سینمایی می‌نویسد. وی در تابستان ۱۳۸۷ دانش به همراه نه منتقد دیگر از طرف انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی به عنوان منتقد برگزیده شناخته شد.

سعید مستغاثی روزنامه نگار و منتقد سینمایی است. وی از ابتدای سال ۱۳۸۷ به ریاست انجمن منتقدان سینمای ایران برگزیده شد. مستغاثی از سال ۱۳۷۴ به برنامه سازی در تلویزیون روی آورد؛ ابتدا برای برنامه‌هایی همچون «سینما تئاتر ۷۴»، «با شما برای شما»، «زن در تاریخ سینما» و «مستند ۴» را نویسندگی و کارشناسی کرد و سپس به همراه رضا جعفریان با کارگردانی مجموعه مستند – داستانی «محراب انقلاب» در سال ۱۳۸۴ وارد جرگه فیلمسازی شد. پس از آن ساخت مجموعه‌های مستند «راز آرماگدون»، «پیش از آغاز»، «آب در هاون»، «راز آرماگدون۲: ارتش سایه‌ها»، «راز آرماگدون۳: معبد تاریکی» ، «راز آرماگدون۴ : پروژه اشباح»، «اشغال»، «…و اینک آخرالزمان» و «در مسیر نیل» در کارنامه او به ثبت رسیده‌است. در همه کارهای تلویزیونی وی، رضا جعفریان تهیه کننده و همراه وی بوده است. وی هم اکنون برنامه از غدیر تا موعود را در شبکه خبر در حال پخش دارد و خود مشغول ساخت مجموعه ای مستند درباره تمدن اسلامی است.

نوشته بررسی کارکردهای سینمای اجتماعی مطلوب در حوزه هنری اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.