وی افزود: ورزش به‌طور ذاتی واجد ظرفیت‌های دراماتیک است. هر ورزشی با فراز و فرود، تعلیق، شکست، پیروزی و لحظات پیش‌بینی‌ناپذیر همراه است و همین ویژگی‌ها آن را به سوژه‌ای جذاب برای سینما تبدیل می‌کند. این ظرفیت‌ها به مستندساز امکان می‌دهد تا از دل واقعیت، روایتی دراماتیک و تأثیرگذار خلق کند.

امین تفاوت اصلی مستند با گزارش را افزودن لایه‌های معنایی دانست و توضیح داد: گزارش ورزشی در اصل وظیفه ثبت و پخش یک رویداد را بر عهده دارد و نهایتاً با انتخاب نماها و شیوه کارگردانی می‌تواند آن را جذاب‌تر ارائه کند. اما مستند ورزشی باید فراتر از ثبت یک مسابقه یا رویداد عمل کند. مستندساز باید ایده و نگاه مشخصی نسبت به سوژه داشته باشد و بتواند معنایی تازه از دل آن استخراج کند. تفاوت اصلی مستند با گزارش در همین افزودن لایه‌های معنایی و روایی است.

او ادامه داد: مستند موفق صرفاً تصاویر را کنار هم نمی‌چیند، بلکه از دل یک مسابقه، یک شخصیت ورزشی یا یک رویداد، مفهومی فراتر از خود آن رویداد ارائه می‌دهد؛ مفهومی که می‌تواند به زندگی، امید، شکست، تلاش یا دیگر تجربه‌های انسانی مرتبط باشد.

فوتبال «عین خود زندگی»

این منتقد سینما با اشاره به ظرفیت‌های ویژه فوتبال برای روایت‌های سینمایی گفت: به تعبیر زنده‌یاد حمیدرضا صدر، فوتبال «عین خود زندگی» است. فوتبال سرشار از فراز و فرود، تعلیق و پیش‌بینی‌ناپذیری است. در یک مسابقه ممکن است تیمی تا آخرین لحظه تحت‌فشار باشد اما درنهایت به پیروزی برسد. همین ویژگی‌ها باعث می‌شود فوتبال از منظر دراماتیک، ظرفیت فوق‌العاده‌ای برای سینما داشته باشد.

وی افزود: البته ساخت فیلم خوب درباره فوتبال کار آسانی نیست. برخلاف ورزش‌هایی مانند بوکس، کشتی یا ورزش‌های رزمی که معمولاً بر یک قهرمان و فضای محدود متمرکز هستند، فوتبال یک ورزش جمعی با اتفاقات پیچیده و فراوان در یک زمین بزرگ  است و همین موضوع روایت سینمایی آن را دشوارتر می‌کند. به همین دلیل تعداد آثار شاخص درباره فوتبال، به خصوص در سینمای داستانی  چندان زیاد نیست.اما در سینمای مستند به دلیل قابلیت‌هایی که دارد و آزادی عمل بیشتر نسبت به سینمای داستانی شاهد آثار  خوبی به خصوص در ۲۰ سال گذشته بوده‌ایم.

دور از گزارش نزدیک به روایت

امین با اشاره به رشد مستندهای فوتبالی در سال‌های اخیر گفت: در یک دهه گذشته مستندهای متعددی درباره تاریخ فوتبال و چهره‌های مطرح این ورزش ساخته شده که بسیاری از آن‌ها فراتر از یک گزارش صرف عمل کرده‌اند و توانسته‌اند روایت‌هایی انسانی و ماندگار ارائه دهند. درواقع در میان مستندهای خارجی ازجمله آثاری که توجه من به آن‌ها جلب شده است می‌توانم به مستند «مارادونا به روایت کاستاریکا» اشاره کنم.

او درباره وضعیت مستند ورزشی در ایران نیز بیان کرد: تولید مستند ورزشی حرفه‌ای نیازمند سرمایه‌گذاری و حمایت جدی است. بسیاری از سوژه‌های ورزشی، به‌ویژه در ورزش‌های تیمی، هزینه‌های تولید بالایی دارند و بدون حمایت نهادها و سرمایه‌گذاران، ساخت آثار باکیفیت دشوار خواهد بود.

فیلمی که مخاطب عام را به مستند ورزشی جذب کرد

این منتقد سینما در پایان از مستند «جایی برای فرشته‌ها نیست» به‌عنوان یکی از نمونه‌های موفق مستند ورزشی ایران یاد کرد و گفت: این فیلم از نظر کیفیت سینمایی، جذابیت دراماتیک و توانایی جذب مخاطب، اثری درخشان بود. اگر هم‌زمان با همه‌گیری کرونا اکران نمی‌شد، می‌توانست به موفقیت بسیار بیشتری در گیشه دست پیدا کند حتی شاید از پرفروش‌های سال می‌شد. این مستند نشان داد که می‌توان با حفظ کیفیت هنری، مخاطب گسترده را هم جذب کرد . «جایی برای فرشته‌ها نیست» الگویی موفق برای تولید مستندهای ورزشی در ایران ارائه داد. البته قبل‌تر «آتلان» هم تولید شده بود که یک مستند ورزشی درخشان بود و بسیار هم موردتوجه قرار گرفت اما دربرگیری «جایی برای فرشته‌ها نیست» را نداشت.

نوشته تفاوت مستند ورزشی با گزارش ورزشی در خلق معناست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در این جلسه که به همت انجمن سینمای جوانان ایران برگزار شد،  فیلم‌های‌ کوتاه «چمدان» به کارگردانی مشترک آکو زند کریمی و سامان حسین‌پور، «چوپان» به کارگردانی مهرشاد رنجبر، «سم‌پاش» به کارگردانی رضا فهیمی، «تایلندی» به کارگردانی مشترک حسام حسینی و عباس حسین‌زاده، روی پرده رفت و در ادامه شاهین امین، منتقد سینما همراه با محمد صابری به‌عنوان مجری‌کارشناس برنامه با کارگردانان این آثار به گفت‌وگو نشستند.

فیلم کوتاه باید یک تلنگر و آورده‌ای داشته باشد

در بخش اول این پاتوق، میثم دامن‌زه بازیگر نقش اصلی فیلم‌کوتاه «چمدان» به نمایندگی از کارگردانان روی صحنه آمد و درباره این فیلم گفت: ایده «چمدان» از یک داستان کوتاه نوشته خود آکو زندکریمی گرفته شد که چندسال پیش نوشته بود. این فیلم درباره پروسه مهاجرت و دوری، از دست دادن خانواده و فقر بود که برای نزدیک شدن به فضای آن چندین فیلم که مدنظر کارگردان بود را دیدیم تا به یک دیدگاه مشترک برسیم. «چمدان» تولید سال ١۴٠١ بود و در ٨ روز فیلم‌برداری شد.

شاهین امین با اشاره به حضور متفاوت و موفق میثم دامن‌زه در دو فیلم کوتاه «چمدان» و «تایلندی» عنوان کرد: میثم دامن‌زه به نوعی سوپراستار این نوبت از پاتوق است. دو نقش بسیار متفاوت در این دو فیلم را بسیار خوب اجرا کرده است؛ یکی شخصی بسیار آرام و درونگرا و دیگری بازی بیرونی که با ریتم‌های تند و اکت‌های عصبی همراه بود و به نظرم در هر دو موفق ظاهر شد.

وی در ادامه گفت: به نظرم فضای کلی «چمدان» برآمده از یک دنیای ذهنی ناآشنا برای ما نیست. در واقع این سبک فیلم‌ها را احتمالا در فضای فیلم‌کوتاه پیش‌تر هم دیده بودیم. اما نکته مثبت این است که این فیلم علی‌رغم اینکه ریتم آرامی دارد اما فیلم لَختی نیست و این بسیار مهم است. در سینمای ایران، به‌خصوص در فیلم‌های کوتاه این لَخت بودن، بی‌حس بودن چه در فیلم بلند و چه در فیلم‌های کوتاه بسیار زیاد است که به فیلم آسیب هم می‌زند. این ضعف در فیلم‌های تجربی متاسفانه بیشتر هم به چشم می‌خورد چون بهانه‌ای است برای اینکه نشان دهند کار تجربی می‌کنند!

امین افزود: ما می‌توانیم فیلم آرام و نرمی داشته باشیم ولی لَخت نباشد و این فیلم با اینکه ریتم آرام و فضایی معروف به فضای شاعرانه داشت، لَخت نبود. البته من با تعابیری مثل فضای عاشقانه به دلیل اینکه کلی است مشکل دارم و با احتیاط این اصطلاحات را به کار می‌برم. این فیلم به نظرم بسیار آشنا و دیده شده می‌آمد و در عین حال که از نظرم فیلم بدی هم نبود اما خیلی با آن ارتباط برقرار نکردم. به نظرم جا داشت که کوتاه‌تر هم باشد.

این منتقد سینما در خصوص داستان فیلم هم اضافه کرد: نکته دیگر درباره «چمدان» قابل پیش‌بینی بودن آن بود و در واقع می‌توانستم روند قصه را حدس بزنم. به همین دلیل ضربه‌ای که باید در انتها می‌زد را نزد. البته منظورم من این نیست که همه فیلم‌ها حتما باید غافلگیری داشته باشند، بسیاری از فیلم‌های که در قالب ژانر کار می‌شوند هیچ ضربه‌ای ندارند و شما تقریبا می‌توانید روند داستان را حدس بزنید اما به نوعی است که مخاطب را با خود همراه می‌کند. من با دنیای کلی «چمدان» دچار مشکل هستم به دلیل اینکه انتهای فیلم این سوال برایم ایجاد شد که می‌خواستیم چه چیزی بگوییم؟

وی افزود: وقتی یک فیلم کوتاه یا بلند می‌سازیم باید یک تلنگر و آورده‌ای داشته باشد. شاید این سوال ایجاد شود که خوب ما بسیاری فیلم‌های ژانر داریم که قالب‌های همه یکی است، اما در آنجا یک قصه تعریف می‌شود و شاید مخاطب در خلال آن قصه چیزی پیدا کند.

در طول ساخت نگاهم به دنیای معلولان روشن‌تر شد

در ادامه مهرشاد رنجبر کارگردان «چوپان» روی سن آمد و درباره این فیلم‌کوتاه گفت: این فیلم دومین فیلم حرفه‌ای من بود، قبل از آن فیلم «ناطق» را کار کرده بودم و «چوپان» هم در سال ١۴٠٢ تولید شد. در ابتدا اسم فیلم لاک‌پشت بود و در بازنویسی چندباره فیلم‌نامه اسم «چوپان» انتخاب شد.

رنجبر ادامه داد: من چندین بار فیلم‌نامه را بازنویسی کردم و هر چه شناختم از این بچه‌های معلول بیشتر می‌شد تغییراتی در فیلم‌نامه ایجاد می‌کردم. در ابتدا بُعد تاریک فیلم بیشتر بود و در بازنویسی‌ها و ارتباط حدود یک ساله‌ای که با آن‌ها داشتم دید و جهان‌بینی من تغییر کرد و روشن‌تر شد. در پروسه این فیلم مدام به مرکز توانبخشی می‌رفتم و با بازیگرها دوست شدم و این مسئله به همکاری آن‌ها با من بسیار کمک کرد. با این گروه ۶ ماه تمرین کردیم و  فیلم‌برداری هم ۵ روز به طول انجامید.

شاهین امین درباره «چوبان» اظهار داشت: این فیلم با اینکه می‌توانست فیلم ترحم‌برانگیزی باشد و اشک مخاطب را دربیاورد اما خوشبختانه اینطور نبود و روایت معقول و منطقی‌ای داشت و از حوصله خارج نمی‌شد. اینکه کارگردان وجوه روشن این قصه را روایت کرد بسیار جذاب بود چراکه حتما همه ما می‌توانیم وجوه تاریک زندگی این بچه‌ها را متصور شویم و اتفاق غریبی هم نیست.  بسیاری از کارگردانانی که سراغ این بچه‌ها می‌روند سراغ بعد تاریک و ناراحت‌کننده آن می‌روند.  وقتی ۶ ماه تمرین می‌کنی تا ٢٠ دقیقه فیلم بسازی یعنی روشنایی و امید علاوه‌بر داستان در زیست کارگردان هم مشخص است.

