هر کشوری در تاریخ سیاسی خود رهبران و بزرگانی دارد که می‌تواند از آن‌ها به‌عنوان اسطوره در کشورش یاد کند. قطعاً کشور ما نیز با این تمدن چندهزارساله از این قاعده مستثنی نیست. برای یادکردن از مهم‌ترین رهبر در کشور ایران باید به چهل سال قبل برگردیم، آن زمانی که پایه‌های حکومت شاهنشاهی پهلوی، به‌واسطه تدابیر رهبری؛ هر روز سست‌تر می‌شد که همه از ایشان با عنوان امام (ره) یاد می‌کردند. امامی که با یاری و هدایتش مهم‌ترین انقلاب تاریخ ایران را رقم زد.

اما پرداختن به زندگی و زوایای تأثیرگذار و پنهان این شخصیت بزرگ تا چه اندازه دست‌مایه تولید آثاری در خصوص ایشان در سینما و تلویزیون کشور شده است؟ این سؤالی است که متأسفانه در این سال‌ها به طرز صحیحی به آن پاسخ عملی داده نشده است. در این ۴۰ سال آثار انگشت شماری در خصوص امام خمینی (ره) تولید شده‌اند اما با نگاهی گذرا به آن‌ها می‌توان گفت که هیچ‌کدام حق مطلب را ادا نکرده‌اند و همگی بیوگرافی‌های ناموفقی برای تأثیرگذارترین شخصیت سیاسی جمهوری اسلامی ایران بوده‌اند.

امروز ۱۴ خردادماه، در سالروز رحلت امام خمینی (ره) نگاهی می‌اندازیم به فیلم‌ها، سریال‌ها و مستندهایی که به این شخصیت مهم تاریخی پرداخته‌اند.

*مستند «آفتاب و عشق مظلوم» تولید حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی

پس از رحلت امام خمینی در سال ۱۳۶۸ مستندی به نام «آفتاب و عشق مظلوم» از طرف حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی و توسط کارگردانانی چون مجید مجیدی، جواد شمقدری، ناصر سروی، عطاءالله سلمانیان و عباس ناصری در قطع ۳۵ میلی‌متری و به مدت ۸۰ دقیقه تولید شد.

فیلم حکایت تأثر مردم ایران در سوگ ازدست‌دادن رهبر خویش بود و این اثر مستند تلاش می‌کرد تا از مصلا، محل زیارت امام و مراسم تدفین تا شب هفت و محل اقامت او در جماران را به تصویر بکشد. اثری که منوط و مربوط به درگذشت امام می‌شد.

*سریال «پرواز قرن» ساخته رسول صدرعاملی

رسول صدرعاملی با حمایت تلویزیون اثر بلند سریال گونه‌ای در ۷ قسمت ۵۰ دقیقه‌ای، با نام «پرواز قرن» را با تهیه‌کنندگی محمدمهدی عسگرپور تولید کرد که علاوه بر پرداختن به زندگی امام در داخل کشور، عمده توجهش را معطوف به دیدگاه شخصیت‌های خارجی به زندگی و اندیشه‌های امام کرده بود.

ازاین‌رو صدرعاملی با حضور در محل موقت زندگی امام در نوفل لوشاتوی فرانسه با همسایه‌ها و افراد مرتبط با وی که حتی کمترین زمان دیدار را با امام داشته‌اند به شیوه مصاحبه‌ای و اثری مستند از نگاه خارجی‌ها به وی ارائه کرد.

داستان مجموعه درباره خبرنگاری است که برای پیداکردن خلبانی که امام خمینی را تا ایران همراهی کرده بود به فرانسه می‌رود …

داود رشیدی – فرهاد اصلانی – زکریا هاشمی در این سریال به ایفای نقش می‌پرداختند.

*سریال «آفتاب و زمین» ساخته جواد شمقدری

تولید سریال «آفتاب و زمین» در اواخر دهه ۷۰ در تلویزیون آغاز و در اوایل دهه ۸۰ پخش این سریال از شبکه دو سیما آغاز شد. این سریال بر اساس فیلمنامه‌ای از جلیل عرفان منش و به تهیه‌کنندگی علیرضا سجادپور ساخته شد.

