امنیت در هیچ کشوری خودبه‌خود ایجاد نمی‌شود و هر کشوری نهادها و نیروهایی برای ایجاد امنیت دارد. طبعاً ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست چراکه بار اصلی تمام اتفاقات در کشور بر دوش نیروی انتظامی است، از مشکلات اقتصادی که باعث افزایش سرقت می‌شود تا آمار بالای نزاع و درگیری همه و همه تحت پوشش و پیگرد نیروی انتظامی قرار دارد.

اما جدای از همدلی میان پلیس و مردم در سطح جامعه، نهادهای مهم دیگری نیز هستند که باید برای ترویج احساس امنیت و آرامش توسط پلیس در نگاه مردم فعالیت صحیح داشته باشند. ازاین‌رو جامعه هنری نیز مانند هر نهاد دیگری رسالتی در این ماجرا دارد که با تولید و تهیه فیلم‌ها و سریال‌ها، تصویر و چهره‌ای مقتدر و درعین‌حال رئوف از پلیس را نمایش می‌دهد، آثاری که می‌تواند از دل پرونده‌های واقعی بیرون آید تا درام را در قصه بیشتر کند.

*رغبت مخاطب برای تماشای آثار پلیسی

ژانر پلیسی بدون شک یکی از محبوب‌ترین ژانرهای سینمایی و تلویزیونی است که در همه جای دنیا طرفداران زیادی دارد. روحیه ماجراجویانه ایرانی‌ها نیز باعث شده این ژانر مخاطبان پر و پا قرصی داشته باشد که به تولید و پخش آثار پلیسی رغبت نشان می‌دهند و آن را به دلیل لایه‌های معمایی که دارد دنبال می‌کنند. این علاقه باعث شده تا بیشتر کارگردانان مطرح در این حوزه فیلم و سریال تولید کنند و نامشان در لیست کارگردانان سریال‌های پلیسی ثبت شود.

باید این نکته را در نظر بگیریم که کار در مجموعه‌های پلیسی دو جنبه دارد. اول اینکه نیروی انتظامی تصویر یک پلیس ایده آل را می‌بیند و سعی می‌کند خود را به او نزدیک کند، از طرفی دیگر به مخاطبان نشان می‌دهد که یک پلیس واجد شرایط چه رفتار، گفتار و منشی باید داشته باشد.

در دهه‌های اخیر، تلویزیون، سینما و نیروی انتظامی ارتباط قابل قبولی با یکدیگر داشته‌اند و با حمایت پلیس فیلم‌ها و سریال‌های زیادی تولید شده است. از سریال «هشدارهای پلیس» و «آینه عبرت» گرفته تا «نوار زرد» و «پوست شیر» که اخیراً به عنوان برترین سریال پلیسی از سوی مخاطبان انتخاب شد.

*نیاز تلویزیون به تولید آثاری در ژانر پلیسی-معمایی

نمی‌توان از ژانر پلیسی صحبت کرد اما به محدودیت‌های آن اشاره نکرد. گرچه کارگردانان زیادی بودند (از جمله مهدی فخیم زاده) که بخشی از محدودیت‌ها را شکستند اما به طور کلی امکانات و تجهیزات حرفه‌ای که فیلم‌سازان ما در اختیار دارند با آنچه در واقعیت هست، فاصله زیادی دارد. از این رو برخی از کارگردانان در خلق آثارشان موفق بوده‌اند و برخی دیگر نه تنها نتوانستند کاری مخاطب پسند ارائه دهند بلکه کیفیت آثارشان از چند اثر قابل قبول در این عرصه نیز پایین‌تر آمد.

اما واقعیت این است که تلویزیون نیاز به تولید آثار پلیسی دارد که آگاهی دهنده باشند و بتوانند مخاطب را از تبعات جرائم و اتفاقات دستگاه قضایی مطلع کنند. در نتیجه اثری که تولید می‌شود باید قصه را به‌گونه‌ای روایت کند که با یک نتیجه‌گیری درست به اتمام برسد.