امین ادامه داد: بازیگر نقش کارگردان تئاتر در این فیلم بسیار خوب بود، به نظرم فیلم حرفش را به درستی زده بود و  نوری که قرار بو در تمام این دشواری‌ها منعکس شود مشخص بود و در کل فیلم حال خوب کنی بود.

رنجبر درباره ایده و حس ساخت این فیلم عنوان کرد: مادرم با گروه‌های معلولین، تئاتر کار می‌کرد و با این فضا غریبه نبودم. فیلم اول من بدون دیالوگ بود و تصمیم داشتم فیلم پر پرسوناژتری بسازم. این بچه‌های معلول وقتی از فضای محدود و امن خود بیرون می‌آیند و با یک گروه کار می‌کنند به آن‌ها عادت می‌کنند و اگر بعد از فیلم به کل رها شوند دچار افسردگی می‌شوند و بسیاری از خانواده هایی که با آن ها به نتیجه نرسیدیم دلیلشان همین ترس از افسردگی و حس رها شدگی بعد از کار بود.

فضاسازی باورپذیر از زندگی روستایی

فیلم بعدی «سم‌پاش» به کارگردانی رضا فهیمی بود که در غیاب کارگردان و با حضور بابک والی بازیگر اصلی فیلم مورد نقدوبررسی قرار گرفت. والی ضمن اشاره به تجربه‌های خود در زمینه بازی در فیلم‌های کوتاه، درباره «سم‌پاش» گفت: پروژه از نظر تولیدی پروژه سختی بود و یکی از دلایلی که این روستای شمالی به‌عنوان لوکیشن این کار انتخاب شد این بود که گفتند ممکن است در آینده نزدیک کل روستا زیر آب برود و بهتر است یک یادگار تصویری از آن باقی بماند.

وی ادامه داد: دو سال از این فیلم می‌گذرد و فکر می‌کنم دیگر این روستا از بین رفته است. در همان زمان هم تنها چند خانوار در آن سکونت داشتند. تصویربرداری این فیلم حدود ۱۰ روز زمان برد و تجربه حضور در این فیلم برای خودم بسیار ارزشمند بود.

شاهین امین هم درباره «سم‌پاش» گفت: یکی از ویژگی‌های مهم فیلم تصویر واقعی و بدون اغراق از زندگی روستایی است. کارگردان به‌خوبی توانسته است جریان معمولی زندگی در یک روستا را به تصویر درآورد و فضای کلی روایت برای‌مان باورپذیر است.

این منتقد سینما افزود: بازی بابک والی در فیلم بسیار خوب است و شاید حتی برای برخی این گمان به‌وجود بیاید که او نابازیگری از اهالی همان منطقه است. این بازی‌های خوب در کنار فضاسازی درست منجر به آن شده که باوجود آشنا بودن فضا، فیلم به سمت کلیشه نرود.در پایان هم داستان فیلم به خوبی به یک فاجعه ختم شده و شوکی که لازم است به مخاطب وارد می‌شود.

منتظر فیلم‌های بعدی‌تان هستیم

شاهین امین در بخش پایانی پاتوق با اشاره به فیلم «تایلندی» به کارگردانی مشترک حسام حسینی و عباس حسین‌زاده، آن را یکی از بهترین فیلم‌های کوتاه این باکس اکران توصیف کرد و در غیاب دو کارگردان فیلم، درباره آن گفت:‌ فیلم کارگردانی بسیار درستی دارد و در فضاهای سیاه و بسته‌ای که برای روایت خود انتخاب کرده به‌خوبی توانسته است موفق عمل کند. کارگردانان فیلم به‌خصوص در زمینه انتخاب بازیگر به‌خوبی عمل کرده‌اند و باردیگر باید به نقش‌آفرینی خوب میثم دامن‌زه در این فیلم هم اشاره کنم.

این منتقد سینما در پایان تأکید کرد: کاش حسام حسینی و عباس حسین‌زاده به‌عنوان کارگردانان این فیلم‌کوتاه در کنار ما بودند تا بیشتر درباره این تجربه با آن‌ها صحبت می‌کردیم اما قطعا منتظر فیلم‌های بعدی آن‌ها خواهیم بود.

نوشته بیست‌وسومین جلسه از فصل نهم «پاتوق فیلم کوتاه» برگزار شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

شاهین امین منتقد سینما و مدیر نشست نقد و بررسی فیلم «آن سوی آتش» گفت: از اینکه کیانوش عیاری به عنوان فیلمسازی همیشه پرانرژی  در ۱۵ ماه اخیر دچار کسالت شده است بسیار متاسف و غمگینم. در ۱۲ سال گذشته این سینماگر در مسیر کاری خود شرایط سختی را تجربه کرده که تنها ناشی از سوءتفاهم ها و سو تعبیرها  بوده است. در حالی که عیاری علاوه بر اینکه یک فیلمساز درخشان است، همواره بدون هیاهو، نگاهی مصلحانه به شرایط و مسائل مختلف دارد.

«آن سوی آتش» یکی از بهترین فیلمهای پس از انقلاب است

امین ادامه داد: زمانی که برای اولین بار «آن سوی آتش» را دیدم شانزده ساله بودم. پس از جشنواره ماهنامه فیلم مجموعه‌ای از یادداشت‌های کوتاه منتقدین را منتشر می‌کرد.زمانی که یادداشت‌ها را می‌خواندم حس می‌کردم که شاید فیلم حوصله سربری باشد اما پس از آنکه فیلم را دیدم، بسیار برایم  سحرآمیز و جذاب بود. از نظر من «آن سوی آتش» یکی از بهترین آثار عیاری و یکی از فیلم‌های خوب سینمای پس از انقلاب است.

او خاطرنشان کرد: «آن سوی آتش» به راحتی می‌توانست فیلمی  سیاسی یا شعاری باشد، اما با هوشمندی فیلمساز مسیر دیگری را طی کرد. فیلمی که حتی جدا از جنبه های مختلف آن یک سویه عاشقانه متفاوت و جذاب هم دارد، موضوعی که تا آن زمان در دهه ۶۰ سینمای ایران بی سابقه یا حداقل کم سابقه بود.

امین ادامه داد: کیانوش عیاری به دلیل  تجربه زیسته، خود آموختگی سینما و نگاه ژرف به جامعه پیرامون خود و … آن چنان تسلطی دارد که کارگردانی در فیلم هایش دیده نشود . درصورتی که تمام عناصر در تصاویر فیلم های او چیده یا انتخاب شده هستند. مهمترین ویژگی که به آثار عیاری قوت می بخشد، فضاسازی‌های دقیق بدون هر‌گونه نمایش و جلوه گری است.

این منتقد افزود: عیاری حتی گاهی به شکل افراطی از هرگونه نمایش کارگردانی دوری می کند و به تبع آن به سایر عناصر فیلم مانند بازیگر، فیلمبردار و…. اجاز نمایش و اغراق نمی دهد. مگر مواردی معدود که روایت ایجاب می کرده است. به همین سیاق  احساسات گرایی غلو شده و افراطی هم جایی در آثارش ندارد. به عنوان مثال در فیلم «بودن یا نبودن» تمرین و آماده سازی  فصل مربوط به اعلام و خبر مرگ مغزی درگیرهای بعد در بیمارستان، چند روز طول کشید تا به صورت پیوسته در یک سکانس با حرکات پیچیده دوربین فیلمبرداری شود. فصل بسیار درخشانی هم شد اما تنها به دلیل جلوگیری از نمایش کارگردانی، عیاری آن سکانس طولانی را تقطیع کرد زیرا اثر و اصولی که به آنها باور دارد برایش مهم‌تر از جلوه گری خود است.

امین افزود: پس از جایزه فیپا کن عیاری جایزه ای را دریافت کرد که اگر اشتباه نکنم- چون دقیق در خاطر ندارم- نامش جایزه فرهنگ و هنر فرانسه است. فرهیختگان و اهل هنر فرانسه سالانه تنها به یک اثر هنری این جایزه را اهدا می‌کنند که در آن سال «آن سوی آتش» انتخاب می‌شود و بعد از آن، فرانسوی‌ها  از عیاری می‌خواهند فیلمی در این کشور بسازد و به او فرصت می‌دهند یک سال در آنجا اقامت داشته باشد تا با محیط آشنا شده و فیلمنامه را بنویسید. او آن زمان قول ساخت «دو نیمه سیب» را به تهیه کننده ای داده بود و تنها بخاطر یک قول شفاهی پذیرفتن آن پیشنهاد را موکول می کند به یک سال بعد که البته به دلیل ماجراهایی عجیب «دو نیمه سیب» تولید بسیار بیش از یک سال  طول می کشد و آن فرصت از دست می رود. اما همین انتخاب و رویکرد نشان‌دهنده وجه اخلاقی در شخصیت عیاری است.

امین با بیان اینکه عیاری همواره با دوری از شلوغ کاری و سروصدا تلاش کرده مسیر خود را بر مبنای باورهایش طی کند، گفت: اگر در دهه شصت و هفتاد درصدی از حمایتی که از بعضی فیلمسازان پرسروصدا و مدعی می شد از عیاری صورت می‌گرفت، به خصوص در عرصه بین المللی حتما او به مراتب می توانست موفق تر باشد و از آن موفقیت های سینما و فرهنگ ایران بهره ببرد . بدون اغراق می توان گفت اخلاق گرایی و دوری از هیاهو در بسیاری از مواقع به ضرر او تمام شده است.

این منتقد سینما همچنین  بیان داشت: از مجموعه موزه سینما برای برگزاری هفته فیلم کیانوش عیاری بسیار متشکرم .امیدوارم این هفته های فیلم برای سینماگران دیگر هم ادامه داشته باشد.

واقعیت هر اثر در درون آن وجود دارد

هوشنگ گلمکانی کارگردان سینما نیز گفت: دو فیلم هشت میلیمتری عیاری در روز اول هفته فیلم  او در موزه سینما نمایش داده شد و خاطرات بسیاری را برای من زنده کرد. فیلم‌های هشت میلیمتری با مشقت زیادی ساخته می‌شدند. «آن سوی آتش» ریشه در یکی از فیلمی هشت میلیمتری از عیاری دارد که درباره داستان دو برادر است که در کنار دکل‌های نفتی، بطری جمع می‌کنند. عیاری بسیار زود در سینمای ایران صاحب امضا شد و فیلمسازی مولف نام گرفت.

وی افزود: در مقطعی فیلمسازان سینمای آزاد می‌توانستند حیات سینمای هنری ایران را ادامه دهند اما تنها تعدادی به فعالیت خود ادامه دادند. امروزه کیانوش عیاری شاخص‌ترین فرد در میان آن جمع است که هنوز به فعالیت خود در سینمای ایران ادامه می‌دهد. این فیلمساز از نسلی به شمار می‌رود که توانستند تشخص خود را در دوره‌های مختلف حفظ کنند و به غیر از کیانوش عیاری، محمدعلی سجادی و علیرضا داوودنژاد فرد دیگری را به یاد نمی‌آوریم که در مسیر اعتقادی خود در سینما باقی مانده باشند.

گلمکانی ادامه داد: «آن سوی آتش» در دورانی ساخته شد که فیلم‌های ملودرام و سیاسی بازار گرمی داشتند، اما عیاری به دلیل روحیه خاص خود فیلمی ساخت که شباهتی به سینمای آن زمان نداشت.

گلمکانی در ادامه گفت: علت اصلی علاقه‌مندی من به کارهای عیاری این است که گویی شخص کارگردان در فیلم غایب است و این موضوع اوج پختگی یک کارگردان به حساب می‌آید. کیارستمی نیز در پی رقم زدن این مسئله بود. این مسئله توانایی ویژه‌ای می‌طلبد و کارهای روبر برسون نیز به همین شکل بوده است.

