این نشست با گرامیداشت یاد شهدای دفاع مقدس آغاز شد و به بررسی عمیق ابعاد فرهنگی، هنری و اجتماعی سینمای دفاع مقدس پرداخت.

علیرضا اسماعیلی در ابتدای این جلسه، با ادای احترام به شهدا و ایثارگران، بر اهمیت تاریخی دفاع مقدس تأکید و اظهار کرد: «شهدای ما با ایثار و فداکاری‌هایشان برگ‌های زرینی در تاریخ کشور رقم زدند و ما امروز اینجا هستیم تا از آن دوران پرافتخار یاد کنیم.»

وی با اشاره به عدم عقب‌نشینی حتی یک قدم از مرزها در دوران جنگ، گفت: «در آن برهه تاریخی حساس، ما با عزت از کشور دفاع می‌کردیم.»

اسماعیلی سپس به تأثیر انقلاب اسلامی بر سینمای جنگی ایران پرداخت و توضیح داد: «جنگ تحمیلی پیچیدگی‌های زیادی داشت، اما سینمای دفاع مقدس به عنوان یک گونه هنری منحصربه‌فرد، مفاهیمی چون شهادت، ایمان و فداکاری را به زیبایی به تصویر می‌کشد.»

معاون توسعه فناوری و مطالعات سازمان سینمایی افزود: «سینمای دفاع مقدس ایران از لحاظ مضمونی با ژانر جنگی جهانی تفاوت‌های زیادی دارد و پس از انقلاب، سینمای ایران به یکی از سینماهای منحصربه‌فرد جهان تبدیل شده است.»

اسماعیلی با استناد به تجربیات فرهنگی خود در خارج از کشور، عنوان کرد: «سینمای ما در جهان از ارزش و اهمیت زیادی برخوردار است و نمی‌توان آن را با سینمای هالیوود یا بالیود مقایسه کرد. سینمای جمهوری اسلامی ایران، سینمایی خاص و بی‌نظیر است که نیاز به معرفی بیشتری در سطح بین‌المللی دارد.»

وی از نهادهای فرهنگی خواست تا توجه ویژه‌ای به این حوزه داشته باشند و تلاش بیشتری برای گسترش سینمای دفاع مقدس انجام دهند.

معاون توسعه فناوری و مطالعات سازمان سینمایی همچنین به موضوع نشست اشاره کرد و گفت: «این نشست به دلیل تقارن با هفته دفاع مقدس انتخاب شده تا یاد شهدا گرامی داشته شود و نهادهای مرتبط دعوت شوند.»

در ادامه حسین یزدان‌شناس، مدیرکل دفتر مطالعات و دانش سینمایی، ابعاد گسترده جنگ تحمیلی را تشریح کرد و گفت: «در جنگ ایران و عراق، دو میلیون و ۱۳۷ هزار نیروی بسیجی، ۱۳۰ هزار نیروی سپاه، ژاندارمری و شهربانی شرکت داشتند. از حدود ۳ میلیون نفر مشارکت‌کننده، ۲۲۰ هزار نفر شهید شدند، ۴۰۰ هزار نفر جانباز (از جمله ۱۰۰ هزار جانباز شیمیایی) و ۴۳ هزار نفر آزاده شدند.»

وی افزود: «این آمار نشان می‌دهد که ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار نفر آسیب جسمی و روحی دیده‌اند. با احتساب جمعیت ۳۳ میلیون نفری ایران در سال ۶۸، حدود ۱۰ میلیون نفر (۲۵ درصد جمعیت) به طور مستقیم آسیب دیده و حتی در برخی خانواده‌ها شاهد شهید، جانباز یا رزمنده بوده‌ایم.»

یزدان‌شناس با ابراز تأسف از فاصله نسل جدید با این ارزش‌ها، گفت: «به دلیل عملکرد ناصحیح ما، فاصله‌ای ایجاد شده است. پژوهش‌هایی مانند این نشست می‌تواند این فاصله را کاهش دهد و پیوندی بهتر بین نسل جوان و فداکاری‌های دفاع مقدس برقرار کند.»

مهدی سلطانی گردفرامرزی، سخنران اصلی این نشست بودکه با اشاره به پروژه تحلیل محتوای کمی و کیفی ۵۰ فیلم سینمایی دفاع مقدس ، هدف پژوهش را بررسی نحوه بازنمایی جنگ، ایثار و شهادت دانست و گفت: «سینمای دفاع مقدس از شروع جنگ مورد توجه بوده و فیلم‌ها اغلب با هزینه‌های بالا توسط دولت، بنیاد شهید، سپاه و ارتش ساخته شده‌اند به طور مثال فیلم «حماسه ۲۹» توسط ارتش در دهه ۷۰ تولید شد.»

وی به تفاوت بازنمایی جنگ در دهه‌های مختلف اشاره کرد: دهه ۶۰ با تمرکز بر جبهه، و دهه‌های بعد بر تبعات جنگ و زندگی جانبازان تاکید شده است.

سلطانی بر مفهوم «بازنمایی» اشاره کرد و گفت: «بازنمایی‌ها نه تنها واقعیت را نشان می‌دهند، بلکه آن را می‌سازند. سینما می‌تواند برای ساخت فرهنگ یا جهت‌دهی افکار عمومی استفاده شود.»

این پژوهشگر با طرح این سوال که چه کسی فیلم‌ها را روایت می‌کند، برای چه کسانی و با چه گفتمانی؟ هشدار داد: «نشان دادن ایثار به صورت اسطوره‌ای می‌تواند آن را بی‌ربط کند.»

وی به پیشینه تحقیقات اشاره کرد و گفت: فیلم‌هایی همانند «اخراجی‌ها» در دهه ۸۰ پرفروش شدند، اما برخی مانند «قلب سفید قاصدک‌ها» شکست تجاری خوردند، که نشان‌دهنده تغییر ذائقه مخاطبان است.

سلطانی در بخش روش‌شناسی، از نظریه‌های بازنمایی و فراواقعیت استفاده و روابط قدرت در فیلم‌ها را تحلیل کرد. تحقیق شامل انتخاب تصادفی ۵۰ فیلم و پرسشنامه برای جمع‌آوری داده‌هایی مانند جنسیت، طبقه اجتماعی، قومیت، سن و تحصیلات شخصیت‌ها بود که شخصیت‌های اصلی عمدتاً مرد، جوان و متأهل از طبقه متوسط هستند. نقش ارتش کمتر و بسیجی‌ها بیشتر برجسته است.

وی پیشنهاد داد: تنوع جنسیتی بیشتر، مانند در «گذرگاه» که نقش زنان را نشان می‌دهد. از دهه ۸۰، نقد جنگ افزایش یافت، مانند در «طبل بزرگ زیر پای چپ» (ضد جنگ) و «شب بخیر فرمانده» (خودکشی رزمنده).

سلطانی درباره کم‌رنگ بودن گفتمان ایرانی در فیلم‌هایی مانند «روز سوم افزود: «زمین متعلق به خدا است، نه ایران.» وی بازنمایی قومیتی را ضعیف دانست و پیشنهاد ساخت فیلم‌هایی درباره تنوع قومی داد.

این پژوهشگر بر لزوم تمرکز بر ایثار غیرنظامی، امدادگری، تقویت ایرانیت و پذیرش گفتمان‌های متضاد تأکید کرد و خواستار فضای گفتگو در سینما شد به «بازنمایی برساختی» اشاره کرد: واقعیت جنگ بر اساس تصورات فعلی بازسازی می‌شود و ممکن است تحریف شود.

وی پیشنهاد رویکرد کلان و انتقادی داد و تصریح کرد: نقدهای دانشگاهی باید فراتر از زیبایی‌شناسی، به گفتمان‌های سیاسی بپردازند. این پژوهش‌ها به شناسایی نقاط ضعف مانند نادیده‌گرفتن زنان یا ارتش کمک می‌کنند. باید نشست‌های مفصل با سینماگران در این خصوص تدارک دیده شود.

نوشته بررسی آسیب‌شناسانه سینمای دفاع مقدس در موزه سینما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

تصویر ‌ادبیات دفاع مقدس سرمایه‌ای ابدی برای سینماست و حالا چند سالی است که می‌توان ردی از این اتفاق را در اظهارنظرهای برخی از اهالی سینما دید، اما کاش بتوان به راهکارهای کشف ناگفته‌های جنگ از زبان افرادی غیر از سینماگران نیز فکر کنیم.

یکی از مشکلات سینماگران در این عرصه نبود فیلمنامه‌های در خور سینمای دفاع مقدس است. با وجودی که ادبیات داستانی نسبت به سینما، دین خود را به دفاع مقدس تا حدی ادا کرده است، سینمای ایران هر سال از فقر فیلمنامه‌هایی رنج می‌برد که به نظر می‌رسد با وجود مواد خام ادبی نباید این مشکل وجود داشته باشد. کتاب‌های منتشر شده در حوزه دفاع مقدس و البته کتاب‌های خاطرات توانسته‌اند تا حدی این خلأ را پر کنند. این کتاب‌ها یکی از گنج‌های پنهانی است که می‌تواند به سینمای دفاع مقدس جانی دوباره ‌دهد و نگاه همه را به سمت پرده نقره‌ای برگرداند.

شاید نویسندگان ادبیات معاصر ما‌ علاقه‌ای به برقراری ارتباط با سینماگران ندارند و شاید هم سینماگران، نقش موثر ادبیات را در سینما فراموش کرده‌اند، اما این بار به جای سینماگران سراغ چند تن از نویسندگان کتاب‌های دفاع مقدس رفتیم و از آنها پرسیدیم آیا حاضرند کتاب‌های چاپ دو رقمی‌شان را در اختیار سینماگران قرار دهند و با آنها پیمان آشتی ادبیات و سینمای دفاع مقدس ببندند؟

غنی‌سازی سینما

محسن کاظمی‌‌که کتاب‌های پرفروشی همچون «خاطرات عزت شاهی» و «احمد احمد» را در کارنامه کاری خود دارد، در این باره می‌گوید: حرکت به سوی اقتباس، نوعی غنی‌سازی ادبیات و سینماست به طوری که قوت سینمای کشور به بنیه و مایه قوی ادبی آن است و حتی می‌توان ضعف تکنولوژی را با تکیه بر آثار پر مایه ادبی و اقتباس از آنها جبران کرد.

او می‌افزاید: می‌توان با تکیه بر آثار ارزنده ادبی، آثار فاخر سینمایی تولید کرد. سینمای ما به دلیل عدم استفاده از ادبیات استقرار یافته بر فرهنگ بومی کشور، به اجبار به تقلید و ترجمه روی آورده است.

کاظمی تاکید می‌کند: وقتی به سراغ آثار مطرح کشورهای دارای سینمای توسعه یافته می‌رویم، متوجه می‌شویم که سینمای آنها مبتنی بر ادبیات بومی سرزمین‌شان است و همه شاهکار‌های سینمایی جهان، در ژرف ساخت خود، از یکی از آثار ادبی بزرگ جهان وام گرفته‌اند. سینما ویترین قابل توجهی برای نمایش آثار ادبی تولید شده است. سینما می‌تواند آنچه ‌ در چارچوب کتاب حصر شده و امکان فرار از این قاب را ندارد به مخاطبان بیشتری عرضه کند.

کمبود مخاطب مهم‌ترین مشکل بازار کتاب ماست، موفق‌ترین کتاب‌های ادبی با تیراژ ۳۰۰۰، نهایتا به چاپ دوم یا سوم می‌رسند و این در حالی است که با نمایش در سالن‌های سینما میلیون‌ها مخاطب را به خود اختصاص می‌دهد.

محسن کاظمی این مورد را باعث تاسف می‌داند و می‌افزاید: چنان دیوار عظیمی بین صاحبان ادبیات و سینماگران کشیده شده است که اگر از سر اتفاق هم یک نویسنده با یک سینماگر برخورد و تعاملی پیدا کند، حرف یکدیگر را درک نمی‌کنند.

او ادامه می‌دهد: سینماگران ما نبود آثار ادبی قابل تکیه را توجیهی برای ساختن فیلم‌های تقلیدی و ترجمه‌ای می‌‌دانند و نویسندگان ما هم به دلیل عدم انتقاد صحیح در ادبیات، کیفیت آثار خود را بالا نمی‌برند و مزید بر علت دوری ادبیات و سینما می‌شوند.

راحله صبوری، نویسنده کتاب «کوچه نقاش‌ها» یکی دیگر از نویسنده‌هایی است که معتقد است، فیلم و ادبیات به‌طور تفکیک‌ناپذیری به هم گره‌ خورده‌اند، به طوری که سینما به بن‌مایه و پشتوانه ادبیات محتاج است و همچنین ادبیات به زبان تصویر و نمایش مکتوبات در سینما نیاز دارد.

او به سوره سینما می‌گوید: فیلم همان ادبیات مصور است و به جز سینمای صامت که آن هم البته نوعی ادبیات پنهان در خود دارد و فقط با تصویر بیان می‌شود، فیلم و ادبیات به نوعی با هم گره خورده‌اند و ادبیات جزئی انکارناپذیر از فیلم است.

این نویسنده درباره گستره ادبیات مکتوب که می‌تواند دستمایه فیلمنامه‌نویسان قرار بگیرد، توضیح می‌دهد: همیشه آثار ادبی مثل زندگینامه‌ها، رمان‌ها و داستان‌ها محل الهام فیلمنامه‌نویسان و نمایشنامه‌نویسان و در کل هنرمندان بوده و هست. فکر می‌کنم هر نویسنده‌ای دوست دارد، کتابش الهام‌بخش هنرمندان و زمینه‌ساز خلق آثار هنری دیگر باشد؛ چه مجسمه‌ساز باشد، چه نقاش و چه فیلمساز.

صبوری اما از وفادار نبودن فیلمنامه‌نویسان به آثار ادبی گلایه می‌کند و می‌افزاید: بیشتر مواقع فیلمنامه‌نویسان، تنها از یک اثر ادبی الهام می‌گیرند تا فیلمنامه را به طور کامل بر‌اساس آن بنویسند. این کار در ایران بسیار رایج است و برای همین همکاری بین نویسندگان و فیلمنامه‌نویسان را خیلی زود قطع می‌کند.

خیلی از رزمندگان معتقدند فیلم‌هایی که در زمینه جنگ ساخته شده، به واقعیت جنگ نزدیک نیستند و تاثیر لازم را ندارند. کمتر فیلمی است که بیننده را به عنوان یک جنگ نرفته، به فضای جبهه‌ها نزدیک کند و اثرش در ذهن ماندگار باشد. حتی در فیلم‌هایی که بر اساس اتفاقاتی ساخته شده که در جنگ واقعا رخ داده و حقیقی هستند، آن فضا، روح و معنویت و مظلومیت جبهه کمتر منتقل می‌شود.البته همیشه ضعف فیلمنامه مطرح نیست، محدودیت‌ها و ضعف تکنولوژی هم هست و فیلم‌های ساخته شده درخصوص حاشیه‌های جنگ موفق‌تر بوده‌اند.

همین دغدغه است که بسیاری از نویسندگان را از همکاری با سینماگران می‌ترساند. در همین راستا، راحله صبوری می‌گوید: برای مثال کتاب «کوچه نقاش‌ها» چون بخشی از تاریخ شفاهی را در بر می‌گیرد، شرط امانتداری در آن بسیار اساسی است.

برای همین فیلمساز نباید یک سری مسائلی که نظر شخصی و برداشت شخصی‌اش است، به اسم کتاب به جامعه تحمیل کند و کار راوی و نویسنده را زیر سوال ببرد.

او در پایان حرف‌هایش به مخاطب هم اشاره می‌کند. این که این روزها حوصله خواندن کمتر از دیدن است و این می‌تواند فرصتی باشد برای سینماگران. صبوری در همین ارتباط می‌گوید: آدم‌ها همیشه حوصله کتاب خواندن ندارند، اما همیشه فیلم را نگاه می‌کنند و همیشه برای رفتن به سالن سینما آماده‌اند. بنابراین سینماگران، می‌توانند اندیشه‌های جاری جامعه را نو و تر و تازه کنند و از کهنگی در بیاورند.

کیانوش گلزار راغب، نویسنده کتاب «شنام» یکی دیگر از نویسندگان حوزه دفاع مقدس در حوزه هنری است که در این بحث همراه ما می‌شود.

او هم در ابتدا با اشاره به سهم کم اقتباس سینمایی از آثار مکتوب دفاع مقدس به سوره سینما می‌گوید: در اقتباس، ماهیت و هدف کلی هر کتابی،‌ نباید قربانی برخی حواشی زیبنده سینما و جاذبه‌های گیشه شود.

سینماگر می‌تواند با برداشت آزاد و دخالت هنر و تخیل، از روی هر کتابی فیلم بسازد، اما روایت کلی فیلم باید بر اساس واقعیت‌های مندرج در کتاب باشد و هدفی که کتاب دنبال می‌کند تغییر نکند.

این نویسنده با این که اعتراف می‌کند تماشاگر سینما بیشتر از کتاب است، اما تاکید می‌کند اثر سینمایی در بیان عمق مسائل مطرح شده در هر کتابی الکن است. گلزار راغب می‌گوید: ‌گرچه فیلم به دلیل بهره‌مندی از تماشاگر در سطحی بسیار گسترده، به مراتب تاثیرگذارتر از کتاب است، اما بعید می‌دانم که فیلم بتواند در بیان عمق مسائل و حالات روحی و روانی شخصیت به موفقیت کتاب برسد.

