اتفاق مهم این خبر، فراتر از صرف دیده شدن و اکران مستمر و مستقل است. نکته کلیدی «مستمر» و «مستقل» بودن آن است. فیلم کوتاه در ایران عموماً نقش یک «کالای فرعی» را داشته و یا به عنوان زائیده جشنواره‌ها یا به عنوان «پیش‌پرده» یک فیلم بلند، آن هم نه به خاطر ارزش ذاتی خود، بلکه به عنوان پرکننده زمان یا یک اثرگذار تبلیغاتی شناخته می‌شد. حالا با فرمت باکس‌های ۷۰ تا ۹۰ دقیقه‌ای، مخاطب بلیتی به اندازه یک فیلم بلند می‌خرد تا مجموعه‌ای از فیلم‌های کوتاه را ببیند. این یعنی سینمای کوتاه از حاشیه به متن آمده است.

حضور «بهمن سبز» به عنوان پخش‌کننده، یعنی این طرح تنها یک ایده حمایتی نیست، بلکه یک زنجیره توزیع رسمی پیدا کرده است. همچنین انجمن سینمای جوانان ایران نیز متولی انتخاب هنری این پروسه است. این تفکیک تا حدی از شکل سلیقه‌ای و مقطعی خارج شدن اکران را تضمین می‌کند. طبق خبر اعلام شده قیمت بلیت فیلم کوتاه با فیلم بلند و اعمال تخفیف روزهای نیم‌بها به یک صورت خواهد بود.

این تصمیم فارغ از اینکه آیا در شرایط فعلی به نتیجه ختم می‌شود یا خیر به این نکته اذعان دارد که فیلم کوتاه، کالایی درجه دو نیست. موفقیت این طرح به این بستگی دارد که آیا مخاطب عام حاضر است برای دیدن ۷۰ دقیقه فیلم کوتاه، همان هزینه یک کمدی یا درام بلند را بپردازد یا خیر.

در اولین محک سه فیلم «های کپی»، «تخطی» و «سرود کلنل» در سینماهای بهمن سبز به اکران در می‌آیند و در صورت موفقیت به سایر سینماهای سراسر کشور نیز تسری پیدا خواهد کرد.

این طرح به خودی خود اتفاق مبارکی است اما باید دید که تا چه اندازه به موفقیت منجر خواهد شد.

نوشته سینمای کوتاه از حاشیه به متن می‌رود/ این آزمون به کجا می‌رسد؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

۹ فیلم از این مجموعه پیش از این در چهل‌ودومین جشنواره فیلم کوتاه تهران عرضه شده و برخی نیز برای نخستین بار در جشنواره فیلم فجر به نمایش درخواهند آمد.

تنوع موضوعی و موفقیت‌های بین‌المللی

فیلم‌های کوتاه حاضر در این دوره، از تنوع ژانری و موضوعی قابل توجهی برخوردارند. از «پسر» (کوڕ) ساخته سامان حسین‌پور که پیش‌تر در جشنواره‌های زلین (جمهوری چک)، سئول (کره جنوبی)، ایتالیا و برزیل نمایش داده شده، تا «میا» که برنده تندیس بهترین فیلم کوتاه در بیست‌وچهارمین جشن حافظ شده و در جشنواره‌های بالی، لهستان، تورنتو و ارمنستان حضور یافته است. «و زندگی برای همه» ساخته محسن اصدق‌پور نیز که در جشنواره فیلم کوتاه تهران برنده برگ زرین بهترین فیلم شده، در این دوره از جشنواره فجر حضور دارد.

