فناییان در این زمینه گفت: نمی‌توانم ادعا کنم یک گام از تعریف بازیگری که تابه‌حال شده است، جلوتر رفته‌ام. ضرورتی نداشته و به‌ اندازه کافی در مورد این موضوع نظریه‌پردازان بزرگ و مطرح دنیا نظریات درست، قوی و ماندگاری داده‌اند و من می‌توانم آموزه‌های خودم را بیان کنم.

بازیگری نقاشی نقش است

او ادامه داد: به نظر من بازیگری نقاشی نقش است و ابزار نقاشی بازیگر، درواقع بیان، بدن، احساس، افکار و تجربیات بازیگر است که توسط این عناصر نقش را بر صحنه یا جلوی دوربین نقاشی می‌کند. به کار بردن هریک از این عناصر فنونی را لازم دارد تا بدن و بیان نقش را به‌درستی برای تماشاگر روی صحنه یا جلوی دوربین ترسیم کند.

نبوی با بیان اینکه وقتی به نمایشگاه نقاشی می‌رویم هر بیننده‌ای متناسب با ارزش، عمق و ژرفای آن اثر نقاشی، درک و دریافت و مواجهه اختصاصی برای خودش دارد، این سوال را از فنائیان پرسید که آیا این نقاشی مدنظر شما است که هر بیننده‌ای درک و تصور خودش را از نقاشی نقاش که همان بازیگر است دارد یا خیر؟

فناییان در پاسخ اظهار کرد: در نقاشی هم نقاش هدف واحدی دارد منتها تماشاگران در مواجهه با آن نقش یا نقاشی به‌تناسب تجربیات، سلایق، افکار و دیدگاه خودشان آن نقاشی را تفسیر به رای خودشان می‌کنند.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه تهران ادامه داد: در صحنه تئاتر هم نسبت به نقش ممکن است این اتفاق بیافتد اما حتماً نقاش، یعنی کسی که به کمک کارگردان این نقش را آفریده، باعث می‌شود که این نقاشی شکل بگیرد. تماشاگران ممکن است به تعداد سلایقی که وجود دارد برداشت‌های مستقل خودشان را داشته باشند.

فنائیان در پاسخ به طرح این مسئله از سوی نبوی که “ممکن است حظ من تماشاگر از بازی بازیگری در نقش و ارائه شخصیت نمایشی خاص، حظ عمیقی باشد و من لذت بالایی ببرم و دیگری لذت کمتری ببرد، اما درک هردوی ما از شخصیت اثر عموماً واحد است” تصریح کرد: در مواجهه با نقاشی هم همین‌طور است یعنی دریافت کلی وجود دارد و در جزئیات تفاوت‌هایی حاصل می‌شود.

تکثر تماشاگران و مخاطبان، تکثر برداشت‌ها را به همراه دارد

دبیر دوازده دوره تئاتر دانشجویی ادامه داد: چون آن نقش با قصد واحد و تعریفی که کارگردان دارد و نقاشی‌ای که بازیگر دارد ساخته‌شده، تماشاگران نقشی را در قالب مثبت و منفی می‌بینند؛ ولی در جزئیات، به‌اندازه آگاهی تماشاگر از نقش و در قالب دیدگاه‌هایی که ممکن است اشخاص مختلف به شخصیت داشته باشند دریافت‌های متفاوتی وجود خواهد داشت. این دریافت‌های متفاوت امروزه به اثبات رسیده است که به آن متافیزیک حضور گویند. تکثر تماشاگران و مخاطبان، تکثر برداشت‌ها را به همراه خواهد داشت.

نبوی در این زمینه گفت: آن تکثر به جهان معنای اثر برمی‌گردد تا نحوه ارائه نقش یا نقاشی و تکثر است که حاکم بر درک و دریافت است و آن درک و دریافت ما را از اثر، سامان می‌دهد. چه کسی نگاه تأویل گرایانه به یک اثر نمایشی داشته باشد و چه نداشته باشد که آن تکثر آنجا اتفاق می‌افتد.