وی خاطرنشان کرد:  به یاد می‌آروم پیش از انقلاب و در فضای فیلم‌های هشت میلیمتری مربوط به سینمای آزاد، به دلیل فضای سیاسی آن‌ سال‌ها، سازندگان این آثار تلاش می‌کردند تا حرف‌های مهمی را بیان کنند. آن زمان که فیلم‌های هشت میلیمتری عیاری را می‌دیدم چنین حسی داشتم و این موضوع در فیلم «تنوره دیو» نمود بیشتری دارد. زمانی که او فیلم «تنوره دیو» را درباره قنات ساخت، این موضوع می‌توانست سیاسی تلقی شود چراکه شکلی از شیوه زیست قدیمی در آن مطرح می‌شد. خصوصا در صحنه آخر فیلم اتفاق‌ها به گونه‌ای رقم می‌خورد که من عقیده داشتم که عیاری با تکنولوژی مخالف است و مردم را به شیوه زیست سنتی هدایت می‌کند.

این منتقد باسابقه بیان داشت: زمانی که اعلام شد او در حال ساخت این فیلم است، نگران بودم که بار دیگر چنین رویکردی را در پیش بگیرد. در شماره ویژه جشنواره ماهنامه فیلم در سال ۶۶ یادداشت عیاری درباره فیلم همین موضوع بود و عنوان کرد نگران این مسئله بودم فیلم تبدیل به شعار سیاسی روز نشود و به همین دلیل از آن پرهیز کردم.این بار که پس از سی و هفت سال  به تماشای فیلم نشستم به این نتیجه رسیدم که امروزه مسئله واقعیت برای من کم‌رنگ‌تر شده است و اعتقاد دارم هر فیلم اصول خود را بنا  می‌کند و واقعیت هر اثر درون آن  وجود دارد.

نباید به فیلم ها نگاه موزه ای داشته باشیم

در ادامه این نشست رامتین شهبازی استاد دانشگاه نیز گفت: به واسطه شغلی که دارم و با دانشجویان در ارتباط هستم می‌دانم که نسل جدید متاسفانه تنها با افرادی چون فرهادی و کیارستمی آشنا هستند و با عیاری و تقوایی بی‌گانه‌اند و بخشی از این مشکل به سیستم آموزشی بازمی‌گردد. زمانی که در دانشگاه سوره مدیر گروه سینما بودم، درس تاریخ سینمای ایران را به چارت دروس کارشناسی ارشد اضافه کردم.

وی ادامه داد: من معتقدم نباید به فیلم‌ها نگاه موزه‌ای داشته باشیم و بهتر است هفته فیلم درباره سینماگران شاخص ادامه پیدا کرده و این امر به نهادهای مختلف دیگر نیز تسری پیدا کند.

این منتقد سینما بیان داشت:  موزه سینما سال‌ها است که به ضبط خاطرات شفاهی هنرمندان مبادرت می‌ورزد و این امر بسیار مهمی است. کیانوش عیاری مصداق بارز تکوین یک فیلمساز مولف است. در حوزه نظریه پردازی فیلم و هنر نظریه‌های مختلفی وجود دارد که برمبنای آن سینما مورد تحلیل قرار می‌گیرد. عیاری شخصی است که از سینمای آزاد فعالیت خود را شروع می‌کند و به تدریج سینمای شخصی خود را شکل می‌دهد. مسیر او حاصل یک نگاه تکوینی است و این سینماگر فیلم به فیلم پیشرفت کرده و سینمای خود را تکمیل می‌کند.

شهبازی خلطرنشان کرد: «آن سوی آتش» محصول دهه شصت است. فیلم می‌تواند دارای نگاه تمثیلی باشد. زمانی که بحث واقعیت در سینما مطرح می‌شود، همواره نام کیانوش عیاری در میان است چراکه این موضوع حاصل برخوردهای مربوط به دهه شصت بوده و امروز نگاه دیگری وجود دارد. در آثار هنری تنها بخشی از واقعیت قابل بازنمایی است و در اصل با تمثیل رو به رو هستیم. آنچه که فیلم‌های عیاری را از سایر فیلم‌های تمثیلی آن دوران جدا می‌کند، بحث روایتگری به واسطه فیلم است.

شهبازی بیان داشت: فیلم «آن سوی آتش» در جنوب کشور ساخته شده و به واسطه نگاه ما به ادبیات این منطقه، فیلم‌های اینچنینی می‌توانند به حوزه ادبیات متصل شوند. عیاری به واسطه تصویر به داستان گویی می‌پردازد. فیلم دارای فضایی شبه وسترن است و عیاری آموخته‌های خود را در قالب تصویر بازنمایی می‌کند. امروزه بحث روایتگری فیلم فارغ از جریان‌های موجود در ادبیات مطرح شده است و در آن به زبان سینما توجه می‌شود. اتفاقی که در «آن سوی آتش» برای من جذاب است، روایتگری به وسیله سینماست و این فیلم مدیون فیلمنامه و سبقه ادبی خود نیست.

شهبازی افزود: در بحث پرداخت واقعیت، موضوع این است که آیا واقعیت وجود دارد و آیا هنر باید آنرا حتما را نشان دهد؟ و اصلا تصویر آن بر پرده سینما چه فضیلتی دارد؟ عده‌ای بر این عقیده آمد که هنر باید از مجرایی نشانه دار به آن بپردازد. بحث واقع‌گرایی با واقع نمایی متفاوت است. واقع گرایی معرف شناسی است و مربوط به این مسئله است که فیلمساز درباره واقعیت چگونه فکر می‌کند.

وی ادامه داد: واقع نمایی دارای بحث هستی شناسی است و درباره درک واقعیت جهان یک فیلم به بحث می‌پردازد. در فیلم «آن سوی آتش» حذف آدم‌های اضافه از پس زمینه رخ می‌دهد. در سینما بحث میزانسن وجود دارد که به معنای قرار دادن در صحنه است.‌ امروز بیش از هر چیز درباره فضاسازی صحبت می‌شود چراکه مکان امری محدود کننده است. فضا به هنرمند امکان تخیل بیشتری می‌دهد. در فیلم انسان‌هایی وجود دارند که در قاب‌هایی منطبق بر اصول کلاسیک قرار می‌گیرند. عیاری این موارد را از سینما آموخته است و این موضوع با تماشای فیلم‌های او قابل دریافت است.

شهبازی خاطرنشان کرد: در فضا عناصری مانند آتش و آب وجود دارد که بر بدوی بودن فضا تاکید دارد. کارکرد فضا این است که با حذف برخی از عناصر، فضایی برای پر کردن جای خالی آدم‌ها به وجود می‌آید. در فیلم عموما شخصیت‌ها به صورت تک افتاده تصویر می‌شوند. کارگردانی پنهان در این اثر وجود دارد و این اتفاق بعدها در «آبادانی‌ها» و «بودن یا نبودن» هم اتفاق می‌افتد. بازی بازیگران از نکات جالب در این اثر است و بازیگران تئاتر از امکانات موجود در این هنر استفاده نمی‌کنند تا واقع نمایی صورت گیرد.

شهبازی در پایان صحبت‌های خود گفت: هنر سینما امری وارداتی در ایران است و کیانوش عیاری آن را مال خود کرده و سپس به مخاطب عرصه می‌کند. یک فیلم را می‌توان از جنبه‌های مختلف مورد ارزیابی قرار داد. برگزاری چنین برنامه‌هایی می‌توانند افرادی چون کیانوش عیاری را هرچه بهتر به نسل جدید معرفی کند. وظیفه ما به عنوان نسل میانی است که این اتفاق را رقم بزنیم.

سپیده حیدرآبادی مدیر روابط عمومی موزه سینمای ایران در روز آخر از هفته فیلم کیانوش عیاری در این مجموعه گفت: از افرادی که در هفته فیلم کیانوش عیاری، کارگردان مولف سینما همراه ما بودند تشکر می‌کنم. امیدوارم در موزه سینما بتوانیم از گنجینه این هنرمند به صورت شایسته ای حفاظت و نگهداری کنیم. همچنین از دوستان و نزدیکان آقای عیاری و مخصوصا آقای غفارزاده که ما را در برگزاری این برنامه همراهی کردند تشکر می‌کنم.

مهرداد غفارزاده نیز بیان داشت: متاسفانه از سه روز گذشته وضعیت جسمانی کیانوش عیاری رو به وخامت رفته و او در بیمارستان سینا بستری است. اما همچنان به صورت تلفنی پیگیر روند ادامه این برنامه بوده است و ذهن ایشان درگیر نمایش فیلم‌ها و برگزاری نشست‌های مربوط به آثارشان در موزه سینما است‌. خوشبختانه امروز ایشان وضعیت بهتری دارند و فردا از بیمارستان مرخص خواهند شد. از طرف آقای عیاری از موزه سینما تشکر می‌کنم که این برنامه را تدارک دیدند. راه اندازی گنجینه این فیلمساز در موزه سینما مصادف با روز تولد او بود به همین مناسبت مراسمی برای او تدارک دیده شد. از مجید اسماعیلی مدیرعامل موزه سینما بابت پیگیری‌های ویژه ایشان بسیار سپاسگزارم.

غفارزاده در پایان گفت: پنج فیلم عیاری با همکاری فیلمخانه ملی ایران ترمیم شده است و در هفته فیلم او در موزه سینما به نمایش درآمد که جا دارد از زحمات فیلمخانه ملی ایران تشکر کنم. امیدوارم هفته فیلم موزه سینما با دیگر کارگردان‌های بزرگ سینمای ایران ادامه پیدا کند.

نوشته کیانوش عیاری خیلی زود در سینمای ایران صاحب امضا شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

او ادامه داد: اکران فیلم «تختی» در کنار اکران فیلم های پرفروشی مثل «متری شیش و نیم»، «ژن خوک»، «رحمان ۱۴۰۰» و… کم سلیقگی بود، در حالی که «تختی» می‌توانست پاییز اکران موفقی داشته باشد. می‌توان گفت در هر اکرانی نهایتا دو یا سه فیلم پر فروش می‌توانند کنار هم قرار بگیرند. اما متاسفانه تمام تهیه‌کنندگان و پخش‌کنندگان به دنبال اکران آثار خود در ایام نوروز، عید فطر و یا فصل تابستان هستند.

این روزنامه‌نگار افزود: بر همین مبنا مثلا فصل پاییز ما اکران پرفروش نمی‌بینیم. در حالی که در گذشته اساسا پاییز یک فصل پرفروش بود و بالعکس نوروز زمان مناسبی برای اکران فیلم نبود، اما الان این قاعده تغییر یافته است. توزیع فیلم‌ها باید به گونه‌ای باشد که سینماها در تمام سال پرمخاطب باشند. اما با سیاست فعلی عملا فصل پاییز و زمستان از گردونه فصل‌های پرفروش حذف شده‌اند.

شاهین امین در بخش دیگری از سخنانش گفت: فضای فعلی جامعه ما به دلیل فشارهای اقتصادی موجب شده مخاطبان از فیلم کمدی و طنز استقبال بیشتری داشته باشند. بعضی تهیه‌کنندگان و پخش کنندگان از وضعیت پیش آمده سوءاستفاده می‌کنند. گروهی تلاش می‌کنند که کمدی جدی ساخته نشود و کمدی‌های سطحی با تلفیقی از موسیقی‌های قبل از انقلاب و شوخی‌های جنسی تولید و عرضه شوند.

این روزنامه‌نگار ادامه داد: در این شرایط فیلم‌های جدی و حتی کمدی‌های باکیفیت و خوب زمین می‌خورند. اگرچه فیلم باکیفیت حتی اگر طنز نباشند می‌تواند پرمخاطب باشد، فیلم «متری شیش و نیم» فروش بسیار خوبی داشت، «سرخ‌پوست» با این که اصلا طنز نیست، فروش خوبی دارد.

شاهین امین با اشاره به استقبال از فیلم‌های مستند گفت: بین فیلم‌های مستند هم ما فیلم «در جستجوی فریده» یا «اسرار دریاچه» با اقبال مخطب مواجه شده‌اند. این مستندها جذاب و سرگرم‌کننده هستند و عنصر سرگرم کنندگی آنها، باعث جذب مخاطب شده است. بنابراین باوجود این که فیلم‌های کمدی می‌توانند شانس بیشتری برای فروش داشته باشند، اما اینطور نیست که فیلم‌های جدی و باکیفیت زمین بخورند، به شرط آن که زمان اکران آدرس درستی درباره آنها به مخاطب داده شود.