از سوی دیگر روایت داستان باید قابلیت این را داشته باشد که مخاطب بتواند با پلیس در آن همذات پنداری کند. نباید پلیس را غیرواقعی و سفارشی نشان داد. باید فیلم‌سازان با گرفتن مشاوره و اهمیت دادن به این جایگاه مهم، فیلم را پیش ببرند تا همه‌چیز بر مبنای واقعیت‌ اتفاق بیافتد. در واقع باید آگاهی‌ها ارتقاء پیدا کند تا یک پلیس قهرمان در فیلم به تصویر کشیده شود.

اکنون به مناسبت گرامیداشت نیروی انتظامی و روز پلیس، نگاهی به ۵ سریال مهم در تاریخ سریال‌های مهم پلیسی می‌اندازیم که موفق و ماندگار بوده‌اند.

*شهاب حسینی؛ «پلیس جوانِ» سیروس مقدم

مجموعه تلویزیونی «پلیس جوان» در سال ۱۳۸۰ به کارگردانی سیروس مقدم تولید شد. «پلیس جوان» بعد از چند سال خالی بودن آنتن شبکه‌های تلویزیون از سریال پلیسی، بار دیگر جای این ژانر را در تلویزیون باز کرد.

«پلیس جوان» با بازی شهاب حسینی که آن زمان یک بازیگر تازه‌کار محسوب می‌شد، روایت هم‌زمان چند قصه بود که به سبب تازگی در روایت داستان در زمره سریال‌های پلیسی موفق در تلویزیون قرار گرفت. البته جدای از قصه، کارگردانی و بازی بازیگران، می‌توان موسیقی تیتراژ پایانی این سریال که ساخته کارن همایون‌فر بود را از ویژگی‌هایی دانست که این سریال را به یادماندنی کرد.

داستان این سریال درباره یونس؛ پلیس جوانی بود که پدرش در مقام قاضی دادگستری سال‌ها پیش به شکل مشکوکی به قتل رسیده و او به توصیه‌های مادرش برای کشف راز قتل پدر وارد دانشکده پلیس شده بود. این ستوان آگاهی در خلال جست‌وجوی راز قتل پدر هر قسمت ماجراهای تازه‌ای برای تماشاگران روایت می‌کرد. فارغ از شهاب حسینی، یکی دیگر از نقش‌های به یادماندنی این سریال را مریلا زارعی بازی کرد، او در این مجموعه نقش یک خبرنگار را داشت که پا به پای یونس وارد ماجراجویی‌ها می‌شد.

*رویا نونهالی؛ در «خواب و بیدارِ» مهدی فخیم زاده

سریال «خواب و بیدار» یکی از ساخته‌های مهدی فخیم زاده در ژانر پلیسی است. «خواب و بیدار» در سال ۱۳۸۱ ساخته شد، سریالی که بعد از «پلیس جوان» حالا راه را برای خیلی از ناگفته‌های نیروی انتظامی باز کرد. این سریال یکی از متفاوت‌ترین سریال‌های پلیسی دهه ۸۰ بود که روی آنتن سیما رفت.

گرچه این «خواب و بیدار» در زمان پخش به خاطر محبوب شدن یکی از بازیگران نقش منفی‌اش به نام «ناتاشا» که با بازی رویا نونهالی بود، معروف شد؛ اما نمی‌توان از تأثیرگذاری داستان آن گذشت. مهدی فخیم زاده «خواب و بیدار» را بعد از چند مجموعه تاریخی مقابل دوربین برد، سریالی که هم ماجراجویانه بود، هم تقابل نیروی انتظامی با خلاف‌کاران را به خوبی نمایش می‌داد و هم از صحنه‌های اکشن بهره برده بود.

یکی دیگر از عوامل مورد توجه قرار گرفتن این سریال حضور زنان در نقش‌های مختلف بود. فخیم زاده در این سریال علاوه بر استفاده از چند بازیگر به عنوان پلیس‌های قصه، نقش اصلی و خلاف‌کار قصه را به یک زن سپرد، کاری که شاید در آن دوران ساختارشکنی محسوب می‌شد. همه این عوامل دست به دست هم داد تا بعد از چند سال بی‌رونقی تلویزیون در پخش یک سریال پلیسی خوب این اثر مهدی فخیم زاده لقب یکی از محبوب‌ترین مجموعه‌های پلیسی را به خود اختصاص دهد. رویا نونهالی، مهدی فخیم زاده، دانیال حکیمی، لادن طباطبائی، لیلا برخورداری و … از بازیگران این سریال بودند.