زیرا اگر سینماگر بخواهد فکر درون آدم‌ها را با رفتارهای بیرونی‌شان در فیلم به مخاطب انتقال دهد، کار بسیار بسیار سختی در پیش خواهد داشت.‌

گلزار راغب پیشنهاد می‌کند آثار فرهنگی تولید شده در مورد دفاع مقدس به سمت نمایش روابط انسانی بین رزمندگان و انتقال حال و هوای روحی و معنوی جبهه‌های مقاومت برود و می‌گوید: شنام با همه جزئی‌گویی‌ها و دقت در پردازش شخصیت‌ها هنوز زوایای باز نشده بسیاری دارد که می‌تواند راهنما و سوژه کار نویسندگان جوان قرار گیرد و من در تشریح مطالب به همه آنها کمک خواهم کرد.‌

دست سینما خالی نیست

اما وقتی به سراغ حسین بیضایی ـ نویسنده کتاب «بابانظر» ـ می‌رویم ، بحث را کلی‌تر آغاز می‌کند. او به ما می‌گوید: اگر فیلمنامه‌ها با اقتباس از کتاب‌های مستند و حقیقی ارائه شود،‌ بهتر می‌توانیم پاسخگوی نسل بعد خود باشیم.

او می‌افزاید: هر نسلی سوال‌های جدیدی در همه زمینه‌ها با خود به همراه می‌آورد، یکی از این مسائل دفاع مقدس است. با تغییر نگرش‌ها و تغییر نسل، ما باید پیش‌بینی این مساله را انجام داده و برای پاسخگویی به نسل بعد آماده شویم. ما با توجه به گنجینه عظیمی که از جنگ در دست داریم، در دو دهه اخیر کار منسجمی برای تغذیه فرهنگی انجام نداده‌ایم و در این زمینه اگر هم کتاب‌ها پیشتاز بودند، سینما به عنوان پرطرفدارترین هنر، بسیار دست خالی است.

به اعتقاد بیضایی نسل راویان سینمای دفاع مقدس رو به اتمام است و باید فکری برای تربیت افرادی از نسل حاضر برای روایت ناگفته‌های دفاع مقدس کرد؛ کسانی که بتوانند جای سینماگرانی چون مرحوم رسول ملاقلی‌پور، ابراهیم حاتمی‌کیا و‌ احمدرضا درویش را پر کنند.

او در توضیح نبود آثار درخور توجه سینمایی در دهه اخیر می‌گوید: چرا باید هر ساله در آستانه هفته دفاع مقدس برای چندمین بار فیلم «افق» یا «از کرخه تا راین» را نشان دهیم و چرا در بیان حقایق اجتماع، دیگر مثل آژانس شیشه‌ای نمی‌سازیم.

بیضایی فیلم‌های مستند جنگ را موفق‌تر از فیلم‌های سینمایی می‌داند و می‌گوید: مجموعه روایت فتح هنوز هم جاذبه‌های تاثیر‌گذاری برای مخاطب دارد. از این رو باید در فیلم‌های بلند سینمایی هم به سراغ پیدا کردن اسناد،‌ تحقیقات میدانی و نوشتن فیلمنامه از روی منابعی که بازگوی حقیقت هستند، باشیم. یکی از آن منابع، کتاب‌های خاطره‌نویسی جنگ است.

او درباره تاکید بر ضرورت اقتباس‌های سینمایی از آثار مکتوب توضیح می‌دهد: دنیای امروز در تسخیر رسانه‌های تصویری است.یک کتاب ۵۰۰ صفحه‌ای را بعد از زمان زیادی فقط یک نفر برای خودش می‌خواند اما فیلم دو ساعته یا سریال تلویزیونی نزدیک به ۷۰ میلیون مخاطب دارد و این یعنی تاثیر‌گذاری بیشتر و اطلاع رسانی بهتر. این ویژگی را نباید دست کم گرفت و از آن غفلت کرد.

داوود امیریان با کتاب های «خداحافظ کرخه» ،‌ «فرزندان ایرانیم» ،‌ «رفاقت به سبک تانک»، «مین نخودی»‌ و «آقای شهردار»‌ یکی دیگر از نویسندگانی است که با ما همراه می شود و می گوید:  داستان در سینمای دفاع مقدس هرگز تمام نمی شود و خاطرات هریک از افراد حاضر در جنگ گنجینه هایی تمام ناشدنی ست که اتفاقا در سال های گذشته حوزه هنری روی این گنج نشسته است.

وی افزود:‌ در حالت کلی سینمای اقتباسی ما بحران زده  و عمر اقتباس در این سینما بسیار کم. اکثر نویسندگان و شاید بتوان گفت همه آنها دوست دارند که کتابشان مورد اقتباس واقع شود ، اما متاسفانه در کشور ما هنوز اطمینان به همدیگر وجود ندارد.

نویسنده «ایرج خسته است» تشریح کرد : ما بعد از انقلاب به تعداد انگشت های یک دست هم اثر ارزنده اقتباسی نداشتیم . در دهه ۳۰ فیلم هایی از روی نوشته های منوچهر مطیعی ، حسین قلی خان مستعان و فردی که با نام ح.حمید تخلص می کرد و نوشته هایش پاورقی روزنامه های صبح آن زمان بود ، فیلم هایی ساخته شد .

امیریان ادامه داد : «گاو» مهرجویی از روی کتاب غلامحسین ساعدی ، نخستین اثر اقتباسی ارزنده آن زمان بود. امیر ارسلان نامدار، فیلمی از روی کتاب طوطی ذکریا هاشمی ، فیلم آقای هالو که کتابش را خود علی نصیریان نوشته بود و امثال اینها اندک مواردی از این دست بود . این روند بعد از انقلاب کند شد ، تا جایی که در سال ۶۵ دوباره ناصر تقوایی دست به اقتباسی عظیم زد و ناخدا خورشید را با برداشتی آزاد ساخت .

این نویسنده عنوان کرد : این روند دوباره کند شد و همچنان مهرجویی سردمدار جریان حضور ادبیات در سینما ماند تا به چند سال پیش رسیدیم و جشنوراه فجر با گذاشتن بخش فیلمنامه اقتباسی نگاهی دوباره به این مقوله انداخت . در آن سال من به خاطر «نفوذی» دیپلم افتخار گرفتم و «چهل سالگی» برنده سیمرغ بلورین شد .

وی خاطر نشان کرد : همانگونه که دیدیم سیمرغ بلورین جشنواره تا حد زیادی مخاطبان کتاب «چهل سالگی» ناهید طباطبایی را بالا برد . این دقیقا همان اتفاقی ست که در سینمای امریکا و اروپا به شدت رواج دارد و ادبیات ما از این نعمت سینما بی بهره است .

وی به راهکار خوبی اشاره کرد و گفت : خوب است در برخی موارد از ایده ها و تجربیات ارزنده دیگران استفاده کنیم . در امریکا و اروپا نویسندگانی مانند استیون کینگ داریم ، که قبل از چاپ کتاب ، یک فصلش را در روزنامه چاپ می کنند و پیشاپیش حق سینمایی آن را می فروشند . چرا نباید در ایران چنین کاری بکینم !

نویسنده «مین نخودی» هر دو گروه نویسنده و سینماگران را مقصر دانست و گفت: یکی از مشکلات این است که نویسندگان ما تصویری نمی نویسند . داستان نویسان ما شخصیت پردازی تصویری نمی کنند .

نویسنده «خداحافظ کرخه» ادامه داد : از سویی دیگر سینماگران ما هم بسیار تنبل و بی سواد هستند. ما معدود کارگردان های فهیمی داریم ، که مطالعه کنند و کتاب شناس باشند .

وی تشریح کرد : مثلا حوزه هنری گنجینه کتاب های خیلی خوبی دارد ولی اتفاق بد سینمای کنونی ما این است که همه می خواهند کارگردان مولف باشند و به اشتباه تصور می کنند که اگر خودشان فیلمنامه بنویسند مولف محسوب می شوند . این دیدگاه صد در صد غلط است و مثلا ما آلفرد هیچکاک را در همه حال یک کارگردان مولف می دانیم ، با اینکه خودش فیلمنامه هایش را نمی نویسد !

امیریان افزود : این تفکر غلط چنان در فضای عمومی سینما تعمیم پیدا کرده که روی دستمزد فیلمنامه نویس هم تاثیر گذاشته و اگر هم کاگردانی حاضر شود خودش زحمت نوشتن را نکشد و به سراغ متخصص برود ، تنها ۵ میلیون تومان برای آن هزینه می کند . این قیمت در شرایطی اتفاق می افتد که یک بازیگر نه چندان حرفه ای سینما به راحتی ۵۰ میلیون تومان دست مزد می گیرد .

نویسنده «مترسک مزرعه آتشین» گفت : شرایط کنونی سینما ، کارگردانان و سینماگران را به سمت بازیگر محوری کشانده است و این گونه است که وقتی از تماشای فیلمی که چندین و چند ستاره داشت بیرون می آییم ، متوجه می شویم که فیلم اصلا داستان خاصی و یا بهتر بگوییم اصلا داستان نداشت و این حقیقت تاسف باری است که پیش تولید خیلی از فیلم های ما بدون داشتنم فیلمنامه شروع می شود .

داوود امیریان ادامه داد : ما باید متعادل و دو جانبه به قضیه بنگریم . نویسندگان نباید گارد بگیرند و بخواهند که کتابشان عین به عین فیلم شود . فیلم تا کتاب دو دنیای متفاوتند و زمین تا آسمان فرق دارند . نمونه مشهور این اتفاق ، «هری پاتر» است که همگی تفاوت کتاب ها و فیلم هایش را خوب متوجه شده ایم .

وی افزود : از سویی دیگر سینماگران هم نباید بی انصاف باشند و مزد زحمت ۳ ساله نویسنده یک کتاب را یک دهم مزد بازیگر یک تله فیلم تلویزیونی قرار دهند .

این نویسنده راه کارهای جالبی در این باره دارد و می گوید : همه می دانیم که سینمای ما مشکل داستان دارد و تا زمانی که کارگردان خودش مطلب می نویسد هیچ بهبودی حاصل نخواهد شد . لذا بهتر است به جای صد فیلم بی داستان در سال ، ۱۰ فیلم بسازیم ، ولی دستمزد بازیگران را سرشکن کرده و به نویسنده مثلا ۲۰ میلیون تومان بدهیم . شما فکر می کنید وقتی «کلیدر» را از محمود دولت آبادی خواستند تا فیلمش را بسازند و گفت یک میلیارد آن را می فروشد ، حقیقتا به این پول نیاز داشت! نه . او این کار را کرد و این حرف را گفت تا ارزش متن اولیه و ارزش مولف حقیقی را به سینماگران یادآوری کند .

امیریان در پایان به مسایل خوبی اشاره کرد و گفت : داستان در سینمای دفاع مقدس هرگز تمام نمی شود و خاطرات هریک از افراد حاضر در جنگ گنجینه های تمام ناشدنی است که حوزه هنری روی این گنج نشسته است . اگر دو طیف نویسندگان و سینماگران با حسن نیت باهم روبه رو شوند و پس از رفع تنبلی ، مشکل پول خرج کردن برای ادبیات سینما را حل کنند ، درخشش این گنج چشم همه را به خود جلب خواهد کرد .

با توجه به برآیند صحبت‌های نویسندگان عرصه ادبیات دفاع مقدس، می‌توان گفت آنان با این که ملاحظاتی دارند، اما بشدت طرفدار اقتباس‌های سینمایی از آثارشان هستند. اینک نوبت سینماگران است تا رغبت و همتی نشان دهند تا سینمای دفاع مقدس برای بیان درست حقایق جنگ به نسل‌های بعد، به سراغ داشته‌های ادبیات این حوزه در شاخه‌های گوناگون داستان و خاطره‌نویسی برود.

نوشته میراث خاطره‌نویسی جنگ؛ گنج بی‌پایان سینمای دفاع مقدس اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی ادامه داد: به طور طبیعی، حوزه هنری و سازمان سینمایی حوزه به حسب ماموریت‌هایی که دارد حمایت معنوی و اجتماعی از این جشنواره را مورد توجه قرار می‌دهد چرا که اساسا، یکی از رسالت‌های حوزه هنری،‌ ترویج و توسعه مفاهیم انقلاب و دفاع مقدس است.

وی با اشاره به اقدامات حمایتی سازمان سینمایی حوزه هنری از آثار دفاع مقدس و مقاومت خاطرنشان ساخت: حوزه هنری هم در عرصه تولید متن و ادبیات دفاع مقدس، هم در زمینه ساخت فیلم‌های سینمایی، کوتاه و مستند؛ و بویژه، در زمینه حمایت از فیلم‌های سینمایی در اکران سینمایی و و پخش  ویدیویی کارنامه روشن و مشخصی دارد و مهم ترین دغدغه و اولویت ما در تمامی سطوح حمایت، تولید و عرضه آثار دفاع مقدس است.

رئیس سازمان سینمایی حوزه هنری، از تولید فیلم براساس آثار شاخص ادبیات دفاع مقدس خبر داد و گفت: از حدود پنج سال پیش این سازمان بخشی را به نام مرکز تولید متن تأسیس کرده که به اقتباس از آثار ادبی تاریخ شفاهی انقلاب و دفاع مقدس می‌پردازد و در حال حاضر، هشت فیلم‌نامه آماده از آثار شاخص انتشارات سوره مهر در این بخش وجود دارد که در صورت تأمین سرمایه، تولید فیلم این آثار نیز، شروع خواهد شد.

در این نشست مشترک، محمد خزاعی دبیر پانزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت به تشریح ابعاد برگزاری این دوره جشنواره پرداخت و عنوان کرد: مقاومت؛ جشنواره‌ای است که از لحاظ ماهیت، هویت و مانیفست اهمیت دارد و نمی‌توان از آن چشم پوشی کرد.

وی ادامه داد: این جشنواره از سال ۶۲ در بحبوحه روزهای جنگ توسط بچه‌های دلسوزی شکل گرفته که دور هم جمع شدند و حرکتی با عنوان جشنواره فیلم دفاع مقدس را برپا کردند تا آثاری با موضوع انقلاب و دفاع مقدس تولید و مورد حمایت قرار بگیرد و این امانت امروز به ما رسیده است.

به گفته خزاعی، جشنواره‌ای با این نگاه، گستردگی و سطح کیفی در خاورمیانه و آسیا نداریم و در دنیا هم جشنواره‌های مشابه بیشتر با رویکردهای متفاوت از این جشنواره برگزار می‌شوند.؛ حتی، بسیاری از آن‌ها تلاش دارند رابطه مسالمت اسرائیل و فلسطین آمیز نشان دهند و برجسته کنند و نگاه استراتژیک در سینمای‌شان کمتر به چشم می‌خورد.

دبیرجشنواره بین‌المللی فیلم مقاوت در این نشست خاطرنشان ساخت: حوزه هنری در ادوار مختلف برگزاری جشنواره همیشه در کنار ما بوده است و قطعا، با پشتگرمی و حمایت مراکزی چون: حوزه هنری این رویداد موفق تر و تاثیرگذارتر برپا می‌شود.

نوشته محمد حمزه‌زاده: جشنواره مقاومت؛ سازوکاری موثر برای معرفی سینمای دفاع مقدس در عرصه بین‌الملل اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی افزود: علاوه بر این کار فیلم سینمایی «مسخره باز» ساخته همایون غنی زاده را کار کردیم، در فیلم «مردی بدون سایه» نیز با گروه علیرضا رئیسیان همکاری داشتیم و آخرین فیلم سعید روستایی را نیز اخیرا به پایان رساندیم که بیشتر کارشان تعقیب و گریز، رانندگی و تصادف بود. خوشبختانه در اکثر پروژه های سینمایی بازیگران همکاری خوبی با ما دارند و معمولا نسبت به کارهایی که باید انجام دهند اشتیاق نشان می دهند اما گاهی استثنائاتی وجود دارد که بدیهی است.

بدری اشاره کرد: برخی بازیگران از نظر حرفه ای در کار خود بی نظیرند اما متاسفانه در اخلاق و کار گروهی ما را اذیت می کنند. گاهی استثنائاتی هست که در هر کاری پیش می آید و در این جور مواقع که اخیرا هم پیش آمد حاضر می شدم دو برابر دستمزدم پرداخت کنم و بی خیال این بی اخلاقی ها شوم اما بقیه اعضای تیم به خصوص تهیه کننده و کارگردان بسیار رفتار حرفه ای داشتند. اساسا شکل کار ما به گونه ای است که بیشتر بازیگران به هیجان های کار جذب می شوند و دوست دارند که همکاری کنند ولی برخی به دلایلی راغب نیستند.

وی در پاسخ به اینکه بدلکاری چه ژانری بیشتر مورد علاقه اوست؛ گفت: ما تجهیزات سینمایی مان کامل است و آمادگی حضور در هر پروژه ای را داریم اما هنوز در حیطه جنگ و سینمای دفاع مقدس پیشنهادی نداشتیم. البته در خارج از کشور برای فیلم های سینمایی خارجی این کار را انجام دادیم اما در سینمای ایران هنوز برای مان پیش نیامده است که بتوانیم یک گروه خیلی بزرگ را هدایت کنیم. این شرایط در فیلم های جنگی بیشتر امکان بروز دارد و مبارزات و اتفاقات اکشن در صحنه از نظر تصویری بسیار جالب توجه می شود.