نوشته شاهین امین: اکران پاییز و زمستان از دست رفته است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در آغاز مراسم؛ یزدان عشیری مدیر روابط عمومی و محافل سازمان سینمایی حوزه هنری گفت: سلسله نشست‌های تحلیلی «گفتمان فرهنگی انقلاب» با هدف تبیین ضرورت‌ها، نیازهای فرهنگی و چالش‌های پیش رو طراحی شده و هر بار به سراغ موضوعات مهم  فرهنگی و سینمایی می‌رویم.

وی ادامه داد: با توجه به چهل سالگی انقلاب و فرارسیدن جشنواره فیلم فجر برنامه ریزی کردیم تا نشست‌هایی با موضوع «جشنواره فیلم فجر؛ فرصت‌ها و تهدیدها» برگزار کنیم و طی چند جلسه در گفتگو با منتقدین، سینماگران و مدیران سینمایی به برسی فراز و فرود سی و هفت دوره این رویداد سینمایی بپردازیم.

به گفته وی، جشنواره فیلم فجر همه ساله برگزار می‌شود و با فرارسیدن آن همه در هیاهو و فضای فیلم‌ها غوطه ور می‌شویم و کمتر به آسیب شناسی و تحلیل ظرفیت‌ها و فرصت‌ها و حتی، آسیب‌های آن به صورت کارشناسی می‌پردازیم. از این رو، امیدواریم این سری نشست‌ها به آسیب شناسی، رشد و بالندگی جشنواره فجر کمک نماید.

مدیر روابط عمومی و محافل سازمان سینمایی حوزه هنری خاطرنشان کرد: این مراسم با محوریت بررسی و آسیب شناسی جشنواره فیلم فجر، ضرورت‌ها،فرصت‌ها، تهدیدها و سیر فراز و نشیب‌های آن در ادوار گذشته مورد بحث و گفت و گو قرار گرفت. در شرایطی که جشنواره فیلم فجر به عنوان اقدامی فرهنگی کارکردهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را در جامعه به همراه دارد ، فضای هنری قالب بر سینمای امروز از این قابلیت‌ها غافل شده و در آستانه برگزاری این رویداد مهم، نیاز به آسیب شناسی و جبران کمبودها در این عرصه به امری اساسی در فرهنگ ما تبدیل شده است. بدین منظور منتقدان و تحلیل گران سینمایی در راستای رشد،تقویت و بالندگی سی و هفتمین دوره از جشنواره فیلم فجر به مناظره فرهنگی و بررسی راهکارها پرداختند.

بهروز افخمی: از آغاز آشنایی با سینما و شروع فعالیتم در این عرصه حس خوبی به جشنواره فیلم فجر نداشته ام و اصولا این اتفاق را با تماشای فیلم‌های ساخته شده بی ربط می دانم چرا که معتقدم برگزاری این جشنواره تنها وقت گذرانی با عوامل فیلم است که بدون هیچ انگیزه فرهنگی صورت می‌گیرد. در حال حاضر به تدریج وارد سیر تحول جشنواره‌ها و تبدیل آن به حاشیه‌های سینما و اهالی هنر شده ایم. به طور کلی فستیوال‌های فیلم به عناصری ضروری در صنعت فیلمسازی تبدیل شده و طی ٢۵سال  اخیر با رشد و گسترش اینترنت ضرورت وجودی مدرسه‌های سینمایی را از بین برده اند. در واقع فضای جشنواره‌ها به  دورهمی‌های فیلمسازان جوان تغییر کاربری داده و شرایط را برای اکران فیلم‌هایی که احتمال مانور و ظهور آنها در سینماهای کشور غیر ممکن است، به نحوی فراهم کرده است . با گذشت زمان ، بروز جشنواره‌های مختلف فیلم نیز ضرورت بیشتری پیدا کرده و به پله‌هایی برای ترقی فیلمسازان تبدیل شده است. در این میان مدارس سینمایی که زمانی فرصتی برای حضور فیلمسازان بوده است، امروزه در فضای اینترنت دایر شده و جنبه ای از این مدارس که قابلیت انتقال مفهوم در فضای مجازی را ندارند، در فضای جشنواره‌ها ظهور پیدا کرده و با در دسترس قرار دادن اطلاعات فنی و تجربه مشارکت حضوری، منجر به کشف فیلمسازان حرفه ای شده است. فیلمسازان جوان و تازه کار آینده سازان سینمای ایران هستند اما با مقاومت سینمای حرفه ای در برابر نسل جدید، ظهور جشنواره‌های مختلف فیلم و ایجاد ظرفیت‌ها تنها راهکار برای فعالیت نیروهای تازه کار محسوب می‌شود که خوشبختانه با رشد خوبی همراه بوده است.

جشنواره به فضای خوشگذرانی تبدیل شده است/ جشنواره هویت خود را فراموش کرده است

محمود گبرلو:  تقویت جشنواره فیلم فجر  نیاز به ریشه یابی مشکلات موجود دارد در حالی که در طی ادوار گذشته تمام دغدغه سینماگران و  مسئولان توجه به فیلم‌ها بوده و از کارکرد قدرتمند سینمای ایران  در نظام جمهوری اسلامی غافل مانده اند. در گذشته تولیدات یکساله فیلمسازان در مدت کوتاهی دیده شده و مورد ارزیابی قرار می گرفت و در نهایت سیاستگذاران را به سیاست‌های ضروری سینمایی آگاه می کرد. به طور کلی مفهوم تولید فیلم ربطی به سیاست گذاری، سانسور و انتخاب فیلم ندارد. در دهه اول و دوم جشنواره فیلم فجر شاهد تاثیرات پرباری از این رویداد بزرگ بوده ایم که به جرأت در احراز جایگاه واقعی سینمای ایران موفق بوده اما با گذشت زمان شتاب و موفقیت این اقدام فرهنگی فروکش کرده و متأسفانه در چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب، یأس برخی از فیلمسازان نسبت به عملکرد جشنواره آنها را از حضور در جشنواره منصرف کرده است چرا که فستیوال‌های فیلم کارکرد خود را از دست داده و هویت خود را فراموش کرده است. ایجاد فضای تبلیغاتی برای برخی فیلم‌ها و شایسته سالاری نسبت به فیلمسازان بر این بی میلی دامن زده است. این درحالی است که در مقطعی از  زمان قرار بود عملکرد یکساله سینمای ایران مورد ارزیابی قرار گیرد و این امکان در جشنواره فراهم بود اما به مرور زمان جایزه دادن‌ها و سیاست‌های اعمالی به یک بی برنامگی و بی هویتی تبدیل شد و منتقدان و سیاستگذاران را نسبت به این رویداد بی تفاوت کرده است. که البته با گذر زمان کارکردها تغییر میکند و امکان ایجاد ثبات در هویت وجود دارد. در حال  حاضر سیاست خاصی در جشنواره وجود ندارد و مسئولان مربوطه پاسخی نسبت به بی هویتی این اقدام فرهنگی ندارند.  براین اساس اگر جشنواره بر  آرمان‌های انقلاب است پس گنجایش هر فیلمی  را ندارد و اگر هم جشنی برای شور و هبجان است باید فیلم‌های تلخ اجتماعی را از این عرصه خارج کرد. به طورکلی، جشنواره فیلم با تبعیت از سیاست‌ها و برنامه ریزی دقیق به ثمر می رسد و با توجه به افکار تماشاگر به نتیجه نسبی دست می یابد اما با بی خاصیتی‌های اخیر جشنواره فیلم فجر، نتیجه قابل قبولی از عملکرد مناسب به دنبال  نداشته و کارکردی ضد سینمای ایران را نشان می دهد. بنابراین اگر این جشنواره در سایه حفظ هویت و اعمال سیاست گذاری‌های درست فعالیت می کرد همه فیلمسازان با افتخار بزرگترین رویداد فرهنگی کشور شرکت می کردند. اما متأسفانه جشنواره در سیاستگذاری، اندیشه و اسم همسو با اهداف تعریف شده نیست و به خوشگذرانی تبدیل شده است. در یک مقطعی به وسیله جشنواره فیلم فجر عملکرد یک ساله سینمای ایران ارزیابی می‌شد اما به مرور زمان این حضورها و جایزه دادن‌ها به یک بی‌برنامگی تبدیل و باعث شد جشنواره خاصیت و اهمیت خود را از دست بدهد البته می‌دانم که ممکن است به مرور زمان هر جشنواره‌ای دچار تغییرات شود ولی می‌شود ماهیت جشنواره را ثابت نگه داشت اما این اتفاق برای فجر رخ نداد به طوری که حالا این رویداد تبدیل به محلی برای گذران اوقات شده است البته این حرف من به معنی این نیست که فیلمسازان ما مشکل دارند بلکه انتقاد من به سیاست‌های جشنواره است.

مستأجر بودن جشنواره فجر بعد از ٣٧ دوره برای جامعه هنر ما شرم آور است

شاهین امین: در همه دنیا ، ایجاد شور ، انگیزه و امکاناتی است که در فرصت‌های عادی اکران فیلم رخ نمی دهد و با افزایش فستیوال‌های مختلف امکان فعالیت از مدارس سینمایی سلب و اکران‌های ویژه را منتفی کرده است. بنده با نظر گبرلو نسبت به بی هویتی جشنواره فیلم فجر موافق هستم چرا که در ادوار اخیر تکلیف مسئولان جشنواره فیلم فجر برخلاف مدیران گذشته روشن نیست در گذشته  سینمای ضعیف کشور ما با اکران فیلم‌هایی محدود در  جشنواره به دنبال رونق بخشیدن به سینما بود لزومی بر شرکت همه فیلم‌ها در فستیوال وجود نداشت با این حال همه فیلمسازان متقاضی شرکت در جشنواره بوده و با درجه بندی آثار تکلیف یکساله سینما مشخص می شد اما از نیمه دهه ٧٠ شرایط و اوضاع سینما تغییر کرد و از سال ١٣٧٧ تعداد فیلم‌های جشنواره به ٢۵ اثر رسید که با تغییر مدیریت سیف الله داد  روند به روال گذشته بازگشته و فیلم‌های زیادی به جشنواره راه یافتند. تقریبا از ابتدای دهه ٨٠ تکلیف مدیران با جشنواره نامشخص شد و جریان رونق بخشیدن به سینما منتفی شد چرا که براین عقیده بودند که سینما به اهداف خود در گذشته رسیده لزومی به تلاش مجدد برای احیای سینما وجود ندارد. ما از اواخر دهه ٧٠عملا در بلاتکلیفی مدیران به سر می بریم و حتی در مواقعی با وجود فیلم‌های مضر در فستیوال‌ها به چالش رسیده ایم . در حال حاضر بسیاری از سینماگران با وجود امکان تبلیغ و مطرح شدن آثار خود در سینما، علاقه ای به حضور در جشنواره ندارند چرا که با وجود رسیدن در سی و هفتمین دوره جشنواره، با بی خاصیتی سینما روبرو هستیم و هنوز روال دوره‌های اول را در پیش گرفته ایم. تکرار تغییر و تحول در مدیران و کادر اجرایی جشنواره نیز بر بی رونقی سینما تاثیرگذار بوده است. بنابراین وجود جشنواره فیلم فجر با روند تغییرات مدیران نه تنها سودی ندارد بلکه برای سینمای ایران زیان آور است. اکران مکرر فیلم‌ها، و اظهار نظرهای مختلف درباره محتوا ، تازگی و جذابیت را از مخاطب سلب کرده و رغبت تماشای فیلم را از بین برده است در واقع سیاست گذاری‌های نا به جای مدیران جشنواره شور و انرژی رونق سینما را در دیگر ایام سال ازبین برده است. بخش رسانه ای متعلق به مدیران جشنواره تا حدی قابل مدیریت است و تنها به کیفیت جشنواره دسترسی مناسب دارند اما به علت کمبود برنامه ریزی مناسب در روند احقاق کیفیت نیز دچار مشکل هستیم. مستأجر بودن جشنواره فیلم فجر بعد از ٣٧ دوره برای جامعه هنر ما شرم آور است و همه مدیران سازمان سینمایی و مسئولان و دبیران جشنواره باید از این فاجعه شرمگین باشند.چرا که به اندازه ساختمان‌های بلامصرف شهر نیز برای جشنواره ارزش قابل نشده ایم. سی و هفت دوره است که جشنواره برگزار می‌شود ولی هنوز این رویداد سینمایی مستاجر است از این مسأله همه مدیران سینمایی باید شرمگین باشند در طول سال در تهران این همه پاساژ ساخته می‌شود آیا جایی برای یک جشنواره وجود ندارد؟

