این رویداد روز شنبه، ۱۷ آبان‌ماه ۱۴۰۴، ساعت ۱۶ در خانه سینما شماره یک برگزار می‌شود که به نمایش و گفت‌وگو پیرامون سه فیلم مستند کمتر دیده‌شده از ناصر تقوایی اختصاص دارد.

در بخش نخست، مستندهای «پیش»، «موسیقی جنوب» و «آرایشگاه آفتاب» به نمایش درمی‌آیند. در کنار آن نشست‌هایی با محور بررسی جنبه‌های هنری، اجتماعی و فرهنگی آثار مستند تقوایی برگزار خواهد شد.

در این نشست‌ها، مهوش شیخ‌الاسلامی کارگردان و پژوهشگر سینما، دکتر حاتم قادری استاد علوم سیاسی و اندیشه اجتماعی، محسن شریفیان نوازنده آهنگساز و پژوهشگر موسیقی نواحی جنوب و محمدعلی نجف‌پور آهنگساز و پژوهشگر موسیقی نواحی درباره‌ی جایگاه تقوایی در سینمای مستند و تأثیر نگاه او بر روایت‌های فرهنگی ایران سخن خواهند گفت.

سعید قطبی‌زاده نویسنده و منتقد سینما نیز میزبانی این نشست‌ها را بر عهده دارد.

این رویداد بخشی از برنامه‌های انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند ایران برای بازخوانی آثار ماندگار مستندسازان شاخص کشور است.

حضور برای علاقه‌مندان آزاد و رایگان است.

نوشته «شب ناصر» در خانه سینما برگزار می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

ناصر تقوایی نویسنده و فیلمساز سه‌شنبه ۲۲ مهرماه در سن ۸۴ سالگی درگذشت.

از این هنرمند فقید سینما فیلم‌های ماندگاری همچون: «آرامش در حضور دیگران»، «نفرین»، «صادق کرده»، «ای ایران»، «ناخدا خورشید»، «کاغذ بی خط» و سریال «دائی جان ناپلئون» به یادگار مانده است.

ورود در این مراسم برای عموم آزاد است.

طراح پوستر: طاها ذاکر

نوشته مراسم یابود ناصر تقوایی برگزار می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی درباره ناصر تقوایی بیان کرد: آقای تقوایی نیز روحیه متواضعی داشت و رابطه صمیمی باهم داشتیم. ما جشنواره‌‌ای در خوزستان گرفتیم که برنامه خوبی بود و آقای تقوایی بسیار در آن برنامه فعال عمل کرد و چون خودشان خوزستانی بودند باقی هنرمندان را راهنمایی می‌کردند. در آن سفر فرصت شد که بیشتر درباره دفاع مقدس باهم حرف بزنیم. آقای تقوایی فیلمنامه‌ای درباره دفاع مقدس داشتند و وقتی من آن فیلمنامه را خواندم درباره تجاوز یک سرباز عراقی به دختر ایرانی بود که این دختر باردار می‌شود و… . من آن زمان به آقای تقوایی گفتم که پذیرش این داستان از نظر اجتماعی سخت است و باید بیشتر روی این موضوع حرف بزنیم.

ضرغامی با اشاره به مستندهای ناصر تقوایی عنوان کرد: آقای تقوایی مستند «اربعین» را خیلی عالی کار کرد. مستند «اربعین» ساخته ناصر تقوایی از درخشان‌ترین آثار آیینی سینمای ایران است؛ اثری عمیق و صادقانه که شور و غم عزاداری را در زندگی واقعی مردم جاری می‌کند. موسیقی، ریتم نوحه و فضا چنان واقعی است که بیننده احساس حضور در مراسم را دارد و اثری ماندگار در حافظه تلویزیون ایران است.

وی تصریح کرد: من نتوانستم در مراسم تشییع ایشان حضور پیدا کنم اما ‌متاسفانه برخی حرف‌ها که بعضی در حاشیه این مراسم مطرح کردند نسبتی با تقوایی ندارد. نباید دو قطبی ایجاد و خوانش متفاوتی از ناصر تقوایی ارائه کرد.

در ادامه این میز طهماسب صلح‌جو بیان کرد: وجه انسانی این هنرمندان بسیار مهم است. هرکدام از ما ارتباطات شخصی با این هنرمندان داشتیم و آدم‌ها در این ارتباطات شخصی بهتر می‌توانند یکدیگر را بشناسند. من دو سه بار با آقای تقوایی صحبت کردم و وجه مشترک شخصیتی تقوایی و کاسبی خوش‌صحبتی و خلوص هر دو بود.

جواد طوسی درباره استاد ناصر تقوایی گفت: ناصر تقوایی جلوتر از فیلم «آرامش در حضور دیگران» چند مستند بسیار دیدنی مانند «اربعین» و «باد جن» دارد. تقوایی نگاه مدرنی به سینما داشت اما در دام روشنفکری تصنعی گرفتار نشد. مثلا در مستند «باد جن» او نگاهی اگزوتیک به آن‌ منطقه ندارد و نگاه قوم‌نگارانه متفاوتی دارد.

صلح‌جو درباره اقتباس در آثار تقوایی تصریح کرد: اقتباس به معنای مو به مو ساختن یک چیز نیست بلکه باید یک موضوع را تخریب و با مصالح آن یک قصه جدید خلق کرد. ادبیات و سینما دو چیز متفاوت هستند و نویسندگان نیز نباید این توقع را داشته باشند که فیلمساز به صورت کامل به متن وفادار باشد.

صلح‌جو بیان کرد: به خاطر اکران فیلم «پدر» گفتگویی با محمد کاسبی داشتم که در مجله فیلم ‌هم منتشر شد. از همان زمان شیفته خودمانی بودن او شدم و خیلی آقای کاسبی را دوست داشتم. هنگام ساخت فیلم «شنا در زمستان» بسیار گله‌مند بود و می‌گفت که عمدا نمی‌خواهند ما چنین موضوعاتی بسازیم.

جواد طوسی درباره محمد کاسبی عنوان کرد: من چهار پنج سال با محمد کاسبی اختلاف سنی داشتم و هربار برای عرض ادب پیش‌قدم می‌شدم اما او تواضع داشت و برای احوالپرسی جلو می‌آمد. او اهل نقش بازی کردن نبود. موجودیت فردی و شخصیتی محمد کاسبی هم کمی وام‌دار حوزه هنری است. ویژگی بارز فیلم ‌«شنا در زمستان» این است که صمیمیتی در جز جز این اثر وجود دارد و نوع برخوردش با فقر و این آدم‌ها بسیار صمیمی‌ و خیرخواهانه است. مشکل فیلم این است که با ناظم مدرسه کمی کلیشه‌ای برخورد می‌کند و می‌خواهد این فرد را نماینده‌ای از ساواک نشان دهد.

صلح‌جو ضمن اشاره به زلال بودن مرحوم کاسبی گفت: کاسبی در فیلم‌هایی که بازی می‌کرد هم این زلالی شخصیتش را نشان می‌داد. دنیا محل گذر است اما چه خوب که آدم‌ها خاطرات خوبی از خود به جا بگذارند.

جواد طوسی با ذکر خاطره ای از استاد تقوایی تصریح کرد: یک‌ شبی آقای کیمیایی، ناصر تقوایی و داریوش مهرجویی را به خانه‌شان دعوت کردند و بسیار سرخوشانه درباره زمان فیلمسازی‌شان صحبت می‌کردند که من به حالشان غبطه خوردم.‌ اگر هم‌ نسل‌ها اینگونه باهم در ارتباط باشند این مساله می‌تواند در روحیه و زایش فکری‌شان بسیار موثر باشد. ای کاش مدیران فرهنگی ما این‌ سرمایه‌ها را کنار هم حفظ کنند و هرکسی نباید این افراد را به نفع خودش مصادره کند.

نوشته صمیمت و زلالی به سبک سینمای محمد کاسبی/ دوقطبی نسازیم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

هر هفته چهره‌هایی از دل سینما، موسیقی و هنر سر برمی‌آورند که با حضورشان جریان خبری هفته را شکل می‌دهند. این هفته، روایت ما به سراغ پنج چهره‌ای می‌رود که هر کدام با اتفاقی خاص در صدر اخبار قرار گرفتند؛ از بدرقه باشکوه خالق «ناخدا خورشید» تا حضور مدیری تازه‌نفس در جشنواره فیلم کوتاه و بازیگری که با گریم متفاوتش خبرساز شد و بازیگرانی که تجربه‌های خاص‌شان در کانون توجه قرار گرفتت.