بدری درباره سایر فعالیت های خود نیز بیان کرد: چندی پیش برای یکی از مجموعه های تلویزیونی در شبکه نسیم کار کردیم که هنوز طلبکاریم. البته ما به این رفتار تلویزیون عادت داریم و این عدم پرداخت ها خیلی برای مان عجیب نیست. خارج از فضای سینما و تلویزیون هم چند مسابقه پارکور و دوچرخه سواری در ماسوله و کندوان برگزار کردیم که از کل ایران بهترین ها در جمع شدند و به رقابت پرداختند.

وی در پایان در پاسخ به اینکه بازیگران چقدر به رشته های مهیج علاقه نشان داده اند، گفت: بعد ازبانجی جامپینگ بوستان ولایت، اخیرا در توچال هم راه اندازی کردیم که اگرچه فعالیت آن آغاز شده اما به زودی مراسم افتتاحیه آن نیز برگزار می شود. خوشبختانه بازیگران به این تفریح علاقه نشان داده اند و تا کنون از بین بازیگران خانوم مهناز افشار و شبنم قلی خانی نیز پریده اند. محمدرضا گلزار هم جزو بازیگرانی است که به رشته کاری ما به خصوص پرش از هواپیما علاقه نشان داده و اگر شرایطش فراهم شود به زودی این فضا را فراهم خواهیم کرد.

نوشته بدلکاری در سینمای جنگ را دوست دارم/ علاقه گلزار به پرش از هواپیما اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

آنچه که از فیلم تنگه ابوقریب بر پرده سینما دیده می­شود، قرائت و روایت جدیدی از سینمای جنگ است که این عرصه را متحول کرده­است. یعنی همکاری مبارکی که در این حوزه بین ملکان و توکلی رخ داده است، به خوبی نتیجه داده است. ملکان سال گذشته نیز فیلم ویلایی ها را برای جشنواره فجر داشت که آن هم به لحاظ مضمون و پرداخت کار متفاوت و قابل ستایشی در سینمای دفاع مقدس به شمار می­رود. این روند نشان می­دهد که او دانسته وارد این ماجرا شده است و گرایشی که به عرصه دفاع مقدس احساس می­کند متعهدانه است.

اما چرا او دفاع مقدس را به عنوان موضوع فیلم­هایش برگزیده است. مگر عده­ای از سینماگران ایران سال­ها سرو صدا به پا نکرده­اند که این حوزه دیگر جای کار و سوژه ندارد، چطور این جسارت را به خود داده که وارد این حوزه شود و در این وادی کار کند؟ اصلا توکلی به عنوان یکی از کارگردانان جوان و امروزی چگونه ریسک ورود به سینمای بی­رمق شده­ی دفاع مقدس  را پذیرفته است؟ خروجیِ «تنگه ابوقریب» به ما پاسخ این سوال را خواهد داد. یک فیلم تمام و کمال که در عین دارابودن از داستانی جذاب و پر محتوا، توانسته است با بهره­گیری از تکنیک­های ناب و به روز سینمایی، یک فیلم ارزشمند را در کارنامه کاری توکلی و بالاتر از آن یعنی سینمای ایران قرار دهد.

تلاش این دو رفیق یعنی ملکان و توکلی تنها در نمایش یک روز از جنگ بوده است. آنها در لابلای خاطرات خاک گرفته جنگ گشته­اند و سوژه خود را پیدا کرده­اند. بچه­های گردان عمار لشگر ۲۷ محمد رسول الله در آخرین روزهای جنگ در یک عملیات یک روزه رشادت­هایی به خرج می­دهند که در تاریخ آن روزها گم می­شود و به نوعی به فراموشی سپرده می­شود. هنر امثال این دو عزیز کشف و پرداخت به این سوژه است. سینمای ایران به این دست از کاشفان نیاز دارد که سوژه­های بکر و قابل پرداخت سینما در تاریخ این مرز و بوم بخصوص تاریخ انقلاب و جنگ تحمیلی را کشف کنند. دفاع مقدس ما مالامال است از این قصه­های دراماتیک که قابلیت سینمایی شدن دارد و موید همین ماجرا می­شود تنگه ابوقریب!

نگاه شریف و قابل تحسینی که در فیلم دیده می­شود، روایت جنگ برای نوجوانانی است که شاید درک مفهوم جنگ در حالت عادی برایشان سخت است. فیلم خیلی خوب و با رعایت انصاف به روایت جنگ می­پردازد و در عین حال زشتی­ها و زیبایی­هایش را از نزدیک­ترین فاصله ممکن به تصویر می­کشد. این دغدغه که پاسخگوی نوجوانان و جوانان وطن در این عرصه باشی به اندازه­ی خود ساخت چنین فیلمِ گرانبهایی، باارزش است.

حال که امثال توکلی و ملکان مسیر جدید و پر امیدی را آغاز کرده­اند، می­توان انتظار داشت تا اگر قصد پیشرفت در سینمای ایران، در ذهن سینماگران ایرانی وجود دارد باید این حرکت قابل تقدیر در مسیر دفاع مقدس که یک کار خودخواسته و دلی است، الگو قرار گیرد. تنگه ابوقریب نشان داد که اگر معتقد هستیم سینمای ایران از نبود داستان و فیلمنامه خوب رنج می­برد، این معدن دفاع مقدس گنجینه خوبی است برای نشان دادن هنر فیلمنامه نویسانی که به دنبال سوژه­های خوب و سینمایی می­گردند.

نوشته کشف عرصه های نو در سینمای دفاع مقدس اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

با شروع جنگ در سال ۵۹، ایده های نابی در برابر فیلمسازان داخلی برای ساخت فیلم قرار گرفت که در سال های جنگ و پس از آن میزان توجه فیلمسازان بیشتر جلب شد و این توجه دلایل روشنی من جمله درگیر و تحت تاثیر بودن زندگی خود فیلمسازان از جنگ بود.

در سال های اخیر توجه به سینمای دفاع مقدس در میان فیلمسازان کمتر از گذشته شده است. به طوریکه تنها می توان تعداد انگشت شماری از این دست فیلم ها را برشمرد. در این میان فیلم های مهمتری که نام آنها بیشتر بر سر زبان ها افتاده است فیلم «چ»، «ایستاده در غبار»، «اشنوگل» و «ویلایی ها» هستند. این در حالی است که توجه سینمای ایران به دفاع مقدس و موضوعات مرتبط با این حوزه در سال های پس از جنگ بسیار بیشتر بود اما در ادامه تم روشنفکری سینما بر وجوه دیگر غالب گشته و بیشتر موضوعات را به داخل آپارتمان برده و مشکلات زندگی، خانوادگی، اجتماعی با موضوعات عموما پیرامون خیانت، طلاق و تزویر همراه با کمی مواد افزودنی عشق های جوانی بدل کردند.

سینمایی که زمانی آوینی ما را از غلبه آن بر حذر می‌داشت و در مقابل آن سینمای اشراقی را طرح نمود، اما با این حال چه جریان روشنفکری و چه جریان مقابل آن هردو به آوینی تاختند، یکی از این باب که سینمای روشنفکری درست است و دیگر هیچ و دیگری از این باب که این نظر هنوز به نظریه تبدیل نشده است و آوینی نباید از خود عبارت خلق کند. در گیر و دار همین حرف‌ها غافل از رشد تفکر مقابل؛ امروزی را شاهد هستیم که ساخت فیلم های دفاع مقدسی در اولویت تقریبا هیچ یک از فیلمسازان ما نیست در حالی که رهبر انقلاب نیز بارها و بارها بر ظرفیت های دفاع مقدس و لزوم به کار گرفتن این ظرفیت ها در سینما تاکید کرده اند.

شاید بتوان علل عدم گرایش فیلمسازان به حوزه دفاع مقدس را در عوامل دیگری نیز جستجو کرد مانند هزینه های کلان برای تولید فیلم های فاخر در این حوزه و یا حساسیت های گوناگون پیرامون تولیدات در حوزه عملیات های مهم در دفاع مقدس. تولید یک فیلم سینمایی در ژانر دفاع مقدس براستی امروزه جزو پروژه های بزرگ به حساب می آید و باید برای ساخت چنین فیلم هایی بودجه، امکانات، عوامل و تسهیلات خاص در نظر گرفت. البته ممکن است فیلمسازی بتواند با نگاهی خاص به مقوله دفاع مقدس فیلم خود را با هزینه های پایین تری به پایان ببرد مانند فیلم «ویلایی»های «منیر قیدی» که داستان خود را پیرامون خانواده های فرماندهان سپاه و ارتش که همسرانشان در جبهه مشغول به دفاع از میهن به سر می برند و آنها در یک شهرک چشم انتظار آنان هستند. اما این را نمی توان برای همه فیلم ها و فیلمسازهای در حوزه سینمای دفاع مقدس تعمیم داد و تولید چنین فیلم هایی را خصوصا با ورود تکنولوژی های جدید و جلوه های ویژه ای که هالیوود در فیلم های اکشن خود به کارگیری می کند، بدون بهره مندی از منابع بیشتر و گاها خاص ممکن دانست.

بسیاری از فیلمسازها هم هستند که خود و یا خانواده شان تحت تاثیر وقایع جنگ بوده اند و برای ساخت آثاری در این ژانر تعصب خاصی دارند و یا داشته اند اما به دلیل تراکم حساسیت ها، خط قرمز ها بر روی نوع روایت در این حوزه کار و ایده مربوطه را رها کرده اند و ترجیح داده اند تا بدون دردسر به فیلمسازی در آپارتمان هایی در شهر بپردازند و زحمت خود و گروه خود را مضاعف ندارند. فیلم سازانی همچون رسول ملاقلی پور، احمد رضا درویش، حمید عزیز نژاد، محمد حسین لطیفی، کیومرث پور احمد، انیسه شاه حسینی و حتی ابراهیم حاتمی کیا که پس از ساخت فیلم «به نام پدر» بسیار مورد انتقاد قرار گرفت.

لذا نمی توان عدم توجه و یا کم توجهی به سینمای دفاع مقدس در سال های اخیر را تنها و تنها تغییر نگرش فیلمسازی در سینما دانست و آن را به عبور و یا عدول سینماگران از ارزش ها و فراموشی فداکاری های بزرگ مردان این سرزمین دانست، بلکه با توجه به کم شدن رغبت فیلمسازان باید عوامل دیگر مانند محدودیت های بودجه ای و ممیزی برای تولید چنین آثاری را نیز در نظر گرفت. تنها موردی که برای تولید فیلم های دفاع مقدس دست خوش تغییر نشده است، مخاطب پای کار و مترصد تولید چنین آثاری است که با علاقه به تماشای آثار سینمای دفاع مقدس می نشیند.

لذا علاوه بر تشویق و میدان دادن به فیلمسازان علاقه مند به حوزه دفاع مقدس، علی الخصوص جوان ها، باید قوانین و قواعد پیرامون تولید چنین آثاری را نیز اصلاح کرد و همچنین توجه بیشتری از منظر بودجه ای به چنین آثاری داشت. همچون ابراهیم حاتمی کیا که پس از دو فیلم روشنفکرانه «دعوت» و «گزارش یک جشن»؛ باز هم مورد استقبال جریان حزب اللهی قرار گرفت و او نیز به ساخت فیلم «چ» در مورد شهید مصطفی چمران روی آورد و در ساخت و پرداخت شخصیت چمران نیز باز دست او را باز گذاشتیم تا آنجا که گاه چمران قصه با چمرانی که می شناختیم تفاوت داشت. اما این باعث می شود تا فیلمساز با عشق و علاقه کاراکتر چمران را طراحی کند و در عین حال خود مخالف خوان خود در اغراق ها و یا تحریف ها باشد.

جشنواره امسال می تواند سنگ محکی برای گرایش هم سینماگران، هم سیاستگذاران و هم مخاطبین در حوزه سینمای دفاع مقدس باشد. امسال بخش قابل توجهی از فیلم های جشنواره فجر به متن و یا حاشیه دفاع مقدس می پردازد. «تنگه ابوقریب»؛ «بمب»؛ «ماهورا» و «سرو زیر آب» چهار فیلمی است که مستقیما در حوزه دفاع مقدس است و هر یک روایت گر بخشی از جنگ بوده است. از این میان البته «تنگه ابوقریب» فیلمی است که منتقدین آن را در سطح یک سینمای ژانر جنگ می دانند و سیاستگذاران با توجه به نگاه مخاطب به این فیلم می توانند بفهمند که سرمایه گذاری در این حوزه چقدر می تواند به اقبال مخاطب برای آمدن به سینما نیز کمک کند.

نوشته دفاع مقدس بخش کم‌فروغ سینمای این سال‌ها/ جشنواره‌ای متفاوت برای سینمای دفاع مقدس اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نبوی در ابتدا با گرامیداشت هفته بسیج و تبریک به مناسبت پیروزی پایان سیطره شجره خبیثه داعش، به هموطنان و مدافعین حرم و همچنین سردار سلیمانی، با خوانش شعری از اخوان ثالث (گرچه می بافند بحر شیرها زنجیرها بگسلند آخر همه زنجیر ها را شیرها) در رابطه با رزمندگان که در بهمن سال ۶۰ سروده شده، آن شعر را به بسیجیان و مدافعان حرم تقدیم و برنامه را آغاز کرد.

سپس جمال شورجه به نوبه خود هفته بسیج را به همه بسیجیان و مردم ایران و همینطور این پیروزی های اخیر و سقوط حکومت منحوس داعش را به سربازان و دلاوران کشور خصوصا سپهبد قاسم سلیمانی تبریک گفت.

نبوی در ادامه بحث با بیان اینکه شورجه تاکنون آثار بسیاری همچون «روزنه»، «شب دهم»، «حماسه مجنون»، «دایره سرخ» و… در حوزه دفاع مقدس ارائه داده است و با اشاره به این موضوع که حال سینمای دفاع مقدس خوب نیست، وضعیت اکنون سینمای پایداری یا سینمای دفاع مقدس را از شورجه جویا شد.

حقیقتاً حال سینمای دفاع مقدس خوب نیست

شورجه در پاسخ اظهار کرد: حقیقتاً حال سینمای دفاع مقدس خوب نیست. به سینمای دفاع مقدس، سینمایی که می تواند ۸ سال گذشت، ایثار، شجاعت و شهامت را به تصویر بکشد، متأسفانه خیلی پرداخته نشده است. یکی از شجره طیبه همان دوران سردار سلیمانی و سردار سلیمانی‌های موجود در کشور است و به گفته امام راحل جنگ برکات بسیاری داشت، اما در حوزه سینما کاری در این زمینه صورت نگرفته است.

مقاطع و شخصیتهای تاریخ‌ساز کشورمان هرکدام می‌تواند به‌تنهایی الگویی برای کشور باشد

وی ادامه داد: ما برنامه‌ای مدون و اصولمند را در تولیدات آثار پرافتخارمان نه‌تنها در زمینه به تصویر کشیدن دفاع مقدس بلکه در زمینه های دیگری مانند انقلاب، شجاعت‌ها و شهامت‌ها، زندان‌ها و شکنجه‌ها و شهادت‌هایی که در به ثمر رسیدن انقلاب بوده است، نداریم. متاسفانه روی هیچ‌کدام از این موارد کار نشده است. به این خاطر که ما سیاست‌گذاری و برنامه مدونی نداشتیم که بتوانیم این مقاطع و شخصیتهای تاریخ‌ساز کشورمان که هرکدام می‌تواند به‌تنهایی الگویی برای کشور باشد، در قالب آثار نمایشی به تصویر بکشیم.

در دولت ها و حاکمیت های مختلف سعی کردیم فیلم دفاع مقدس بسازیم

این کارگردان در پاسخ به این سؤال نبوی درباره چرایی نداشتن برنامه مدون در تولید آثار دفاع مقدس گفت: امثال من به‌تبع نمایاندن این صحنه‌ها چه جنگ و چه انقلاب وارد سینما شدم و این را برای خودم فریضه می‌دانم و می‌دانستم. امثال من اینگونه عمل کردیم و تا آنجایی که می‌توانستیم نزد دولت‌ها و حاکمیت‌های مختلف باسلیقه‌های متنوع رفتیم و خواستیم و فیلم‌هایمان را ساختیم.

مجلس و شورای انقلاب فرهنگی بودجه سالیانه‌ای به سینمای دفاع مقدس اختصاص دهند

شورجه در تکمیل صحبت‌هایش گفت: در حال حاضر ما سینمای مقاومت داریم و سینمای دفاع مقدسمان که مملو از مقاومت‌های مردمی ایران علیه متجاوزان است. با انتقال تجربیات ۸ سال دفاع مقدس ما است که این‌چنین ایثارهای مقاومتی چه در یمن، لبنان، سوریه و عراق و پیروزی‌های عظیمی در این مناطق به وجود می‌آید. مسئولان باید برای تولیدات دفاع مقدس برنامه‌ریزی کنند و مجلس و شورای انقلاب فرهنگی بخواهند و بودجه و مصوبه سالیانه‌ای به این سینما اختصاص دهند.