*«تب سرد» یک نقشه‌ی ساختگی

دهه ۸۰، دهه تولید سریال‌های پلیسی بود. تقریباً از سال ۸۰ هر سال یک سریال پلیسی ساخته می‌شد که هر هفته روی آنتن سیما می‌رفت. سریال «تب سرد» به کارگردانی علیرضا افخمی در سال ۱۳۸۲ تولید شد. حالا دیگر پس از سریال‌هایی چون «پلیس جوان» و «خواب و بیدار» کار فیلم‌سازان سخت بود تا بخواهند یک سریال تأثیرگذار در این ژانر تولید کنند. اما «تب سرد» هم به دلیل سوژه جدیدی که در آن زمان داشت و البته حضور بازیگرانش و یک شهاب حسینی متفاوت، توانست جایگاه خود را در میان مخاطبان باز کند. به نوعی این سریال نیز جزو سریال‌های پلیسی محسوب می‌شد که تعداد مخاطبان بالایی را به دست آورده بود.

«تب سرد» قصه کاراکتری با نام شهاب کیانفر بود که کارخانه‌اش در شرف ورشکستگی قرار داشت؛ با این حال تلاش می‌کرد تا با رقابت با پدر همسرش، زندگی پر تجملی را برای همسرش فراهم کند و با قرض و نزول کردن پول، کارخانه‌اش را نجات دهد. با وخیم‌تر شدن اوضاع مالی شهاب، او تصمیم می‌گیرد تا با طرح یک نقشه ساختگی و کمک گرفتن از همسر شخصی که پرستاری فرزندش را به عهده داشت و به تازگی از زندان آزاد شده بود، مشکلاتش را حل کند. شهاب حسینی، کامبیز دیرباز، شهاب حسینی سه بازیگر اصلی این سریال بودند.

*«نوار زرد» و حل معماها توسط سرگرد کیهان

سال ۱۳۹۶، پوریا آذربایجانی یک سریال پلیسی ساخت با عنوان «نوار زرد» که امیر آقایی در آن نقش یک پلیس موفق را ایفا می‌کرد. «نوار زرد» روایت گاه و بیگاه‌های زندگی شهری و مواجهه با آدم‌هایی بود که در دل حادثه بودند. گاه این حادثه را ایجاد می‌کردند و گاه خودشان در دل آن قرار داشتند. این سریال به بهانه هفته ناجا ساخته و پخش شد که به قلم کریم لک زاده و تهیه‌کنندگی محمدرضا شفیعی بود.

«نوار زرد» داستان یک سرگرد آگاهی به نام کاوه کیهان بود که گره پرونده‌های جنایی را باز می‌کرد و در این میان به پرونده‌ای برمی‌خورد که کشف واقعیت پای زندگی شخصی‌اش را به میان می‌کشید. این واقعیت به سال‌ها پیش برمی‌گشت، زمانی که در بم خدمت می‌کرد و زلزله بم رخ داد.

علاوه بر امیر آقایی، بهاره کیان افشار، زنده‌یاد سیروس گرجستانی، قاسم زارع و کمند امیرسلیمانی در فصل اول سریال «نوار زرد» ایفا نقش کردند.

اما چهار سال پس از فصل ابتدایی این سریال، سروش محمدزاده سری دوم آن را با بازیگران متفاوت ساخت. «نوار زرد ۲» این بار با نقش‌آفرینی بانیپال شومون در نقش سرگرد کاوه کیهان ساخته شد.

*«پوست شیر» و استقبال مخاطب از پلیسِ مقتدر

بعد از گذشت بیست سال از بازی شهاب حسینی در «پلیس جوان»، این بازیگر بار دیگر در قامت یک پلیس قهرمان در سریال پرطرفدار «پوست شیر» ظاهر شد. محب مشکات؛ پلیس مقتدر اما زخم‌خورده داستان «پوست شیر» ارتباط عمیقی با مخاطبان برقرار کرد. وجه درد کشیده‌ی این کاراکتر و انرژی که برای پیدا کردن مظنون‌های سریال می‌گذاشت از او یک پلیس مقتدر، دلسوز و متعهد به کار ساخت. دقیقاً همان چیزی که از یک پلیس می‌توان توقع داشت در شخصیت این کاراکتر جای گرفته بود.