ناصر تقوایی؛ مردی که حتی مرگش را هم کارگردانی کرد

خاموشی ناصر تقوایی، خالق «ناخدا خورشید»، سینمای ایران را در بهتی غم‌آلود فرو برد؛ مرگی که مثل آثارش، روایت متفاوتی داشت. این بار اما کارگردان بزرگ و مؤلف سینمای ایران، آخرین صحنه زندگی‌اش را خودش نوشته بود. وصیت کرد سیاه نپوشند، غم نخورند و با لباس سفید بدرقه‌اش کنند و همین‌گونه بدرقه شد؛ با سنج و دمام جنوبی و همراهی محسن شریفیان، که شأن مردی از آبادان بود.

خانه سینما پر بود از چهره‌هایی که با سکوت و احترام آمده بودند؛ بدون سخنرانی، تنها با صدای خود تقوایی که از بلندگو پخش می‌شد: «سینما واقعی‌تر از زندگی است.» صدایی که انگار هنوز دارد نقد می‌کند، هشدار می‌دهد و زندگی می‌بخشد.

ناصر تقوایی، نویسنده و فیلم‌سازی بود که سینما را از دل ادبیات بیرون کشید. از «آرامش در حضور دیگران» تا «ای ایران» و «ناخدا خورشید»، او زبان تازه‌ای به تصویر بخشید؛ سینمایی که ریشه در خاک جنوب داشت اما جهانی می‌دید. آخرین فیلمش «کاغذ بی‌خط» بیست‌و‌چهار سال پیش ساخته شد، اما تأثیرش هنوز زنده است. تقوایی بعد از آن سکوت کرد، نه از کمبود سوژه، بلکه از سر استقلال. خودش گفته بود: «اگر باید برای فیلم اجازه بگیرم، دیگر نمی‌سازم.»

او سینما را برای صداقت می‌خواست، نه شهرت. برای همین هیچ‌وقت به جشنواره‌های خارجی پناه نبرد تا با نام ایران معامله نکند. حتی در خاموشی‌اش، آیین بدرقه‌اش تبدیل به نمادی از عشق به میهن شد. پخش سرود «ای ایران» در تشییعش، وداعی بود میان مردم و مردی که سینما را با تعهد و اصالت معنا کرد.

خالق «دایی‌جان ناپلئون» و «ناخدا خورشید» رفت، اما میراثش، نه در قاب فیلم‌ها، بلکه در حافظه جمعی هنرمندان مانده است؛ کارگردانی که تا آخرین پلان زندگی‌اش، به روایت وفادار ماند.

بهروز شعیبی؛ از مقابل دوربین تا پشت میز دبیری

این روزها کمتر فیلم‌سازی را می‌بینیم که از پشت دوربین به پشت میز مدیریت برود، اما بهروز شعیبی امسال این مسیر را تجربه کرد. بازیگر نقش «سلمان» در «آژانس شیشه‌ای»، حالا در قامت دبیر چهل‌ودومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران و مدیر انجمن سینمای جوانان، در مرکز توجه ایستاده است. هفته گذشته، نشست رسانه‌ای جشنواره با حضور او برگزار شد و فضای متفاوتی داشت؛ صمیمی، صادقانه و البته پر از چالش.

شعیبی با آرامش و حوصله پاسخ خبرنگاران را داد، اما برخی پاسخ‌هایش سوژه شد؛ از جمله وقتی گفت: «برنامه نمایش فیلم‌ها را طوری چیده‌ایم که به ترافیک نخورید!» جمله‌ای که فضای نشست را نرم‌تر کرد اما از ضعف اجرایی احتمالی هم خبر می‌داد. با این‌حال، صداقت و لحن صمیمی‌اش باعث شد خبرنگاران برخلاف معمول، با لطافت بیشتری از او سؤال بپرسند؛ گویی میان مدیر و فیلم‌ساز، هنوز خطی از اعتماد وجود دارد.

مسیر هنری شعیبی پیش از این نیز با موفقیت همراه بوده؛ از «دهلیز» که جای پای او را در سینما محکم کرد، تا «دارکوب» و «سیانور» و «بدون قرار قبلی» که نشان داد درام انسانی را خوب می‌شناسد. حالا او به‌عنوان مدیری از جنس سینماگران، امید تازه‌ای برای نسل فیلم‌سازان جوان به‌وجود آورده است؛ مدیری که نگاهش از قاب تصویر آمده، نه از صندلی سیاست.

بااین‌حال، چالش بزرگ پیش روی اوست؛ برگزاری جشنواره‌ای که عنوان بین‌المللی و اعتبار اسکارکوالیفای دارد، آزمونی برای تثبیت جایگاهش در مقام مدیر فرهنگی است. اگر شعیبی بتواند میان نظم مدیریتی و نگاه هنرمندانه‌اش تعادل برقرار کند، شاید الگوی تازه‌ای در سینمای ایران شکل بگیرد: فیلم‌سازی که نه پشت میز خشک می‌شود و نه پشت دوربین منزوی. او هنوز همان سینماگری است که باور دارد راه گفتگو با مردم، از تصویر می‌گذرد، حتی اگر این بار، صحنه‌اش سالن‌های جشنواره باشد نه صحنه فیلم.

الناز شاکردوست؛ گریمی که گریم نبود!

الناز شاکردوست این روزها دوباره با ویدیوهای بازی‌اش با گریم جدید در فضای مجازی وایرال شد؛ این بار نه فقط به‌خاطر اکران «گوزن‌های اتوبان»، بلکه به‌سبب گریم جنجالی‌اش در فیلم تازه هاتف علیمردانی، «کج‌پیله». تصویری از او با چهره‌ای مردانه در تیزری که به‌سرعت وایرال شد، موجی از واکنش‌ها را به‌دنبال داشت؛ از تحسین شجاعتش تا بحث درباره ممیزی و مرزهای جنسیتی در سینمای ایران.

شاکردوست در «کج‌پیله» دو نقش متفاوت را بازی می‌کند؛ زن و مرد. همین انتخاب، یادآور جسارتی است که او در سال‌های اخیر در نقش‌آفرینی‌هایش نشان داده است. علی‌رغم توضیح تهیه‌کننده درباره تفاوت نسخه نهایی با تیزر، به‌نظر می‌رسد این تصویر دقیقاً همان چیزی بود که فیلم می‌خواست: شکستن عادت تماشا و جذب دوباره مخاطب برای دیدن فیلم در سینماها.

در کنار این، فیلم دیگر او، «گوزن‌های اتوبان»، نیز روی پرده است و اجرای قوی‌اش در نقش «صبا» تحسین بسیاری را برانگیخته. شاکردوست حالا مسیر متفاوتی نسبت به دهه ۸۰ طی می‌کند؛ زمانی که با کمدی‌های عامه‌پسند شناخته می‌شد، اما امروز با آثاری چون «شبی که ماه کامل شد»، «تی‌تی»، «ابلق» و «بی‌بدن»، تبدیل به یکی از بازیگران تراز اول سینمای جدی ایران شده است.

شاکردوست بازیگری است که هم به ریسک علاقه دارد، هم به دیده‌شدن،  اما ترکیب این دو در او تبدیل به امضا شده است. از اکران‌های مردمی که همیشه پرحاشیه‌اند تا انتخاب نقش‌های غیرمتعارف، او می‌داند چگونه میان محبوبیت و جسارت تعادل برقرار کند.

اکنون همه نگاه‌ها به «کج‌پیله» دوخته شده؛ آیا الناز شاکردوست می‌تواند پس از موفقیت‌های درام،  بعد از کمدی «مطرب» در یک کمدی اجتماعی دیگر نیز موفق ظاهر شود؟

سحر دولتشاهی؛ بازگشت باشکوه به صحنه

از آن دست بازیگرانی است که معمولا فعالیت‌هایش زیر ذره‌بین است، به‌خصوص بعد از حضور درخشان و تأثیرگذارش در سریال‌های «قورباغه» و «افعی تهران» که باردیگر او را به قله‌ای از شهرت و محبوبیت رساند و در ادامه با «داریوش» جایگاهش در میان بازیگران موفق شبکه خانگی تثبیت شد.

سحر دولتشاهی اما این روزها نه به‌واسطه حضور در مقابل دوربین که به‌دلیل یک بازگشت باشکوه به صحنه در کانون توجه قرار دارد. او پس از هفت سال دوری از صحنه تئاتر با نمایش «رامسس دوم» به کارگردانی رضا گوران در تئاترشهر روی صحنه رفته است و همین حضور، استقبالی ویژه از این نمایش را هم رقم زده است. «رامسس دوم» نوشته سباستین تیری، کمدی سیاهی است با فضایی پرتعلیق و طنزآلود که مرز میان واقعیت و توهم را به چالش می‌کشد.