این فیلمساز با اشاره به صحبت‌های وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی مبنی بر اینکه زمان ساختن فیلم و آثار فرهنگی درباره داعش است، افزود: ما در این زمینه افراد متخصص کم نداریم و کافی است آن‌ها دعوت به کار شوند و کارهایی سفارش داده شوند.

نبوی نیز در ادامه گفت: گرایش‌های مختلفی که در حوزه سینما حرفی برای گفتن دارند و از عناصر اصلی که نگاه و تعریفی داشتند، فرصت مدیریت پیداکرده‌اند. چرا آن‌ها نتوانسته‌اند آثاری تولید کنند؟

شورجه در پاسخ توضیح داد: گنجینه سینمای دفاع مقدس فعلی که داریم، در همین ادوار مختلف تولیدشده است. خود من نیز در دوره‌های مختلف حداقل یک فیلم را کار کرده‌ام و بقیه فیلم‌سازان هم همین‌طور و بیش از ۱۳۰ فیلم اثر دفاع مقدس تولیدشده است.

گرایش های سیاسی از این‌همه افتخار که از قِبَل شکست داعش به دست آوردیم، کلمه‌ای در روزنامه‌هایشان ننوشتند و چشم‌هایشان روی حقیقت می‌بندند

کارگردان یاس‌های پنهان ادامه داد: در حال حاضر این آثار کم شده و وقتی از جنگ دور شدیم از همان دهه ۷۰، گرایش‌های سیاسی غالب شد. اینکه یک گرایش سیاسی هست و این‌همه افتخار را که از قِبَل شکست داعش به دست آوردیم، کلمه‌ای در روزنامه‌هایشان ننوشتند و چشم‌هایشان روی حقیقت می‌بندند.

وی ادامه داد: گرایش‌ها قطعاً در روند کار تأثیر می‌گذارد و همین افراد متأسفانه با دوز کمتر در سیاستگذاران فرهنگی ما هم‌اکنون هم هستند.

شورجه در پاسخ به این سوال نبوی که در کنار سازمان سینمای فعلی و معاونت سینمایی گذشته نهادهای فرهنگی دیگری چون بنیاد روایت فتح، حوزه هنری، کانون پرورش فکری کودک و نوجوان و موسسه شهید آوینی داشتیم، چرا آن‌ها کاری نمی‌کنند، اظهار کرد: باید مسئولان فرهنگی، دغدغه‌شان مباحث انقلاب، دفاع مقدس و مقاومت باشد و اگر در سال ۵ کار تولید می‌کنند ۳ تا آن‌ها حداقل مربوط به این مضامین باشد.

سینمای دفاع مقدس باید ردیف بودجه داشته باشد

وی تکمیل کرد: مشکل بودجه هم داریم و معتقد هستم ردیف بودجه خاصی با نظارت کامل باید اعمال شود. خود من سه فیلم‌نامه در رابطه با سینمای مقاومت دارم که هر سه آن به دلیل بی‌پولی روی دستم مانده است.

انجمن دفاع مقدس آنقدر دارد کوچک می‌شود که باید با ذره‌بین آن‌ را دید

کارگردان «دایره سرخ» ابراز کرد: متأسفانه شنیدم انجمن دفاع مقدس آنقدر دارد کوچک می‌شود که باید با ذره‌بین آن‌ را دید. باید متولیانی دلسوز در این زمینه‌ها وجود داشته باشد و هم بودجه اختصاص بدهند، اهتمام به این امر داشته باشند که افراد را دورهم جمع کنند چرا که با دور شدن فکرها، همه از هم دور می‌شوند و فکر می‌کنند باهم اختلاف دارند.

گرایش های مختلف با هم اختلاف سلیقه دارند، نه اختلاف عقیده

وی افزود: اختلافات مختلف در گرایش‌های مختلف وارد شده ولی به اعتقاد من قله این‌ها یکی است و این‌ها اختلاف ‌سلیقه است و اختلاف عقیده‌ای نیست.

نگاه ها به فرش قرمز و جشنواره برلین و امثال آنها است

کارگردان «حماسه مجنون» اظهار کرد: تعدادی از مدیران فرهنگی ما شاید توجهشان به‌جاهای دیگری است؛ با توجه به اینکه در شورای پروانه ساخت ۷۰ تا ۸۰ در صد آثار که می‌آید آثار اجتماعی است و نوعاً نگاه‌ها به فرش قرمز و برلین و امثال آن است و این گرایشی است که ۳۰ سال است کشورهای غربی و اروپایی روی آن سرمایه گذاری کرده‌اند، چون ما نتوانستیم آثاری در این زمینه ارائه دهیم.

نبوی در ادامه ابراز کرد: جدای مدیران دولتی فرهنگی، سایر نهادها که بودجه‌های خوبی به خاطر گستره فعالیتی که دارند چرا آثار سینمایی دفاع مقدس تولید نمی‌کنند؟

رهبر به نهاد فرهنگی سپاه گفتند از تولید ۲، ۳ فیلم راضی نباشید و سالی ۲۰ فیلم سینمایی باید تولید کنید

شورجه در پاسخ گفت: تقریباً با شما هم‌عقیده هستم. سایر نهادهای دیگر هم که ذی نقش در تولید فیلم هستند در این خصوص که تولید سینمای دفاع مقدس کم شده است، قطعاً مقصر هستند. سال گذشته دوستان ما از نهاد فرهنگی سپاه پاسداران خدمت مقام رهبری رسیدند و گزارشی از تولیدات خود را که شامل ۳ اثر بود به ایشان ارائه دادند و مقام معظم رهبری فرمودند: شما به این ۲-۳ کار بسنده نکنید و خیلی خودتان را راضی نشان ندهید و حداقل سالی ۲۰ فیلم سینمایی باید تولید کنید.

نویسنده «عملیات کرکوک» تصریح کرد: نگاه مقام رهبری بسیار بلند است و از من شورجه بهتر می‌دانند که چه موضوعات و مضامینی در ۸ ساله دفاع مقدس است که مانند گهرهایی باید آن‌ها را پیدا کنیم.

وی تأکید کرد: نهادها در این زمینه باید بیشتر فعال باشند و در بودجه‌بندی سالیانه دولت یا کمیسیون فرهنگی مجلس، شورای عالی انقلابی فرهنگی و… باید بودجه‌ای ویژه و خاص برای تولیدات سینمای دفاع مقدس و مقاومت اختصاص دهند.

شورجه افزود: در حوزه هنری آن‌ها فقط تولید فیلم نمی‌کنند و کارهایی مانند کار کوتاه، فیلم ۱۰۰ ثانیه ای، آموزش و… انجام می‌دهند و درنتیجه بودجه کلانی ندارند که بتوانند فیلم تولید کنند، در حال حاضر آثار دفاع مقدس هزینه‌های زیادی می‌برند و واقعاً هزینه‌ها بالا رفته و بودجه‌ها محدود است.

باید موشک بسازیم و اینها ضمانت امنیت کشور ما است

کارگردان «لبه تیغ» در بخش دیگری از صحبت‌هایش با مثالی عنوان کرد: به‌حق موشک‌هایی می‌سازیم و آزمایش می‌کنیم تا چشم هرکسی که نمی‌تواند ببیند کور شود. باید هم موشک درست کنیم و این‌ها ضمانت امنیت کشور ما است. دلیل سوختن دشمن همین است که نمی تواند موشک‌های ما را ناکارآمد کند. ما این ها را می‌سازیم، نمایش هم می‌دهیم و آزمایشی شلیک هم می‌کنیم و به رخ آمریکا و اروپا، اسرائیل می‌کشیم، به‌موقع هم استفاده می‌کنیم و بخش عمده آن‌ها را ناچار هستیم در زیرزمین‌ها دپو می‌کنیم.

شورجه ادامه داد: اگر کشور خرج ۲ تا ۳ تا از این موشک‌ها را به حوزه فرهنگی و دفاع مقدس اختصاص دهد؛ می‌توانیم آثار فرهنگی را شلیک کنیم و به پرواز درآوریم و توجه دنیا را به این فیلم‌ها جلب کنیم. البته فیلمهایی که در این حوزه باشد.

در ادامه نبوی با طرح سؤالی عنوان کرد اگر شورجه سخت‌گیرانه بخواهد چند فیلم‌نامه خوب را در این زمینه انتخاب کند چند تا است؟

اگر رفاقتی بین ادبیات جنگ و سینمای دفاع مقدس شکل بگیرد بخش عمده‌ای از مشکلات حل می شود

شورجه در پاسخ گفت: کم است. متن خوب به این نیاز دارد که به نویسنده سفارش داده شود و باید به آن بودجه اختصاص دهند. چه فیلم‌نامه‌هایی که در شوراهای مختلف و چه حالا می خونم، نادر هستند و واقعاً فیلم‌نامه خوب در این زمینه کم‌پیدا می‌شود. یکی از اشکالاتی که ما داریم نبود عقبه فرهنگی در آثار دفاع مقدس ما است و فیلم‌نامه نویسان ما باید امتزاج خوبی با ادبیات دفاع مقدس داشته باشند درحالی‌که میدانیم گنجینه‌ای از ادبیات دفاع مقدس در هر کتابخانه وجود دارد. اگر این رفاقت بین ادبیات جنگ و سینمای دفاع مقدس شکل بگیرد فکر می‌کنم بخش عمده‌ای از این مشکلات حل شود.

شورجه تأکید کرد: نمی‌توان سینمای دفاع مقدس را با آثار خارجی مقایسه کرد و همین حدی که سینمای دفاع مقدس ما کارکرده هم به لحاظ کیفیت و هم کمیت قابل‌اعتنا است، البته به لحاظ کمیت به نظر من کم است و کمیت را باید بالا ببریم و به فرموده رهبری جایی که از آتش به اختیار و کار خوب و شکیل و زیبا نام می برند، ما نیاز به سینمای دفاع مقدس شکیل و زیبایی داریم که در مرحله اول داستان خوبی باید داشته باشد.

کارگردان «باشگاه سری» ادامه داد: هزینه فیلم دفاع مقدس بسیار بیشتر از فیلم‌های اجتماعی است و دستمزد بازیگران نیز بسیار بالا است.

قرار بود درباره ظرفیتهای نیروی دریایی فیلم بسازیم اما بودجه اش جور نشد

وی پس از پخش قسمتی از فیلم سینمایی «دایره سرخ» در رابطه با فیلم‌هایی که درباره نیروی دریایی ساخته‌شده‌اند گفت: قرار بود کاری در حوزه مبارزه با دزدان دریایی و ظرفیت‌های نیروی دریایی که نقبی به زمان جنگ و عملیات مروارید بزند بسازیم و در همین زمینه با نیروی دریایی و امیر سیاری مذاکراتی داشتیم و ایشان خیلی همکاری کردند. فیلم‌نامه در حال نوشتن بود و تیم نگارش برای آن در نظر گرفته بودیم که متأسفانه بودجه‌اش جور نشد.

نبوی در ادامه به نقش مؤثر طرح خوب در ساخت آثار سینمایی اشاره داشت و شورجه در پاسخ گفت: منکر فیلم‌های کم‌هزینه مانند «شیار ۱۴۳» در حوزه دفاع مقدس  نیستم.

شورجه در پایان خاطرنشان کرد: بودجه‌ای ویژه‌ای باید در ارشاد، شهرداری، حوزه هنری، اوج و نهادهای دیگر برای آثار سینمای دفاع مقدس مشخص شود و این بودجه با نظارت در این زمینه باید هزینه شود.

مجله شبانگاهی «چشم شب روشن» به تهیه‌کنندگی امیر قمیشی و با اجرای محمد صالح علا شنبه تا چهارشنبه ساعت ۲۳ از شبکه چهار سیما پخش می‌شود.

نوشته حقیقتاً حال سینمای دفاع مقدس خوب نیست/ این سینما باید ردیف بودجه داشته باشد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

صلح، واژه ای که شاید این روزها جای خالی آن در گوشه گوشه روابط و اندیشه ها احساس می شود و دوستی نیز در مورد اولین فیلمش آن را چشیده است. مریم دوستی کارگردانی که به تازگی اولین تجربه بلند سینمایی اش روی پرده رفته و رضایت چندانی از شرایط اکران فیلم خود ندارد معتقد است علی رغم اینکه از عواقب کار آگاه بوده خود را وارد میدان مین کرده و «دریاچه ماهی» را آغازگر فعالیت های سینمایی بلند انتخاب کرده است.

فیلم سینمایی «دریاچه ماهی» روایتی متفاوت از تبعات ۸سال دفاع مقدس است که حضور ستاره و لاله اسکندری به عنوان ۲ کاراکتر پیش برنده قصه که اتفاقا خواهر هم نیستند تصویری جالب توجه از ارتباط این دو شخصیت را بیان می کند. درباره این فیلم سینمایی با مریم دوستی کارگردان، ستاره اسکندری و لاله اسکندری بازیگران فیلم گفتگویی انجام شده که در زیر می خوانید:

* خانم دوستی با توجه به اینکه بسیاری از مخاطبان «دریاچه ماهی» بعد از اکران فیلم با شما آشنا شدند بد نیست ابتدا کمی از سوابق کاری تان بگویید و اینکه قرار است چه سبکی را در آینده سینمایی تان دنبال کنید؟

مریم دوستی : فوق لیسانس کارگردانی ام را از معتبرترین دانشگاه هنر دنیا گرفتم و به سبب نوع آموزشی که کسب کرده ام غالب فیلم های کوتاه و اولین فیلم بلند من فضایی مدرن دارد و شاید به همین خاطر است که آنچه تا کنون ساخته ام در خارج از ایران بیشتر مورد توجه قرار می گیرد.

من تازه اول راه هستم و کسب تجربه می کنم اما سبکی را با فیلم های کوتاهم شروع کردم و نشانه هایش را در اولین فیلم بلندم یعنی «دریاچه ماهی» ادامه دادم. فیلمنامه این اثر طرحی از خودم بود که توسط دکتر مصطفی رستگاری به نگارش درآمد. این فیلم ملودرام عاشقانه زنانه ای است که از بسترجنگ  شروع می شود و شخصیت ها را تا زمان حال درگیر خود می کند. اگرچه همه چیز از جنگ شروع می شود اما حرف ما عشق و صلح است.

* کار کردن در ژانر دفاع مقدس برای بسیاری از کارگردانان ریسک و حتی دور از دسترس است چطور شد که برای اولین کار حرفه ای تان سراغ این سوژه رفتید؟

– من به تاریخ معاصر به شدت علاقمندم و فکر می کنم ۸ سال جنگی که در بچگی ما جا خوش کرده را به این زودی نمی توان فراموش کرد. تا مادرانی هستند که با گرفتن چند تکه استخوان می میرند و زنانی که همچنان چشم انتظار نشانه ای از مردان به جنگ رفته هستند یعنی تبعات جنگ ادامه دارد. وقتی از نزدیک شاهدیم که خانواده شهدا با چه مصائبی روبرو هستند نمی توان از این ۸ سال نگفت. ما بچه های جنگ هستیم و در اطراف مان نزدیک و دور عزیزانی را در جبهه های نبرد از دست دادیم. من از نزدیک شاهد تمام اتفاقات جنگ بودم و کاملا به یاد دارم مردانی را که با ساکی در دست می رفتند و با همان ساک برمی گشتند و در این فاصله خانواده های شان چشم از در برنمی داشتند تا پدر و برادر شان از راه برسد.

* آنچه در این اثر به چشم می خورد فضای شاعرانه ای است که بعضا در واقعیت لمس نخواهیم کرد. چه اندیشه ای در نگارش طرح شمارا به این مسیر هدایت می کرد؟

– «دریاچه ماهی» منطق روایی دارد و برای شخصیت اسما؛ آن زن اثیری که پیام مهمی هم دارد منطقی طراحی شده که شاید نمود آن در دنیای واقعی سخت به تصویر بیاید ولی در عین حال قصه های روزمره در این فیلم وجود دارد و نشانه های روزمرگی کاملا مشهود است.

فضای باغ گل نمادی از ایران است که بچه های جنگ به سان گل های باغ از این مملکت حفاظت می کنند و مشاهده کردید زمانی که پا به بیرون گذاشتند چه بر سر باغ آمد. رزمنده ها عاشقانی بودند که برای حفظ خاک، جان دادند. عاشقانی که اطراف مان کم ندیدیم. سعی کردم همه اینها در دل قصه حل شود چون تمام سعیم این بود آنچه دغدغه ام بود در تصویر سمت شعارزدگی نرود.

لاله اسکندری: ساخت چنین فیلمی به عنوان کار اول قدم بزرگی برای یک کارگردان خانم است و چالش بزرگی برای خانم دوستی بوده که این فیلمنامه را طراحی کرده و جلوی دوربین برده است.

* واکنش ها نسبت به این فضای شاعرانه چگونه بود؟

– به شدت مورد نقدهایی قرار گرفتم که واقعا به حق نیستند. من به عنوان فیلمساز کار خود را به خوبی انجام دادم از این بعد و حمایت و دیده شدن فیلم و حمایت از ژانر ملی مان کار تهیه کننده و مسئولان است. چرا به عنوان یک زن فیلم اولی حمایتی از من نشد و بدون داشتن سرگروه  و فقط با چند سانس محدود چرا فیلم من اکران شد.