فناییان استاد بازیگری و تئاتر دانشگاه تهران تأکید کرد: اثر، عناصر دارد یعنی یک از مهم‌ترین عناصرش شخصیت‌های داخل اثر است و دکور، نور، موسیقی، لباس و متن همه باعث می‌شود تا اثر معنای کلی را اعلام کند. در جزئیات هم به این شکل تفاوت‌های برداشت همیشه امکان‌پذیر است تا این حدی که تماشاچی بگوید بازیگر نقش واحدی را که با هدف واحدی ساخته ‌و پرداخته شده خوب بازی کرده یا خیر. تا این حد ممکن است تکثر آرا وجود داشته باشد اما در مجموع وحدتی که خاص متن، تأویل کارگردان از متن و بعد استعداد و ذوق بازیگر در ارائه نقش است و درک هم باید با درک کارگردان یکی باشد.

وی ادامه داد: حاکمیت فکر، احساس و مجموعه خواسته‌ها و ایده‌های متن، توسط کارگردان می‌بایست تعریف شود، چرا که رهبری با اوست و کارگردان در رأس مجموعه است که کاری واحدی را انجام می‌دهد و همه عناصر باید تحت نظارت، خواست، اهداف و روش‌های کارگردان، به خلاقیت‌های خودشان بپردازند و آن خواست را به‌ پیش ببرند.

وی در تکمیل صحبت‌هایش گفت: در جزییات نیز هرکدام از عناصر هنری این مجموعه استعداد، ذوق، توانایی و خلاقیت خود را بروز می‌دهد تا رضایت کارگردان حاصل شود.

فناییان در پاسخ به این سؤال نبوی که بازیگر چطور می‌تواند سلوک فردی خود را با تجربه جمعی کنار هم بگذارد تا نقش به‌صورت مطلوب تره شود، توضیح داد: باید ببینیم کارگردان بر چه اساسی بازیگر را انتخاب می‌کند. اول اینکه نسبت فیزیکی، روحی، روانی، تجربی و مهارت‌های بازیگر با نقش است؛ این نسبت را وقتی کارگردان در بازیگر مشاهده می‌کند آن را انتخاب می‌کند.

بازیگر باید خلاقیت داشته باشد

استاد بازیگری دانشگاه تهران افزود: زمانی که بحث مهارت پیش می‌آید حتماً کارگردان انتظار دارد در نقاشی نقش، بازیگر خلاقیت‌هایی داشته باشد که از عهده خود کارگردان در مقام بازیگر برنمی‌آید. کارگردان قرار نیست بازیگر باشد ولی تعابیری را که از نقش دارد به بازیگری که انتخاب کرده است می‌دهد، آن بازیگر ذوق و استعداد و توانایی‌های خاص خودش را در جهت خواست کارگردان به نحوی ارائه می‌دهد که کارگردان حیرت‌زده می‌شود.

بازیگر فیلم سینمایی «پرواز» در ادامه تکمیل کرد: بخش‌های اضافه بر توانایی خود کارگردان، بخش‌هایی است که به او اطمینان خاطر می‌دهد که آن بازیگر توانایی دارد و بازیگر به نقش اضافه می کند و اینجاست که بازیگر نقش خودش را دارد بازی می‌کند و تفاوت بازیگری با بازیگر دیگر که قوی‌تر یا ضعیف‌تر است اینجا مشخص می‌شود.

نبوی نیز در این بخش گفت: با توجه به اینکه تعاریف کلاسیکی در حوزه بازیگری وجود دارد که شما سال‌هاست آن را تدریس می‌کنید، این تعاریف چه نگاهی به سلوک بازیگر قبل و هم‌زمان با اجرای نقش و چه جایگاهی برایش دارد؟

سلوک لازمه فعالیت هنری است

فناییان در پاسخ بیان کرد: بازیگری هم مانند دیگر هنرها، هنر است و وقتی پای ذوق و استعداد و هنری می‌آید آن سلوک لازمه فعالیت هنری است و باعث می‌شود نقش را به زیبایی بازی کند و متفاوت از بازی‌های دیگر نقشی را بیافریند.