دولتشاهی در این نمایش در کنار بازیگرانی همچون علی شادمان و سعید چنگیزیان ایفای نقش می‌کند و بریده ویدئوهای مربوط به پس از اجرای آن‌ها و بازخوردی که از شوروحال مخاطبان دریافت می‌کنند، این هفته در شبکه‌های اجتماعی هم‌رسانی شد و موردتوجه قرار گرفت.

در کنار این تجربه تئاتری، سحر دولتشاهی همین هفته ایفای نقش در فیلم متفاوت سروش صحت را هم به پایان رساند. پایان فیلمبرداری «استخر» گمانه‌ها درباره احتمال رونمایی این فیلم پرستاره در جشنواره فجر پیش رو را قوت بخشیده و باید دید دولتشاهی در ترکیب بازیگران کمدی این فیلم، چه عملکردی خواهد داشت؟

مهدی زمین‌پرداز؛ چالش مرموز بودن!

اولین‌بار در جایگاه یک بازیگر گمنام در مقابل دوربین محمدحسین مهدویان ایفای نقش کرد و با شمایل شهید حسن باقری تصویرش در حافظه‌ها ثبت شد. «آخرین روزهای زمستان» تجربه‌ای متفاوت برای همه عواملش بود و نقطه آغازی برای شهرت مهدی زمین‌پرداز که پس از سال‌ها تجربه تئاتری، حالا ایفاگر نقش یک قهرمان در مقابل دوربین شده بود.

زمین‌پرداز از همراهان مهدویان در تجربه‌های بعدی هم بود و یکی از نقش‌آفرینی‌های شاخص او مربوط به فیلم «لاتاری» بود، فیلمی که او در آن نقش سرکرده یک گروه مخوف قاچاق دختران ایرانی به دبی را ایفا می‌کرد.

اما آنچه در هفته اخیر باردیگر این بازیگر جوان را در کانون توجه قرار داده است، ایفای یک نقش منفی دیگر در سریال تلویزیونی «الگوریتم» است. تازه‌ترین سریال پلیسی تلویزیون که بیژن میرباقری آن را کارگردانی کرده و تا به اینجا و در همین چند قسمت ابتدایی به‌خوبی مورد توجه مخاطبان قرار گرفته است.

زمین‌پرداز در این سریال یکی از مهمترین مهره‌ها در قطب منفی داستان است که حضوری مرموز و کنجکاوی‌برانگیز در روایت دارد و بیراه نیست اگر بخشی از تعلیق و جذابیت داستان سریال را مربوط به کاراکتر و شمایل او بدانیم. باید دید در ادامه داستان او چگونه به دام می‌افتد و تا کجا شاهد ذکاوت و تیزهوشی او در مواجهه با نیروهای پلیس خواهیم بود.

نوشته از وداع با «ناخدا» تا بازگشت «سحر» به صحنه اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

همایون اسعدیان مدیرعامل خانه سینما در ابتدای این مراسم گفت: این حضور برای بدرقه یکی از بزرگان سینمای ایران است. تعظیم می‌کنم به مردی که یک عمر با صداقت و شرافت زندگی کرد. اجازه بدهید ما سکوت کنیم و صدای این صداقت و شرافت را که چند سالی نشنیدیم با هم بشنویم؛ صدای ناصر تقوایی را.

سپس صدای زنده‌یاد تقوایی پخش شد که در بخشی از آن درباره فیلمسازی سخن گفت و تاکید کرد: من دوست دارم فیلمی را که دوست دارم بسازم. اگر نتوانم فیلم بسازم، عکاسی می‌کنم و اگر نتوانم عکاسی کنم به سراغ آموزش می‌روم.

در ادامه نیز صحبت‌های مختلف تقوایی درباره وضعیت سینما، مقوله نظارت، جایگاه روشنفکر در جامعه و وضعیت ادبیات و همچنین سرود ای ایران از فیلم «ای ایران» زنده‌یاد ناصر تقوایی پخش شد.

اجرای موسیقی جنوبی و سنج و دمام نوازی توسط محسن شریفیان و گروهش از دیگر برنامه‌های در نظر گرفته شده برای مراسم وداع با ناصر تقوایی بود و با اجرای این موسیقی پیکر زنده‌یاد تقوایی برای انجام مراسم خاکسپاری مشایعت و از ساختمان شماره ۲ خانه سینما خارج شد. هنرمندان و علاقه‌مندان به این سینماگر تا تقاطع خیابان طالقانی پیکر وی را همراهی کردند.

در این مراسم هنرمندان و مدیرانی چون رائد فریدزاده، رضا کیانیان، آزیتا حاجیان، احمد مسجدجامعی، علیرضا رضاداد، حبیب رضایی، کتایون ریاحی، محمد چرمشیر، بابک احمدی، حمید پورآذری، احمد طالبی‌نژاد، سعید پورصمیمی، پانته‌آ پناهی‌ها، حامد بهداد، محمود پاک‌نیت، علی سرابی، مارال بنی‌آدم، فریدون جیرانی، علی اوجی، لیلی فرهادپور، هوشنگ گلمکانی، دانش اقباشاوی، جهانگیر کوثری، سیروس مقدم، ایرج راد، فریدون عموزاده خلیلی، مسعود فروتن، محمدرضا عرب، مهرزاد دانش، مجید توکلی، مازیار فکری‌ارشاد، مجید برزگر، جواد طوسی، محمد حمیدی‌مقدم، سهیل محمودی، سعید خانی، محمود گبرلو، اتابک نادری، محمد ولی‌زادگان، ستاره اسکندری، مهدی میامی، کوروش سلیمانی، هومن بهمنش، پریزاد سیف، امیر اثباتی، گوهر خیراندیش، علیرضا داودنژاد، منوچهر شاهسواری، علی شمس، سیف‌اله صمدیان، رضا بهبودی، محمدمهدی عسگرپور، ستاره اسکندری، مجتبی میرطهماسب، شهاب حسینی، امین حیایی و … حضور داشتند.

منبع: خبرگزاری مهر

نوشته ناصر تقوایی به سوی خانه ابدی بدرقه شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

ناصر تقوایی نویسنده و فیلمساز سه‌شنبه ۲۲ مهرماه در ۸۴ سالگی به دلیل عوارض ناشی از بیماری و کهولت سن درگذشت.

نوشته اعلام جزییات مراسم تشییع زنده‌یاد ناصر تقوایی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

فیلم سینمایی «ای ایران» به کارگردانی ناصر تقوایی، سه‌شنبه ۲۲ مهرماه ساعت ۱۷ روی آنتن می‌رود.

در خلاصه داستان فیلم آمده است: در بحبوحه‌ی انقلاب گروهبان مکوندی به ماسوله می‌رود و مردم را آزار می‌دهد! او برای آنکه منطقه‌ی تحت نفوذش از شهرهای دیگر کم نیاورد حکومت نظامی اعلام می‌کند. کسبه‌ی بازار، معلم‌ها و دانش‌آموزان مدرسه با او مقابله می‌کنند. هم‌زمان با فرار شاه از کشور به پاسگاه تحت فرماندهی او که جشنی به بهانه‌ی ارتقای درجه‌ی مکوندی در آن برپا است، هجوم می‌برند و بساطش را به‌هم می‌ریزند….

در این فیلم سینمایی اکبر عبدی، حمید جبلی و غلام‌حسین نقشینه نقش‌آفرینی کرده‌اند.

فیلم سینمایی «ناخدا خورشید» به کارگردانی ناصر تقوایی، چهارشنبه ۲۳ مهرماه ساعت ۱۷ پخش خواهد شد.

در خلاصه داستان فیلم آمده است: خواجه ماجد، ناخدا خورشید را لو می‌دهد و بار قاچاق لنج ناخدا به آتش کشیده می‌شود. دلالی به نام فرحان که می‌خواهد چند فراری سیاسی را از مرز آبی عبور دهد وارد بندر می‌شود. او با ناخدا خورشید تماس می‌گیرد. ناخدا که احتمال می‌دهد لنجش را مصادره کنند با فرحان همکاری می‌کند و چند مرد را به آن سوی آب می‌رساند. پس از آن چند تبعیدی نیز از فرحان می‌خواهند که اسباب فرار آنان را فراهم کند. ناخدا این بار نیز با اکراه به این ماجرا کشیده می‌شود. تبعیدی‌ها پیش از فرار خواجه ماجد و مباشرش را می‌کشند و…

داریوش ارجمند، علی نصیریان و سعید پورصمیمی در این فیلم به ایفای نقش پرداخته‌اند.