نگاهی به مضامین شاخص

فیلم‌های حاضر غالباً با نگاهی اجتماعی و روان‌شناختی به مسائل روز جامعه می‌پردازند. «آدمک» (سیاوش گرجستانی) به تضاد «بقا و وجدان» می‌پردازد، «سرخ‌رگ» (مهدی گنجی) موضوع اعتیاد و کارتن‌خوابی را بررسی می‌کند و «تخطی» (میکائیل دیانی) تقابل قانون و جرم‌های خیابانی را در ژانری پلیسی روایت می‌کند. در کنار این آثار، برخی فیلم‌ها با نگاهی فانتزی و نمادین ساخته شده‌اند؛ مانند «لونا» (مرتضی حکاکیان) که در فضایی تخیلی به موضوع عشق ورزی می‌پردازد.

حضور چهره‌های شناخته شده

در میان بازیگران این فیلم‌ها، نام‌هایی همچون رضا کیانیان («یادداشت‌های زیرزمینی»)، تورج الوند («آدمک»)، امیر نوروزی («تخطی») و جمعی از هنرمندان مطرح سینمای کوتاه کشور به چشم می‌خورد.

نوآوری در روایت و اقتباس

برخی از این فیلم‌ها نیز با تکیه بر فرم‌های نو و اقتباس آثار شناخته شده خلق شده‌اند. «یادداشت‌های زیرزمینی» (عباس شکوری) اقتباسی از رمان داستایفسکی است که در جشنواره فیلم کوتاه تهران جایزه بهترین فیلم تجربی را کسب کرد. «اسپایدرمرد» (حسین ذوالفقاری) نیز با نگاهی طنز به بازخوانی اثر مشهور هالیوودی پرداخته است.

دیگر فیلم‌های کوتاه این بخش شامل «به صدای زمین گوش کن» (شهاب مهربان‌پور)، «دریچه» (محمدابراهیم شهبازی)، «فادیا» (مهتاب شیخ‌انصاری)، «شیزو» (محمد اسدی) می‌شوند که هر کدام با رویکردی منحصربه‌فرد به بررسی جنبه‌های مختلف زندگی و مسائل انسانی می‌پردازند.

چهل‌وچهارمین جشنواره فیلم فجر با نمایش این مجموعه از فیلم‌های کوتاه، فرصتی را فراهم می‌آورد تا مخاطبان و منتقدان با آخرین ساخته‌های کوتاه سینمای ایران که برخی موفقیت‌های داخلی و بین‌المللی را نیز تجربه کرده‌اند، آشنا شوند. تمرکز این آثار بر مسائل اجتماعی، اخلاقی و روان‌شناختی، بازتابی از دغدغه‌های فیلمسازان نسل جدید ایران است.

نوشته از اعتیاد تا فانتزی؛ سینمای کوتاه ایران با چه روایت‌هایی به جشنواره فجر آمد؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی ادامه داد: واقعیت امر این است که من در حال حاضر حدود شش فیلمنامه استاندارد فیلم کوتاه دارم که چندتایی از آن‌ها را دوستانم گرفته‌اند و می‌خواهند بسازند. خود من در حال حاضر روی پروژه بلندم متمرکز هستم، اما شکل‌گیری داستان‌های فیلم کوتاه برای من خیلی اتفاقی است.

زارع افزود: گاهی از یک خبر ساده، گاهی از یک تصویر ذهنی یا حتی یک خاطره کمدی، ایده‌ها متولد می‌شوند. این داستان‌ها جذابیت خاص خودشان را دارند و می‌توان درباره‌شان نوشت و فکر کرد.

این فیلمنامه‌نویس و کارگردان با اشاره به توجه خود به فضای ژانر توضیح داد: در دو سال اخیر، بیشتر متن‌هایی که نوشته‌ام در فضای ژانر قرار می‌گیرند، چه فانتزی، چه وحشت، چه کمدی. اخیراً به این فضاها علاقه بیشتری پیدا کرده‌ام. فیلم بلندم هم در ژانر رازآلود و رئالیسم جادویی جای می‌گیرد.