با اینکه با عواقب سوژه ای که برای اولین کار بلندم انتخاب کردم آشنا بودم  اما به خاطر دغدغه هایم خودم را وارد میدان مین کردم. من هم مثل بسیاری از اهالی این حرفه می توانستم فیلم اجتماعی ساده بسازم و مطمئن باشم خوب فروش می کند و به این موضوع واقف بودم که این تلاش را برای هر فیلم دیگر می کردم گیشه بهتری داشت اما من به دیده شدن فیلمم فکر می کنم و ماندگاری اش. به همین خاطر از مسئولان توقع دارم که «دریاچه ماهی» را حمایت کنند.

* خانم اسکندری نقش اسما در زمره کاراکترهایی است که پتانسیل تحلیلی دارد. وقتی با فیلمنامه مواجه شدید چه تعبیری از آن داشتید؟

لاله اسکندری: به طور کل از روز اولی که با این پروژه روبه رو شدم به نظرم آمد فیلمنامه سختی است و همیشه منتظر بودم ببینم در اجرا چه اتفاقی برای آن می افتد . زمانی که کار را خواندم می دانستم ایفای نقش اسما کار راحتی نیست چراکه متن با آنچه که قرار بود ساخته شود از مسیر پیچیده ای گذر می کرد و باید خیلی دقت می کردم درست جلو بروم.

این کاراکتر ویژگی هایی داشت که با آخر قصه  گره خورده بود و در نتیجه برای ایفای آن لازم بود این فضای مستند گونه را کاملا بشناسم تا هیچ اغراقی در کار نباشد. بازی در نقش اسما نیاز به اکت زیادی نداشت و فاصله ها همیشه برای این کاراکر رعایت می شد. با تمام نگرانی که از بابت آن وجود داشت اما خوشحالم که در بازخوردها نظرات مثبت زیادی را شنیدم.  این نقش برایم جذاب بود چون پیش از این کارهایی که انجام داده بودم تا این حد سیال و روان نبودند و با اسما احساس کردم وارد دنیایی متفاوت شده ام.

* برای خانم ستاره اسکندری چطور؟

ستاره اسکندری : زمانی که خانم دوستی پیشنهاد داد من و لاله در این قصه حضور داشته باشیم من سخت تر قبول کردم چون همانطور که به کارگردان هم گفتم تماشاگر تصوری از من دارد که سخت باور می کند بازیگری در سن و سال من در این موقعیت سنی قرار بگیرد اما در جلسات متعدد در این باره بحث کردیم و در نتیجه حضور من در این فیلم رقم خورد.

* به عنوان دو خواهر در فیلمی حضور پیدا کردید که اگرچه دلیل اصلی حضور بحث شباهت است اما قرار نبود خواهرانه بازی کنید.

ستاره اسکندری: بله. شباهت معنایی من و لاله در انتخاب بازیگر خیلی نکته مهم و قابل بحثی بود. تا کنون بارها شرایطی پیش آمد که قرار بود در فیلمی نقش خواهر لاله را ایفا کنم اما هر بار به دلیلی این اتفاق نیفتاد و آثاری چون «خاک سرخ» یا «مرگ تدریجی یک رویا» و … نقش خواهر با بازیگران دیگری رقم خورد. تنها تجربه همکاری ما «رقص پرواز بود» که در یک تک سکانس پیری لاله را بازی کردم.

جالب اینکه بعد از همه این ها از طرف مریم دوستی پیشنهادی برای این همبازی شدن ارائه شد که با همه کارهای قبلی تفاوت داشت و قرار بود شباهت ما تصویری بیش از شباهت دو خواهر باشد.

* انتظار به معنی ذات کلمه اش حرف اصلی این فیلم بود. چه برداشتی نسبت به این واژه در ایفای نقش اسما و فروغ داشتید؟

لاله اسکندری: به این فکر می کردم که هنوز هم مادرانی هستند پس از این همه سال  در انتظار فرزند به سر می برند. در همین راستا یکی از تکان دهنده ترین خبرهایی که اخیرا با آن مواجه شدیم قصه حسن عباسی بود که بعد از سی و چند سال پیکرش پیدا شد و روز تشییع اش مادر او با شنیدن خبر بازگشت پسر انتظارش به پایان رسید و گویا دیگر کاری در این دنیا نداشت. این انتظار در خانواده های زیادی بوده و هست که مواجه شدن با هر کدام مو به تن مان راست می شود. این اتفاقات به اشکال مختلف وجود دارد و این انتظارها هنوز تازه است و تا زمانی که به نتیجه نرسد آدم منتظر در این فضاهای خیال گونه زندگی می کند.

ستاره اسکندری: در زمان کوتاهی بعد از جنگ فیلم هایی در این ژانر دیدیم که رنگ و بویی از واقعیت نداشتند. یعنی قهرمان ها آدم هایی بودن که پای شان روی زمین نبود و شخصیت پردازی ها در هاله ای از تقدس نوشته می شد. بعدها رسول ملاقلی پور و احمدرضا درویش و … آمدند و تصویر فضای جنگ را کمی واقعی تر کردند و از طرفی بیشتر به خانواده های رزمندگان و شهدا پرداختند. امروز کمی از جنگ فاصله گرفتیم و در حال پیدا کردن معناهای مان هستیم. برای من به عنوان بازیگر و کسی که در زمان جنگ تحمیلی زیست کرده زن های منتظر در مقام مادر، خواهر، فرزند و عاشق دغدغه همیشه بوده و هست. این انتظاری که هرگز تمام نمی شود و ما فقط از جنگ حرف می زنیم بدون اینکه یادمان باشد اگر این جنگ ۸ سال طول کشید تا ۵۰ سال بعد آسیب هایش ادامه دارند.

* پرداختن به روابط بین اعضای یک خانواده در نبود پدر از نکات قابل تاملی بود که سریع از آن عبور کردید. دلیل خاصی داشت؟

مریم دوستی: البته نمی خواستیم زیاد وارد حاشیه شویم به همین خاطر به این صحنه ها خیلی نپرداختیم ولی لازم بود به این مهم اشاره شود که بچه ها خیلی با مادرارتباط نمی گیرند چون هرکس در فضای خودش سیر می کند و گویا دنیای هر کدام به قدری با یکدیگر متفاوت است که کاری با یکدیگر ندارند.

ستاره اسکندری: آسیب نبود پدر خانواده را تبدیل به ۳ جزیره جدا از هم کرده که مادر هم نمی تواند این جزیره ها را به هم وصل کند. برخلاف تصور عموم که دختر می تواند ادامه راه مادر باشد اما همیشه هم اینطور نیست و سکوتی که بین شان است یعنی آنها هیچ پلی برای ارتباط بیشتر پیدا نمی کنند.

لاله اسکندری: در حال حاضر بیش از ۳۰ سال از جنگ می گذرد و طبیعتا این فاصله هرچه بیشتر شود فضایی که از جنگ به تصویر می آید متفاوت تر است. در سال های اول سینمای جنگ مستندگونه تر بود و بیشتر قصه ها از دل جبهه روایت می شد بعد از مدتی اتفاقات پس از جنگ برجسته تر شد و خانواده ها مورد توجه قرار گرفتند. در «دریاچه ماهی» هم تصویری از خانواده را دیدیم که شاید پیش از این کمتر مورد توجه فیلمسازان بود.

* چه بخشی از این کار برای تان جزو سکانس های خاص تری بود؟

ستاره اسکندری: یکی از جذاب ترین نقاط فیلم برای من شناخت شخصیت رضا روشن است. زمانی که به واسطه حضور یک آدم امیدوار می شوی اما با یک کشف همه چیز فرو میریزد. علاوه بر آن سکانسی که لاله از کنار من عبور می کند را بسیار دوست داشتم و انقدر برایم دلچسب بود که دلم می خواست این صحنه برایم مدام تکرار شود.

* رضا روشن به عنوان پارتنر اسما ترکیب تضادی همراه با ترادف بود. در عین حال مثلث نامحسوسی که با آمدن فروغ شکل می گیرد این معنی را پررنگ تر می کرد. چه نکاتی در ایفای این معنا مدنظرتان بود؟

لاله اسکندری: اسما هیچ دیالوگی با فروغ ندارد چون او اگرچه به لحاظ زمان مربوط به امروز نیست اما جلوتر را میبیند و وقتی فروغ پا به باغ می گذارد رسالت خود را تمام شده دیده و از کنارش عبور می کند. این دقیقا مثل ماموریت هایی است که همه ما شاید در زندگی احساسش می کنیم.

درباره کاراکتر رضا روشن هم که نقش مقابل من بود می گویم او را زمانه پیر کرد. در جلسات دورخوانی و تمرین اصرار همه ما بود که این تضاد احساس شود. اسما یکی از همه آن زنانی است که همسرش به جنگ رفته و سرنوشتی پیدا کرده که اصلا قابل پیش بینی نیست و هیچکس از آن خبر ندارد.

* شما در زمره بازیگرانی هستید که نقش زنان در حوزه دفاع مقدس را به انواع متکثر ایفا کردید. چه انگیزه ای از قبول همه این نقش ها داشتید؟

لاله اسکندری: من به عنوان بازیگر خوشحالم که در ژانر دفاع مقدس نقش زنان متعددی را در قالب های گوناگون بازی کرده ام و هر یک از این دغدغه ها را با نگاهی متفاوت ایفا کرده ام اما فقط خدا می داند در آن سال ها و پس از آن چه بر این زنان در دنیای واقعی گذشته و احساس می کنم هرچه از آنها بگوییم باز هم عمق احساس و درد در کلام نمی گنجد.

مجموعه «خاک سرخ» شاید اولین کار جدی برای من در بازیگری است که تجربه کاملی بود. کامل از این نظر که باعث شد برای اولین بار به خرمشهر بروم و از نزدیک شرایط زندگی خانواده های درگیر جنگ را ببینم و با دردهای شان آشنا شوم. جنگ ما تجواز به خاک کشور بود و برای همین دفاعش هم مقدس است. اگرچه خوش اقبالی من بود که ۵ سریال و ۳ فیلم سینمایی در این ژانر بازی کنم اما بعد از این هم نگاه جدی تری به موضوع جنگ خواهم داشت و چون خیلی اهمیت دارد بدانیم چه تصویری از این زنان نقش بسته می شود.

ستاره اسکندری: گاهی به لاله می گویم این چه اقبالی است ایفای نقش در دو سریال که از صحیح ترین آثار ساخته شده در ژانر دفاع مقدس است پیشنهاد شده اما هر بار به دلیلی اتفاق نیفتاده است. من بر خلاف لاله در حوزه دفاع مقدس خیلی کار نکردم و همیشه می گویم سینمای دفاع مقدس چند نقش دلچسب به من مدیون است. اگر چه در سریال «شوق پرواز» و تئاتر «هم هوایی» حضور داشتم اما همیشه از کنار نقش عبور کردم و خوشحالم که در «دریاچه ماهی» این فرصت داست داد تا نماینده زنانی باشم که اگرچه در جریان جنگ لطمه دیده اند اما هیچ وقت دیده نشدند.

* به خاطر اولویت های تان بود یا دلیل دیگری داشت؟

ستاره اسکندری: اتفاقا دفاع مقدس برای من خیلی جدی است. ۸سال جنگ بخشی از این تاریخ این مملکت است که متاسفانه برخی مردم گاهی فراموشش می کنند. سینما یکی از راه های دسترسی به تاریخ را فراهم کرده و فراموش شده ها را یادآوری می کند. من شخصا از ذات جنگ متنفرم و دلم نمی خواهد در هیچ کجای دنیا شاهد این صحنه ها باشم اما وقتی جنگی ۸ ساله به ما تحمیل شد و ایستادگی مردان سرزمینم را دیدم که از ذره ذره خاک میهن دفاع کردند به خودم می بالم و از داشتن این غیرت مردانه سربلندم. من به عنوان بازیگر دلم می خواهد بتوانم عمق درد و آسیب ها را به نمایش بگذارم تا همه بدانند چه رنج هایی را این مردان با غیرت و خانواده های شان متحمل شدند.

* به دور از صحبت های شعاری و کلیشه ای ارزشی بودن یک اثر یا عمل یعنی چه؟

ستاره اسکندری: صحبت راجع به جنگ، مذهب، اعتقادات آرمانها و اندیشه ها در روزگار امروز به شعار و ریا تبدیل شده و شرایطی داریم که بازیگر نمی تواند از علقه های واقعی اش حرف بزند. گاهی بیان این اعتقادات شعارزدگی می آورد و در نتیجه برخی افراد بی دغدغه و بی علاقه از این صحبت ها سوء استفاده می کنند. امروز دوباره برای جنگی خارج از مرزها فرزندان این مملکت شهید می شوند و من بازیگر نمی توانم احساسم را بیان کنم چون  از ترس اینکه انگ ریا به من نزنند سکوت می کنم. گاهی فکر می کنم اگر نقشی که در این ژانر دلم می خواهد بازی کنم به من پیشنهاد نشود مجبور می شوم خودم دست به کار شوم و فیلم بسازم.

* تکنیک و تجهیزات در این حوزه چقدر به فیلمساز کمک می کند؟ به نظر شما جوانان در پیشبرد سینمای تاثیرگذار دفاع مقدس چه نقشی دارند؟

مریم دوستی: نسل جدیدی به سینما وارد شده اند که غالبا یا تحصیلات آکادمیک دارند یا به تجربه های خوبی رسیده اند و به پشتوانه آن ادامه راه می دهند. ضمن اینکه در این عصر، تکنولوژی هم اضافه شده و من به عنوان مدرس، طراح چهره پردازی و داور جشنواره های کوتاه دنیا سال های قبل تر که هنوز تجهیزات به این اندازه رایج نبود برای فیلم هایی که از ویژوال درست استفاده می کردند امتیاز ویژه ای قائل می شدم چون نشان دهنده این بود که فیلمساز قدرت ریسک بالایی دارد و می خواهد فضای تصویری تازه ای را به سینما وارد کند. این فیلمسازان حرفی برای گفتن دارند و میخواهند خودشان را ثابت کنند و باید از آنها حمایت شود. در غیر این صورت استعدادهای شان جایی دیده نمی شود.

* و حرف آخر؟

– مریم دوستی زنی است که سنش به جنگ نمی رسد و چنین ریسکی کرده تا دغدغه هایش را به تصویر بکشد ولی به جز تعدادی خاص، هیچکس برای حمایت از من قدمی برنداشت. تنها فروش فیلم من سینما آزادی است با اینکه ظاهرا چند سینما دارم اما اکران های پراکنده که بیشترشان صبح است قطعا کمکی به فروش فیلم نمی کند.

«دریاچه ماهی» در سینمای ایران خواهد ماند حتی اگر در اکران به آن کم لطفی شود. به هر حال همه ما خوب می دانیم فیلم های ژانر دفاع مقدس و انقلاب اگر تبلیغ و حمایت نشوند اوضاع جالبی نخواهند داشت. البته در این بین لازم است از کسانی که پای کار ایستاندند تشکر کنم. علیرضا تابش مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی و حبیب ایل بیگی قائم مقام این بنیاد بسیار زحمت کشیدند و محمد حمزه زاده و غلامرضا فرجی نیز با اضافه کردن چند سینمای تک سانس به کمک فیلم آمدند که از همه این عزیزان تشکر می کنم.

ما جزو هنرمندانی هستیم که ظاهر و باطن مان فرقی ندارد و تمام این سال ها تغییری در رفتارمان نداشتیم. فیلمنامه های دیگری در این حوزه نوشته ام اما وقتی می بینم مدیران و مسئولان حتی گوشه چشمی به این کار نداشته اند من هم انگیزه و شوقم را از دست می‌دهم . نمی دانم بعد از این چه تصمیمی باید بگیرم.

نوشته سینمای دفاع مقدس یک نقش خوب به من بدهکار است/ در جنگ از عشق و صلح حرف می‌زنم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی افزود: در رابطه با سینمای جنگی و دفاع مقدس که عناصر دیگری ضمن جنگ همراه شان است فضا تنگ تر می شود و متولیان که ساختار و دستگاه مقررات مشخصی را برای خود تدبیر کرده اند مداخله کرده و با تاکید بر برخی سازوکارها مشکلات را چند برابر می کنند.

رئیسیان همچنین بیان کرد: بحثی که غالبا در سینما دفاع مقدس مطرح می شود اینکه اصلا چه کسانی می توانند وارد این عرصه شوند؟ و به طور کل این سوال از زمانی در ذهن همه شکل گرفت که متوجه شدیم در این زمینه هم انحصار وجود دارد و هر کسی شرایط ساخت فیلم جنگی و حمایت از آن را ندارد حتی اگر دغدغه مند باشد ولی این تنها شرط ورود به سینمای دفاع مقدس نیست.

وی ادامه داد: همه جنگ را تجربه کردند اما کسانی فقط می توانند در سینمای این حوزه کار کنند که از طرف عده ای تایید شده باشند و همین باعث می شود بسیاری از کارگردانان از دایره تخصص به عنوان فیلمساز کنار بروند چون مثلا می گویند فلانی موقع جنگ کجا بوده که حالا می خواهد سینمای جنگی بسازد و به این نگاه نمی کنند که این کارگردان به عنوان یک فیلمساز متخصص حوزه سینما چه بسا فیلم بهتری می تواند بسازد.