اما سریال «پوست شیر» به کارگردانی جمشید محمودی این بار در شبکه نمایش خانگی غوغا به پا کرد. سریالی که نقطه قوت اصلی آن حضور بازیگران قدرتمند و باورپذیری بود که به درستی در جایگاه خود قرار گرفته بودند. از طرفی نوع روایت، پیچ و خم های داستان و طرح معماهایی که هر هفته باعث کشش، تعلیق و گره‌های روایی برای مخاطب می‌شد، این سریال را به یکی از بهترین‌های این ژانر البته در نمایش خانگی تبدیل کرد.

*در آخر…

در کشور ما تولید اثری قابل قبول در ژانر پلیسی، معمایی و یا جنایی و جاسوسی می‌تواند یکی از ژانرهای پر چالش باشد. اغلب آثار در این زمینه نتوانسته‌اند آن‌طور که بایدوشاید ادای دینی به نیروی انتظامی کنند. برخی از آن‌ها در پخش شکست خورده‌اند و مخاطب نتوانسته با آن‌ها ارتباط مناسبی بگیرد. قهرمان‌پروری شخصیت پلیس در چنین آثاری بازی روی لبه تیغ است؛ چراکه اگر ذره‌ای اشتباه در شخصیت پلیس ایجاد شود می‌تواند باورهای یک جامعه را به کل تغییر دهد. ازاین‌رو شاید تعداد آثار در این ژانر که توانسته‌اند در دل مخاطب جا باز کنند به تعداد انگشتان دست هم نرسد اما آنچه اهمیت دارد همکاری زین پس فیلم‌سازان با نیروی انتظامی است که می‌تواند منجر به تولید آثاری فاخر و قابل‌اعتنایی در این زمینه شود.

نوشته وقتی «پلیسِ جوان» پوست می‌اندازد! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سریال «پوست شیر» به کارگردانی جمشید محمودی و تهیه‌کنندگی نوید محمودی براساس رای کاربران سایت سینمایی «IMDB» توانست نمره خوب ۸.۴ به دست بیاورد تا به این ترتیب عنوان محبوب‌ترین سریال ایرانی را از آن خودش کند.

این سریال در سه فصل هشت قسمتی پخش شد و توانست مخاطبان زیادی را جذب کند. همچنین منتقدان و کارشناسان حوزه‌های مختلف نیز به تحلیل این اثر پرداخته و آن را از موفق‌‌ترین سریال‌های سال‌های اخیر دانسته‌اند.

«پوست شیر» اولین تجربه برادران محمودی در شبکه نمایش خانگی بود. فیلمنامه این سریال را جمشید محمودی به همراه رضا بهاروند نوشته‌اند که در نگارش اسپین‌آف هم محمودی و بهاروند همکار خواهند بود.

جزئیات بیشتر درباره اسپین‌آف «پوست شیر» متعاقباً اطلاع رسانی خواهد شد.

هادی حجازی‌فر، پانته‌آ بهرام، مهرداد صدیقیان، علیرضا کمالی، پردیس احمدیه، ژیلا شاهی مجتبی پیرزاده و شهاب حسینی از جمله بازیگران «پوست شیر» بودند.

اسپین‌آف به روایتی گفته می‌شود که بر اساس داستان یا مفهوم یک اثر دیگر باشد. اسپین‌آف ممکن است جزئیات بیشتری از آن را روایت کند و یا روایتگر داستان متفاوتی باشد. اسپین‌آف‌ها معمولاً بر اساس کارهای بسیار موفق ساخته می‌شوند و گاه بر اساس شخصیت‌های فرعی آن داستان هستند.

نوشته اسپین‌آف «پوست شیر» ساخته می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نوشته آخرین اثر سازندگان «پوست شیر» آماده اکران شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نوشته کاش شهاب حسینی تو آگاهی شاپور کار می‌کرد! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

همچنین با توجه به حضور بدون حجاب یکی از بازیگران زن و عدم اقدام درست و به موقع مدیریت سینما در کنترل برنامه و عدم هدایت فرد متخلف و قانون‌شکن به بیرون از فضای سینما، مدیر آن به‌علت ضعف مدیریت از سمت خود برکنار شد.