وی ادامه داد: همچنین به‌تازگی فیلمنامه کوتاهی نوشته‌ام که ایده‌اش از یک ماجرای فانتزی گرفته شده است. پدربزرگی به نوه‌هایش قولی داده و بعد از فوت او، نوه‌ها می‌خواهند به آن قول برسند. این قول مربوط به چیزی ویژه در زیرزمین خانه پدربزرگ است. وقتی وارد آنجا می‌شوند، با یک شخصیت عروسکی مانند کلاه قرمزی روبه‌رو می‌شوند که ادعای مالکیت آنجا را دارد. این فضا برایم تازه و جذاب بود و فکر می‌کنم چنین داستان‌هایی می‌توانند مخاطب عام و خاص را جذب کنند.

نوید زارع درباره حضور در جشنواره فیلم کوتاه تهران مطرح کرد: به عنوان کارگردان اثری نخواهم داشت، اما به عنوان فیلمبردار حدود ۱۱ فیلم دارم که ممکن است در جشنواره دیده شوند. همچنین یک فیلم را به عنوان تهیه‌کننده همراهی کرده‌ام. یکی از این فیلم‌ها، «هبوط» به کارگردانی آقای اشکان ساعدپناه است که قبلاً در جشنواره منطقه‌ای جایزه بهترین فیلم را گرفته و مستقیماً به بخش مسابقه جشنواره فیلم کوتاه راه یافته است.

این کارگردان درباره وضعیت فعلی سینمای کوتاه بیان کرد: به نظر من سینمای کوتاه در وضعیت بحرانی قرار دارد. هزینه‌های ساخت سرسام‌آور شده و شرایط برای ساخت فیلم‌های حرفه‌ای بسیار سخت است. جذب سرمایه پیچیده شده، چون بازگشت سرمایه در فیلم کوتاه تضمینی ندارد. بازار فروش مشخصی هم وجود ندارد و تنها امید، فستیوال‌ها هستند که موفقیت در آن‌ها هم سخت است.

وی ادامه داد: متأسفانه شور و شوق فیلم‌های هنرجویی و تجربه‌های اول هم به دلیل همین سختی‌ها کم شده است. بسیاری از دوستان برای اولین فیلمشان هزینه‌های گزافی می‌کنند تا عوامل حرفه‌ای داشته باشند و فیلمشان بدون ایراد باشد. اما مشکل اینجاست که این کارگردان‌ها تجربه کافی ندارند و بیشتر، اسپانسرها هستند که فیلم را پیش می‌برند. این باعث می‌شود کارگردان محتاط شده و فیلم‌های بدون ریسک بسازند. این روند برای سینمای ایران، به‌ویژه سینمای کوتاه، اصلاً خوب نیست.

زارع با اشاره به روندی که پیش‌تر انجام می‌داده‌اند، گفت: قبلاً ما با گروه‌های کوچک و با هزینه‌های کم کار می‌کردیم و کم‌کم حرفه‌ای می‌شدیم. اما الان حتی یک فیلم ساده مستقل در سه روز، حداقل ۱۵۰ میلیون تومان هزینه دارد که برای یک هنرجو واقعاً سنگین است. امیدوارم ارگان‌ها از استعدادها و فیلمنامه‌های بکر حمایت کنند، مثلاً با معرفی مشاور کارگردان یا فیلمنامه‌نویس، تا پروژه‌ها استاندارد پیش بروند. متأسفانه الان فقط کسانی که ارتباطات مالی یا شبکه‌های خاصی دارند می‌توانند فیلم بسازند و بقیه، به‌ویژه در شهرستان‌ها، سال‌ها برای جذب اسپانسر وقت می‌گذارند و ممکن است نتیجه‌ای نگیرند.

این هنرمند درباره فیلم بلند خود بیان کرد: در حال حاضر در مرحله پیش‌تولید فیلم بلندم هستم. فیلمنامه آن در ژانر رئالیسم جادویی است و ان‌شاءالله به‌زودی ساخت آن را شروع می‌کنم. از طریق ارگان‌هایی مثل سازمان سینمایی سوره، بنیاد فارابی و دیگر نهادهای مربوطه در حال پیگیری حمایت هستم، اما نمی‌دانم چقدر نتیجه‌بخش باشد. امیدوارم امسال بتوانیم فیلم را بسازیم. همچنین به عنوان فیلمبردار در دو فیلم بلند دیگر هم مشارکت دارم.