نوشته یادبود سینمای ناصر تقوایی در شبکه ‌نمایش اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این پیام‌های تسلیت به شرح زیر است:

پیام تسلیت وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی

سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پیامی درگذشت ناصر تقوایی را تسلیت گفت.

متن پیام سیدعباس صالحی به شرح زیر است:

«درگذشت زنده‌یاد ناصر تقوایی، به عنوان چهره‌‌ای ماندگار در تاریخ سینمای ایران، ضایعه‌ای  برای هنر و فرهنگ این مرز و بوم است.

ایشان از نسل هنرمندانی بود که سینما را تنها ابزار روایت نمی‌دانست، بلکه زبان اندیشه و آگاهی می‌دید. ناصر تقوایی با نگاه خاص خود، تصاویر ماندگار فراوانی را در سینمای ایران عزیز به یادگار گذاشت.

آثار استاد تقوایی به یقین بخشی از حافظه‌ جمعی سینمای ایران است و بدون شک این آثار، ایشان را در یاد و خاطره مردمان این سرزمین، از گذشته تا آینده‌ای دور، بزرگ داشته و گرامی خواهد داشت.

اینجانب درگذشت این سینماگر نامور را به همسر گرامی‌ ایشان، خانواده محترم، جامعه سینمایی و دوستداران فرهنگ و هنر تسلیت می‌گویم  و از درگاه خداوند رحمان برای آن فقید سعید، رحمت و آرامش، و برای بازماندگان صبر و سلامت مسئلت دارم.»

پیام تسلیت رئیس سازمان سینمایی

رئیس سازمان سینمایی در پیامی درگذشت فیلمساز مطرح کشورمان ناصر تقوایی را تسلیت گفت.

در پیام رائد فریدزاده آمده است:

«به نام‌خداوند نور و قلم

درگذشت استاد ناصر تقوایی، فیلم‌ساز بزرگ و اندیشمند سینمای ایران، ضایعه‌ای عمیق برای فرهنگ و هنر این سرزمین است. او از نسلی بود که سینما را چونان آیینه‌ای برای بازنمود حقیقت انسان و هستی می‌دید؛ کارگردانی از سرزمین نخل‌ها و گرمای جنوب که میان فکر و کلمه، میان نگاه و معنا، روایت خویش را برمی‌ساخت.

ناصر تقوایی را باید معمار روایت و اندیشه  دانست؛  روایتی از خاک سرزمینی که به آن تعلق و تعشق داشت. هنرمندی که در میان هیاهو و همهمه به لایه‌های عمیق انسان فرو رفت و از دل جزئیات، جهانی از عشق و تنهایی ،رنج و  بردباری  را آفرید. آثار ماندگارش چون «ناخدا خورشید»، «ای ایران» و «کاغذ بی‌خط» و مستندها و فیلم کوتاهی که هر یک بخشی از میراث فرهنگی کشورند و در حافظه تصویری همگان ثبت شده‌اند. ناصر تقوایی استاد تصویر جزئیات بود و نیک می‌دانست که چه خون دلی برای خلق جهان اثر هنری باید خورد.

سینمای ایران با رفتن ناصر تقوایی، یکی از استوانه‌های مستحکم و ریشه‌دار خود را از دست داد؛ استادی که خوب بر کلمه و معنا و نور و تصویر و بیان حقیقت در سکوت واقف بود. از درگاه خداوند متعال برای این استاد فرهیخته آرامش ابدی و برای خانواده گرامی، شاگردان و دوستدارانش صبر و شکیبایی مسئلت دارم.

روحش در آرامش و نامش تا ابد در حافظه سینمای ایران زنده باد.»

پیام تسلیت خانه سینما

خانه سینما در پی درگذشت ناصر تقوایی متنی را به شرح زیر منتشر کرد:

«چراغ‌ها که خاموش می‌شوند، راه چگونه است؟

شاید راه همان باشد که ناصر تقوایی آن را آزمود؛ «سکوت و شرافت»

اما برای ما سکوت او سخن می‌گوید:

از رنج هنرمندی و از رنج هنرمندان

برای ما اما شرافت او معیار است.

باشد که همچنان راوی صادق قصه‌های این سرزمین باشیم.

او خاموش شد اما سخن او، منش او و تا به ابد شرافت هنرمندانه او راهنمای ما خواهد بود.

خانه سینما (جامعه اصناف سینمای ایران) در سوگ بزرگمرد سینما و ادبیات ایران همراه خانواده ارجمند و دوستداران و شاگردان اوست.»

پیام تسلیت مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی

مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی در پیامی ضایعه درگذشت سینماگر اندیشمند، استاد «ناصر تقوایی» را به خانواده سینمای ایران تسلیت گفت.

در متن پیام تسلیت حامد جعفری آمده است:

«درگذشت زنده‌یاد استاد ناصر تقوایی، از سینماگران اندیشمند و مؤلف سینمای ایران، فقدانی سنگین برای هنر و فرهنگ ایران عزیزمان است.

استاد تقوایی نه فقط کارگردانی برجسته، بلکه معمار نگاهی نو در روایت ایرانی بود؛ نگاهی که در آثار درخشان ایشان، معنا و هویتی متفاوت را در سینمای ایران بازتعریف کرد.

بدون تردید، سینمای ایران مدیون نگاه، تلاش و صداقت استاد ناصر تقوایی است؛ فیلمسازی که در آثارش، روح انسانی را در قالب تصویر جاودانه کرده است.

اینجانب به نمایندگی از بنیاد سینمایی فارابی درگذشت این سینماگر برجسته و فرهیخته را به خانواده گرامی ایشان، سینماگران و سینمادوستان و همچنین همه دوستداران فرهنگ و هنر این کشور تسلیت عرض می‌کنم.»

پیام تسلیت مدیرعامل موزه سینما

پیام تسلیت دکتر فاطمه محمدی، مدیرعامل موزه سینمای ایران، در پی درگذشت ناصر تقوایی پیام تسلیتی به شرح زیر منتشر کرد:

«با نهایت تأسف و اندوه، درگذشت استاد  ناصر تقوایی، از بزرگ‌ترین فیلمسازان تاریخ سینمای ایران را تسلیت می‌گویم.

فقدان استاد ناصر تقوایی این سینماگر نابغه که متاسفانه بخشی از عمر ارزشمندش را در بیماری سپری کرد،برای سینمای ایران ضایعه ای جبران ناپذیر است.

اینجانب به نمایندگی از همکارانم در مجموعه موزه سینمای ایران درگذشت استاد ناصر تقوایی را به خانواده بزرگ سینمای ایران تسلیت عرض می کنم.

ما در موزه سینمای ایران پاسدار میراث گرانبهای هستیم که از سینماگرانی چون او به یادگار مانده است.»

پیام تسلیت مرکز گسترش

مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی با انتشار پیامی درگذشت ناصر تقوایی سینماگر و نویسنده نامدار ایرانی را تسلیت گفت.

در این پیام نوشته شده است: «بازگشت همه به سوی خداوند مهربان است. ناصر تقواییِ بزرگ، فیلمساز و نویسنده خلاق دنیای ما را ترک کرد. فقدان او که عمرش را صرف سینما و ادبیات کرد، ضربه‌ای بزرگ برای هنر ایران است. او را با آثار مستند و داستانی درخشان و نگاه منتقدانه و جزئی نگرش به پدیده‌ها به یاد خواهیم آورد. فراموش نمی‌کنیم که مستند «اربعین» او همچنان یکی از زنده‌ترین سندهای تصویری از این آیین است. گزیده‌کاری و حساسیتش در فیلمسازی، کارنامه‌ای خاص از او به یادگار گذاشته که نقاط درخشان و برجسته‌اش فراوان است. تاثیر ناصر تقوایی بر سینماگرانِ پس از او، تمام نشدنی است.

سفر او در سالروز درگذشت دیگر کارگردان صاحب نام سینمای ایران، زنده‌یاد داریوش مهرجویی، اندوهی مضاعف است.

مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، درگذشت این فیلمساز تکرار نشدنی را به خانواده داغدار و محترم تقوایی، همکاران و دوستان و جامعه سینمای ایران تسلیت می‌گوید.»

پیام تسلیت دبیر جشنواره فیلم کوتاه تهران

بهروز شعیبی، مدیرعامل انجمن سینمای جوانان ایران، در پی درگذشت ناصر تقوایی پیام تسلیتی را منتشر کرد.

متن این پیام به شرح زیر است:

«به اعتبار نام و آثار ناصر تقوایی بزرگ باید ایستاد.

او سکاندار سینمای با اصالت و با کیفیت بود.

فیلمسازی  دقیق که به ما آموخت جزییات است که یک اثر را ماندگار می‌کند.

کاش همه از او آموخته باشیم.