«آفتاب و زمین»، روایت زندگی امام خمینی (ره) را از دوران زندگی پدر بزرگوار امام آغاز می‌کند و با نمایش مبارزات پدر امام با خوانین منطقه، به مقطع تولد امام (ره) می‌رسد. قرار بود در این سریال ابتدا مقطع تولد امام خمینی (ره) ساخته و در قدم‌های بعدی مقاطع دیگر زندگی ایشان به تصویر کشیده شود، اما ادامه سریال هیچگاه ساخته نشد و صرفاً تا دوران شش ماهگی امام (ره) را موردتوجه قرارداد.

نکته جالب‌توجه اینکه مقطع مورد اشاره سریال، با دوران قاجاریه و حکومت ناصرالدین‌شاه هم‌زمان است و به دلیل تسلط بر مناطق مختلف ایران، برخوردهای فراوانی میان آن‌ها و مردم شکل می‌گیرد. در این سریال، ولی‌الله مؤمنی، نقش پدر امام را ایفا کرد. علت اصلی انتخاب وی برای این نقش نیز چهره کمتر شناخته شده و تسلط بیانی وی برای خواندن متون و خطابه‌ها بود.

حسین انصاری، رضا سعیدی، بهمن دان، لعیا باستانی، ثریا سلطانی، ماشاءالله شاهمرادی‌زاده، برات‌الله شیبانی، غلامرضا عارف نژاد، مرحوم فرهاد خان‌محمدی، مجید عبدالعظیمی و… دیگر بازیگران این سریال بودند.

*فیلم سینمایی «صنوبر» به کارگردانی مجتبی راعی

«صنوبر» فیلمی به کارگردانی و نویسندگی مجتبی راعی محصول سال ۱۳۸۰ است و بعدها با نام «سال سخت در خمین» در جشنواره فیلم فجر سال ۸۱ نمایش داده و سپس با همین نام در قالب سریالی شش قسمتی از تلویزیون پخش شد.

این فیلم یک اثر سینمایی کلاسیک است و در بخش‌هایی، از حضور راوی بهره گرفته شده است. این اثر قرار بود در صدمین سالگرد تولد امام خمینی (ره) ساخته و عرضه شود، اما با چند سال تأخیر مقابل دوربین رفت. «صنوبر» به تهیه‌کنندگی مهدی همایون‌فر ساخته شد و محصول سرمایه‌گذاری مشترک مؤسسه «عروج فیلم» و «شبکه یک سیما» بود. «عروج فیلم» یکی از زیرمجموعه‌های مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) است که آثار نمایشی در این زمینه را تولید می‌کند.

راعی در این اثر به دوره نوجوانی امام خمینی (ره) و زندگی این شخصیت در فاصله ۱۳ تا ۱۶ سالگی وی می‌پردازد. مقطعی که با آغاز جنگ جهانی اول در ایران هم‌زمان است و با وجود اعلام بی‌طرفی ایران، کشورمان از سوی بیگانگان مورد هجوم واقع می‌شود و روس‌ها از شمال کشور تا قزوین پیشروی می‌کنند و انگلستان نیز فعالیت‌های خود را همچنان ادامه می‌دهد. در چنین شرایطی که کشور در اشغال بیگانگان است، در هر گوشه از کشور ایران هر فردی که ۱۰۰ سوار دارد، خود را شاه می‌نامد و در محدوده جغرافیایی مشخصی حکومت تشکیل می‌دهد.

امیر مفخم یکی از این شخصیت‌ها است که در سریال به آن پرداخته شده است. او که خود زمانی از مشروطه خواهان بود و در فتح تهران نیز حضور داشت، حالا به یک دیکتاتور تبدیل شده است. در چنین شرایطی است که احمدشاه قاجار قصد دارد پایتخت را از تهران به اصفهان منتقل کند. در همین ایام تاجران انگلیسی، غله شهر خمین را می‌خرند و به لندن می‌برند. این مسئله باعث بروز قحطی در خمین می‌شود و مردم به خوردن لاشه حیوانات مرده روی می‌آورند و پس از مدتی نیز بیماری‌های واگیردار در شهر جان مردم را می‌گیرد.

احمد بخشی‌زاده، جعفر دهقان، جهانگیر الماسی، حسین محجوب، مهوش صبرکن، محمود جعفری، پریوش نظریه، زهرا سعیدی، علی یعقوب‌زاده و محمود پاک‌نیت برخی از بازیگران آن هستند. فیلم «صنوبر» هیچ‌گاه امکان نمایش در سینماها را پیدا نکرد و صرفاً پخش تلویزیونی آن توانست مخاطبان را با این اثر آشنا کند.