این فیلمبردار درباره جایگاه فیلمبرداری در سینمای امروز توضیح داد: فیلمبرداری واقعاً نقش کلیدی دارد. البته همه عوامل مهم هستند، اما در فیلم کوتاه، از نظر فنی دیگر کم‌وکاستی نسبت به فیلم‌های بلند نداریم. حتی گاهی فیلم‌های کوتاه خلاقانه‌تر و ویژه‌تر از فیلم‌های سینمایی هستند. رقابت در این حوزه بسیار شدید است و کیفیت کارها خیلی بالا رفته است.

وی افزود: جالب اینجا است که بسیاری از بزرگان سینمای حرفه‌ای، مثل برندگان جایزه فجر، حالا به فیلم کوتاه می‌آیند و در نقش‌های مختلف مثل فیلمبرداری، صدا یا تدوین مشارکت می‌کنند. این نشان می‌دهد فیلم کوتاه چقدر جدی گرفته می‌شود.

نوید زارع در پایان و برای معرفی چند فیلم کوتاه گفت: «روتوش» اثر کاوه مظاهری، «نجس» و «حیوان» از برادران ارک و «قوتار» که دو سه سال پیش در جشنواره فیلم کوتاه تهران جایزه گرفت. در آثار خارجی هم «خودکشی نهنگ» را پیشنهاد می‌کنم.

نوشته سینمای کوتاه در بحران هزینه‌های سرسام‌آور و چشم‌انتظار حمایت است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

دکتر «احمدرضا معتمدی» متولد ۱۳۴۰ تهران، فیلمساز، استاد دانشگاه، نویسنده کتب سینمایی و نظریه‌پرداز سینما، دانش‌آموخته رشته اقتصاد از دانشگاه تهران و دارنده مدرک دکترای رشته فلسفه از دانشگاه علامه طباطبایی است که ساخت آثاری چون سوءتفاهم، راه‌رفتن روی سیم، آلزایمر، قاعده بازی، دیوانه‌ای از قفس پرید، زشت و زیبا و هبوط را در کارنامه دارد.

«دانش اقباشاوی» متولد ۱۳۵۸ آبادان، دیپلم ادبیات، کارگردان و نویسنده فیلم‌های هیهات، تاج‌محل و عموزادگان و کارگردان سریال‌های تلویزیونی نامه آخر، دختر الهام و… است. او کسب تندیس بهترین فیلم کوتاه داستانی از ششمین جشن سینمای ایران، ساخت ۴ فیلم کوتاه داستانی و ۴ مستند را در کارنامه دارد. اقباشاوی، عضو انجمن سینمای جوانان ایران و رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی برنامه‌ریزان و دستیاران کارگردان سینمای ایران است.

«حامد جعفری» متولد ۱۳۶۴ تهران، دانش‌آموخته رشته اقتصاد است و تهیه‌کنندگی بیش از ۱۵۰ برنامه مختلف سینمایی، سریال، مجموعه تلویزیونی و فیلم کوتاه را در کارنامه دارد که از آن جمله می‌توان به تهیه‌کنندگی آثاری چون بچه‌زرنگ، انقراض، فیلشاه، شاهزاده روم، ۹:۲۰ دقیقه در بوشهر و… اشاره کرد. او مدیرعامل گروه هنر پویا و عضو جامعه صنفی تهیه‌کنندگان فیلم سینمایی است و در سابقه او عضویت در هیئت داوری سی و دومین و سی و چهارمین جشنواره فیلم کودک، داوری یازدهمین جشنواره انیمیشن تهران به چشم می‌خورد.