لازم به ذکر است تخلفات سینمای لوتوس نیز در دست بررسی است که به‌زودی درباره آن تصمیم گیری خواهد شود.

ایل بیگی ضمن انتقاد از بازیگران و عواملی که سرمایه‌ سرمایه گذاران در عرصه‌ سینما را به خطر می‌اندازند تصریح کرد: رعایت قوانین و مقررات رسمی اعلام شده الزامی ست؛ مضافا، اینکه مسئولیت تبعات رفتارهای قانون شکنانه عوامل و بازیگران نیز بر عهده‌ خود آن‌ها خواهد بود.

نوشته حواشی «پوست شیر» کار دست لوتوس داد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

کمی بیشتر که نگاه کردم، به روزهای قبل از شروع کرونا رسیدم، روزهایی که حال و هوای سینماها تا این اندازه بی‌رمق نبود. روزهایی که مردم با سینما قهر نبودند. روزهایی که اکران‌های مردمی فیلم‌ها با حضور عوامل و چهره‌های پرطرفدار فیلم برگزار می‌شد. روزهایی که خیلی هم دور نیستند…

«پوست شیر»؛ سریالی که به‌عنوان پربیننده‌ترین سریال در نمایش خانگی مطرح شد و به‌اندازه‌ای ماجراجویانه و معمایی بود که هر هفته با اماواگرهای مخاطب روبه‌رو می‌شد.

طی مدت پخش، کشش، تعلیق و گره‌های روایی در سریال توانست مخاطب را هر هفته با خود همراه کند، مخاطبی که هر چهارشنبه رأس ساعت هشت صبح انتظار پخش قسمت جدید را می‌کشید تا بتواند جوابی برای سؤال‌هایش پیدا کند. تصویر کردن پلیس مقتدر در مقابل جرائم رخ‌داده، شخصیت‌پردازی‌های صحیح و از همه مهم‌تر رفاقت بی‌چون‌وچرای رضا پروانه‌ی داستان مخاطب را درگیر کرد.

نویسنده در این سریال نبض مخاطب را در دست گرفت و کارگردان آن را با خود برد، سکانس‌هایی که نفس بیننده را حبس می‌کرد با بازی کاراکترها موزون بود. برگ برنده «پوست شیر» جدای از بازی بازیگران محبوبش، مخفی‌کردن اطلاعات از تماشاگر و اندک سرنخ‌هایی بود که به او می‌داد. حالا این سریال از ایستگاه پایانی خود هم پیاده شده و باید دید آیا بعدازآن سریال دیگری با این مختصات را خواهیم داشت یا خیر.

* در آخرین اکران «پوست شیر» چه گذشت؟

شب گذشته، اکران آخرین قسمت از سریال پرطرفدار «پوست شیر» با حضور عوامل و بازیگران آن در پردیس سینمایی لوتوس مال برگزار شد.

جمشید محمودی (کارگردان)، نوید محمودی (تهیه‌کننده)، هادی حجازی‌فر (بازیگر نقش نعیم)، پانته‌آ بهرام (بازیگر نقش لیلا)، علیرضا کمالی (بازیگر نقش رضا پروانه)، پردیس احمدیه (بازیگر نقش ساحل)، ژیلا شاهی (بازیگر نقش مژگان) در این اکران حضور داشتند.

شور و اشتیاقی که مردم برای لحظه‌ای دیدن بازیگران داشتند از تصورم خارج بود. حالا دیگر مردم هادی حجازی‌فر را با اسم نعیم مولایی در خاطر ثبت کرده‌اند و یا علیرضا کمالی‌ای که دیگر برای مردم یک رضا پروانه‌ی تمام‌عیار بود.

در میان ازدحام جمعیت با هر مخاطبی که صحبت می‌کردم از نقش پلیس در سریال می‌گفت. پلیسی که کاراکتر آن را شهاب حسینی (محب مشکات) ایفا می‌کرد. بازی بی‌نقص این بازیگر کهنه‌کار چنان مخاطب را به وجد آورده بود که توانست چهره مقتدر و حمایتگر پلیس را تصویر کند.