کارگردان «تاجر ونیزی» در پاسخ به اینکه بازیگری را به چند نوع سبک تقسیم می‌کنید، تصریح کرد: سبک‌های مختلفی از بازیگری وجود دارد. سبک رئالیستی که با سبک اکسپرسیونیستی تفاوت دارد، روش‌های دیگر بازیگری نیز وجود دارد که هرکدام از آن‌ها سبکی جداگانه در بازیگری را طلب می‌کند که مبتنی بر ایده اصلی کارگردان است و کارگردان بنا بر نظریه‌ای که دارد کاری را سامان می‌دهد، آن کار به یکی از این سبک‌ها تعلق دارد و بازیگری دریکی از این سبک‌ها که مدنظر کارگردان باید تعریف شود است.

وی در ادامه اظهار کرد: نوعی از بازیگری نمایش شرقی هم وجود دارد که با سبک‌هایی که در غرب با بنیاد رئالیستی هستند، تفاوت دارند.

کارگردان «مرغ مینا» در بخشی دیگر از صحبت‌هایش گفت: اکسپرسیونیسم ها در تئاتر می‌گویند که دنیای واقعی، تقلیدی از محسوسات آدم است و می‌بایستی ارتباط تماشاگر با صحنه عطف به مادیات باشد، اما انسان واجد ذهن و روح و توانی است که در کنش‌های واقع‌گرایانه زندگی او دخالت دارد.

وی ادامه داد: رئالیست‌ها اصولاً حضور خواب و رؤیا و ذهن را در اثر هنری مردود می‌دانند، به عقیده آن‌ها اگر ذهن فعال نباشد، انسان خواب نبیند، تأثیر رؤیاها در زندگی انسان تأثیر نگذارد، انسان کاملی نیست و می‌گویند تأثیرات روحی و روانی واقعیت زندگی اشخاص را شکل داده که درنتیجه روش بازی فرق کرده و تابع علت و معلولی نیست. در بازی به‌خصوص برای انتقال عواطف و احساسات و رؤیاها، خشم که از دوران پدید آمدن اکسپرسیونیسم که از جنگ جهانی دوم تأثیر گرفته، بایستی توسط بازی بازیگر بیرونی شود و رفتار بیرونی بازیگر به‌خصوص در چشم‌ها و اندام غیر رئالیستی می‌شود.

کارگردان «لیر شاه» در پاسخ به سؤال نبوی درباره تفاوت‌های بین متدیستها و متد اکتینگ گفت: به نظر من متد اکتینگ و استادان متد اکتینگ برمبنای متد استانیسلاوسکی کار می‌کنند و اهداف آن را قبول دارند. آنها روش‌ها و آموزش‌های جدیدی دارند، لی استراسبرگ و دوستانش برای همین هدف تمرین‌های فراوانی می‌گذارند که زندگی روزمره دانشجویان و هنرمندان آینده تطابق همیشگی دارد و به‌سرعت آن‌ها به نظریات اصلی استانیسلاوسکی نزدیک است. این عمل‌گرایی متداکتینگ ها موجب موفقیت بیشتر آن‌ها می‌شود که به اهداف استانیسلاوسکی زودتر برسند.

فناییان در ادامه خاطرنشان کرد: به نظر من تفاوت‌های اوزان حرکتی در همه مناطق جغرافیایی وجود دارد. تفاوت‌های مربوط به اوزان حرکتی است که ناشی از فرهنگ‌ها می‌شود، اما اهداف واحد است و روش‌ها مبتنی بر شیوه‌های زندگی اجتماعی مختلف تفاوت‌های خودش را پیدا می‌کند.

شرقی ها کل نگر هستند و این در بازیگری هم دیده می شود

وی تکمیل کرد: به‌طور مثال ما ایرانی‌ها برایمان سخت است که در قالب شخصیت‌ها به‌صورت واقعاً رئالیستی و جزء نگرانه وارد شویم چون شرقی هستیم و شرقی‌ها کل‌نگر هستند. بازیگران معدودی می‌توانند خود را با روش‌های جز نگرانه تطبیق دهند و مابقی بازیگران هنوز تمایل دارند در رفتارشان کل‌نگر باشند و قرابت بازی‌های مربوط به نمایش کهن ایرانی در لایه‌های پنهان در نوع بازیگران ایران دیده می‌شود.