*فیلم سینمایی «فرزند صبح» به کارگردانی بهروز افخمی

بهروز افخمی در «فرزند صبح» تولد تا هفت‌سالگی حضرت امام خمینی (ره) و هم چنین بخش‌هایی از ۶۳ سالگی امام (ره) بعد از ۱۵ خردادماه را به تصویر می‌کشد که نمایش آن در جشنواره فیلم فجر بازتاب‌هایی را به همراه داشت.

فیلم‌برداری این فیلم پس از مراحل تحقیق مهرماه ۸۳ آغاز شد. پس از آن، فیلم‌برداری تا تیرماه ۸۴ ادامه یافت تا اینکه افخمی اعلام کرد، فیلم‌برداری تا یکی دو سال تعطیل خواهد بود؛ چرا که بازیگر خردسالی که نقش امام (ره) را در سه، چهارسالگی بازی می‌کند بسیار تواناست و ترجیح می‌دهد او در بخش دوم فیلم خودش نقش دوران هفت، هشت‌سالگی امام (ره) را بازی کند.

مرداد ۸۵ فیلم‌برداری بخش دوم پروژه «فرزند صبح» آغاز شد و پس از کشمکش‌های بسیار پس از سه سال، آذرماه ۸۶ به پایان رسید. در این فیلم عبدالرضا اکبری نقش امام (ره) را بازی کرده و فرهاد قائمیان، محمدرضا شریفی‌نیا، هدیه تهرانی، الیکا عبدالرزاقی، آتیلا پسیانی و … دیگر بازیگران این اثر هستند.

«فرزند صبح» پس از مدت‌ها بلاتکلیفی به دلیل عدم حضور افخمی در ایران در غیاب وی مراحل فنی را پشت سر گذاشت و محمدرضا شرف‌الدین نیز بدون توجه به اعتراض‌های افخمی سرانجام فیلم را در سی‌امین دوره جشنواره فیلم فجر به نمایش در آورد که این موضوع باعث اعتراض افخمی به محمدرضا شرف‌الدین تهیه‌کننده کار بود.

*سریال «سال‌های حادثه» ساخته سعید چاری

این سریال به کارگردانی سعید چاری در گروه کودک و نوجوان شبکه پنج سیما در ۱۰ قسمت ۴۵ دقیقه‌ای و در سه فصل تولید شده است. فصل اول این مجموعه مربوط به حوادث سال‌های ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۷ می‌پردازد. فصل دوم به سال‌های ۵۷ تا ۶۸ اشاره دارد و فصل سوم نیز به سال ۹۱ و زمان حال می‌پردازد.

نقطه اتصال این سه فصل نیز شخصیتی به نام «احمدعلی» است که در سال‌های انقلاب به دنیا می‌آید و در ۹ سالگی با ارسال نامه‌ای به امام، از علاقه قلبی خود برای دیدار ایشان می‌گوید. او به دعوت امام به تهران می‌آید اما به دلیل فوت امام خمینی (س)، دیدار در جماران میسر نمی‌شود.

احمدعلی در فصل سوم سریال – سال ۹۱ ـ به یک دانشمند هسته‌ای تبدیل شده و در جبهه مقابله با تحریم‌های غرب حضوری فعال دارد. در این اثر به مسائل سیاسی کشور پرداخته نمی‌شود و بیشتر به مسائل عرفانی و رابطه امام خمینی (س) با کودکان پرداخته می‌شود.

دست‌مایه تحقیقی و پژوهشی سریال نیز کتابی است که تمام دست خط‌های امام خمینی (س) زمانی که به نامه‌های کودکان و مردم جواب می‌دادند در آن موجود است. در این سریال مخاطبان با چهره امام خمینی (س) در دوران کهن‌سالی مواجه می‌شوند.

این نقش ابتدا به ولی‌الله مومنی، بازیگر نقش پدر امام در سریال آفتاب و زمین پیشنهاد و حتی این بازیگر تست گریم هم شد اما انتشار تصاویر تست گریم، واکنش‌هایی منفی را پدید آورد و به همین دلیل بازیگری به نام «محمد آزادی» جایگزین وی شد.

* «یازده دقیقه و سی ثانیه» ساخته بهروز افخمی

فیلمنامه تله‌فیلم «یازده دقیقه و سی ثانیه» که به روزهای آغازین جنگ تحمیلی بر می‌گردد، بر اساس خاطره‌ای از بهروز افخمی نوشته شده و روایت گروهی از خبرنگاران تلویزیونی است که برای ضبط پیام حضرت امام (ره) در خصوص شروع جنگ تحمیلی در شهریور سال ۵۹ راهی جماران می‌شوند.