کارگردان «چهل سالگی» بیان کرد: این حواشی با مسایل ایدئولوژی قاطی می شود و من فیلمساز می بینم اصلا امکان ورود به این ژانر برای من وجود ندارد. حتی اگر دغدغه و علاقه و موضوعات جذاب هم داشته باشم این دایره آنقدر کوچک است که تنها چند نفر می توانند در این حوزه فعال عمل کنند. حال در بین این تعداد برخی فیلمساز خوبی هستند و آثار قابل دفاع می سازند برخی دیگر هم که تعدادشان کم نیست فقط امتیاز بهره بردن از شرایط را داشته که متاسفانه بهره درستی از آن نبرده اند. به همین خاطر است که همه فیلم های جنگی خوب نیستند و چون محدوده قرار نیست وسیع تر شود اعتراض ها و مشکلات به تبع آن ادامه پیدا می کند.

علیرضا رئیسیان گفت: در این شرایط رانت از جایی خود را نشان می دهد که به این افراد سفارش کار می دهند و کار سفارشی غالبا به این معناست که فیلمساز بدون اینکه دغدغه سرمایه و جذب مخاطب داشته باشد و نه حتی ایده و خلاقیتی از خود نشان دهد یک کار سینمایی به نام ارزشی و دفاع مقدسی را کلید می زند. در واقع مثل یک ماموریتی که به شما می گویند این پروژه با این مختصات انجام بده و شما فقط پیش برنده کار هستید.

این کارگردان درباره فیلمسازان جوانی که وارد این حوزه شده اند نیز عنوان کرد: جوانانی روی کار آمده اند که اتفاقا ذوق و استعداد خوبی هم دارند و اتفاقا اگر دستگاه های ماموریت دار تعطیل شوند آنها بهتر کار می کنند. این افراد جوان جذب این دستگاه ها می شوند و با حمایت و اعمال نظر آنها فیلم می سازند حال اگر این فرد که اسم و رسمش را از آن طریق به دست آورده یک روز خواست فیلم خودش را بسازد کارش چند برابر سخت می شود.

وی اضافه کرد: همه می گویند چرا دفاع مقدس هر ساله در سینما کمرنگ می شود. زمانی فضا می‌طلبید و افرادی هم بودند که اشتیاق داشتند فیلم خوب بسازند اما به خاطر تغییرات پی در پی شرایط کنار رفتند و از طرفی سن شان هم بالا رفته و انگیزه ها هم کمرنگ شده است. اگر به شکل طبیعی مثل همه سازمان های بزرگ دنیا کار را به دست کاردان بدهند این اعتراض ها فروکش می‌کند.

کارگردان «پرونده هاوانا» بیان کرد: اینجا اگر فیلمی که آن جوان ساخته محبوب نشود؛ همه به کارگردان اعتراض می کنند چون مردم سفارش دهنده را نمی شناسند. از بالا به پایین هم که نگاه کنیم باز این عدم شناخت است که باعث شده کسانی که در یک اشتباه سینمایی نقشی نداشتند مورد عتاب قرار گیرند فیلم را من می سازم ولی مجلس، وزیر را بازخواست می کند.

رئیسیان همچنین تاکید کرد: دلیل کیفیت پایین فیلم‌هایی که در ژانر دفاع مقدس توسط همان عده معدود ساخته می شود را باید از سفارش دهنده پرسید. قبول کنیم که گاهی سفارش دهنده هم اشتباه می کند و همه ما در این مجموعه ممکن است اشتباه کنیم و سفارش های درست را به آدم های نادرست بدهیم. در این شرایط رفتار ما پس از آن مهم است که چشم مان را روی قصه می بندیم یا در صدد جبران بر می آییم.

نوشته رانت نتیجه انحصار است/ دغدغه تنها شرط ورود به سینمای دفاع مقدس نیست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اما سینماگران زن نیز، به مرور تعلق خاطر خود را به روایت قصه‌هایی نشان دادند که درباره ارتباط زنان و جنگ بود. رخشان بنی اعتماد در «گیلانه» (۱۳۸۳) قصه زنی را روایت کرد که با عشقی ستودنی، از پسر جانبازش نگهداری می‌کند. فضای فیلم، زنانه است و فیلمساز توانسته رنج و اندوهی که بر زندگی چنین زنانی جریان دارد به تصویر بکشد. «گیلانه» اثری تاثیرگذار و سندی از یک دوران است. از فیلمسازان متاخر، منیره قیدی در «ویلایی‌ها» (۱۳۹۵) نگاهی تازه به وضعیت زنان در جنگ می‌اندازد. قصه فیلم درباره اقامت زنان در یک منطقه امن اما نزدیک به جبهه و تاثیر آنها از جنگ به عنوان یک رویداد دشوار و خاص است. قیدی برخلاف بنی‌اعتماد تنها به نمایش روابط انسانی بسنده نکرده و با کارگردانی سکانس‌هایی از بمباران، کوشیده در بخش تکنیکی هم به حوزه مردانه سینمای دفاع مقدس ورود کند. نرگس آبیار در «شیار ۱۴۳» (۱۳۹۲) با نمایش زندگی یک مادر (مریلا زارعی) بخشی از ناگفته‌های وضعیت زنان در جنگ را به تصویر کشیده. رویکرد او مانند بنی‌اعتماد در «گیلانه»، زنانه، عاطفی و انسانی است. تمرکز بر احوال درونی و سلوک بیرونی الفت ناگفته‌های زندگی زنانی را به تصویر می‌کشد که فرزندانشان را در جنگ از دست داده‌اند. مریم دوستی در «دریاچه ماهی» وجهی دیگر از ماجرای جنگ را به تصویر می‌کشد. او به عنوان فیلمسازی که در کودکی جنگ را درک کرده و فرزند شهید است، کوشیده با روایت چند قصه در قالبی شاعرانه، حقایق تلخ جنگ را در قالب اثری پراحساس بیان کند. انسیه شاه حسینی یکی دیگر از چهره‌های مصمم و پرکار سینمای دفاع مقدس است. بخش اعظم فعالیت سینمایی او با این موضوع گره خورده و او در فیلم های «شب بخیر فرمانده» (۱۳۸۴)، «پنالتی» (۱۳۸۷) و «زیباتر از زندگی» (۱۳۹۰) به موضوع دفاع مقدس از زوایای مختلف پرداخته است.

با گذشت سال‌ها از پایان جنگ تحمیلی، رویکرد زنان سینمای ایران به فیلمسازی درباره جنگ و دفاع مقدس، جذاب به نظر می‌رسد. با وجود مشکلات و دشواری‌هایی که فیلمسازی در این حوزه دارد و معمولا اکران این آثار، در شرایطی نامناسب انگیزه فیلمسازان را از آنان می‌گیرد، اما تعصب و تلاش فیلمسازان نسل‌های مختلف برای ساخت فیلم دفاع مقدسی، نشان می‌دهد این رویداد همچنان ناگفته‌های بسیار دارد و بخشی از آنچه در طول هشت سال دفاع مقدس اتفاق افتاده، هنوز مطرح نشده است. به شهادت فیلم‌هایی که زنان سینماگر ساخته‌اند، آنان توانایی ورود به چنین حوزه ای را دارند و در حالی که بسیاری از سینماگران نسل اول تمایلی به ساخت فیلم دفاع مقدسی ندارند، پرچم این سینما را زنان بالا نگه داشته‌اند. شاید در سال‌های بعد این حضور و تاثیرگذاری در سینمای دفاع مقدس، پررنگ تر و جدی تر شود.

منبع: بهمن سبز

نوشته زنان و سینمای دفاع مقدس/ قصه این رنج را دوباره بخوان اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

شرف‌الدین ادامه داد: من از جمله افرادی هستم که معتقدم در سینما، ما نه هنر را می‌توانیم هنر کامل بدانیم و نه تکنولوژی را صرفاً تکنولوژی بدانیم و این دو به‌صورت غیرقابل‌تفکیکی درهم‌آمیخته‌اند. در ویژوال افکت (جلوه‌های تصویری) هم واقعا کار هنرمندانه داریم، مگر اینکه با فیلمی روبرو شویم که بر اساس ضرورت به جلوه‌های ویژه میدانی نیازمند است.

سینمای ایران مدیون سینمای دفاع مقدس است

وی در رابطه با ارزیابی سینمای دفاع مقدس از آغاز تاکنون گفت: اساساً سینمای ایران مدیون سینمای دفاع مقدس است. نداشتن نظریه صریح و روشن درباره مسئله سینما از دلایل مظلوم واقع‌شدن سینمای انقلاب است. تنها نظریه روشن در این راستا جمله تاریخی بنیان‌گذار انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (ره) است که فرمودند: “ما با سینما مخالف نیستیم، با فحشا مخالفیم” و این جمله در آن زمان برای سینمای ما بسیار راهگشا بود.

سینمای دفاع مقدس به‌ همه سینما مشروعیت داد

تهیه کننده «بالای شهر پایین شهر» افزود: با آغاز جنگ بسیاری از بخش‌های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و ارگان‌های مختلف کشور با موضوع جنگ خود را تثبیت کردند و سینما هم از این امر مستثنی نبود و به سبب برکات جنگ، خود را به اثبات رساندند و سینمای دفاع مقدس مشروعیتی به‌ همه سینما داد.

شرف‌الدین ادامه داد: اگر بخواهیم منصفانه ببینیم این است که حتی دستاوردهای آینده سینمای ایران، حاصل سنگ بنایی است که سینمای دفاع مقدس گذاشت چراکه زیرساخت‌های سینمایی را ساخت و با بررسی فیلم‌ها مشاهده می‌کنیم که مسیر فیلم‌ها از سینمای دفاع مقدس می‌گذرد.

این تهیه‌کننده اظهار کرد: فیلم‌برداری، جلوه‌های ویژه، تدوین، امکانات سینمایی، دوربین‌ها و ساختارهای فناورانه سینما اولین بار در سینمای دفاع مقدس شکل گرفت.

حوزه‌های جلوه‌های ویژه در سینمای دفاع مقدس متولد و شکوفا شد

نبوی در ادامه بحث عنوان کرد: سینمای کشور به اعتبار ابزارهایی که دارد ممکن است باعث رشد و پیشرفت شود ولی متأسفانه در بسیاری از حوزه‌های ابزاری نتوانستیم از ظرفیت‌ها و داستان‌های دفاع مقدس و موقعیت‌هایی که پیش‌آمده بود استفاده کنیم و از مهم‌ترین جلوه‌های تولد و شکوفایی این حوزه می‌توان به حوزه‌های جلوه‌های ویژه اشاره داشت.

شرف‌الدین در این خصوص گفت: صرفا وجود ابزار کارساز نیست چرا که بسیاری از ابزارها بودند که چون دانش آن وجود نداشت از حالت بکر بودن خارج شدند و یکی از مشکلات ما در ایران این بود که سطح آکادمیک با شتاب مورد نیاز سینما و سطح بین‌الملل هماهنگ نبود.

در حوزه جلوه های ویژه برخی ابزار را شخصا اختراع کردیم

تهیه‌کننده «چوب‌خط» تشریح کرد: وقتی ما وارد جلوه‌های ویژه شدیم و آغاز به کار کردیم بعضی ابزارها را شخصاً اختراع کردیم و این وسایل با اینکه وجود داشت اما در دسترس من نبود.

مسئول جلوه‌های ویژه «مزرعه پدری» ادامه داد: با توجه به جلوه‌ای که سینما در بیرون و درون خود دارد و وقتی از قبل، جرأت پرسیدن و دانستن را داشته باشید، متوجه می‌شوید که چقدر این سینما کم‌بضاعت است و زمینه برای خلاقیت فراهم است.

وی در تکمیل صحبت‌هایش گفت: شرایط اوایل انقلاب را در نظر بگیرید که عرصه‌های گوناگونی برای جوانان نسل انقلاب بازشده بود و بسیاری از اتفاقاتی که در آن زمان رخ داد، مانند دفاع مقدس و باور “ما می‌توانیم” که امام خمینی (ره) در میان مردم به وجود آورده بود، در جلوه‌های ویژه باعث موفقیت شد.

در ادامه نبوی از شرف‌الدین پرسید: به مسیر طی شده تا امروز با توجه به سرمایه انسانی، (تخصص‌هایی که در سینما وجود دارد)، در ارتباط با ساخت فیلم دفاع مقدس از ۲۰، چه نمره‌ای می‌دهید؟

سینمای دفاع مقدس در دهه ۹۰، نمره ۱۰ یا ۱۲ می گیرد

شرف‌الدین پاسخ داد: من باید برای نمره دادن دهه بندی بکنم؛ به دهه هفتاد ۱۷، به بخشی از دهه شصت ۲۰ و به بخشی دیگر از آن زیر ۱۰ می‌دهم؛ به دهه هشتاد ۱۵ و به دهه نود ۱۲ و یا شاید ۱۰ می‌دهم.

وی با ابراز نارضایتی از وضعیت حال سینمای مقدس عنوان کرد: اکنون حمایت نمی‌شویم. فیلم «مزرعه پدری» در یک مثلث ساخته شد و مرحوم رسول ملاقلی پور (کارگردان)، مرحوم حبیب‌الله کاسه ساز (تهیه‌کننده) و من به‌عنوان مدیر جلوه‌های ویژه بصری هریک رأسی از یک مثلث بودیم که اگر هرکدام از این سه رأس نبود، مزرعه پدری موفق نمی شد. این موقعیت کمتر در سینما شکل می‌گیرد، در صورتی که اتفاقی خوب رخ داده است.

در شرایطی که فیلمهای ارزان قیمت سخیف فروش می کند سینمای دفاع مقدس مهجور و غریب می ماند

تهیه‌کننده «فرزند صبح» ادامه داد: سینمای دفاع مقدس مهجور و غریب واقع‌شده که این اتفاق بخشی به دلیل کلی بودن سینما و بخش دیگر به‌واسطه فرهنگ جاری در جامعه ما است و تا وقتی فیلم‌های ارزان‌قیمت و آپارتمانی که با نوشته سخیف و چند بازیگر فروش پیدا می‌کند بهتر است بگوییم ذائقه مخاطب نزول پیداکرده است.

شرف‌الدین بیان کرد: اگر کار منطبق با ذائقه امروز مخاطب شد دیگر نمی‌توانیم بگوییم دفاع مقدس منبعث از فرهنگ انقلاب و جبهه است که نتیجه آن پارازیت‌هایی است که بعضی وقت‌ها به‌عنوان فیلم در حوزه دفاع مقدس می‌بینیم.

فیلم دفاع مقدس ارزان درنمی آید و کمتر از ۵ میلیارد تومان هزینه ندارد

مسئول جلوه‌های ویژه فیلم زخمی گفت: اگر کسی می‌خواهد در حوزه تدبیر و اندیشه ‌کار کند باید هزینه‌هایی در زمینه‌های نیروی انسانی، تفکر و اندیشه و مالی بپردازد و درنتیجه فیلم دفاع مقدس ارزان درنمی‌آید و نمی‌توانیم فیلمی را زیر ۵ میلیارد تمام کنیم.

وی تکمیل کرد: عرصه فرهنگ دفاع مقدس مدعیان زنده زیاد دارد که آن‌ها یا توقع دارند خودشان را ببیند، یا اشتباهاتشان بیان نشود و یا اینکه شرایط روز سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به‌هم‌خورده و حاضر نیستند برگردند.

بی‌سوادی را از آسیب‌های جدی سینمای ایران می‌دانم

سرمایه‌گذار فیلم شوخی گفت: در حال حاضر با سه گروه فیلم‌ساز در ارتباط هستیم که گروهی فیلم‌سازان جوان هستند که بعد از جنگ متولدشده‌اند و نرفته‌اند دانش خود را در این زمینه بالا ببرند و من بی‌سوادی را از آسیب‌های جدی سینمای ایران می‌دانم.

وی اضافه کرد: گروهی دیگر افرادی هستند که مانند بسیاری از عرصه‌های دیگر به عافیت‌طلبی افتاده‌اند و دسته سوم افرادی هستند که موقعیت و جایگاه ضعیفی دارند مانند کارگردان‌های توانمندی که به دنبال این هستند که اگر فیلم‌نامه‌شان درست شود، یکی از فیلم‌های بافرهنگ دفاع مقدس ساخته می‌شود.

تهیه کننده بی همتا تصریح کرد: اساساً سینمای ما تا وقتی‌که به‌عنوان سینمای مطرح اقتصادی جای خود را باز نکند، ما نمی‌توانیم سینما داشته باشیم. سینما یک مثلث است که یک رأس آن متن و فکر و اندیشه و تفکر، رأس دیگر اقتصاد و درنهایت رأسی که این دو را به هم متصل می‌کند، مخاطب است چراکه سینما با مخاطب مفهوم پیدا می‌کند.

نبو نیز در ادامه بحث گفت: اگر جامعه آماری کسانی که از اصول و مبانی محکم دفاع می‌کنند، پشت فیلم‌های خوب در همه ژانرها باشد، انگیزه اقتصادی برای تهیه‌کنندگان و سرمایه‌گذارها خواهد بود.

محمد رضا شرف الدین در این زمینه اظهار کرد: ما باید این واقعیت را بپذیریم رسوبات تعصب گرایانه ای که در اذهان بخشی از جامعه متدین ما نسبت به سینما بوده هنوز وجود دارد.