وی در پاسخ به این سؤال نبوی که مثالی برای بازیگری که ویژگی کل‌نگری دارد عنوان کنید، گفت: تمام بازیگران ما این روحیه کل‌نگری را دارند و خیلی سخت است که وارد آن جز نگری رفتاری شوند. این اصلاً اشکال نیست و ویژگی محسوب می‌شود.

سینما و تئاتر ما به‌سختی می‌تواند در میان توده‌های مردم غرب جا بگیرد و باورپذیر شود

فناییان در تکمیل حرف‌هایش اظهار کرد: برای اینکه بازیگر ایرانی بتواند در غرب موفق باشد و همپای آن‌ها حرکت کند این امر بسیار دشوار است و به همین دلیل مجموعه سینما و تئاتر ما به‌سختی می‌تواند در میان توده‌های مردم غرب جا بگیرد و باورپذیر شود.

کارگردان تئاتر ریچارد دوم در ادامه اظهار کرد: اتفاقات جشنواره‌ای را اگر جدا کنیم، حتی در جشنواره‌ها تحت عنوان کار خارجی پذیرش‌ها صورت بگیرد، اگر کاملاً بخواهد درواقع به‌عنوان کار غربی شخصیت مطرح شود، دچار اشکال می‌شود و این اتفاق یا نمی‌افتد یا به‌ندرت می‌افتد و دراینصورت یکسری مسائل فراموش‌شده است.

نبوی با اشاره به صحبت‌های فناییان مبنی بر اینکه شرق عموماً کل‌نگر است و با فرض این نکته که چین سال‌هاست در سینما تلاش می‌کند و در سینمای عمومی موفق شده است پرسید آیا این سینمای جدید چین از کل‌نگری دست برداشته یا کار خودش را می‌کند؟

فناییان پاسخ داد: کار خودش را می کند و به همین دلیل برای غربی‌ها جذابیت دارد و این ویژگی‌ها می‌تواند برای غربی‌ها جذاب باشد. ما اگر بر جنبه‌های کل‌نگری با فرهنگی مرتبط با وحدت در عین کثرت و بالعکس متمرکز شویم، نوعی از نماش خاص ویژه فرهنگ خودمان را می‌توانیم داشته باشیم.

وی در پایان در خصوص بحث بازیگری شخصیت بیان کرد: ابتدا باید بدانیم که شخصیت چیست؛ چهار عنصر فیزیکی، فرهنگی، روانی و اجتماعی است که شخصیت را می‌سازد. اما تیپ واجد چنین ویژگی‌هایی به لحاظ عناصر متعدد نیست چرا که. تیپ یعنی یک دسته و گروه که فقط مشترکات این گروه را به لحاظ حرفه ای و رفتاری در نقش می آورند.

مجله شبانگاهی «چشم شب روشن» به تهیه‌کنندگی امیر قمیشی و با اجرای محمد صالح علا شنبه تا چهارشنبه ساعت ۲۳ از شبکه چهار سیما پخش می‌شود.

نوشته بازیگری نقاشی نقش است/ سلوک لازمه فعالیت هنری است/ بازیگر باید خلاق باشد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

تاجبخش فنائیان مدیر کل اداره تولیدات الف ویژه درباره آخرین خبرهای سریال‌های الف ویژه با موضوع شهید حمید باکری، شهید مرتضی مطهری، شهید مصطفی چمران، شهید احمد متوسلیان به سوره سینما گفت: این فیلمنامه‌ها همچنان در مرحله تحقیق و نگارش هستند. فیلمنامه هر کدام زودتر آماده شود زودتر وارد تولید می‌شود.

وی در توضیحی جامع درباره سریال‌های الف ویژه تفاوت‌ها و ویژگی‌هایشان گفت: این سریال‌ها از دو جهت مهم هستند. هم به لحاظ محتوا هم تکنیک قرار است منویات مورد نظر صدا و سیما را منعکس کنند و نیازهای مخاطبان را به خوبی پاسخ دهند. در رابطه با امور نمایشی دو سیاست‌گذاری کلی در صدا و سیما وجود دارد. یک سیاست‌گذاری خاص که سریال‌های الف ویژه با موضوعات عمیق و زیرساختی فرهنگ را شامل می‌شود و دیگری سیاست‌گذاری عام که بیشتر به مسائل روزمره، سرگرم‌کننده و آموزشی می‌پردازد.