سفر به خیر ناخدا»

پیام تسلیت انجمن عکاسان سینمای ایران

انجمن عکاسان سینمای ایران در پی درگذشت استاد ناصر تقوایی پیام تسلیتی به شرح زیر منتشر کرد:

«انجمن عکاسان سینمای ایران درگذشت استاد بی‌بدیل، ناصر تقوایی، صاحب تفکر، خالق «نگارش در قاب»،فیلمساز و هنرمند بزرگ و اثرگذار سینمای ایران را
به جامعه هنری کشور، شاگردان، دوستداران و خانواده ارجمند ایشان تسلیت عرض می‌نماید.

یاد و نام این هنرمند گرانمایه که با اندیشه و نگاه ژرف خود،تصویر را به زبان فلسفه و شعر پیوند زد،جاودانه و الهام‌بخش خواهد ماند.»

نوشته پیام‌های تسلیت در پی درگذشت ناصر تقوایی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مرضیه وفامهر همسر این هنرمند با تایید خبر درگذشت او نوشت: پروازش را به خاطر بسپاریم. او عاشق گیاهان بود، به یادش درخت بکاریم. او عاشق نور بود، شمع خویش را بیافروزیم. او عاشق جامه‌ سپید بود، به یادش سپید بپوشیم. او عاشق ادبیات بود، به یادش بخوانیم. او عاشق سینما بود، به یادش تماشا کنیم. یاد او را با نواختن و شنیدن موسیقی، و تماشای هنرها گرامی بداریم نه غیر از این.

تقوایی فیلمسازی مؤلف، عکاس و نویسنده‌ای با پیوندی عمیق به ادبیات بود که آثار او اگرچه کم‌شمار هستند، اما به دلیل دقت و سبک منحصربه‌فرد، تأثیری ماندگار بر سینمای ایران گذاشته‌اند.

ناصر تقوایی در ۲۲ تیر ۱۳۲۰ در آبادان به دنیا آمد و فعالیت حرفه‌ای خود را از دهه ۱۳۴۰ آغاز کرد.

تسلط عمیق تقوایی بر ادبیات، مهمترین ویژگی آثار اوست. او خود نویسنده است و اقتباس‌های سینمایی‌اش مانند «ناخدا خورشید» از اثر ارنست همینگوی از بهترین‌ها در سینمای ایران محسوب می‌شوند.

آثار تقوایی، از مستندهای اولیه تا فیلم‌های داستانی، ریشه در واقعیت‌های جامعه دارند و با نگاهی دقیق و بی‌پیرایه فضاسازی شده‌اند.

تعداد آثار ساخته‌شده تقوایی در مقایسه با دوران طولانی فعالیتش بسیار محدود است که نشان از کمالگرایی و وسواس هنری او دارد. هرچند که در مواقعی هم رفتارها او را به سمتی کشاند که دیگر نتواند فیلمی بسازد.

«آرامش در حضور دیگران» اولین فیلم بلند تقوایی است که برنده شیر نقره‌ای ونیز شد. تقوایی در این اثر به اقتباس از داستان غلامحسین ساعدی پرداخت.

«صادق کرده» دومین فیلم این هنرمند است که جوایزی هم برای او به همراه داشت.

«نفرین» سومین اثر تقوایی و اقتباس از داستان باتلاق اثر میکا والتاری به حساب می آید.

یکی از مهم ترین فیلم های سینمای ایران؛ «ناخدا خورشید» است که تقوایی در سال ۱۳۶۵ دست به تولید آن زد. این فیلم اقتباس از ارنست همینگوی است که جوایز بسیاری کسب کرد و هم‌اکنون هم جزو بهترین فیلم‌های تاریخ سینما از او یاد می‌شود.

«کاغذ بی‌خط» نیز آخرین فیلم سینمایی تقوایی است که جوایزی جون تندیس بهترین فیلم از جشن خانه سینما را دریافت کرد.

یکی دیگر از آثار مهم تقوایی سریال «دایی جان ناپلئون» است. این مجموعه براساس رمانی از ایرج پزشک‌زاد، از محبوب‌ترین و ماندگارترین تولیدات تاریخ تلویزیون ایران است. تقوایی در این اثر به هجو اشرافیت متظاهر و سنت‌های توخالی می‌پردازد.

تقوایی فعالیت سینمایی را با مستندسازی آغاز کرد و آثار مستند او نیز به اندازه فیلم‌های داستانی اهمیت دارند. «باد جن» و «نخل» دو فیلمی هستند که در کنار مستند «اربعین» یک سه‌گانه ماندگار را تشکیل می‌دهند.

همچنین تقوایی مجموعه داستان کوتاهی به نام «تابستان همان سال» را منتشر کرد که از آثار شاخص ادبیات معاصر محسوب می‌شود. فیلمنامه «کوچک جنگلی» او نیز پس از چهار دهه در سال ۱۴۰۱ به صورت کتاب منتشر شد.

اما متأسفانه بخش عمده‌ای از انرژی خلاقه تقوایی صرف پروژه‌هایی شد که هرگز به سرانجام نرسیدند. سریال «کوچک جنگلی»؛ پس از سال‌ها تحقیق و نگارش، در میانه فیلمبرداری در سال ۱۳۶۱ متوقف شد و کارگردان از پروژه کنار گذاشته شد.

«شوهر آهو خانم» نیز پروژه دیگری بود که ساخت این سریال براساس رمان علی محمد افغانی به دلیل مداخلات غیرمنطقی و سانسورهای بی‌مورد از سوی تلویزیون قبل از انقلاب متوقف ماند.

ناصر تقوایی را باید نماد فیلمسازی متعهد به اصول هنری و در عین حال روشنفکر دانست. او به گفته بهرام بیضایی، هرگز محبوب پول‌سازان نبود و همین امر با کمالگرایی شخصی‌اش، باعث شده آثار کامل‌شده او انگشت‌شمار باشند. با این حال، همین آثار محدود، چه در حوزه سینما و چه در ادبیات، چنان عمق و استحکامی دارند که او را به عنوان یکی از اثرگذارترین چهره‌های فرهنگی معاصر ایران تثبیت کرده‌اند.

نوشته ناصر تقوایی درگذشت/ خداحافظی با خالق «ناخدا خورشید» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نمایش فیلم ساعت ۱۶ چهارشنبه ۸ مردادماه در سالن فردوس خواهد بود و در ساعت ۱۸ پنجمین نشست با حضور داریوش ارجمند، سعید پورصمیمی و هارون یشایایی با اجرای حمیدرضا مدقق برگزار خواهد شد.

این برنامه توسط سازمان سینمایی برگزار می‌شود و از روز شنبه ۱۱ مردادماه اکران همزمان این فیلم‌ها در سینماهای تهران و چندین شهر آغاز می‌شود.

گفتنی است این فیلم‌ها توسط فیلمخانه ملی اصلاح و مرمت شده است و در روزهای گذشته به فیلم‌های «خانه دوست کجاست؟» ساخته عباس کیارستمی، «شیرسنگی» ساخته مسعود جعفری‌جوزانی، «گیلانه» ساخته رخشان بنی‌اعتماد و محسن عبدالوهاب و «سرزمین خورشید» ساخته احمدرضا درویش اختصاص پیدا کرد.

نوشته نمایش «ناخدا خورشید» در روز پنجم «سینمای ایران برای وطن» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

محمدرضا اصلانی فیلمساز برجسته سینمای مستند در ابتدای این نشست گفت: ناصر تقوایی کارگردان شناخته شده‌ای در سینمای ایران است و یکی از مهم‌ترین فیلمسازان نسل ما به شمار می‌رود. او از جمله نخستین افرادی است که در سال ۱۳۴۵ به استخدام تلویزیون ملی درآمد. زمانی که بخش پژوهش در این مجموعه راه اندازی شد و نسل جوان فیلمساز توانستند نخستین آثار خود را مقابل دوربین برده و تجربه کسب کنند. هر یک از آن‌ها به بخشی از این سرزمین رفتند و فیلم‌هایی را درباره زادگاه خود کارگردانی کردند.

در سینمای مستند دهه چهل شاهد سبک‌ها و رویکردهای متنوعی هستیم

اصلانی با اشاره به اینکه تقوایی درباره مراسم زار دو فیلم ساخته است، ادامه داد: او فیلمی به نام «اربعین» را در کارنامه هنری خود دارد که ابتدا قرار بود اثری درباره «عاشورا» کارگردانی کند اما شرایط تولید آن به وجود نیامد و تقوایی با هوشمندی به سراغ ایده ساخت فیلمی درباره اربعین رفت و آن فیلم امروزه یکی از آثار درخشان سینمای مستند ایران است.