داستان تله‌فیلم «یازده دقیقه و سی ثانیه» اوایل سال ۵۹ و هم‌زمان با اولین حمله عراق به تهران و بمباران فرودگاه مهرآباد اتفاق می‌افتد. چند نفر از گروه فیلم‌برداری سازمان صداوسیما مأمور می‌شوند که بعد از بمباران فرودگاه به جماران بروند و پیغام امام را ضبط کنند تا به اخبار ساعت ۸:۳۰ برسانند.

گروه راهی جماران می‌شوند تا پیغام را ضبط کنند، هنگام ضبط سخنرانی امام اتفاقاتی می‌افتد و… علاوه بر امام خمینی، مرحوم حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید احمد خمینی و کودکی حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید حسن خمینی یادگار گرامی حضرت امام نیز در این تله‌فیلم به تصویر کشیده شده است.

عبدالرضا اکبری، سیدابراهیم بحرالعلومی، یاشار افخمی، رضا صدیق، حامد یسادی، فرید لطف آور، محمد پیغمبرزاده، امیرحسین قاسمی و آیدین افخمی در این تله‌فیلم ایفای نقش می‌کنند. عبدالرضا اکبری با بازی در این فیلم برای دومین بار در نقش امام خمینی (س) ظاهر شده است.

*مستند «روح‌الله» ساخته محمد دبوق

این اثر کامل‌ترین و جامع‌ترین مستند ساخته شده درباره امام خمینی (ره) است که در ۱۰ قسمت به مقاطع مهم زندگی امام خمینی (ره) می‌پردازد. این مجموعه بر اساس مصاحبه‌هایی از شخصیت‌های بین‌المللی کشورهای ایران، عراق، ترکیه، سوریه، مصر، فلسطین، فرانسه و لبنان ساخته شده است و بیش از ۱۰ هزار قطعه عکس و تصاویر ناب تلویزیونی که بسیاری از آن‌ها برای اولین مرتبه نمایش داده شده‌اند، در ساخت آن به‌کاررفته است.

سبک و سیاق این اثر یادآور مستندهای بین‌المللی شخصیت محوری است که معمولاً در آن‌ها جزئیات کامل و جنبه‌های مختلف زندگی یک شخصیت موردتوجه قرار می‌گیرد. هر قسمت از این مجموعه یک موضوع مستقل دارد.

مبارزات خانوادگی امام خمینی (ره)، تربیت امام در کودکی، انقلاب مشروطه، روستای خمین در جنگ جهانی اول، ازدواج امام، ورود به عرصه سیاسی، دوران اول سلطنت محمدرضا پهلوی، رحلت آیت‌الله عبدالکریم حائری، پیگیری هجرت آیت‌الله بروجردی به قم، مقاومت امام در برابر رفرم، امام در ترکیه، خطبه نمازجمعه امام به زبان ترکی، هراس لائیک‌ها از نفوذ امام، انعقاد قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر، شهادت سید مصطفی خمینی، امام در نوفل‌لوشاتو، کشتار ۱۷ شهریور، تشکیل دولت موقت، فقط جمهوری اسلامی، انتخاب اولین رئیس‌جمهور، نخست‌وزیری رجایی، عزل بنی‌صدر، سوءقصد به آیت‌الله خامنه‌ای، فاجعه صبرا و شتیلا، پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از طرف امام (ره)، عملیات مرصاد برخی از مقاطعی است که این اثر به آن می‌پردازد و در پایان نیز با یک جمع‌بندی به زمان حال می‌رسد.

مستند «روح الله» اولین بار در سال ۱۳۸۶ از شبکه سه سیما پخش شد و در سال‌های اخیر بارها تکرار داشته است. پژوهش دقیق و نگاه ریزبینانه حاکم بر ساخت این اثر، مستند «روح‌الله» را به اثری با استانداردهای بین‌المللی تبدیل کرده که حتی برای مخاطبان غیر ایرانی هم جذاب و دیدنی است.