این کارگردان افزود: قطعا و با توجه به اهمیت مسائل زیرساختی فرهنگ سریال‌های الف ویژه بیشتر به حوادث مهم تاریخی و یا مشاهیر بزرگ دینی و فرهنگی خواهد پرداخت. طبعا موضوعات تاریخی به دلیل وجه تاریخی بودن هزینه‌ و پروداکشن سنگینی دارند. کسانی به عنوان نویسنده، کارگردان و تهیه‌کننده در این پروژه‌ها حضور خواهند داشت که از تجربه کافی برخوردار باشند. تولید سریال‌های الف ویژه به دلیل تفاوت‌های زیادی که با دیگر تولیدات دارند ممکن است با افت و خیزهایی همراه باشند. این افت و خیزها ممکن است از نگاه کارگردان، شیوه برخورد او با موضوع و یا شرایط مدیریتی نشأت بگیرد. تأثیرگذاری همه سریال‌های الف ویژه به صرف اینکه از یک عنوان مشابه برخوردارند با هم همسان نیست.

فنائیان اضافه کرد: در حال حاضر سازندگان سریال‌های الف ویژه قرار است با اشراف به نگاه جزئی نگر که به صورت مدون از طرف سازمان قرار داده شده عمل کنند. با این توصیف این امید وجود دارد که سریال‌های الف ویژه که در دست تولید قرار دارند کیفیت مطلوبی داشته باشند. قطعا حساسیت ما در سریال‌هایی با موضوع «پوریای ولی» یا «سلمان فارسی» فرقی با حساسیت ما در تولید سریال‌های زندگی شهدا ندارد. یعنی برای حساسیت به خرج دادن در تولید این آثار هیچ ارجحیت یا اولویتی برای موضوعی خاص قائل نیستیم. تلاش و تأکید ما بر این است که قبل از کلید زدن آینده سریال را ببینیم و پیش‌بینی کنیم.

وی درباره سریال «پوریای ولی» به کارگردانی مسعود جعفری جوزانی توضیح داد: به دلیل مشکلات مالی موجود پیش‌تولید این سریال کمی طولانی شد. بخشی از پیش‌تولید انجام شده و با تأمین بحث مالی آقای جوزانی آماده کلید زدن سریال خواهند شد.

سریال «مصطفی چمران» را جلیل سامان، سریال «حمید باکری» را احمد مرادپور، سریال «احمد متوسلیان» را حسن برزیده کارگردانی خواهند کرد. فعلا نام کارگردان سریال «شهید مطهری» مشخص نیست.

نوشته آخرین خبرهای سریال‌های الف ویژه/فیلمنامه شهید باکری زودتر از بقیه آماده می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

تاجبخش فنائیان مدیر سریال‌های الف ویژه معاونت سیما درباره تولید سریال حاج احمد متوسلیان به سوره سینما گفت: در مجموع برای تولید سه سریال الف درباره زندگی حضرت امام خمینی (ره)، سردار کاظمی و حاج احمد متوسلیان در مرحله تحقیق و پژوهش هستیم.

وی افزود: درباره سریال حاج احمد متوسلیان باید بگویم که جلساتی با حضور خانواده شهید، دوستان، همرزمان و تمام کسانی که با این شهید ارتباط داشته‌اند و از ویژگی‌های اخلاقی و فکری وی اطلاعات زیادی در دست دارند در حال برگزاری است. از برآیند این جلسات نتیجه تماتیک و رویکردی که می‌خواهیم نسبت به فیلمنامه داشته باشیم استخراج می‌کنیم.

فنائیان گفت: این سریال به تهیه کنندگی محمد داودی و کارگردانی حسن برزیده در ۲۶ قسمت ۴۵ دقیقه‌ای تولید خواهد شد ولی فیلمنامه‌نویس هنوز مشخص نیست. سیما فیلم همه اطلاعاتی که درباره ایده‌ها و افکار این شهید چه خارج از جبهه چه در بطن جنگ موجود است را جمع‌آوری خواهد کرد و نهایتا به فیلمنامه‌ای که در شأن این شهید باشد خواهد رسید. از لحاظ عملی هنوز جز تحقیق و پژوهش اتفاقی برای تولید این سریال نیفتاده و همچنان مشغول جمع‌آوری اطلاعات هستیم و نگارش فیلمنامه بر اساس این اطلاعات خواهد بود.