بر اساس گاه‌شمار جشنواره، کار بازبینی و داوری آثار بخش سینمای کوتاه آغاز شده و ۲۵ دی ماه، آثار منتخب این بخش معرفی خواهد شد.

چهلمین جشنواره فیلم فجر در دو بخش فرهنگی و رقابتی از ۱۲ تا ۲۲ بهمن به دبیری «مسعود نقاش‌زاده» برگزار خواهد شد.

نوشته هیئت انتخاب و داوری بخش سینمای کوتاه جشنواره فجر معرفی شدند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی افزود: به همین دلیل جشنواره فیلم کودک و نوجوان به یک شکل، سینماحقیقت شکل دیگر و جشنواره فیلم کوتاه تهران نیز به شکل دیگری برگزار شد، در این جشنواره کارویژه‌های مختلف جشنواره را باز کردند که هر کدام در زمان ویژه خود انجام شد و تجربه خوبی را برای ما رقم زد.

رئیس سازمان سینمایی با تشکر از حضور چشمگیر فیلمسازان جوان، ادامه داد: مهم‌ترین راه ورود فیلمسازان به حرفه فیلمسازی از مسیر فیلم کوتاه است و برترین فیلمسازان ما کسانی هستند که این تجربه را داشته‌اند.

انتظامی تاکید کرد: پوست اندازی که در سینمای کشور در جشنواره فجر سال جاری دیدیم نشان می‌دهد، نزدیک ۶۰ درصد آثار مربوط به فیلمسازان اول بود که این خود نویدبخش رشد سینمای کشور است.

وی گفت: اقتصاد فرهنگ و هنر و به تبع آن اقتصاد سینما و اقتصاد فیلم کوتاه قاعدتا متاثر از شرایط مختلف است که بخشی به برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌های دولت و نهادهای حکومتی و بخشی نیز به توجه فیلمسازان بر می‌گردد.

رئیس سازمان سینمایی کشور گفت: بخش دولت باید زمینه‌سازی بخش بازار را داشته باشد که می‌تواند یکی از آنها ظرفیت اکران باشد که در هنر و تجربه وجود دارد و مابقی بخش‌ها نیز می‌توانند به کمک سینمای کوتاه بیایند، البته انجمن سینمای جوانان ایران هم در این زمینه فعالیت‌هایی داشته که این فعالیت‌ها توسعه خواهد یافت.

انتظامی اضافه کرد: از ابتدای سال ۹۸ میزان اعتباراتی که برای کمک به فیلمسازان جوان تعریف شده بود رشد چشمگیری داشته است در حالی که در بخش‌های دیگر سازمان سینمایی محدودیت داشته‌ایم، علت این اتفاق به این دلیل است که برای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی توجه به فیلمسازان جوان اولویت دارد.

نوشته حسین انتظامی: مهم‌ترین فیلمسازان ما از سینمای کوتاه معرفی شده‌اند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

او ادامه داد: در فیلم کوتاه صرفا فیلمساز مطرح نیست و در بخش فنی نیز به واسطه دیجیتالی شدن، چهره‌های جدیدی را در آینده خواهیم داشت که از تئاتر یا فیلم کوتاه وارد سینمای بلند شده و امروز جزو چهره‌های شاخص هستند. به نظرم ارتقا به لحاظ تکنیکی جنبه بسیار مهمی در سینمای کوتاه داشت که سال به سال جدی‌تر هم دنبال می‌شود.