«پوست شیر» با هر ماجراجویی که داشت تمام شد. شاید در قسمت پایانی منتظر گرفتن پاسخ‌ سؤال‌های زیادی بودیم و شاید پایان‌بندی که دیدیم با انتظار بسیاری از ما تفاوت داشت اما هر چه که بود با کم‌وکاستی‌هایش به یک سریال پرطرفدار و محبوب تبدیل شد، سریالی که از بالای شهر تا کوچه و پس کوچه‌های پایین شهر آن را دنبال می‌کردند و دوستش داشتند…

نوشته صف طولانی سینما برای یک درام پلیسی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در ژانر تریلر آثار سینمایی در ضمن آنکه از فضای رازآلود و مرموزی برخوردار هستند اما از هیجان، تعلیق و کشش در داستان و فرم فیلم به وفور استفاده می‌کنند. مخفی‌کردن اطلاعات از تماشاگر، سکانس‌های تعقیب و گریز و مبارزه، موقعیت‌های خطرناک و تضاد کاراکترها یا وجود یک نیروی خارجی تهدیدکننده از مؤلفه‌های ژانر تریلر هستند. مضامینی همچون بی‌قاعده و متغیر بودن حقیقت، ماهیت غیرقابل‌انکار ظلم بشر و ته‌‎مایه‌هایی همچون سایه، رویا، جنایت، پارانویا، توطئه و تعلیق، عناصر تشکیل دهنده اکثر فیلم‌های تریلر هستند. عناصری که به وضوح در سریال «پوست شیر» قابل ردیابی است.

در این مجموعه با عوامل و عناصر ژانریک مواجه هستیم که در بستر یک داستان با لوکیشن‌های تهران و شمال کشور روایت می‌شود.علیرغم وابستگی  این مجموعه به لوکیشن ایران و انطباق عناصر روایی ژانر تریلر با فضاهای ایرانی فیلم شباهت چندانی به تریلرهای دور و نزدیک در سینمای ایران ندارد؛ از تریلرهای خاچیکیان گرفته که در آن عناصر روانی و دلهره و اضطراب نقش کلیدی‌تری به نسبت سایر عناصر دارد تا تریلرهای امنیتی که در سال‌های اخیر مورد تاکید قرار گرفته است. «پوست شیر» اما به نمونه‌های خارجی این ژانر شباهت دارد و نقطه قوت آن انطباق دادن آن عناصر با یک فضای خوش ساخت است و گام مهمی در پیش‌برد سینمای پلیسی ایران است که نمونه شاخص و قابل توجهی در این حوزه تولید نکرده‌ایم.

وفاداری به یک سنت انتقام

از زمانی که مسعود کیمیایی فیلم «قیصر» را ساخت الگویی در سینمای ایران رقم خورد که کمابیش در بسیاری از فیلم‌ها تکرار شد. تم اصلی این فیلم انتقام بدون بهره گرفتن از دستگاه قانون است. قیصر کسی بود که به شخصه دست به چاقو برد تا انتقام خون عزیزان خود را بگیرد، درحالی که می‌توانست با توسل به قانون به نتیجه دلخواه خود برسد. این الگو در فیلم «صادق کرده» ساخته ناصر تقوایی به نوع دیگری تکرار شد. در این فیلم نیز که بر مبنای داستانی واقعی ساخته شده است صادق (سعید راد)، مشهور به صادق کرده برای گرفتن انتقام از قاتل همسرش کشتار رانندگان کامیون را آغاز می‌کند. در این فیلم هم با انتقام بدون توسل به قانون مواجه هستیم. الگویی که تا امروز به طرق مختلف در سینمای ایران تکرار می‌شود. به طور مثال «فروشنده» اصغر فرهادی نیز با این نقش‌مایه قابل بررسی و تحلیل است. در «فروشنده» رعنا توسط مردی متجاوز مورد تعدی قرار می‌گیرد و عماد همسر او به طور محلی و شخصی به دنبال عامل تجاوز است. در حالی که یافتن متجاوز توسط پلیس بدیهی‌ترین رفتاری است که اتفاقا از هرکسی در این شرایط ممکن است سر بزند.