اصلانی با بیان اینکه غلامحسین ساعدی، جلال آل احمد و ناصر تقوایی دوستان نزدیکی به شمار می‌رفتند، خاطرنشان کرد: تقوایی در آن زمان با کمک‌های پژوهشی ساعدی موفق به ساخت فیلم «باد جن» شد اما در واقع او از شناخت عمیق‌تری نسبت به ساعدی درباره جنوب کشور برخوردار بود. به خاطر دارم اولین بار ناصر تقوایی را در دفتر پژوهش ملاقات کردم. در آن دیدار فریدون رهنما نیز حضور داشت. در آن دیدار قرار بر این شد  ناصر تقوایی به دلیل شناخت کافی از جنوب کشور، موضوعی را درباره آن منطقه به تصویر بکشد. در آن مقطع هر فرد می‌توانست خود موضوع مورد علاقه‌اش را انتخاب کند و همین مسئله مسیر مناسبی را برای بروز خلاقیت گشود.

در رمان‌های تقوایی نوعی نگاه سینمایی به چشم می‌خورد

وی ادامه داد: در آن زمان دیدگاه، سبک‌ها و رویکردهای مختلفی به وجود آمد و به همین دلیل شاهد یکی از درخشان‌ترین دوران‌های تاریخ سینمای مستند ایران بودیم.

اصلانی خاطرنشان کرد: همان زمان تقوایی یک نویسنده محسوب می‌شد و مجموعه‌ نوول او در همان سال منتشر شده بود. در آن زمان مسیری آغاز شده بود که در پی آن ادبیات مدرن کشور در حال شکل‌گیری بود و مشخصه آن نثر خاص و نگاه به زوایای مختلف جامعه به شمار می‌رفت. تقوایی دوران فعالیت سینمایی خود را از استودیو گلستان آغاز کرد. نکته جالب این است که در رمان‌های تقوایی نوعی نگاه تصویری و سینمایی به چشم می‌خورد، مانند همینگوی که او نیز تاثیراتی را از سینما دریافت کرده بود. در واقع نوعی تصویرگری سینماتوگرافی در نوشته‌های تقوایی به چشم می‌خورد.

اصلانی با بیان اینکه تقوایی در تلویزیون یک کارمند معمولی محسوب نمی‌شد، ادامه داد: او به عنوان یک جوان روشنفکر و چهره وارد این مجموعه شد. در سینمایی که تقوایی و دیگران در آن زمان به وجود آورند، نوعی تصویرگری دراماتیک به چشم می‌خورد. تقوایی در این دو فیلم تنها به موضوع وفادار مانده و آن را بدون هیچ مورد اضافه‌ای به شکلی صریح مطرح می‌کند. با این وجود، او تنها با تکیه بر موضوع باعث خلق یک فضای دراماتیک می‌شود.

تقوایی در مستندهای خود به وجوه داستانی نزدیک نمی‌شود

وی ادامه داد: تقوایی در فیلم‌های مستند خود هیچگاه به وجوه داستانی نزدیک نشده، بلکه به موضوع فیلم به مثابه امر داستانی نگاه می‌کند. تقوایی فضا را به عنوان یک عنصر دراماتیک مطرح می‌کند و این یک ویژگی بسیار مهم در مجموعه مستندهای او به شمار می‌رود.

کارگردان «جام حسنلو» یادآور شد: تقوایی به شکلی بی‌پیرایه نوعی رویکرد و سبقه حماسی را در پیش می‌گیرد و این مسئله حتی درباره فیلم «باد جن» که درباره بیماری ساخته شده است نیز به چشم می‌خورد و این بیماری را به شکلی نوعی از خود بیرون آمدن و استقامت تصویر کرده است. در فیلم بیماران به شکل جنگاورانی با بیماری ترسیم شده‌اند. اگر تقوایی تنها دو فیلم  «باد جن» و «نخل» را ساخته بود، باز هم می‌توانستیم او را فیلمسازی طراز اول به حساب بیاوریم.

اصلانی یاداور شد: کارهای امثال تقوایی بنیانگذار مستندهای دراماتیک در ایران بودند که بعدها گسترش پیدا کرد و به عنوان سبکی ملی مطرح شد.

عکس‌های تقوایی حاوی نوعی بینش شخصی است

اصلانی در ادامه بیان کرد: وجه مشترک افراد روشنفکر جامعه در زمان ساخت این آثار، توجه به طبقه فرودست بود. تقوایی از جمله نویسندگان و عکاسان مهم دوران ما به شمار می‌رود و امیدوارم روزی فرصتی برای نمایش عکس‌های شاخص او نیز به وجود بیاید. تقوایی در این آثار نیز رنجی از رنگ خاکستری را به کار می‌گیرد و عکاس‌های او دارای نوعی بینش شخصی است. در آن هنگام افراد حاضر در شاخه‌های هنری مختلف همگی با یکدیگر آشنایی و همکاری داشته و آثار مختلف در معرض دید بودند و به همین دلیل است که در کنار سبک‌های فیلمسازی، ما شاهد بروز و ظهور سبک در عالم نقاشی نیز هستیم.

اصلانی یادآور شد: این روزها ناصر تقوایی ناخوش احوال است و من بسیار از این موضوع دلگیر هستم. حال بد او ناشی از کهولت سن نیست، بلکه او به دلیل شرایط کاری، روزهای بدی را سپری می‌کند. او دو فیلمنامه که مدت طولانی بر روی آن‌ها کار کرده بود را نتوانست به صورت کامل فیلمبرداری کند و سرمایه گذاران پس از آنکه به نفع شخصی خود رسیدند، او را تنها گذاشتند.

«باد جن» و «نخل» دارای تفاوت‌های اساسی هستند

در ادامه این نشست ارد زند گفت: ناصر تقوایی در ۲۵ سالگی این فیلم را کارگردانی کرده است. در آن زمان جوانانی روشنفکر و تحصیل کرده وارد تلویزیون شدند و نوعی نگاه آزادمنشانه بر روی هر موضوعی اعمال می‌شود. در آن زمان فیلمسازان نوگرا و خلاق توانستند آزادانه موضوع‌های مورد علاقه خود را انتخاب کنند و فیلمسازان سینمای داستانی می‌توانستند فیلم‌های روز سینمای دنیا را تماشا کنند در حالی که چنین امکانی برای سینمای مستند فراهم نبود.

وی ادامه داد: ناصر تقوایی در سفرهای مختلف خود فردی پرشور و خلاق همچون غلامحسین ساعدی را در کنار خود داشت. فیلمبرداری و صدابرداری این فیلم‌ها بسیار بی‌نظیر است چراکه عوامل فنی این آثار در آن زمان افراد برجسته سینمای ایران به شمار می‌رفتند. در آن سال‌ها روشنفکران از عقب ماندگی جامعه ایران رنجور بوده به همین دلیل به دنبال فرصتی برای تغییر شرایط بودند. در فیلم «باد جن» تنها شاهد تصاویری از ویرانی هستیم و این مسئله حاصل نگاه دقیق تقوایی به منطقه است. در هنگام ساخت فیلم پدیده جن گیری موضوعی پنهانی به شمار می‌رفت و کسی اجازه ورود به این مکان‌ها را نداشت.

وی ادامه داد: تقوایی به واسطه اعتبار خانواده خود در منطقه موفق می‌شود تا وارد چنین فضایی شود. به عقیده تقوایی مردم این منطقه افرادی تنگ دست بودند و او بر این موضوع تمرکز می‌کند و از نماهای بسته برای القای معنی استفاده می‌کند. همچنین گفتار متن نیز در تمام مدت همین نگاه را دنبال کرده است.

ارد زند با بیان اینکه بار اصلی در موضوع زار بر دوش سیاهان است، افرود: این مراسم از آفریقا به جنوب کشور وارد شده است. زمانی که این فیلم ساخته شده است، سیاهان ایران افراد عقب مانده‌ای بودند و نوعی برده به حساب می‌آمدند. این فیلم نشان می‌دهد که چگونه یک روشنفکر می‌تواند موضوعی را دستمایه ساخت فیلم قرار دهد که از طرف باقی اعضای جامعه دیده نمی‌شود. فیلم «باد جن» و «نخل» هر دو در جنوب کشور ساخته شده‌اند اما دارای تفاوت‌های اساسی با یکدیگر هستند. فیلم‌های «باد جن»، «نخل» و «اربعین» حکم یک سه گانه را در کارنامه تقوایی دارا هستند و به همین دلیل نیاز است تا این آثار در کنار یکدیگر مورد تحلیل قرار بگیرند.