این داور جشنواره همچنین درباره نقش قصه و فیلمنامه در فیلم‌های کوتاه بیان کرد: در کلیت همچنان ضعف‌هایی داریم، همانطور که در سینمای بلند نیز مشکل قصه را داریم. در سینمای ما هنوز داستان به لحاظ مالی جدی گرفته نمی‌شود. دوستان فیلمنامه‌نویسی داریم که به خاطر امرار معاش مجبور هستند چند کار را برعهده بگیرند و برای تولید فیلمنامه کمتر تهیه کننده‌ای را پیدا می‌کنید که برای این بخش هزینه کند و یک سال وقت بدهد به فیلمنامه‌نویس تا اثری را خلق کند. در بخش فیلم کوتاه با آموزش در ورک شاپ‌ها می‌توان فرصت سازی کرد و اهمیت فیلمنامه را به فیلمسازان جوان آموخت. متاسفانه به اندازه‌ای که در بخش تکنیکی ارتقا یافته‌ایم، به لحاظ محتوا و متن حتی با وجود سوژه‌های خوب نتوانستیم پیشرفتی داشته باشیم و دراین بخش آثار آسیب می‌بینند.

حجازی خاطر نشان کرد: فضای فیلم کوتاه فضای متفاوتی است و مفهوم و کانسپت اصلی را با خود به همراه دارد، اما متاسفانه به دلیل ضعف در نگارش بسیاری از سوژه‌های خوب، آثار این حوزه آسیب می‌بینند. من با وجود ۱۵ سال کار در فضای سینما، تاکنون تنها شش فیلم سینمایی ساخته‌ام و بیشتر زمانم صرف نگارش شده است و این وقت گذاشتن بر فیلمنامه اهمیت بسیار زیادی دارد.

این فیلمساز در ادامه درباره تاثیر جشنواره فیلم کوتاه تهران بر جریان سینمای کشور اظهار کرد: من در جشنواره فیلم فجر، داور بخش نگاه نو، فیلم کوتاه و مستند بودم و به نظرم چه بخواهیم چه نخواهیم، جشنواره پل مهمی برای ورود به این عرصه است و اهمیت دارد. امسال  نیز با توجه به تغییری که در جشنواره رخ داده و افزایش تعداد آثار، شاید بشود گفت توجه ویژه‌تری  به فیلم کوتاه شده است. اکثر فیلم‌های کوتاه بخش مسابقه ملی جشنواره فیلم کوتاه تهران در جشنواره فیلم فجر نیز هستند و سال‌های قبل نیز بودند، اما به نظرم برای خود بچه‌های فیلم کوتاه حضور در جشنواره فیلم کوتاه تهران اهمیت بیشتری نسبت به جشنواره فیلم فجر دارد، زیرا تخصصی است.

وی ادامه داد: ما در این جشنواره  ۱۵ جایزه اصلی داریم که کم تعداد نیست و به شکل تخصصی آثار مورد ارزیابی و داوری قرار می‌گیرند. در بخش‌های دیگر مانند موسیقی، تدوین، صحنه پردازی و … جوایز با هم هستند و بهتر است یا همان جوایز اصلی را بدهند و یا هرکدام  از بخش‌های اصلی باید جایزه خود را داشته باشند، چرا که بخش‌های دیگر نیز مهم هستند. ما بازی‌های خوبی از بازیگران حرفه‌ای و تازه کار در جشنواره سی و هفتم دیدیم که بازیگرانشان در آینده می‌توانند حضور درخشانی در سینما داشته باشند. من به عنوان داور یا مخاطب فیلم، وقتی بازی خوبی را می‌بینم قطعا برای کار خودم از آن‌ها دعوت می‌کنم. باید برای هرکدام از این بخش‌های تخصصی جایزه مجزایی تعریف شود. از سوی دیگر استعدادهای بسیاری در جشنواره فیلم کوتاه تهران معرفی می‌شوند درحالی که در جشنواره فیلم فجر چون یک جایزه وجود دارد و با وجود آنکه جایزه مهمی است، اما نمی‌توان خیلی به آن تخصصی نگاه کرد. به نظرم جدا از جشنواره فیلم فجر، جشنواره فیلم کوتاه تهران مهم‌ترین جشنواره در کشور است و آینده فیلمسازی بخشی از فیلمسازان در سینمای بلند از این طریق مشخص می‌شود.

نوشته روح ‌الله حجازی: سینمای کوتاه به لحاظ تکنیکی بسیار ارتقا یافته است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.