الگوی انتقام‌گیری شخصی بدون توسل به قانون به نوعی در «پوست شیر» قابل ردیابی است. نعیم(هادی حجازی‌فر)  که پانزده سال زندان را به عشق دیدن دخترش تاب آورده، پس از رهایی و یک سفر تفریحی دخترش را از دست می‌دهد. نعیم نیز مانند قیصر و صادق کرده درصدد برمی‌آید تا علاوه بر آنکه کلانتر موضوع قتل دخترش را دنبال کند خود نیز دست به انتقام بزند و ورای قانون مظنون‌ها را گوشمالی بدهد تا بتواند از قاتل جانی دخترش انتقام بکشد. این بی‌اعتمادی به قانون یکی از نقش‌مایه‌های گسترده در سینمای ایران است که امتداد آن تا این سریال گسترده شده است.

نعیم در «نامکان»

یکی از وجوه قابل توجه سریال «پوست شیر» گنجاندن کاراکتر نعیم در فضاهایی است که به قول مارک اوژه انسان‌شناس فرانسوی «نامکان» (non-place ) نامیده می‌شوند. او کاراکتری است که به جای حضور در مکان مدام در نامکان (مکان فاقد هویت) حضور داشته و به تصویر کشیده می‌شود.

«نامکان» (non-place ) مفهومی است که در مقابل «مکان انسان‌شناختی» قرار دارد. به عقیده این پژوهشگر انسان پسامدرن در مکانی خالی از هویت ایام می‌گذراند که در مقابل مکان قرار دارد. وی معتقد بود که انسان سوپرمدرن در دنیای خارج مکان‌هایی خالی از هویت می‌سازد و به آنها نامکان می‌گویند.

اگر یک مکان را بتوان به مثابه «جایگاهی» هویت‌بخش، رابطه‌ساز و تاریخی تعریف کرد، فضایی که نتواند در هیچ‌یک از این موارد هویتی، رابطه‌ای یا تاریخی تعریف شود، یک نامکان است. فرضیه‌ای که در اینجا از آن دفاع می‌شود آن است که سوپرمدرنیته تولیدکننده نامکان‌ها است؛ یعنی فضاهایی که خود به خود مکان‌های انسان‌شناختی نیستند و افراد نمی‌توانند در جاهای قدیمی قرار بگیرند. جهانی که انسان‌ها در کلینیک به دنیا می‌آیند و در بیمارستان از دنیا می‌روند، جایی که نقاط گذار و اشتغال موقت به صورتی لوکس‌گرایانه یا غیرانسانی افزایش می‌یابند. زنجیره هتل‌ها و کلوب‌های تعطیلات، اردوگاه‌های پناهندگان، حومه‌های حاشیه‌نشینان در معرض تخریب یا زوال و رو به فساد و… جهانی است که برای فردیت تنها، گذار، موقت‌بودن و ناپایداری… ساخته شده‌است.

با این توضیحات نعیم کاراکتری زندانی است که بعد از ۱۵ سال نه به جامعه که به نامکان تبعید شده است. او همچون انسان رانده شده و حاشیه‌نشی است که به جای حضور در مکان و جمع انسان‌ها در نامکان‌هایی چون قهوه‌خانه، مهمانسرا، سالن سینما و نامکان‌هایی از این دست اسیر شده است و دیگر ارتباطی بین او و چنین مکان‌هایی نیست. قهوه‌خانه‌ای که نعیم در آن قدم می‌گذارد قهو‌ه‌خانه مربوط به دوران اینترنت است و ربطی به روابط سنتی از نوعی که در فیلم «کندو» می‌بینیم ندارد.

حضور در نامکان بخش بسیار مهمی از این مجموعه است که شخصیت اصلی خود را گاه بیش از رفتار و منش و دیالوگ‌هایش معرفی می‌کند.

انگیزه‌های ناکافی برخی از شخصیت‌ها

«پوست شیر» مجموعه‌ای قابل توجه از لحاظ بازیگری، فیلمبرداری  و مجموع بازی‌ها است. این فیلم از لحاظ تدوین ریتم مناسبی را (در ارتباط با ریتم داستان) برگزیده است که نشان از یکدست بودن کیفی این سریال‌ در بحث کارگردانی دارد.

این فیلم اگرچه در فصل‌هایی، تداعی کننده آثار سینمایی و سریال‌های خارجی است که در سال‌های گذشته به نمایش درآمده اما آنچه بیش از پرداختن به برداشت و اقتباس برای ارزیابی «پوست شیر» اهمیت دارد کیفیت اجرای این فیلم است و نحوه انطباق دادن آن با جهان قابل باور در شرایط حال حاضر کشور است.