وابستگی فجر  به دولت منجر به اعمال سلیقه مدیران شده است

مهدی شیخ صراف: با توجه به مقایسه آماری دو سال اخیر در ایران هر ١٢ روز ، یک جشنواره سینمایی داریم و تا حد زیادی به تنوع جشنواره‌ها رسیده ایم. در تکمیل نظرات اقای افخمی، معتقد هستم جشنواره فیلم فجر بستری برای دیده شدن ندارد و با وجود ساز و کاری معیوب، تنها فرصتی ١٠روزه به همه بخش‌های جشنواره برای دیده شدن آثار داده شده است.  جشنواره فیلم فجر اولین و آخرین فرصت فیلمسازان برای  دیده شدن است اما وابستگی جشنواره به دولت منجر به اعمال سلیقه ای مدیران شده و تغییرات زیادی را به همراه داشته است. نبود مکان ثابت برای جشنواره یکی از مشکلات سینمای امروز است و به نظر میرسد تحولات این جشنواره از تغییر مدیران بیشتر بوده است. تقابل دو نگاه به رویکرد جشنواره فیلم فجر خود معضل بزرگ تبدیل شده است که  از طرفی به مثابه ویترینی برای سینمای ایران تلقی می شود و از سوی دیگر اعطای جشنواره به حاکمیت و القای مفهوم آن به پیروی از مفهوم انقلاب اسلامی است که در این حالت باید همه فیلم‌ها نگاهی به انقلاب اسلامی و آرمان‌های آن در جمهوری اسلامی ایران داشته باشد که با توجه به اهمیت جشنواره فیلم فجر در حفظ حیات سینما، بررسی این دیدگاه‌ها دور از انتظار  نیست  چرا که تنها فستیوالی است که حکومت در برگزاری آن نقش داشته و رویدادی مهم تلقی می شود. در حال حاضر تردد دولت‌ها مهمترین آفت جشنواره‌های فیلم است. نجات بلاتکلیفی جشنواره مستلزم ثبات مدیریت و راهکار حل تمایزات میان شکل جشنواره‌ها و تعداد داوری‌ها است .

در سینمای امروز همه توابین، سازش کاران و پروژه بگیران سینما را به دست گرفته اند

محمد تقی فهیم: علاقه شدید من به جشنواره فیلم فجر تا حدی است که یازده ماه سال را در انتظار شروع جشنواره می مانم و در ٣٣ دوره آن به طور مستمر شرکت کرده ام و مدام نگران از هم پاشیدگی آن هستم اما علاقه شدید به این رویداد مانعی برای انتقادهای سازنده به جشنواره نیست. از نظر بنده جشنواره فیلم فجر در زمان مدیریت سیف الله داد و شمقدری به علت هدایت بستر مدیریت توسط سینماگران عملکرد خوبی را برای سینمای ایران رقم زده است. در این دوران بروز اتفاقات خوب در سازمان سینمایی و پی ریزی سازمان جشنواره‌ها به عنوان اصول اولیه برگزاری جشنواره‌های فیلم ما را با سینمای حرفه ای به نحوی شایسته ای روبرو کرده است. جشنواره با وجود فیلم‌ها معنا پیدا میکند و نمایشگر واقعیت فیلم‌ها است  .وجود ممیزی در فضای جشنواره و استفاده ویترینی از آن به عنوان فیلتری برای تایید فیلم‌ها کیفیت سینما را دستخوش تغییرات قرار داده است بنابراین جشنواره فیلم فجر حاصل و نمایشگر کیفیت سینمای ایران است. برخلاف نظر دیگر سینماگران بنیان گذاری غلط جشنواره مشکل اصلی سینمای امروز است که همانند دیگر کشورهای صاحب سینما باید متناسب با تعهدات به اهداف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی کشورها عملکرد مناسبی را در دستور کار خود قرار دهد این در حالی است که اهداف سینمای ما در طول تاریخ بر خلاف آرمان‌های رهبران قدرتمند بوده و قشر هدایت کننده کشور را فارغ از فرهنگ و هنر با دغدغه‌های اعتقادی، مذهبی و سیاسی همراه کرده و مسیری خلاف جهت سینما را طی کرده است. در سینمای امروز همه توابین، سازش کاران، پروژه بگیران سینما را به دست گرفته اند و الگوی نامناسبی را در ادوار مختلف به خصوص زمان مهدی کلهر که داعیه جریان مذهبی درسینما بوده است تا بهروز افخمی که در پس اعتقادات مذهبی برنامه‌های خاص داشت، منجر به کج روی سینما بر اساس الگوی عقب مانده شده و جشنواره را با این سیاست‌های عقب مانده هدایت کرده اند. کسانی که سیاستگذار محسوب می شوند اگر صاحب تخصص و متد اصلی نباشند همانند حضور بسیاری از افراد به استناد نفوذ و رایزنی در این جریانات ، همچنان مسیر  سینما به بیراهه می رود.  ما نه تنهادر هدایت مسیر سینما به راه درست موفق نبوده ایم بلکه با ایجاد ممیزی بلای جان سینما شده ایم . در دهه ۶٠ در راستای هدایت سینما دست بازی داشته ایم و در راستای مسایل اصولی به درستی رفتار کرده ایم.  نمونه بارز آن حمایت امام راحل از فیلم پاییز صحرا بوده است. ایجاد ممیزی‌های بی مورد منجر به حذف گرایشات اجتماعی از فیلم‌ها شده و درقبال آن حجاب‌ها را به بیراهه کشانده است که این پارادوکس ناشی از عدم انسجام دیدگاه و سیاست‌های  مناسب است  که هیچ هیجانی را برای مخاطب اصلی سینما ندارد.

بهروز افخمی در واکنش به صحبت‌های فهیم افزود: من دهه ۶٠ در تلویزیون بوده ام. من فکر می کنم به اندازه کافی گذشته را تکرار کرده ایم و گفتن این مطالب جذابیتی برای نسل جدید نداشته باشد. به هر حال معتقدم تکرار تاریخ روند خوبی نیست، حرف‌های کلیشه ای و مقایسه جشنواره فجر با جشنواره‌های دیگر کشورها من را خسته کرده و به کلیشه ایرادگیرانه منتقدان جشنواره تبدیل شده است. بخش اعظمی از درآمد جشنواره‌های فیلم خارجی از بازار فیلم به دست می آید که دستیابی به آن هم مستلزم وجود فیلم‌های متنوع در آن است که فارغ از هرگونه سانسور مشارکت کشورهای مختلف را به دست میگیرد.

ما باید به این فکر کنیم که ژست روشنفکری هیچ نقشی در سینمای دنیا ندارد اما برخی از مدیران فکر می‌کردند سینمای آنها انتقادی و اجتماعی است در حال که باعث کاهش تماشاگران سینما شد و وقتی این اتفاق افتاد این ضرورت احساس شد که مردم باید به سینما برگردند. به همین دلیل من در برنامه «هفت» گفتم که در دوره ای سینمای ما توسط سینماگران پر مدعای کم مایه از بین رفت. با این حال در حال حاضر اگر فیلم فیلمسازی سیاه نما و غرغرو نباشد به سختی می‌تواند اکران بگیرد.

فجر یک جشنواره داخلی است که امکان ایجاد این شرایط نیز در آن وجود ندارد. کسانی که این پیشنهاد را می‌دهند توقع دارند ایران با ١٠ فیلم وارد عرصه رقابت با کشورها شده و ظرفیت کم سینمای ایران را به گوش بین‌الملل برسانند. توجه به این حاشیه‌ها یعنی تعطیلی جشنواره فیلم فجر، هدایت جشنواره به سمت سبک و روش اسکار و یا حتی واگذاری ظرفیت جشنواره به خانه سینما تا از طریق رای گیری سالانه خانه سینما، برترین‌ها انتخاب شده و جشنواره را کلا تعطیل کنند. بیات این مباحث انگیزه ای ندارد.ما نمیتوانیم جشنواره ای داخلی  را بدون داشتن بازار فیلم وارد رقابت با جشنواره ای نظیر کن کنیم و کسانی که این مطلب را انتقاد می دانند به طور قطع اطلاعاتی از جشنواره و فیلمسازی ندارند. انتقال سینما به فضای مجازی و موبایل و غیره الزام در مدرسه سینما را منتفی کرده است بنابراین بقای جشنواره فیلم فجر منوط به طراحی سیاست‌های بومی است.من پیشنهاد می‌دهم جشنواره فیلم فجر با توجه به رکود سالن‌های سینما در فصل زمستان در طول یک ماه برگزار شود. تا فضای برای تقویت اقتصاد فیلم‌های جدی هم فراهم شود.

مجری سابق برنامه «هفت» تأکید کرد: ما باید به این فکر کنیم که ژست روشنفکری هیچ نقشی در سینمای دنیا ندارد اما برخی از مدیران فکر می‌کردند سینمای آنها انتقادی و اجتماعی است در حال که باعث کاهش تماشاگران سینما شد و وقتی این اتفاق افتاد این ضرورت احساس شد که مردم باید به سینما برگردند. به همین دلیل من در برنامه «هفت» گفتم که در دوره ای سینمای ما توسط سینماگران پر مدعای کم مایه از بین رفت. با این حال در حال حاضر اگر فیلم فیلمسازی سیاه نما و غرغرو نباشد به سختی می‌تواند اکران بگیرد.

افخمی با اشاره به پیشنهادش برای تغییر این شرایط عنوان کرد: طرح من این است که جشنواره یک ماه در سراسر کشور برگزار شود به طوری که در ۱۰ روز اول آثار مستند، انیمیشن و فیلم اولی مسابقه جداگانه داشته باشند و در پایان ۱۰ روز جایزه بگیرند و تعدادی از آن‌ها به مسابقه اصلی بروند. در ۱۰ روز سوم هم اکران فیلم‌های پربیننده ادامه داشته باشد. در این صورت فیلم هایی که نمی‌توانند اکران بگیرند به راحتی دیده می‌شوند.

محمود گبرلو در این بخش عنوان کرد: طرح آقای افخمی توهم‌زاست و عملی نیست و اصلا ربطی به سیاست‌های جشنواره ندارد. رویکرد جشنواره در عصر امروز بسیار تغییر کرده است و هر جشنواره‌ای خاصیت خود دارد. وقتی مدیران پوسیده و کوتوله برای سینما انتخاب می‌شود نگاه عمیق که همان توسعه است محقق نمی‌شود. وقتی اندیشه‌های عمیقی وجود ندارد حاصلش این می‌شود که فیلم‌های بد می‌بینیم.

وی ادامه داد: ضمن اینکه برخی منتقدانِ مخرب، افکار عمومی را برعلیه جشنواره و سینمای ایران کرده‌اند یعنی آنقدر علیه سینمای ایران حرف زده‌اند که جای دفاعی باقی نگذاشته‌اند. هرچند پس از انقلاب بیش از پنج هزار فیلم تولید شد اما همین منتقدان با حرف‌های خود باعث شده‌اند نتوانیم از سینما دفاع کنیم. این منتقدان نمی‌خواهند به توسعه با سینما باور داشته باشند.

گبرلو مجدد تأکید کرد: مدیران کوتوله اصلا فهم این موضوع را ندارند. برخی مدیران سینمایی هستند که نگاه پوسیده دارند و می‌گویند فجر باید مثل کن باشد ما از لحاظ ماهیتی نمی‌توانیم مثل آن‌ها باشیم همین موضوع باعث شده هنرمندان ناخودآگاه برعلیه جشنواره فیلم فجر باشند. این نشان دهنده این است که فهم درستی از جشنواره فجر وجود ندارد. ضمن اینکه در حال حاضر فیلمسازان قدرتمندی وجود دارند  که می‌شود آنها را با فجر معرفی کرد البته منوط به اینکه جشنواره ماهیت داشته باشد.