وی ادامه داد: سینما هنوز وارد زندگی مردم نشده است درحالی‌که در کشورهای توسعه‌یافته، سینما جزوی از الزامات زندگی آن‌ها شده و به همین دلیل فروش خوبی دارند.

شرف‌الدین سینمای دفاع مقدس را ساختار سینما دانست و افزود: سینما نخواهیم داشت مگر اینکه سینمای دفاع مقدس را جدی بگیریم؛ و باید تعدادی جمع شوند و فیلم و متن خود را به مسئولین نشان دهند چراکه متن‌های بسیار خوبی در اختیارداریم.

بنیاد حفظ آثار مکان مناسبی برای متولی سینمای دفاع مقدس شدن است

رئیس انجمن سینمای دفاع مقدس خاطرنشان کرد: ظرفیت سینمای ما در سال چیزی حدود بین ۵ تا ۶ فیلم دفاع مقدس است و امروز ما می‌توانیم این را اجرا کنیم؛ شاید مشکل این است که سینمای دفاع مقدس متولی ندارد و به اعتقاد برخی از افراد بنیاد حفظ آثار مکان مناسبی برای متولی شدن سینمای دفاع مقدس است.

شرف‌الدین در پایان درباره آینده سینمای دفاع مقدس گفت: در کشورهای پیشرفته و صاحب صنعت سینما، بسیاری از موضوعات حال و آینده‌شان را در حوزه سینما انجام می‌دهند و متأسفانه ما این آینده‌پژوهی را در سینمای خودمان نداریم.

«چشم شب روشن» به تهیه‌کنندگی امیر قمیشی و با اجرای محمد صالح علا، شنبه تا چهارشنبه ساعت ۲۳ از شبکه چهار سیما روی آنتن می‌رود.

نوشته بررسی ابعاد مختلف سینمای دفاع مقدس در «چشم شب روشن»/ سینمای ایران مدیون سینمای دفاع مقدس است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

فیلم های زیادی ساخته می شوند که شریف و ارزشمند هستند، از مضامین و پیام های نابی برخوردارند، تعدادی از این آثار با مخاطب – با طیف های مختلف مردم – پیوند می خورند ولی تعدادی زیادی از آن ها هم، متاسفانه برغم داشتن مولفه ها و مختصات خوب مضمونی، محتوایی و ساختاری با مردم ارتباط برقرار نمی کنند. مخاطب با آن ها همراه نمی شود، بعد از یکبار دیدن به کسی توصیه اش نمی کند. در چنین وضعیتی تکلیف چیست؟ این در حالی است با نگاهی گذرا می بینیم که درصدر جدول پرتماشاگرترین فیلم های پس از انقلاب اسلامی، اغلب آثاری دیده می شود که رویکرد به ارزش ها داشته اند. فیلم هایی چون «عقاب ها»، «کانی مانگا»، «اخراجی ها». آیا به صرف پیام خوب فیلم سینماها باید در سالن های خالی این نوع آثار را پخش کنند؟ آیا فقط روی پرده بودن فیلم ولو بدون مخاطب دردی از تهیه کننده، کارگردان یا مرکز تولیدکننده آن دوا می کند؟ آیا کارگردان چنین فیلمی با طیب خاطر راضی است که سالن های چند صد نفره سینما با مخاطبان معدود و انگشت شمار و یا حتی، خالی فیلمش را پخش کند؟ آیا برای این ظرفیت شریف فرهنگی و سینمایی کشور باید سبد مصرف دیگری طراحی شود؟ و …  چاره چیست؟  وقتی منصفانه و واقع بینانه نگاه کنیم برخی فیلم ها تولیدشان در چشم انداز فرهنگی و اجتماعی لازم و ضروری است حتی، اکر مخاطبان عمومی سینما از آن ها استقبال نکنند. چه می توان کرد؟

به منظور تحلیل و ارزیابی «مخاطب شناسی» این دسته از آثار سینمایی با چند تن از صاحب نظران و سینماگران به گفتگو نشستیم که می خوانید:

سعید سعدی: باید فیلم‌های دفاع مقدسی متناسب با نیاز روز بسازیم

سعید سعدی که در دوران هشت سال دفاع مقدس از  برنامه سازان این حیطه بوده  و سالهای سال در این رشته فعالیت گسترده داشته و با مشکلات این نوع سینما آشنایی کامل دارد به سوره سینما می گوید: به عقیده من باید به  تولید این نوع فیلم ها نگاه جدیدتری داشته باشیم و باید مخاطب شناسی بیشتری روی این نوع سینما انجام دهیم .

وی ادامه می دهد: فیلم نامه اساس و پایه ساخت فیلم های دفاع مقدس است لذا نگارش فیلم نامه های این ژآنر باید با حساسیت بیشتری صورت بگیرد و وقت بیشتری برایش گذاشته شود؛ ضمن اینکه مهمترین مسئله در ساختار فیلم های دفاع مقدس نگاه امروزیست که صد در صد باید لحاظ شود؛ مخاطب امروز که بخش عظیم آن را جوانان تشکیل می دهند به دنبال صحنه های اکشن و توپ و تانک نیستند بلکه مفهوم و محتوایی که یک فیلم دارد باعث جذب مخاطب آن می شود.

این تهیه کننده با بیان اینکه  اطلاع رسانی درست و بالا بحث مهمی در جذب مخاطب این نوع فیلم ها به شمار می رود به صحبت هایش می افزاید: متاسفانه در سالهای اخیر ذائقه مخاطبان رابه سمتی بردیم که دیگر رغبتی به تماشای فیلم های دفاع مقدس نشان نمی دهند . باید با پربار کردن قصه ها  مخاطبان  را به سمت این نوع فیلم ها جذب کنیم تا هم ارزش و منزلت این نوع فیلم ها حفظ شود و هم سینمادار از اکران این نوع فیلم ها متضرر نشود.

سعدی خاطرنشان می سازد: صحبت های چند شب پیش رهبر معظم انقلاب در مورد سینمای دفاع مقدس با این مضمون که( فیلم های دفاع مقدس همچون  تزریق سیمان به پایه های انقلاب و هویت ملی کشورمان است) نشان دهنده اشراف ایشان به کل جامعه است که این حرف را بیان می کنند. پس لزوم پرداخت به این زمینه بیشتر حس می شود به شرط آنکه این نوع فیلم ها در مرحله تحقیق و نگارش فیلم نامه وقت بیشتری برایشان صرف شود مخاطب شناسی بیشتری روی این نوع فیلم ها صورت بگیرد و فیلم های دفاع مقدس  بر اساس نیاز مخاطب امروز ساخته شود .

تهیه کننده فیلم «دکل» گفت: فیلم های «بادیگارد»،«چ» و ایستاده در غبار» هم نگاه نو و جدیدی به جنگ داشتند و هم با جسارت و شفافیت بالا با مخاطب خود حرف می زدند.

پرویز شیخ طادی: مخاطبان این فیلم‌ها را شناسایی کنیم

اما کارگردان«روزهای زندگی» نظر دیگری دارد. پرویز شیخ طادی به خبرنگار سوره سینما اینگونه توضیح می دهد: ما جامعه هنری باید توقع خودمان را از مردم پایین بیاوریم. واقعا چه کسانی تمایل دارند فیلم «شکارچی شنبه» را در سینما ببینند؟آیا خانواده ها، جوانان و زوج های جوان آخر هفته و تعطیلات خود را باید به فیلم های جنگی یا موضوعات استراتژیک اختصاص دهند؟

وی ادامه می دهد: آنقدر مردم ما در طول هفته دغدغه و مشکلات فکری دارند که آخر هفته نیازمند استراحت فکری هستند و علاقمند هستند وقت شان را با فیلم های کمدی و مفرح بگذرانند.

مردم ما قطعا دلشان و عقیده شان با فیلم های جنگی است؛ نه اینکه از این نوع فیلم ها بدشان بیاید اما نیاز روحی شان به سمت فیلم هایی با رویکرد کمدی است تا لحظاتی را به شادی و نشاط بپردازند چون این سالها فشار اقتصادی و اجتماعی آنها را کلافه کرده است. این نکته ای است که شیخ طادی به آن تاکید دارد.

اما روی دیگر این ماجرا این است  که اساسا، این نوع فیلم ها برای سینمای ایران باید ساخته شود یا نشود که این کارگردان در این مورد گفت: قطعا باید ساخته شود چرا که  این نوع فیلم ها ارزش افزوده فرهنگی با خود برای سینمای ایران به همراه دارند و تاثیرات ساختاری آنها در ماشین حساب نمی گنجد و حسابش اصلا با اعداد و ارقام قابل مقایسه نیست.

شیخ طادی حساب این  فیلم ها را از دیگر فیلم های سینما جدا می داند و می گوید: به اعتقاد من نهادی مثل حوزه هنری چند تا از سالن هایش را مطلقا به این فیلم ها اختصاص دهد و یا شرکت های پخش امتیازات ویژه ایی برای این فیلم ها قائل شوند تا مخاطب را جذب سالن ها کنند.

این کارگردان در ادامه صحبتش با بیان اینکه مخاطبین این نوع فیلم ها را شناسایی کنیم تاکید کرد: با زور و اصرار نباید از مخاطب بخواهیم که به دیدن این نوع فیلم ها بیاید اما راهکارهای دیگری هم هست که این فیلم ها برای تماشاگر خودش به نمایش دربیاید به عنوان مثال آموزش و پرورش و بسیج و دانشگاه ها بهترین مراکز برای نمایش این نوع فیلم ها هستند. چراکه دانشجویان و مخاطبین خاص این فیلم ها را می بینند تا فکر کنند و به نتیجه ای برسند. کسی که رشته تحصیلیش سینماست باید این نوع فیلم ها را ببیند به عقیده من باید این فیلم ها به مخاطب خودش عرضه شود .

حسن برزیده: می‌توانیم تغییر ژانر دهیم اما وجدانمان قبول نمی‌کند

حسن برزیده از کارگردانان نام آشنای سینمای جنگ و دفاع مقدس خاطرات زیادی از آن دوران با خود به همراه دارد؛ وی بارها در مصاحبه های خود از شرایط ساخته شدن این فیلم ها گلایه کرده و حتی مقطعی در برخی مصاحبه های خود تاکید کرد که دیگر سمت این نوع سینما نخواهد رفت اما آنطور که خودش معتقد است نمی تواند از این سینما جدا شود و وجدانش قبول نمی کند و چه بخواهد چه نخواهد خود را متعلق به این سینما می داند. نیز می گوید: مهمترین دلیلی که این نوع فیلم هارا در برگشت سرمایه با مشکل مواجهه می کند اینکه ذائقه مخاطب طی این سالها تغییر کرده و مباحثی هم که در فیلم ها مطرح می شود به دلیل گذشت زمان دچار کهنگی شده.

وی با بیان اینکه گذشت زمان را تنهاعامل کهنگی موضوعات و تغییر ذائقه مخاطب نمی توانیم بدانیم گفت: در طول سالیان گذشته با نوع فیلم هایی هم که برای مخاطب  به نمایش گذاشته شده فرهنگ سازی خاصی هم در این زمینه صورت گرفت؛ ضمن اینکه فضای سیاسی حاکم تاثیر زیادی بر چگونگی جذب مخاطب خواهد داشت چراکه دلخوری مردم از بخش دولتی باعث شده  تولید این نوع فیلم ها را سفارشی بدانند و نسبت به آن گارد بگیرند.

وی با بیان اینکه حداقل در مورد فیلم های من نگاه سفارشی ودولتی حاکم نبوده اضافه می کند: تلاشم این بوده که اتفاقی که باعث شده جوانان کشورم به شکل فجیعی ترور شده را به تصویر بکشم کما اینکه این فیلم در فستیوال های معتبرجهانی به خوبی درخشیده و جوایزی هم کسب کرده است. اما در ایران در مقابل این فیلم گارد گرفته می شود.

برزیده در بخش دیگری از صحبت خود می گوید: به عقیده من مهمترین نکته ای که در اکران ناموفق این فیلم ها تاثیرگذار است استراتژی چگونگی اکران این نوع فیلم هاست. به عنوان مثال فیلم مزار شریف همزمان شده بود با اکران فیلم محمد(ص) مجید مجیدی و همه نهادها و ارگان ها بسیج شده بودند برای اینکه فیلم مجیدی دیده شود البته فیلم ایشان از خود ماست و جدای از سینمای ارزشی نیست اما می خواهم تاثیر چگونگی اکران فیلم ها را توضیح بدهم.

کارگردان فیلم «دکل» در ادامه صحبت خود با اشاره به اینکه هیچ کارگردانی از ساخت فیلم های آپارتمانی که گیشه خوبی دارد بدش نمی آید خاطرنشان می سازد: از همان زمانی که می خواهیم ساخت چنین فیلم هایی را آغاز کنیم علم داریم که به سفارشی بودن فیلم متهم می شویم اما از آنجاییکه وجدان داریم و می دانیم که این نقطه تاریخی باید در تقویم سینمای کشورمان برای آیندگان ثبت شود کار می کنیم و فیلم مان را می سازیم  اما باید شرایط دیده شدن این نوع فیلم ها را برای مخاطب فراهم کرد. نظام در قبال این فیلم ها وظیفه دارند. می توان تمهیداتی اندیشید تا تعدادی از ارگان ها و مراکز بلیت های این فیلم ها را برای مخاطبان خود بخرند کار بسیار قابل توجهی است که نشان دهنده دغدغه فرهنگی است.

برزیده با اشاره به اینکه شاید فیلم بعدی من در گونه دفاع مقدس نباشد افزود: ما سازندگان فیلم های جنگی همچون رانندگان ماشین های سنگین می مانیم که راندن ماشین های سبک برایمان مثل آب خوردن است. خیلی راحت می توانیم در قالب فیلم های اجتماعی و یا کمدی حرف خود را بزنیم اما تابه الان مقاومت کردیم و از این به بعد هم مقاومت می کنیم،چون انگیزه های مادی برای امثال ما مهم نیست و به دیده شدن و بیشتر به بحث و تبادل نظر این نوع فیلم ها فکر می کنیم.

محمدرضا شرف الدین: روایت برخی «فیلم‌های دفاع مقدس و ارزشی» به روز نیستند

محمدرضا شرف الدین رئیس سابق انجمن سینمای دفاع مقدس نیز، در مورد لزوم اهمیت توجه به جایگاه سینمای دفاع مقدس در کنار جاذبه هایی که  این نوع سینما برای تماشاگر باید داشته باشد می گوید: متاسفانه در سال های گذشته فیلم های بی محتوا، سخیف و بی ارزش با دیالوگ های غیرفرهنگی مورد توجه انبوه مخاطبان بوده و من به این فکر می کنم که هم جامعه ما دچار بیماری شده و هم سینمای ما ؛ و باید روی این معضل تحقیق زیادی صورت بگیرد.

وی با بیان اینکه قصد اهانت به شخص یا کسی را ندارم ادامه می دهد: نمی دانم چرا امروز مخاطبان محصولات فرهنگی وزین را نمی توانند هضم کنند وذائقه آنها تغییر پیدا کرده انگار، عادت به دیدن فیلم های سخیف کرده اند.

شرف الدین می افزاید: اما همین مردم وقتی پای امنیت ملی به میان می آید پرشور و گسترده پای صندوق های رای می آیند و سرنوشتشان را انتخاب می کنند.

وی معتقد است شاکله اجتماعی ما از سلامت کامل برخوردار است اما نوعی بیماری در جامعه ما رخنه کرده مثل سرماخوردگی که باید این سرماخوردگی را مداوا کرد. این بیماری که آرام آرام خود را بر پیکره فرهنگی جامعه ما تحمیل کرده است و زمان می برد تا این بیماری از سینما و جامعه ما ریشه کن شود.

مدیرعامل سابق انجمن سینمای دفاع مقدس در بخش دیگری از صحبت خود اضافه می کند: وقتی مدیریت فرهنگی به دست کسانی باشد که تنها به برگشت سرمایه فکر می کنند و به قیمت حراج فرهنگ و تمدن ایرانی ذائقه بیننده را تغییر می دهند کاملا مشخص است که مخاطب یک محصول وزین فرهنگی را پس می زند و قبول نمی کند.

این تهیه کننده در بخش دیگری از صحبت خود تصریح می کند: سینمای پیش رو و مطرح جهان دیگر نمی تواند و نباید وقایع تاریخی را نعل به نعل روایت کند چراکه کهنه گرایی و ارتجاع امر پسندیده ای نیست و باید برای مخاطب حرف امروزی زد. متاسفانه از آنجایی که غالب فیلمسازان ما به سمت  هجویات یا کپی کاری می روند و خلاقیت که زیرساخت وسنگ بنای هنر است و با دانش عجین شده را ندارند توانایی بروز و بلوغ هم ندارند.

شرف الدین می گوید: در شرایطی که با حجم وسیعی از فیلم های جنگی اکشن حادثه ای تخیلی سینمای تجاری کشورهای صاحب صنعت سینما مواجه هستیم باید ساخت فیلم های جنگی ما متناسب با نیاز روز باشد؛ امروز جای خالی فیلم هایی چون «قارچ سمی»، «مزرعه پدری»، «دوئل» و «هور در آتش» به خوبی حس می شود. این فیلم ها در زمان خود به روز بودند و وقایع تاریخی را با زبان روز برای مخاطب تعریف می کردند. اما برخی فیلم‌های دفاع مقدس و ارزشی با تمام احترامی که برای سازندگانش قائلم نوع روایت دهه شصت را انتخاب کرده و به روز نیست و برای مخاطب جاذبه ای ندارد و فقط می تواند نوستالژی برای نسل گذشته باشد.