در این سریال پرداختن به بحث فرماندهی در جنگ و همچنین تمرکز بر فرآیندهای عملیات که بخش عمده‌ای از آن تا کنون به تصویر درنیامده است مد نظر سیمافیلم است. حسن برزیده که این روزها در پیش‌تولید جدیدترین فیلم سینمایی خود با نام «مزار شریف» است ساخت فیلم‌های «دکل»، «پرواز خاموش» و … را در کارنامه دارد. «مزار شریف» محصول حوزه هنری است که داستان شهادت دیپلمات‌های ایرانی در افغانستان را روایت می‌کند.

نوشته فنائیان: فیلمنامه‌ای در شأن شهید متوسلیان خواهیم نوشت اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

تاجبخش فنائیان کارگردان مجموعه تلویزیونی «همه بچه‌های ما» دربار آخرین خبرهای این مجموعه به سوره سینما گفت: تصویربرداری این مجموعه سه ماه است به پایان رسیده، بهرام دهقانی تدوین نهایی را انجام داده و در آخرین مراحل صداگذاری و موسیقی هستیم.قرار است این مجموعه مهرماه از شبکه دوم سیما پخش شود. داستان این مجموعه درباره زنی است که به این ادراک رسیده که بچه‌های خیابان که فاقد امکانات بهتر زندگی کردن و تحصیل هستند می‌توانند بچه‌های خودش باشند. او آنها را زیر چتر حمایت خود قرار می‌دهد. در دل ظاهر داستان مفهوم یگانگی همه مردم با هم وجود دارد. در جریان داستان‌های متعددی که هر کدام از بچه‌های قصه ما دارند به این نتیجه می‌رسیم که انسانها واجد یک روح مشترک هستند که آنها را به هم پیوند می‌زند.

وی ادامه داد: یکی از تم‌های دیگر این مجموعه اشاره به کشورهای استکباری است. فقر کشورهای فقیر ناشی از زیاده‌خواهی حکومت‌های استکباری جهان است. یعنی اگر فقیری در کشور پاکستان، افغانستان یا کشورهای دیگر وجود دارد مستقیما به سیاست‌گذاری نظامی کشورهای استکباری برمی‌گردد. در قصه «بچه‌های ما» برخی بچه‌ها آسیب‌دیده چنین موقعیتی هستند.

این کارگردان درباره پیش‌بینی‌اش از واکنش مخاطبان با این مجموعه گفت: این سریال مجموعه عناصر جذاب را داراست و مخاطب قصه را پیگیری می‌کند. اما این عناصر برای جذب مخاطب کافی نیست. کنداکتور، تبلیغات و دیگر عواملی که فارغ از ظرفیت خود سریال هستند در جذب مخاطب مؤثر هستند. تماشاگران ما حق دارند سریال خوب ببینند و سریال ما هم به این تماشاگران نیاز دارد. علاوه بر بازیگران خوب، مجموعه‌ای از حرفه‌ای ترین عوامل سینما و تلویزیون در این کار با من همراه بودند.

فنائیان که کارگردانی سریال «حجر ابن عدی» را بر عهده داشته درباره ساخت فیلم سینمایی توضیح داد: دوست دارم فیلم بسازم اما باید شرایط فراهم شود. چند فیلمنامه دارم که ساخته شدنش منوط به دریافت پروانه ساخت و پیدا کردن تهیه‌کننده است. مجموعه‌ای از عوامل باید وجود داشته باشد تا کسی چون من تشویق به فیلمسازی شود. چون جوان و جویای نام نیستم که انگیزه دوندگی داشته باشم.

در «همه بچه‌های ما» ستاره اسکندری، امیر آقایی، ثریا قاسمی، انوشیروان ارجمند، نسرین مقانلو، الهام پاوه‌نژاد و … بازی کرده‌اند.

نوشته فنائیان: انگیزه دویدن برای ساخت فیلم سینمایی ندارم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.