در این بخش فهیم با اشاره به صحبت‌های گبرلو درباره «منتقد مخرب» خطاب به او گفت: یکباره بگویید منظورتان فراستی است!

گبرلو نیز اظهار کرد: نه منظورم امثال فراستی‌هاست. ما باید همه چیز را آسیب‌شناسی کنیم. منتقد مخرب کاری کرده است که همه فکر می‌کنند ما اصلا سینما نداریم برخی می‌گویند فیلم ما سیاه است در حالی که به نظرم ما اصلا فیلم سیاه‌نما نداریم.

پس  از این موضوع افخمی خطاب به گبرلو گفت: شما مثل تکنوکرات‌ها هستید.

امین نیز در واکنش به همین صحبت گبرلو اظهار کرد: شما محافظه کار هستید که گبرلو در ادامه گفت: من محافظه‌کار  هستم؟ من که زودتر از همه منتقد وضعیت موجود بودم.

امین در بخش دیگر از صحبت هایش عنوان کرد: برخی فیلم‌ها احتیاجی به جشنواره ندارند و اصلا برایشان بهتر است که در جشنواره نباشند. طرحی که افخمی گفت نامش جشنواره نیست چراکه اصلا ساز و کار اکران دست جشنواره نیست.

وی در ادامه با اشاره به اینکه بهتر است حسابگری‌های شخصی را کنار بگذاریم، توضیح داد: اگر عده‌ای در جشنواره شرکت نمی کنند به این دلیل است که فکر می‌کنند برای آنها بهتر است که در جشنواره نباشند چراکه فیلم‌ها آنها در این فستیوال آنقدر تخریب می‌شوند که فکر می‌کنند حضور نداشتن‌شان بهتر است.

این منتقد اظهار کرد: به تازگی شنیده ایم که برخی می‌گویند فیلمی که در جشنواره حضور نداشته باشند اولویت اکران ندارند، مگر آژان‌کشی است که این حرف‌ها گفته می‌شود؟

در ادامه شیخ‌صراف با بیان اینکه برای بهبود وضعیت و داشتن آینده بهتر، خوب است که گذشته را مرور کنیم، عنوان کرد: جشنواره فیلم فجر مثل یک شتر مرغ است که وقتی می‌گوییم بار ببر می‌گوید من مرغم و وقتی می‌گوییم تخم بگذار می‌گوید من شترم. در واقع ساز و کار آن مشخص نیست مشکل اصلی این است که در حال حاضر هیچ چیزی تعریف نمی شود.

فهیم در ادامه بیان کرد: چرا باید فکر کنیم منتقد می‌تواند مخرب باشد؟ منظور آقای گبرلو درباره منتقد مخرب، آقای فراستی بود. بنابراین بهتر است این خبر را بدهم که طبق آخرین خبری که دریافت کرده‌ام فراستی مجدد منتقد ثابت برنامه هفت شده است.

در همین بخش گبرلو اظهار کرد: منظور من فراستی نبود من اصلا نامی نبردم. که فهیم خطاب به او گفت: کدهایی که دادید مربوط به فراستی بود اما در پاسخ به شما باید بگویم فراستی در قبال برخی منتقدان خارجی بسیار نرم‌تر عمل می‌کند من بلد نیستم ولی اگر بلد بودم مثل فراستی می‌شدم.

وی با بیان اینکه دیپلمات نیست اظهار کرد: من برابر جشنواره‌هایی همچون برلین و کن قطعا از سینمای خودمان دفاع می‌کنم اما این سینما، سینمای آرمانی من نیست. با این وجود باید بگویم ما امروز سینمای تکنیکی داریم، بازیگران ما کلاس بازیگری برگزار می‌کنند من از این ساختار دفاع می‌کنم اما این سینما جزو آرمان‌های من و قابل دفاع نیست ولی در قبال بیگانگان حتما از آن دفاع می‌کنم اما می‌دانم این سینما آن سینمایی نیست که من به خاطرش انقلاب کردم.

سپس افخمی اظهار کرد: سینما پوست انداخته و باید باز تعریف شود.

گبرلو هم عنوان کرد: رمز موفقیت جشنواره در پیدا کردن ماهیت مردمی خودش است البته این موضوع به این معنا نیست که فیلم‌های مبتذل یا خاص در جشنواره رواج پیدا کند.

شاهین امین در ادامه بیان کرد: جشنواره جای فیلم‌ها و تماشاگران جدی است و باید امکان دیده شدن چنین فیلم هایی فراهم شود. نکته دیگر این است که در این سال‌ها جشنواره پر از عصبیت شده است به طوری که چه راه یافتگان به آن چه راه نیافتگان، چه جایزه بگیران و چه آنهایی که از جایزه محروم شده اند عصبی هستند، گویا ما می‌خواهیم همدیگر را بدریم و  این حجم از عصبیت را نمی فهمم در حالی که جشنواره برای این است که از آن لذت ببریم اما این همه عصبیت، فحاشی و پرخاشگری یکی از آفت‌های جشنواره است که زیان‌های زیادی دارد.

در این بخش فهیم خطاب به صحبت‌های امین گفت: این عصبیت ناشی از بی عدالتی است، بی عدالتی هر کجا باشد عصبیت هم وجود دارد. که امین هم عنوان کرد: البته بخشی از این عصبیت به خاطر توقع بی‌جاست؛ گویا فیلمسازان ما لوس شده‌اند.

در پایان شیخ‌صراف اظهار کرد: جشنواره محل فیلم‌های جدی و سطح بالاست و باید آثار در این جشنواره محک بخورند.

شایان ذکر است سلسله نشست‌های گفتمان فرهنگی انقلاب در ادامه با حضور سینماگران و مدیران سینمایی به موضوع «جشنواره فیلم فجر؛ فرصت‌ها و تهدیدها» خواهد پرداخت.

نوشته جشنواره فیلم فجر هویت خود را فراموش کرده است/ اعمال سلیقه مدیران در سایه وابستگی جشنواره به دولت اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

او در ادامه تأکید کرد: آنچه به جشنواره تشخص می‌بخشد، رعایت قاعده و قانون است و امیدوارم همانند سال‌های قبل به تعداد آثار اضافه نشود، تعداد فیلم ها ۲۵ فیلم باقی بماند و شاهد اضافه شدن بخش مرور و رزرو و… نباشیم. البته این نکته همیشه وجود داشته که همیشه یکسری اسامی برای جشنواره جذابیت مضاعف ایجاد می‌کند و می‌توان بر حسب سابقه برای این نام‌ها نوعی ارفاق در نظر گرفت.

این منتقد با اشاره به این که حضور در جشنواره از جنبه ایجاد فضا به فیلم‌ها بهره می‌رساند اما تعدد اکران فیلم‌ها می‌تواند به ضرر اکران عمومی آثار باشد، اضافه کرد: وقتی به جدول گیشه سینماها در یک سال سینمایی نگاه می‌کنیم، به این نتیجه می‌رسیم که پرفروش‌های هر سال، فیلم‌هایی بوده‌اند که در جشنواره حضور نداشته‌اند، چرا که دیده نشده‌اند.

امین افزود: باید به این نکته توجه کرد که قرار نیست همه مردم فیلم‌ها را در جشنواره ببینند. مردم قرار است در طول سال فیلم‌ها را در سینماها تماشا کنند تا سینما رونق داشته باشد پس نباید کاری کنیم که اصطلاحا فیلمی بیات شود. به نظرم با تعداد سانس‌های زیاد اکران در جشنواره فیلم فجر و در پی آن، نمایش‌های متعدد بعدی در حوزه هنری و ارشاد و… خواسته یا ناخواسته فیلم‌ها را بیات می کنیم. یک عده فیلم‌ها را می‌بینند، درباره‌شان می‌نویسند و چون این فیلم‌ها را در یک زمان کوتاه مدت می‌بینند، اغلب نقدها و نظرات، عصبی و شتابزده است.

سی و ششمین جشنواره فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۹۶ به دبیری ابراهیم داروغه‌زاده برگزار می‌شود.

نوشته شاهین امین: حضور در جشنواره فیلم فجر نباید سهمیه‌بندی باشد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

چیستا پثربی: سریال‌ها افت کیفی و متنی دارند

چیستا پثربی نویسنده، پژوهشگر و کارگردان سینما و تئاتر به سوره سینما گفت: یادم می آید سال های گذشته برای اینکه بتوانیم سریال های ماه رمضان را ببینیم به گونه ای برنامه ریزی می کردیم تا هم به کارهای شخصی مان برسیم و هم بتوانیم برنامه های تلویزیون را در این ماه دنبال کنیم؛ ولی چنین شور و هیجانی را چند سالی می شود که دیگر در خودمان نمی بینیم.

وی ادامه داد: در سال های دور مجموعه های تلویزیونی ماه رمضان آنقدر برای مردم جذابیت داشتند که ما نمی دانستیم کدام را انتخاب کنیم و ببنیم. رضا عطاران با  مجموعه های خوبی همچون «خانه به دوش»، حسن فتحی با سریال «در مسیر زاینده رود» و «میوه ممنوعه»، محمدحسین لطیفی با مجموعه تحسین برانگیز «صاحبدلان» ببینده را پای تلویزیون میخکوب می کرد. یادم می آید برای دیدن سریال «مدینه» و بازی های خوب بازیگران و دیالوگ های قوی که داشتند لحظه شماری می کردم. سریالی با کیفیت قوی «صاحبدلان» مثال زدنی است؛ حتی می توانم بگویم «صاحبدلان» تفسیر جدید قران برای جوانان می تواند باشد.

یثربی با اشاره به اینکه در حال حاضر رقابتی بین مجموعه های تلویزیونی وجود ندارد گفت: من گهگاهی از مردم می پرسم که شما کدام سریال ماه رمضان را می بینید که در پاسخ به من می گویند مگر تلویزیون سریال خوب هم الان پخش می کند؟

وی در بخش دیگری از صحبت خود گفت: کلیت کارهای امسال به گونه ای نبوده که نظر مخاطبین را جلب کند؛ افت کیفی و متنی زیادی در کارها دیده می شود. اصلا، من فکر می کنم بیشتر این سریال ها در لوکیشن نوشته می شوند؛ اینکه پنج ساعت فقط جوجه کباب را داغ می کنند آخر چه معنی می دهد؟

یثربی گفت: خاطرم هست در زمان ساخت سریال «میوه ممنوعه» آقای حسن فتحی در کنار فیلم نامه نویس، دیالوگ نویس هم داشت. اما سریال های حال حاضر از ضعف زیادی رنج می برند. من فکر می کنم شهرستانها و یا روستاها که به امکانات روز مجهز نیستند این مجموعه ها را ببیند و الا این سریال ها توقع خاطب امروز را برآورده نمی کند.

شاهین امین : ساخت برنامه «ماه عسل» از اشتباهات تلویزیون است

شاهین امین روزنامه‌نگار و  منتقد سینما  در گفت و گو با سوره سینما در مورد ساختار برنامه «ماه عسل» گفت: به اعتقاد من سوءاستفاده احساسی آن هم درست قبل از افطار نه تنها کار مناسبی نیست بلکه نقد جدی هم به آن وارد می شود.

وی با بیان اینکه به کرات از ساختار برنامه «ماه عسل» انتقاد شده گفت: نکته جالب اینکه مسئولین صدا و سیما به این اظهار نظرها هیچ توجهی نمی کنند. این در حالیست که تولید محتوای این برنامه دلیل قانع کننده ای ندارد ضمن اینکه اشک مردم را در آوردن و استفاده از احساسات رقیقه مردم کار خارق العاده و عجیبی هم نیست، تنها کافی است برنامه سازان کمی از خطوط قرمز عبور کنند و اجازه طرح یکسری موضوعات را روی آنتن زنده داشته باشند.