نوشته مخاطب‌شناسی سینمای دفاع مقدس و ضرورت پرداخت آگاهانه به مضامین ارزشی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«نورالدین پسر ایران» نوشته معصومه سپهری، «پایی که جاماند» نوشته سیدناصر حسینی‌پور، «مهمان صخره‌ها» نوشته راحله صبوری، «دا» نوشته سیده زهرا حسینی، «حرمان هور» یادداشت‌ها و دست‌نوشته‌های شهید احمدرضا احدی، «خاطرات مرضیه حدیدچی‌دباغ» نوشته محسن کاظمی، «روزهای بی‌آینه» نوشته گلستان جعفریان، «زندانی فاو» نوشته مهرداد آزاد، همچنین، دو کتاب شاخص «گلستان یازدهم» و «وقتی مهتاب گم شد» منابع این اقتباس‌ها می‎‌باشند.

خاطره‌نویسی و جمع آوری خاطرات رزمندگان ۸ سال جنگ تحمیلی یکی از اساسی‌ترین و پررنگ‌ترین فعالیت‌های حوزه هنری طی سال‌های اخیر بوده که می‌توان گفت با عملکرد خوبی که این مجموعه داشته هم اکنون گنجینه ارزشمندی از مکنونات درونی رزمندگان گردآوری شده است.

کارشناسان معتقدند یکی از مشکلات جدی سینمای کشور، نبود فیلمنامه‌های درخور در عرصه سینمای دفاع مقدس است. با وجودی که ادبیات داستانی نسبت به سینما، دین خود را به این مقوله تا حد زیادی ادا کرده است، سینمای ایران هر سال از فقر فیلمنامه‌هایی رنج می‌برد که به نظر می‌رسد با وجود مواد خام ادبی نباید این مشکل وجود داشته باشد. کتاب‌های منتشر شده در حوزه دفاع مقدس و البته کتاب‌های خاطرات و اسنادنگاری‌های جنگ که به همت مراکز مختلف بویژه، حوزه هنری انقلاب اسلامی صورت گرفته توانسته‌اند تا حدی این خلا را پر کنند. این کتاب‌ها یکی از گنج‌های بالقوه‌ای است که می‌تواند به سینمای دفاع مقدس جانی دوباره دهد و نگاه همه را به سمت پرده نقره‌ای برگرداند.

این رویکرد می‌تواند ضمن رقم زدن اتفاقات جریان‌ساز و ثمربخش در سینما، باعث کشف ظرفیت‌های تازه در حوزه فیلمنامه‌نویسی سینمای دفاع‌مقدس، ارتقاء سطح کیفی و محتوایی آثار سینمایی این عرصه و همچنین، تشویق جامعه هنری و ترغیب هنرمندان برای پرداختن به موضوعات مرتبط با مضامین انقلابی و ارزشی و استفاده از ظرفیت سینما برای ثبت و انتقال الگوهای درست و موثر سبک زندگی شود.

با توجه به مقوله فیلمنامه‌نویسی در سینما به عنوان زیرساخت تولید فیلم و ضعف عمومی و فقری که در این عرصه هم در کلیت سینما و هم در سینمای دفاع مقدس، وجود دارد  توجه به اهمیت و جایگاه فیلمنامه‌نویسی اقباسی و اهتمام و تمرکز بر متون و ادبیات غنی این حوزه به طور قطع به کشف استعدادهای جوان منجر خواهد شد و گام مثبتی برای سنجش توان نویسندگان و مخصوصاً، نسل جوان برای ورود به عرصه فیلمنامه‌نویسی و بهره‌گیری از توانمندی‌های جامعه فیلمنامه‌نویسی کشور خواهد شد.

موضوع  اقتباس ادبی در سینما و لزوم توجه به آن در سینمای دفاع مقدس از آن رو مهم است که سینمای اجتماعی ما این سال‌ها در ورطه ابتذال، روزمرگی، سطحی‌نگری و کلیشه‌گرایی غرق شده است. نگاهی به تاریخ سینمای‌‌ هالیوود نشان می‌دهد که سینمای‌ هالیوود وقتی در موضوعات روزمره، دچار رکود شده و آثار افول در آن‌ها پدیدار شد دست به دامن ادبیات و رمان شد و آثار کلاسیک‌‌ هالیوود، همه زمانی تولید شدند که سینما از رونق افتاده بود و انرژی موجود در آثار ادبی به سینما تزریق شد و این سینما، سینمایی است که در ذات خود، موفق است.

این یکی از شاخه‌هایی است که مراکز تصمیم گیرنده سینما باید به صورت جدی در آن سرمایه‌گذاری کنند و به هر قیمتی شده، ادبیات داستانی را به سینما پیوند دهند، چون ادبیات داستانی یکی از زیرساخت‌های مهم سینماست.  این موضوع در حوزه سینمای دفاع مقدس با گذشت سه دهه از آن دوران دفاع مقدس، ضروری به نظر می‌رسد و نیاز است تا سینماگران از گنجینه‌های ارزشمند ادبی و خاطرات دفاع مقدس و به تعبیر رهبر انقلاب «ثروت ملی» برای روح و جان تازه بخشیدن به سینما استفاده نمایند.

بی‌توجه به استثنائات، در یک نگاه کلان و تحلیل واقع بینانه، سینمای ما به دلیل ابتلاء به موضوعات و ماجراهای سطحی، پیش پا افتاده، طنزهای جلف و سبک و سرگرمی‌های صرف، از واقعیات جامعه و اصالت فرهنگی‌اش دور شده است. بهره‌گیری از پشتوانه ادبیات و متون ادبی و موضوع اقتباس می‌تواند باعث پویایی و ارتقای زبان و سطح سینما شود و این در حوزه سینمای دفاع مقدس نیز، صدق می‌کند.

هر جا که سینمای جهان دچار کمبود شده با روی آوری به ادبیات ماندگار، این نقیصه را جبران کرده‌ است؛ ما نیز، لازم است لباس ماندگار ادبیات خود را به تن سینما بپوشانیم.

ایده اقتباس از آثار ادبی انقلاب و دفاع مقدس از سوی سازمان سینمایی حوزه هنری ابتکاری درخور ستایش است و فتح بابی است تا سینماگران و نویسندگان سینمایی ضمن درک اهمیت حوزه‌های سینما و ادبیات از ظرفیت‌ها و دستاوردهای غنی و گنجینه‌های ارزشمند ادبی در آثار سینمایی‌شان وام بگیرند.

منبع: دفاع پرس

نوشته نقش اقتباس در ارتقای جایگاه سینمای دفاع مقدس/ پیوند ادبیات و سینما؛ ظرفیتی فراموش شده اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

«ویلایی ها» دارای مضمونی بکر و عمیق است و به هیچ عنوان شبیه به هیچ یک از آثار سینمایی دوران دفاع مقدس نیست؛ این فیلم ایده ای درخشان و هسته مرکزی بسیار قدرتمندی دارد؛ «ویلایی ها» از منظر ساختار و محتوا موفقیت آمیز است و فیلمساز با چینشی دقیق و حساب شده چند خرده روایت از زندگی زنانی از تمامی نسل ها، فرهنگ ها و سنین را به صورت موازی کنار هم قرار داده و داستانش را به پیش می برد؛ زنان در این فیلم با بحرانی یکسان مواجه هستند و همگی چشم انتظار بازگشت عزیزان شان از جنگ؛ ارتباط شخصیت پردازی و سوژه ای هریک از آن ها نقطه عطفی در فیلمنامه است.

در «ویلایی ها» ما با زنانی مواجه هستیم که با وجود آن که از لحاظ سنی و فرهنگی با هم هیچ گونه تشابهی ندارند، اما هریک در تنهایی خود به سر می برند و این تنهایی و چشم انتظاری است که آن ها را به هم متصل می کند. پس به طور کلی می توان درونمایه فیلم را «درد تنهایی زنان» قلمداد کرد. همه شخصیت ها در «ویلایی ها» شناسنامه مجزایی دارند. در نتیجه با این که هر یک از شخصیت ها برای خود اسرار مگویی دارد و در درون خود پر از پیچیدگی و تلاطم ها روحی و روانی عمیق هستند، اما مخاطب آن ها را می شناسد و با تک تک شخصت های فیلم رابطه عمیق عاطفی بر قرار می کند. فیلمساز به مخاطب این شانس را می دهد که در طول فیلم شخصیت ها را «کشف» کند و از کشفیات خود غرق در لذت شود.

یکی از خرده روایت هایی که مخاطب را بیشتر علاقمند به تماشای فیلم می کند رزمنده نوجوانی است که در آستانه شهادت است و در بیمارستان در حالی که هذیان می گوید «عزیز» مادرش را صدا می زند و عزیزخانم که نسبتی با وی ندارد همدردانه کنارش می ماند تا درد او تسکین پیدا کند.

داستان «ویلایی ها» این گونه آغاز می شود که عزیز به همراه دو نوه اش به شهرک شهید کلانتری در نزدیک اندیمشک وارد می‌شود تا خبری از پسرش بگیرد که در خط مقدم جبهه است؛ همزمان عروسش سیما نیز برای بردن فرزندانش به این شهرک می‌آید و اتفاقاتی در این میان رقم می خورد…

فیلمساز در «ویلایی ها» هیچ شخصیتی را به عنوان شخصیت اصلی معرفی نمی کند و این به آن دلیل است که وی سعی داشته تا عموم افرادی که در چشم انتظاری به سر می برند و جنگ بر زندگی آن ها سایه انداخته است را کاراکتر اصلی قلمداد کند و مخاطب را با تمامی این زنان جنگ زده و چشم انتظار به صورت یکسان همراه و همدل سازد؛ به همین دلیل است که فیلم با کاراکتر عزیزخانم آغاز می شود و با خانم خیری پایان میابد و در این میان سایر زنان نیز دیده می شوند اما مخاطب هیچ گونه احساس گنگی نمی کند.

تعلیق هایی که فیلمساز در «ویلایی ها» به وجود آورده همگی تأثیرگذارند. درام در «ویلایی ها» بسیار متفاوت با آن چیزی است که پیش از این در سینما شاهد آن بوده ایم.

اما با همه این ها به مهمترین نکته فیلم «ویلایی ها» که همان عدم شعارزدگی و وجود دیالوگ های اضافی است اشاره نشد؛ فیلمساز در این فیلم تنها با استفاده از توان بازیگران و بازگویی یک اتفاق تلخ اما حقیقی تصویری واقعی از پشت خاکریزها نشان داده است. نکته مهم این است که قیدی در فیلم خود به دنبال ارائه مانیفست نبوده و نخواسته قهرمان سازی صرف از رزمندگان و زنان رزمنده در پشت جبهه ها داشته باشد و این کنش شخصیت‌ ها با نمایش توأمان اراده قهرمانی است که منجر به نمایش‌ های قهرمانانه ای در مختصاتی زنانه می‌شود.

فضاسازی فیلم نیز بسیار عالی است. سکانس های مربوط به بیمارستان و معراج شهدا بسیار طبیعی بازسازی شده و مخاطب را ناخودآگاه به دوران جنگ می برد و تمامی سبعیت جنگ را با بیان تصویری عالی پیش چشم مخاطب جان می بخشد. همچنین صحنه بمباران در کمپ زنان بسیار عالی است و شاید تنها ایرادی که بتوان از آن گرفت این باشد که چرا با آن حجم از حمله هیچ فردی به شهادت نرسید که البته از آنجا که فیلمساز سعی داشته فیلمش در دام «سانتی مانتالیسم» نیفتد و به سطح اغلب فیلم های جنگی که به زور می خواهند اشک مخاطب را در بیاورند سقوط نکند کمی منطقی به نظر می رسد.

فیلمساز تمام توان خود را به کار برده تا از جغرافیا، وقایع تاریخی و رفتارشناسی اجتماعی و حتی تحلیل روانکاوانه از آدم های مختلف در مواجهه با جنگ بهترین بهره را ببرد. فیلمساز با به تصویر کشیدن لحظات بسیار ساده نفس را در گلوی مخاطب حبس می کند. به عنوان نمونه هر مرتبه با ورود «هایس» یا یک موتور مخاطب فیلم را حساس کرده و کاری می کند تا مخاطب با لحظه لحظه زندگی زنان در این فیلم همراه شود.

بازی های درخشان بازیگران فیلم از جمله طناز طباطبایی و پریناز ایزدیار ستودنی است اما ثریا قاسمی پس از سال ها فطرت و بازی در نقش های کلیشه ای و نخ نما شده این بار در نقش عزیز خانم بازی قدرتمندانه و خارق العاده ای را از خود ارائه داده که تاکنون در سینمای ایران کمتر شاهد این جنس از بازی ها بوده ایم.

طراحی صحنه و لباس فیلم نیز به شدت عالی است و در این حجم وسیع حتی یک گاف کوچک از طراح صحنه مشاهده نمی شود. فیلمبرداری علیرضا قاضی نیز بسیار هنرمندانه است و انتخاب تیتراژ با صدای کویتی پور مخاطب را تا پایان پرشور از تماشای فیلمی ناب نگاه می دارد.

منبع: سینما روایت

نوشته داستان نگاه‌های منتظر مادران و همسران مردان جنگ و نگاهی نو به سینمای دفاع مقدس اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

از شهریورماه سال گذشته (۹۴) تا امسال (۹۵) فیلم های «پی ۲۲»، «حکایت عاشقی»، «دلتنگی‌های عاشقانه»، «تا آمدن احمد»، «خاکستر و برف» ، «دلبری»، «ایستاده در غبار» و «بدون مرز» به نمایش درآمد.

هریک از فیلم ها گرفتار ساختار مافیایی اکران شد و نتوانستند آنگونه که شایسته است در اکران موفق عمل کنند. جالب است که دو فیلم «بدون مرز» و «خاکستر و برف» در گروه هنر و تجربه توانستند اکران شوند این درحالی است که فیلم «خاکستر و برف» پتانسیل حضور در اکران گسترده در گروه های عادی سینما را داشت.

مدیران فرهنگی سینمای ایران این روزها تنها درباره سینمای دفاع مقدس به آمار و ارقام‌ها بسنده کردند. رئیس سازمان سینمایی در گفت و گوی خبری در شبکه خبر به تعداد فیلم های دفاع مقدسی اشاره کرد و گفت: ما از شهریور سال گذشته تا الان ۸ فیلم دفاع مقدسی بسیار خوب و پرمخاطب اکران کرده‌ایم. فیلم‌های دینی، دفاع مقدس و ارزشی در کارنامه سینمای کشور کم نیست.

حجت الله ایوبی به فیلم پرمخاطب در حوزه دفاع مقدس اشاره داشته در حالی که همه فیلم هایی که از سال گذشته اکران شدند در زمان های نامناسب اکران شدند و برای اکران فیلم «ایستاده در غبار» هم زمان های مختلف برای اکرانش اعلام شد اما بالاخره با پافشاری تهیه کننده فیلم با داشتن سرگروه سینمایی ۱۹ خردادماه در ماه مبارک رمضان به نمایش در آمد. فیلم به دلیل پتانسیلی که داشت توانست موفق عمل کند و با مخاطب ارتباط برقرار کند اما فروش فیلم های دیگر دفاع مقدسی که در طول سال گذشته به نمایش درآمدند جمعا به یک میلیارد تومان هم نرسید.

حال چه دلایلی باعث شده تا مخاطبی که فیلم های دفاع مقدس از جمله «عقاب‌ها»، «کانی مانگا»، «افق»، «اخراجی‌ها» و «آژانس شیشه ای» را با اشتیاق دنبال می کرد امروز کمتر به این سینما اقبال نشان می‌دهد. اگر بخواهیم سینمای دفاع مقدس را در سالهای اخیر به درستی بررسی کنیم شاید یکی از دلایل آن عدم ارایه درست فیلم در حوزه اکران باشد. اکران درست و حساب شده فیلم های سینمایی «معراجی ها»،  «چ» و «شیار ۱۴۳» گواه این مهم است که اگر به درستی برای فیلم های با موضوع دفاع مقدس برنامه‌ریزی شود و در شرایط مطلوب امکان اکران یابند می‌توانند موفق عمل کنند.

سینمای دفاع مقدس  از هر منظر که به آن نگاه کنیم قدرت و پتانسیل این  را دارد که بتواند به عنوان یک سینمای دائمی و مستمر مورد توجه قرار گیرد و سالن های سینما را رونق ببخشد. متأسفانه با مدیریت ضعیف سینمایی در دوران پس از جنگ و فقدان یک برنامه ریزی درست برای این سینمای اصیل ، سینمای دفاع مقدس به جای بالندگی، رشد و گسترش، روز به روز به لحاظ کیفی و کمی دچار افت شده است  و امروز تنها به فیلم هایی مانند «نیمکت» که درباره یک جانباز دفاع مقدس است بسنده می کنیم.

منبع: فارس

نوشته فقدان برنامه‌ریزی برای سینمای دفاع مقدس/ سینمای جنگ در چارچوب آمار و ارقام! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.