ارد زند خاطرنشان کرد: فیلم «نخل» تفاوت زیادی با «باد جن» دارد، چراکه سرشار از حس زندگی است و همه در آن مشغول کار، فعالیت و شادی هستند و حتی در پایان نیز نمایی از کاشت نهال وجود دارد و امیدواری در سرتاسر آن قابل مشاهده است. تقوایی در فیلم «اربعین» حامل این مفهوم است که در نهایت آنچه می‌تواند در جامعه تحول و انقلاب ایجاد کند، مذهب شیعه خواهد بود و اندیشه او بعدها جنبه‌ای حقیقی به خود گرفت.

اجرای این برنامه را فخرالدین سیدی مستندساز پیشکسوت بر عهده داشت.

در این برنامه افرادی همچون محمدرضا اصلانی، ارد زند، سعید رشتیان، سعید الهی، پروین ثقه الاسلامی، حبیب رضایی، کیوان کیانی، آرش قاسمی، فخرالدین سیدی و … حضور داشتند.

نوشته مستندهای ناصر تقوایی در موزه سینما نقد و بررسی شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در بیست و دومین نشست شب‌های مستند که روز دوشنبه ۲۸ آبان ساعت ۱۷ برگزار می‌شود، محمدرضا اصلانی؛ پژوهشگر و مستندساز پیشکسوت و ارد زند؛ مستندساز پیشکسوت درباره این آثار صحبت خواهند کرد.

ورود برای عموم علاقه‌مندان سینمای مستند آزاد است.

نوشته نمایش دو مستند از ناصر تقوایی در موزه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

یکم: برای روشن‌تر شدن تاریخچه بحث بیایید ابتدا کمی به عقب برگردیم، به حدود ۴ سال قبل، مهر و ابان و اذر سال ۹۱ و در اوج جنجال‌های فیلم مهم «یک خانواده‌ی محترم»، وقتی در سیر اتفاقات و وقایع آن روزها به یکباره مفهوم «سینمای سفارتی»(واژه‌ای که به نقش پررنگ سفارت‌های غربی در سرمایه‌های خارجی سینمای ایران اشاره داشت) وارد ادبیات سینمایی مملکت شد، خود مبدعان این مفهوم هم شاید گمان نمی‌کردند که موضوع “پول خارجی در سینمای ایران” پاسخ بسیاری از ابهامات اساسی چرخه‌ی معیوب و گاهی عجیب سینمای ایران باشد و پرتاب مفهوم «سینمای سفارتی» به ادبیات سینمایی کشور مساوی باشد با بازشدن در صندوقچه‌ی اسرار هنری شبه‌روشنفکران غرب‌زده‌ی وطنی و فلشی به یکی از اصلی‌ترین مسائل و معضلات هنری مملکت. اما طرح و ردگیری مسئله‌ی سرمایه‌های خارجی سینمای ایران پاسخی برای بسیاری از چراهای سینمای مملکت بود و باید مدتی زمان می‌گذشت و از هیجانات پدیده‌ی «یک خانواده محترم» فاصله می‌گرفتیم تا عمق اهمیت ماجرا خود را نمایان سازد.

حالا، پس از طرح این موضوع، حساب و کتاب‌های مربوط به چرخه‌ی اقتصادی سینمای ایران کمی منطقی‌تر و قابل تحلیل‌تر به نظر می‌رسید و جُز این، طرح بحث سرمایه‌گذاری خارجی حتی توانست بسیاری از سوالات و شبهه‌های محتوایی را هم پاسخ دهد و به تحلیل و تفسیر جریان‌های سینمایی کشور نیز کمک کند.

«سینمای سفارتی» و خاستگاه اقتصادی‌ش در واقع پاسخی به پرسش‌های بی‌جواب سینمای ایران بود. واضح بود که آن مناسبات اقتصادی جهت‌گیری‌های محتوایی مطلوب غرب را هم به سینمای ایران تزریق خواهد کرد و البته این هم واضح بود که شبه‌روشنفکران ظاهرا مستقل ایرانی برای بدست آوردن دلارهای سفارت‌خانه‌های اروپایی تبدیل شده‌اند به «سفارشی‌ساز»‌های اتحادیه اروپا و تنها فرقشان با کسانی که سال‌ها در ایران با برچسب «سفارشی‌ساز» و «فیلمساز نفتی» مورد انتقاد قرار می‌دادند این بود که این‌ها متصل به پول نفت جمهوری اسلامی بودند و آن‌ها روزی‌خوران سفره‌ی مالیات‌دهندگان اروپائی.

دوم: آن روزها البته شبه‌روشنفکران با آنکه از اصل ماجرا خبر داشتند، سعی می‌کردند «هنر سفارتی» را جعلی ژورنالیستی از سوی رسانه‌های طرف مقابل جا بزنند که تنها به کار سیاست‌بازی می‌اید و بس. به همین خاطر هم هیچگاه خط‌دهی محتوایی از سوی سرمایه‌گذار و سفارش‌دهنده و تهیه‌کننده خارجی را نپذیرفتند، بی‌اطلاع از اینکه بزرگان خودشان سال‌ها قبل از تولید و جنجالی شدن آثاری مثل «یک خانواده محترم» به این موضوع اعتراف و حتی به آن انتقاد کرده‌اند.

ناصر تقوایی پس از ساخت آخرین فیلمش؛ «کاغذ بی‌خط» در ابتدای دهه هشتاد در مصاحبه‌ای می‌گوید: «سرمایه‌ی اغلب فیلم‌های فرهنگی ما، توسط خارجی‌ها تامین می‌شود. این از یک طرف ضایعه‌ی بزرگی است برای سینمای ایران چون باورها و چیزهای دیگری به فیلم‌سازان ما تزریق می‌شود، ولی از طرف دیگر اگر آن‌ها سرمایه ندهند همین فیلم‌های معدود هم تولید نمی‌شوند. اما تکلیف فردای ما چه می‌شود؟» (به روایت ناصر تقوایی، گفتگوی احمد طالبی نژاد و ناصر تقوایی)

سوم: سوال مهمی است؛ “تکلیف فردای ما چه می‌شود؟” خب، فردایی که تقوایی منتظرش بود امروز رسیده است و حالا مهمترین چالش، مناقشه و معضل سینمای ایران همین اثاری‌اند که سرمایه‌شان توسط خارجی‌ها تامین شده است. از قضا بحث هم در مورد چیزی است که تقوایی به صراحت به آن اذعان می‌کند و باقی روشنفکران حاضر به پذیرش آن نیستند؛ جهتگیری محتوایی مطلوب سرمایه‌گذار: «این ضایعه‌ی بزرگی است برای سینمای ایران چون باورها و چیزهای دیگری به فیلم‌سازان ما تزریق می‌شود.» (به روایت ناصر تقوایی)

برگردیم به موضوع ابتدای مطلب. به دو بحث اصلی این روزهای سینمای ایران یعنی «دونده زمین» کمال تبریزی و «فروشنده» اصغر فرهادی. تبریزی با سرمایه‌ی ژاپن فیلمی ساخته که در آن یک ژاپنی منجی ایرانیانی‌ست که زندگی را فراموش کرده‌اند. مردگانی متحرک‌اند. خندیدن را بلد نیستند و در تلویزیون برفک می‌بینند. ادعای فیلمساز اما در کمال تعجب نقد دولت احمدی‌نژاد است، یعنی منِ مخاطب باید بپذیرم سرمایه‌گذار ژاپنی حاضرشده پول ساخت دغدغه‌های سیاسی شخصی فیلمساز ایرانی را پرداخت کند! ولی حاصل کار فیلمی از آب درآمده که اساسا ربطی به سیاست ندارد و علیه مردم است، علیه همه مردم(با تعمیم). خب حالا نام چنین فیلم‌سازی را که حاضر است با دریافت اندکی سرمایه تصویری انقدر عقب‌مانده از مردمش به نمایش بگذارد چه باید گذاشت؟

اما اصغر فرهادی هم که پیش از این بخشی از سرمایه فیلم فرانسوی‌ش را به دلیل «تلاش برای ترویج فرهنگ اروپایی» از اتحادیه اروپا گرفت و فیلمی با نگاه فرانسوی به مسئله مهاجرت و مهاجران (مهاجران یکی از مسائل اجتماعی اصلی فرانسه هستند) ساخت، این‌بار با سرمایه‌گذاری خواهر امیر قطر فیلمی ظاهرا علیه خشونت ساخته، به گفته‌ی خودش خشونتی که باعث پدید آمدن معضلاتی مثل داعش و گروه‌های تندرو می‌شود. فیلم فرهادی را البته قبل از هرگونه قضاوتی باید دید، اما همین جالب نیست که نزدیک‌ترین موسسه فیلمسازی به حکومت قطر که یکی از بزرگترین حامیان داعش است بر فیلمی سرمایه‌گذاری کرده است علیه خشونت آنهم در ایران؟

به خاطر می‌آورم چند سال قبل محمود عزیزی برای ساخت فیلمش به طعنه گفته بود؛ «فعلا که منابع مالی در اختیار نیست و البته تهیه‌کنندگان هم برای سرمایه‌گذاری و همکاری در هر پروژه‌ای به تضمین احتیاج دارند. شاید باید امیدوار به پیدا کردن یک سرمایه گذار عرب باشم تا پولی برای ساخت فیلمم در اختیار ما گذارد.» و حالا معتبرترین کارگردان ایرانی- به ادعای طرفدارانش- فیلمساز همین اعراب شده است.