این منتقد به موضوع برنامه «ماه عسل» اشاره کرد و گفت: نشان دادن غم و رنج های مردم در صورتی که اصل را بر حفظ کرامت میهمانان بگذاریم و با مخاطب خود صادق باشیم اشکال ندارد اما شیوه برنامه سازی یک برنامه از همان ابتدا به ما می گوید که این برنامه با مخاطب خود صادق است یا خیر!

امین در بخش دیگری از صحبت خود توضیح داد: قصد ندارم در ماه رمضان از الفاظ تندی در انتقاد به این برنامه استفاده کنم اما به صراحت می گویم که ساخت برنامه ای همچون «ماه عسل» از اشتباهات صدا و سیماست در حالیکه می توان برنامه های به مراتب جذاب تری در این ماه ساخت و به مردم ارائه داد که گل و بلبل هم نباشد. کما اینکه همین امسال برنامه‌ای مانند «هزار داستان» تولید شده است که با ساختاری ساده به مراتب دیدنی‌تر از انواع جنگ های روی آنتن است.

وی با اشاره به جنگ های شبانه که در این ماه از شبکه های تلویزیون پخش می شود گفت: متاسفانه این برنامه ها هم حرف چندانی برای گفتن ندارند و اغلب در سطح و ساختار ضعیف ساخته می شوند.

این منتقد در بخش دیگری از صحبت خود گفت: با تمام نقدهایی که به برنامه «خندوانه» دارم اما به نظرم در یک برایند کلی این برنامه رویکرد بهتر و جذاب تری نسبت به دیگر برنامه های تلویزیون دارد یا مجریانی  چون شهیدی فر، برادران صفاریان پور و ضابطیان سالهاست در برنامه سازی امتحان خود را پس داده اند و با سلیقه، دانش، نگاهی انسانی و مسلط سعی در ساخت برنامه هایی جذاب  دارند حال آنکه  رویکرد بسیاری از برنامه های تلویزیون  به شیوه شوآف که مجریانش به شکل متظاهرانه  بیشتر خود را به رخ می‌کشند و نمایش می‌دهند.

امین با پیشنهاد اینکه  مجریان و برنامه سازان جدیدتری با نگاه، دانش و بینش بیشتر و وارد صدا و سیما شوند گفت: متاسفانه در حال حاضر بسیاری  از مجریان محبوب مدیران و برنامه سازان تلویزیون مقابل دوربین لودگی می کنند فرق بین جسارت و وقاحت را تمیز نمی دهند، همچنین، از سواد و معلومات اندکی برخوردار هستند که به اعتقاد من یک مجری باید جامع الاطراف باشد و قدرت تحلیل و به چالش کشیدن موضوعات را در برنامه خود داشته باشد.

وی افزود: مثلا، با نگاه اجمالی به برنامه های مانند تحویل سال یا جنگ های شبانه تابستانی هم این نکته کاملا مشهود است که برنامه سازان شبکه های مختلف فقط در انتخاب میهمانان سعی می کنند از یکدیگر سبقت بگیرند؛ به گونه ای که هر کدام سلبریتی قدرتمند (فضای مجازی) به برنامه آورد آن برنامه برنده تر است، این درحالیست که هیچ کدام این برنامه ها کیفیت محتوایی مطلوبی برای مخاطب ندارند.

مهدی سجاده چی: «ماه عسل» جذاب و تاثیرگذار است

اما مهدی سجاده چی نویسنده نظر کاملا متفاوتی نسبت به شاهین امین دارد. او به سوره سینما می گوید: امسال خوشبختانه، مخاطب قسمت هایی از برنامه «ماه عسل» بودم و به عقیده من برنامه امسال «ماه عسل» بسیار خوب، جذاب، الهام بخش و تاثیرگذار بود؛ الهام بخش از این جهت که مخاطب خود را با قهرمانان این برنامه همراه می دید و دوست داشت کار مشابه آنها انجام دهد.

وی ادامه داد: به این نکته توجه کنیم که خاصیت و کارکرد برنامه ها و سریال های تلویزیونی با فیلم های سینمایی کاملا متفاوت است. برنامه های تلویزیونی در عین حالی که باید برای مخاطب وجه سرگرمی داشته باشد در کنارش باید الهام بخش هم باشد که در بخش هایی از برنامه «ماه عسل» ما این تاثیر گذاری را دیدیم .

سجاده چی افزود: تلویزیون باید برای مخاطبان خود یکسری برنامه هایی با تم  پرهیزکارانه و اخلاقی بسازد تا آنها را به سمت قهرمانان برنامه سوق دهد که متاسفانه تلویزیون به قدر کفایت چنین برنامه هایی ندارد.

حسن معظمی: سریال‌ها امید را در دل خانواده‌ها تقویت نمی‌کند

حسن معظمی منتقد و نویسنده سینمایی، در همین زمینه به سوره سینما گفت: به عقیده من ماه رمضان ماهی است که باید مردم در این ماه به شادی و تفریح بپردارند. شما به دیگر کشورها هم نگاه کنید مردم دیگر کشورها هم در این ماه به غیر از شب های لیالی قدر به جشن و سرور می پردازند. در این ماه باید جامعه و مردم را به سمت نشاط و شادمانی سوق داد و امید را در دل آنها تقویت کرد.

وی ادامه داد: ما به تازگی ایام پر استرس انتخابات را پشت سر گذاشتیم و باید شادی در مردم استمرار داشته باشد اما پرسش من این است آیا شما در سریال های ماه رمضان امسال شادی می بینید؟ قصه های حزن انگیزی که با مخاطب نمی تواند ارتباط برقرار کند. آیا شما در این مجموعه ها امید و نشاط می بینید؟ قرار نیست تلویزیون به مشکلات مردم دامن بزند و دوباره گرفتاری های آنها را گوشرد کند.

وی گفت: در سال های گذشته ماه رمضان مردم بیشتر وقت خود را پای تلویزیون می‌گذراندند؛ اما در حال حاضر یا در پارک یا در سینما و یا دیگر اماکن عمومی تفریح می‌کنند.

معظمی توضیح داد: برنامه «ماه عسل» امسال هم برمدار تکرار قرار گرفت و روی قصه های حزن انگیز دست گذاشت؛ این در حالیست که این برنامه می توانست به موضوعات دیگر اجتماعی که مردم جامعه با آن سرو کار دارند و درگیر هستند بپردازد.

این منتقد با اشاره به اینکه برنامه «ماه عسل» نباید نقش یک فرد مصلح را ایفا کند توضیح داد: تکرار و بازخوانی و استفاده از شیوه ای که امتحانش را پس داده از جاذبه برنامه می کاهد، هرچه موضوعات و مسائل در برنامه تکراری باشد دایره اثرگذاری آن هم کمتر می شود. حال آنکه تیم جوانی که این برنامه دارد  با آن همه خلاقیت و پشتکار باید تغییرات اساسی در جذب مخاطب بوجود بیاورد. امیدواریم در سال های آینده تصمیم گیران این برنامه به موضوعات و شیوه های جدید دست پیدا کنند.

نوشته ضرورت تقویت امید و نشاط در دل خانواده‌ها و جوانان/ جای خالی سریال‌هایی چون «صاحبدلان» و «خانه به دوش» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

امین درباره اینکه آیا سی و سومین جشنواره فیلم فجر نسبت به فیلم‌های کودک حاضر در این رویداد بی مهری نشان داد، گفت: فیلم های «قول» و «فرار از قلعه رودخان» در برنامه های نمایش جشنواره فیلم فجر قرار داده شد و حالا صحبت هایی شنیده می شود مبنی بر اینکه آیا رویکرد جشنواره نسبت به آنها عادلانه بوده یا نه. در این زمینه باید توجه کنیم که جشنواره امسال بهترین کاری را که می‌توانست در حق این آثار انجام دهد برای آنها انجام داد و این امکان را فراهم کرد که فیلم ها در جشنواره دیده شوند. این اصلی ترین خواسته هر فیلم از جشنواره است و دوره سی و سوم به همه متقاضیان به شکل یکسان پاسخ داد.

وی افزود: درباره فیلم های کودک، مسئله ای که قابل توجه باشد این است که ما داریم سینمای کودک را از دست می‌دهیم. ما فیلم کودک داریم اما نه برای اکران، بلکه برای حضور در جشنواره ها. الان در دهه ۶۰ قرار نگرفته ایم و نمی توان انتظار داشت چیزی که در آن روزها برای مخاطب جذاب بوده حالا هم باشد.

این روزنامه‌نگار ادامه داد: الان فیلم هایی تولید می شود که هم در ساختار و هم در محتوا، حتی از آثار دهه شصت هم عقب‌تر به حساب می آید. در دنیای امروز که مخاطب کودک و نوجوان به راحتی به آثار فوق العاده خوب خارجی دسترسی دارد، باید رقابت را جدی گرفت تا سینمای کودک جریان یابد. فراموش نکنیم که کودکان به تنهایی به سینما نمی‌روند و فیلمسازان باید به گونه ای کار کنند که حاصل کارشان برای بزرگترها نیز جذاب باشد.

این منتقد درباره اینکه «قول» و «فرار از قلعه رودخان» در جشنواره کودک درخشیدند اما در جشنواره فجر فروغی نداشتند توضیح داد: باید قبول کرد که موفقیت یک فیلم کودک در جشنواره فیلم فجر نیازمند وجود یک بستر مناسب است. تنها با یکی دو فیلم خوب نمی توان برای سینمای کودک جریان سازی کرد. همانطور که یک فیلم خوب بدون تبلیغات کافی شکست می‌خورد، فیلم کودک هم چه برای حضور در جشنواره و چه برای جریان ساز بودن در سینما نیاز به شرایط مناسب در همه زمینه ها اعم از تولید، اکران و … دارد. نباید از جشنواره فیلم فجر توقع داشت موقعیت خاص و ویژه را برای فیلم‌های کودک رقم بزند.

در جشنواره سی و سوم فجر دو فیلم «قول» و «فرار از قلعه رودخان» به عنوان آثار برتر ژانر کودک و نوجوان حاضر بودند اما در هیج رشته ای کاندیدا نشدند.

نوشته جشنواره فجر زمینه دیده شدن فیلم‌های کودک را فراهم کرد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

امین به سوره سینما گفت: باید پذیرفت جشنواره فیلم فجر هم مثل سایر جشنواره هایی که در این کشور برگزار می شود یک رویداد متوسط است. این متوسط بودن، چیزی نیست که امسال اتفاق افتاده باشد و ما بخواهیم برای آن دنبال دلیل بگردیم. شاید تنها تفاوت دوره سی و سوم با سال های گذشته در این بود که قبلا چند فیلم خیلی خوب در جشنواره وجود داشت که جور بقیه را می‌کشید و امسال چنین چیزی را شاهد نبودیم.

وی افزود: ظرفیت سینمای ایران یک ظرفیت مشخص است و آدم ها و نیروهای آن هم برای ما شناخته شده هستند. ممکن است امروز درباره چگونگی جشنواره، نظرات متعددی ارائه شود، اما این موضع افراد است که ارزیابی آنان را از جشنواره شکل می دهد و نه تحلیل های درست و منطقی. در این میان، یک نگرانی کاملا درست و منطقی که به نظر می رسد از نگاه مسوولان پنهان مانده باشد، عدم توازن در ظرفیت‌های تولید و عرضه است. ساخته شدن این همه فیلم در سال، بدون اینکه فکری برای عرضه آنها شده باشد به نوعی دور ریختن پول و سرمایه است.

این منتقد همچنین گفت: البته نباید از نکات مثبت سینمای امروز هم غافل شد. سطح کیفی فیلم ها از نظر فنی، صدا ، تصویر و جلوه‌های بصری بالاتر رفته است، اما ما داریم در ساختار فیلم درجا می‌زنیم. به عبارت بهتر، فیلم‌های ما در زمینه روایت، فیلمنامه، کارگردانی، لحن و … دچار افت شده اند. در جشنواره امسال هم به وفور مشاهده کردیم فیلم هایی را که یک فیلمنامه ضعیف را با یک ساختار خوب جلوی دوربین برده بودند و این در نهایت جای تأسف را برای تماشاگر حرفه ای باقی می‌گذارد.