فیلمنامه این مجموعه از لحاظ دیالوگ‌نویسی و انسجام ساختاری برجستگی‌های زیادی دارد. شکل چینش فصل‌ها و رفت‌وآمد بین گذشته و حال بخش عمده‌ای از بافت روایی این فیلم را تشکیل می‌دهد. اگرچه این رفت‌وآمدها تا اینجای کار (هفت قسمت اول) خوب درامده است اما تعدد فلاش ‌بک‌ها معمولا به ازدست رفتن انسجام فیلم می‌انجامد. حتی اگر این فلاش بک‌های متعدد در فیلمی مانند «زن ناشناس» تورناتوره نیز تکرار شود رشته کار را ازهم می‌گسلد.

یکی دیگر از مشکلات فیلمنامه سریال «پوست شیر» جانیانداختن و عدم توجیه انگیزش‌ شخصیت‌ها برای همراهی در مسیر داستان است. فیلم تلاش چندانی ندارد تا انگیزه افراد را برای تغیر رفتار و تصمیمات‌شان توجیه کند. برای همین تغییر عزم کاراکترها آنی و بدون توجیه کافی انجام می‌شود. نمونه‌ها برای این موضوع بسیار است: انگیزه ساحل برای پذیرش پدرش بعد از ۱۵ سال دوری کامل به یکباره عوض می‌شود، انگیزه محب مشکات برای پذیرفتن مسئولیت جنایتی که در آن جان دخترش را از دست داده با چند پلان کوتاه تغییر پیدا می‌کند و…

مونولوگ، عرصه فوران احساسات

یکی از مشکلات دیالوگ نویسی در سینمای ایران عدم توجه به منطق گفتگو است. معمولا در بسیاری از آثار سینمایی، مخصوصا در بزنگاه‌های احساسی منطق دیالوگ به مونولوگ تبدیل می‌شود. به این اعتبار فیلم به صورت مکالمه‌محور پیش می‌رود اما ناگهان با فوران‌های احساسی مواجه می‌شویم که منطق گفتگو را درهم می‌شکند و اجازه نمی‌دهد روابط به صورت ارتباطی پیش رود.

این مضوع گذشته از آنکه یک مشکل اجتماعی محسوب می‌شود یک ضعف عمده فیلمنامه‌ای محسوب می‌شود. سریال «پوست شیر» نیز در لحظات حساس احساسی مانند دروغ‌ گقتن زن به شوهرش، خرده‌گرفتن ساحل به پدرش و در تمام او‌ج‌های احساسی قابل ردیابی است.

فوران احساسات در مونولوگ‌ها و عدم‌ توجیه و پرداخت مناسب انگیزه کاراکترها از جمله نقایص فیلمنامه این سریال است اما جدا از آن، ساختار داستان و در مواردی دیالوگ‌ها درخشندگی زیادی دارد. کارگردانی جمشید محمودی در مجموع قابلیت بالایی دارد و این موضوع در تدوین بدون شتاب این مجموعه، فیلمبرداری پویا، بازی‌های بقاعده و موسیقی مفهومی کار قابل رویت است.

یکی از وجوه این مجموعه پرداختن به بازیگرانی چون هادی حجازی‌فر و شهاب حسینی در هیئتی تازه است. اگرچه حجازی‌فر در فیلم «لاتاری» نقشی متفاوت و شخصیتی غیرتی دارد اما نقش او در آن کاراکتر تاحدودی به حال‌وهوای «پوست شیر» شباهت دارد. شهاب حسینی نیز در «پوست شیر» یک بازی برونگرا را به نمایش گذاشته است. همچنین پس از سال‌ها که از بازی‌اش در سریال «پلیس جوان» گذشته، او دوباره در نقش پلیسی است که گذشته خود او هم با پرونده‌های جنایی گره خورده است.

در این مجموعه زخم‌های تازه و دردهای مشترک است که آدم‌های داستان را به حرکت وامی‌دارد و دیگر کاراکترها را به همراهی با آ‌ن‌ها مجبور می‌کند. کاراکترهایی که علیرغم قلب‌هایی کوچک و پرنده‌وار، پوست شیر به تن کرده‌اند.

نوشته زخم‌های تازه و جستجوی دردهای مشترک اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.