چهارم: “پول خارجی در سینمای ایران” نخ تسبیح و پیونددهنده‌ی بسیاری از بحث‌ها و جدل‌ها و کمکش‌های این روزهای سینمای ایران است که بسیاری از موضوعات را می‌توان با آن تحلیل کرد، از جمله پدیده “سینمای جشنواره‌ای” را که ظاهرا موضوعی قدیمی است، اما از همین منظر به سادگی قابل ارزیابی‌ست. جالب نیست که سرمایه‌ی ۹ فیلم از ده فیلم ایرانی حاضر در بخش اصلی کن در ادوار این جشنواره با سرمایه‌ای اروپایی- ۸ فیلم با سرمایه فرانسوی- ساخته شده‌اند؟ و باز جالب نیست که «جدایی نادر از سیمین» به عنوان تنها فیلم ایرانی که در محافل آمریکایی بسیار دیده شد با کمک مالی “انجمن فیلم آمریکا” ساخته شده است؟

از این منظر بحث جشنواره‌های خارجی به موضوع افتخار ایرانیان از این جوایز هم گره خواهد خورد. ورزشکاری را تصور کنید که در اوج دوران بلوغ ورزشی‌اش با دریافت مبلغی با پیراهن کشوری دیگر و برای اهداف جایی جز وطن خودش در مسابقات بین‌المللی شرکت کند و افتخار کسب کند، آیا در این حالت ما از قهرمان شدن یک ایرانی احساس افتخار خواهیم کرد؟

سینمای جشنواره‌ای، فیلم‌های زیرزمینی، جریان فیلم‌های مشابه هم با مضامین سیاسی و اجتماعی و …. بسیاری از مسائل سینمای ایران از منظر “سرمایه‌گذاری خارجی” به هم مرتبط‌اند و فیلم وطن‌فروشی که باعث ایجاد جنجال‌های اخیر به بهانه برنامه هفت شده تنها یکی از خروجی‌های این جریان است. این موضوعی است که تا امروز کمتر به آن پرداخته شده و از این به بعد باید بیشتر در مورد آن صحبت کرد.

نوشته افتخارِ قهرمانی با لباس تیم رقیب!/ چند روایت معتبر درباره ناصر تقوایی، «دونده زمین»، «فروشنده»، مسئله پول خارجی و «هفت»! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این کارگردان همچنین فیلم «دایره مینا» را براساس داستان «آشغالدونی» غلامحسین ساعدی ساخته و «درخت گلابی» او نیز اقتباسی از کتاب «جای دیگر» گلی ترقی است.

مهرجویی مانند بسیاری از فیلمسازان دیگر به سراغ هوشنگ مرادی کرمانی هم رفته و فیلم «مهمان مامان» را براساس اقتباسی از یکی از داستان‌های او ساخته است.

دو فیلم «پری» و «سارا» این کارگردان، اقتباسی از آثار نویسندگان خارجی است که به ترتیب داستان‌هایی از سالینجر و هنریک ایبسن را دستمایه اصلی فیلمنامه‌اش قرار داده است.

همچنین بنابر اعلام این کارگردان ایده «هامون» را نیز از «بوف کور» صادق هدایت الگو گرفته است.

مسعود کیمیایی هم در دو فیلم «داش آکل» و «خاک» به سراغ اقتباس رفته است. این فیلمساز «داش آکل» را براساس کتاب «سه قطره خون» صادق هدایت به تصویر کشیده و «خاک» را نیز براساس داستان «آوسنه باباسبحان» محمود دولت‌آبادی ساخته است.

این کارگردان برای فیلم «غزل» هم به سراغ داستان کوتاهی از بوخس با عنوان «مزاحم» رفته است.

ناصر تقوایی دیگر فیلمساز باسابقه سینما «ناخدا خورشید» را براساس برداشتی آزاد از داستان «داشتن و نداشتن» ارنست همینگوی ساخته است و مجموعه «دایی‌جان ناپلئون» این کارگردان هم براساس کتاب طنزی از ایرج پزشک‌زاد مقابل دوربین رفته است.

بهروز افخمی فیلم «گاوخونی» را براساس رمان کوتاهی از جعفر مدرس‌صادقی ساخته است و «آذر، شهدخت، پرویز و دیگران» را هم براساس کتابی با همین نام نوشته همسرش مرجان شیرمحمدی به فیلمنامه تبدیل کرده است.

زنده‌یاد علی حاتمی، تهمینه میلانی، کیانوش عیاری، کیومرث پوراحمد، ابراهیم فروزش، داود میرباقری، بهرام توکلی، امیر نادری، فرزاد موتمن، حسن هدایت، مرضیه برومند، علی مصفا و نرگس آبیار هم فیلمسازان دیگری هستند که در آثارشان به سراغ اقتباس رفته‌اند.

علی حاتمی «حسن کچل» را براساس داستانی از «هفت پیکر» نظامی نوشته است، علی مصفا اولین ساخته سینمایی‌اش با عنوان «پله آخر» فیلمنامه اقتباسی از جیم جویس دارد، میلانی «سوپراستار» را براساس رمانی از هرمان هسه به تصویر کشیده، عیاری و پوراحمد در فیلم‌های «دو نیمه سیب» و «خواهران غریب» سراغ کتاب اریش کستنر رفته‌اند، موتمن «شب‌های روشن» را براساس داستان کوتاهی از داستایوفسکی نوشته، بهرام توکلی هم «باغ وحش شیشه‌ای» تنسی ویلیامز را تبدیل به فیلم «اینجا بدون من» کرده و امیر نادری هم برای «تنگسیر» به سراغ رمانی از صادق چوبک رفته است.

مرضیه برومند «مربای شیرین»، ابراهیم فروزش «خمره»، محمدعلی طالبی «چکمه» و کیومرث پوراحمد «قصه‌های مجید» را براساس آثار هوشنگ مرادی کرمانی ساخته‌اند.

داود میرباقری «ساحره» و حسن هدایت هم «گرداب» را براساس نوشته‌هایی از صادق هدایت مقابل دوربین برده‌اند.

نرگس آبیار هم از جمله کارگردان‌هایی است که فیلم سینمایی‌اش با عنوان «شیار ۱۴۳» را براساس کتابی با همین نام نوشته خودش ساخته است.

ساخت فیلم براساس داستان و آثار مکتوب در مقطعی مورد توجه مسئولان سینمایی نیز قرار گرفت به طوری که یکی از سیمرغ‌های جشنواره فیلم فجر را به فیلمنامه‌های اقتباسی اختصاص دادند که در چند دوره اهدا شد.

منبع: ایسنا

نوشته کدام فیلمسازان ایرانی به سراغ اقتباس رفته‌اند؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مجید مجیدی و ناصر تقوایی دو داوری هستند که به نمایندگی از سینمای ایران در این هیئت حضور دارند و زینب آتاکان، خوزه لوئیس گوئرین، ایوو فلت، ژوانگ ‌‌ژوانگ تیان چهار داور غیرایرانی این هیئت شش نفره هستند که قرار است فیلم‌های بخش مسابقه سینمای سعادت سی و چهارمین جشنواره جهانی فیلم فجر شدند.

میرکریمی در ادامه داد، با اشاره به بخشی از برنامه‌های این دوره از جشنواره فجر افزود: برای دانشکده سینما و تئاتر به بهانه جشنواره فیلم فجر ۱۰۰ میلیون هزینه می‌شود و این برای دانشکده می‌ماند همچنین حدود ۵۰۰ نفر از رسانه‌ها برای حضور در جشنواره جهانی فیلم فجر ثبت نام کرده‌اند.

وی در پایان خاطر نشان کرد: مخاطب ما اگر صبح تا شب در کاخ جشنواره ما باشد، یک سوم فیلم‌ها را می‌توانند ببینند، تعداد فیلم‌ها و برنامه‌های این دوره فراوان است.

نوشته مجیدی و تقوایی داوران جشنواره جهانی فیلم فجر شدند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.