امین ادامه داد: در سینمای امروز، گویا مد شده است با بهره گیری از شیوه های غیرخطی، توانایی های فنی و کارگردانی به رخ کشیده شود، غافل از اینکه روایت به عنوان مهم‌ترین بخش از کار یک کارگردان، الکن باقی می ماند و حق مطلب محتوا در القای به مخاطب، ادا نمی شود.

شاهین امین در پاسخ به این سوال که از فیلم های شرکت کننده در جشنواره ۹۳، کدام یک را پسندیده، توضیح داد: فقط ده، دوازده فیلم را تماشا کردم و قطعا نمی‌توانم بهترین های جشنواره را از نگاه خودم مشخص کنم، اما از میان همین آثاری که موفق شدم ببینم، «طعم شیرین خیال»، «در دنیای تو ساعت چند است؟» و «رخ دیوانه» در ذهنم مانده است. البته فیلم اول اگر حوصله بیشتری برای ساخت آن به خرج داده می شد، قطعا زیباتر از آب در می آمد. فیلم دوم با برخی از فصل هایش توانست نظر مرا جلب کند چون فرم تجربه گرا و جذابی داشت. فیلم سوم هم قطعا برای اکران عمومی نیاز به تدوین مجدد دارد.

وی در پایان درباره فیلم مجید مجیدی گفت: درباره فیلم «محمد ص» تنها به ذکر همین نکته اکتفا می کنم که این فیلم باید در کشورهای اسلامی و  غیر اسلامی دیده شود و نمایش جهانی آن اهمیت فوق العاده‌ای دارد. به همه عوامل ساخت آن خسته نباشید می‌گویم و امیدوارم موفقیت های بزرگی چشم انتظار این اثر مهم سینمایی باشد.

نوشته سینمای ایران در ساختار، کمتر خلاقیت دارد/ نمایش جهانی «محمد (ص)» مهم است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- کتاب نکوداشت محمد علی کشاورز با عنوان «دل‌شده»به کوشش رامک صبحی و شاهین امین همزمان با آغاز سی‏وسومین جشنواره فیلم فجر منتشر شد. بهانه تدوین این کتاب برگزاری مراسم بزرگداشت این هنرمند در جشنواره فیلم فجرو تقدیر از نیم قرن حضور او در عرصه بازیگری تئاتر، سینما و تلویزیون است. صبحی و امین که سابقه بیش از بیست سال فعالیت روزنامه‏نگاری در نشریات تخصصی سینمایی را دارند،  با هدف بررسی زندگی هنری این هنرمند ارزشمندو جایگاه ایشان در عرصه هنر،مطالب این کتاب را گردآوری کرده‏اند. آغازگر کتاب یادداشت‏هایی از حجت‏الله ایوبی رییس سازمان سینمایی و معاون وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و علی‎رضا رضا داد دبیرسی‎وسومین جشنواره فیلم فجراست که در ادامه آن پیش گفتاری به قلم رامک صبحی آمده‎است.

این کتاب در سه فصل تنظیم شده‏است. فصل اول  کتاب که «کشاورز به روایت کشاورز » نام دارد به گفت‎وگو با این بازیگر اختصاص دارد. دربخشی از این گفت‎وگو خاطرات دوران کودکی، خانواده و مدرسه وتاثیر و تاثر این دوران بر محمد علی کشاورز مرور شده‏است. چگونگی شروع فعالیت‎های هنری در تئاتر و ادامه آن در سینما و تلویزیون، همراه با یادی از نقش‎های به یادماندنی،بخش دیگری از این گفت وگو است. در لا‎به لای این گفت و گو هم چنین،وقایعی که طی دوران فعالیت هنری کشاورز، فضای هنری کشور و هم چنین روند فعالیت‏های این هنرمند را تحت تاثیر قرارداده، توسط نویسنده مطلب مرور شده‎است. این بخش با درج  فهرستی از فیلم‎ها، تئاترها و تله تئاترها و مجموعه‎های تلویزیونی و بیوگرافی محمد علی کشاورز تکمیل می‎شود.

در بخش دوم این کتاب «کشاورز به روایت هنرمندان»سیزده هنرمند در قالب یادداشت یا گفت وگو از محمد علی کشاورز گفته‎اند؛ علی نصیریان،عباس کیارستمی،اسماعیل شنگله،داودرشیدی،امین تارخ،مهدی هاشمی،مسعودجعفری جوزانی،محمدمهدی دادگو،داریوش فرهنگ،مجتبی راعی،جمشیدهاشم‌پور،احمدبخشی و محمودپاک نیت. هرکدام از این مطالب به بخشی از خلق‎وخو وسلوک و منش این بازیگر ۸۴ ساله اشاره دارند. برای نمونه علی نصیریان  کشاورز را چنین توصیف می‎کند:«کشاورز در وهله اول انسان بسیارشریف، دوست بسیارخوب و بچه بسیار با استعدادی درنمایش جدید ایران اعم ازتئاتر در دهه چهل تا بعد از انقلاب و در سریال‎ها و فیلم‎های ایرانی است. او یکی از کسانی بود که تاثیر بسیاری داشت. من بیش از ۵۰ سال است که آقای کشاورز را می‌شناسم و این زمان کمی نیست  . باید ببینیم کسی که بیشتر از نیم قرن در هنر ایران بوده چه تاثیری داشته و حاصل کارش در خور این نیم قرن حضور در سینما وتلویزیون وتئاترایران بوده است ؟ کشاورز یکی ازکسانی است به حکم من در تغییر و تحول نمایش و فیلم ایران تاثیرگزار بوده است.»

و یا مهدی هاشمی درباره اش می‎نویسد: «او شبیه هیچ‌کس نیست و با اکثر بازیگرانی که از خود دور می‏شوند و بازی می‏کنند و بسیار هم بازی می‏کنند ،فاصله درازی دارد .اوخودش است و بسیار هم خودش است و با غرور و تشخص ویژه‏ای که دارد به نظر می‏آید که دوست دارد بگوید من خود نقشم،از من بازی نخواهید. من نمی‌توانم کس دیگری باشم.» یا  مسعود جعفری جوزانی که اورا قهرمان دوران نوجوانی‎اش وصف می‎کند و امین تارخ  که از حسرت‎هایش برای این بازیگر گران‌قدر می‎گوید و یا عباس کیارستمی که بهترین خاطره‏اش از کشاورز را انضباط یک آدم حرفه‏ای وتطابقی که با کلیت فیلم پیدا کرد، عنوان می‌کند:«اومیل نداشت دیگران شبیه او بازی کنند ، فهمید که خودش را باید به نابازیگران فیلم نزدیک کند و به‏ نظرمن خیلی موفق بود.» هنرمندان دیگرهم هریک از دریچه دل و جان خود از خاطره‎ها و سلوک و مهربانی و خضوع و یگانه بودن، محمد علی کشاورز گفته‎اند و نوشته‎اند. نکته جالب این بخش در کنار خواندنی بودن صحبت‎های هریک از هنرمندان درباره محمد علی کشاورز، این است که درهرکدام از مطالب گوشه‎ای از رخداد های هنر ایران طی نیم قرن اخیر بیان می‎شود.

بخش آخرکتاب که «کشاورز به روایت منتقدان» نام گرفته، چهار منتقد و نویسنده نام آشنای سینما، هرکدام از نظرگاه  خود به بررسی کارنامه بازیگری کشاورز پرداخته‎اند. احمد طالبی نژاد و جواد طوسی در مقاله‏هایشان  کارنامه هنری این هنرمند را با تاکید بر نقش‎های کلیدی او در تئاتر، سینما و تلویزیون بررسی کرده‎اند. رامتین شهبازی هم در مطلب خود با تکیه بر فیلم‎های «مادر» و مجموعه «هزاردستان»، نگاهی به شمایل هنرپیشگی این بازیگر دارد. مقاله سعید مروتی هم مروری اجمالی و تاریخی بر کارنامه سینمایی کشاورز است. این بخش با یادداشتی از شاهین امین به پایان می‏رسد. در انتهای کتاب با آلبوم تصاویر از دوران نوجوانی تا صحنه تئاتر و سینما و تلویزیون استاد محمد علی کشاورز منتشر شده است.

نوشته مرور زندگی و آثار محمدعلی کشاورز در «دل‌شده» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

شاهین امین در رابطه با سینمای مقاومت و وظیفه هنرمندان به سوره سینما گفت: تولید آثاری در رابطه با مساله فلسطین و جنایات رژیم صهیونیستی از وظایف هنرمندان است و هر کس با روش و رسانه خود باید به آن بپردازد. واکنش‌های سینماگران در قالب امضای بیانیه، حضور در همایش‌ها، کمپین ها و راهپیمایی روز قدس امری پسندیده است اما باید توجه داشت که سینماگران ابزار دیگری هم دارند که می توانند از آن هم بهره ببرند.

وی افزود: اصولا از مسئولیت‌های فیلمساز و هنرمند است درباره کشتار وجنایت های ضد بشری موضع بگیرد و نگذارد این فجایع در سکوت باقی بماند، اما آن‌ها می‌توانند از ابزار حرفه‌ای خود هم در این راستا بهره ببرند. مثل یک عکاس که با گرفتن عکس یا نویسنده که با ابزار قلم وظیفه اش را انجام می دهد.ضمن اینکه امروز به دلیل حضور شبکه های اجتماعی و فضای مجازی فقط رسانه های بزرگ نیستند که اطلاع رسانی می‌کنند و از راه های مختلف می توان این آثار را می‌توان عرضه کرد. ساخت فیلم درباره مساله فلسطین احتیاج به هزینه و بودجه دارد که می تواند از منابع مختلف تامین شود. تنها نباید از دولت انتظار بودجه داشت ما ۲۶ نهاد دیگر با ردیف بودجه مشخص داریم که در امر فرهنگ فعالیت می کنند باید به آنها رجوع کرد و قطعا بکارگیری این سرمایه نتیجه بخش خواهد بود.

این متقد گفت: این سال ها سریال، تله فیلم و آثار سینمایی متعددی در این زمینه ساخته شده که هیچ کدام آنها را اما با فیلم سینمایی «بازمانده» نمی‌توان مقایسه کرد. فیلمی که حتی در زمان خود بودجه ارزی هنگفتی نداشت و از بسیاری از آثار زمان خود هم هزینه کمتری داشت ولی تاثیر گذاری اش بیش از فیلم های دیگر بود. قبل از اختصاص بودجه برای ساختن چنین فیلم های نگاه،سلیقه و توانایی فیلمساز حرف اول را می زند. سفارشی ساختن یک فیلم بد نیست همانطور که «بازمانده» یک فیلم سفارشی بود، اما سفارشی که دغدغه خود کارگردان و تهیه‌کننده هم بود و مرحوم داد با بکارگرفتن توانایی هایش سعی کرد به بهترین نحو قصه خود را به تصویر بیاورد و شکل روایتی را انتخاب کند که بیش‌ترین تاثیر را بگذارد.

شاهین امین ادامه داد: سیف الله داد چند ماه به سوریه و لبنان سفر کرد، برای کارش وقت گذاشت و عرق ریخت تا زبان و روایت داستانی که در فیلم می‌بینیم برای مخاطب قابل قبول و باور پذیر باشد. هر کس بدون تعصب فیلم را در هر نقطه از جهان ببیند تا آخر با قصه آن همراه می‌شود. فیلمسازانی که برای ساخت چنین فیلم هایی آمادگی دارند باید وقت بگذارند و از همه توانایی خود استفاده کنند تا فیلمی که می‌سازند مورد قبول مخاطبان گسترده قرار گیرد. در این سال‌ها آثاری ساخته شد که اگرچه چند سکانس زیبا و قابل قبول داشت اما متاسفانه در کل فیلم‌هایی با قابلیت جذب مخاطبان گسترده در نقاط مختلف جهان نبوده‌اند و کیفیت بالایی نداشته‌اند و به همین خاطر است که بعد از این همه سال هنوز هم «بازمانده» مهمترین اثر سینمایی ما درباره فلسطین است.

نوشته ساختن فیلم سفارشی بد نیست/ فیلمساز بیش از بودجه دغدغه داشته باشد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.