*مستند «سیره عملی امام روح‌الله» محصول واحد مرکزی خبر

پس از استقبال مخاطبان از پخش مستند «روح‌الله»، واحد مرکزی صداوسیما اقدام به تولید اثری مستند – گزارشی با موضوع زندگی امام خمینی می‌کند. این گزارش در سال ۱۳۸۷ هر شب در قالب ۱۶ گزارش ۱۰ دقیقه‌ای در بخش‌های مختلف خبری پخش شد و با استقبال مخاطبان مواجه شد.

در این مستند ابعاد مختلف زندگی و روابط امام اعم از حکومت‌داری، سیاست، فرهنگ، خانواده و … به تصویر کشیده شده است. در تولید این مستند از برخی سخنرانی‌های آرشیوی و کمتر پخش شده از امام بهره گرفته شده است. از نظر موضوعی نیز در این اثر توجه بیشتری به موضوع‌های داخلی همچون: وقایع پس از انقلاب، جنگ و … شده است.

*سریال «روح‌الله» به کارگردانی راما قویدل و سیامک صرافت

سریال «روح‌الله» به تهیه‌کنندگی محمدرضا شفیعی و کارگردانی راما قویدل و سیامک صرافت در آستانه ایام ارتحال امام خمینی  (ره) و ایام دهه فجر در سال‌های ۹۱ و ۹۲ به روی آنتن رفت.

این مجموعه تلویزیونی با محوریت زندگی امام خمینی (ره) ساخته شده است. قسمت‌هایی از مجموعه تلویزیونی «روح‌الله» با عناوین «این هفت نفر»، «پوست انداختن» و «نیمه‌شب» غم و اندوه مردم پس از شنیدن خبر ارتحال (ره) را به تصویر می‌کشد.

«روح‌الله» به سفارش گروه مجموعه‌های تلویزیونی شبکه دو و بر اساس فیلمنامه‌ای از سعید نعمت‌الله ساخته شد و بازیگرانی همچون والا شهیری، شایان جلالی، مهدی فقیه، رحمان باقریان، حمیدرضا میلاد، مریم فخر، مهرداد سلیمی، نرگس نافذ، صفرعلی کوهی، مهدی نقد زاده، محمد خدمات، اشکان شریف نژاد، محمدرضا مربی دوست، محمد رشیدی و عزیزالله بیات در این سریال به ایفای نقش پرداختند.

این سریال چند قصه انتخابی و اقتباسی بر اساس برداشت‌هایی از زندگی امام (ره) و رابطه ایشان با همسایگان و کسانی که به دیدارش می‌رفتند را شامل می‌شود.

*مستند «بانو قدس ایران» ساخته مصطفی رزاق کریمی

«بانو قدس ایران» به کارگردانی مصطفی رزاق کریمی روایتی دست‌اول از زندگی بانو خدیجه ثقفی، همسر امام خمینی (ره) است.

«بانو قدس ایران» برنده تندیس بهترین فیلم یازدهمین جشنواره «سینماحقیقت» و منتخب سی و ششمین جشنواره جهانی فیلم فجر روایت زندگی بانویی است که زیر یک سقف و تا آخرین لحظه گام‌به‌گام و نفس به نفس با رهبر بزرگ‌ترین خیزش و جریان انقلابی و مذهبی قرن همراه بوده است.

رزاق کریمی در این مستند  توانسته علاوه بر وفاداری به تاریخ و مهم‌ترین فرازهای آن که با جمهوری اسلامی و شخصیت امام خمینی (ره) گره‌خورده، قصه‌ای را از منظری زنانه – مادرانه روایت کند.

این مستند روایتی منسجم و ماندگار را از زندگی و حیات سرکار خانم خدیجه ثقفی همسر فقید رهبر کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (ره) به نمایش می‌گذارد.

«بانو قدس ایران» در مؤسسه فرهنگی و هنری عروج فیلم و مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی تهیه و تولید شده است.

نوشته سهم سینما و تلویزیون از روایت زندگی امام خمینی (ره) چقدر بوده است؟ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

عبدالرضا اکبری، محمدعلی کشاورز، هدیه تهرانی، آتیلا پسیانی، محمدرضا شریفی‌نیا و الیکا عبدالرزاقی از بازیگران فیلم سینمایی «فرزند صبح» به تهیه‌کنندگی محمدرضا شرف‌الدین هستند.

شایان ذکر است نمایش این فیلم با حضور هنرجویان و دانشجویان سینما، علاقمندان، اعضای کانون سینمایی سوره و جمعی از خبرنگاران و اهالی رسانه با هدف بررسی فیلمنامه فیلم پیش بینی شده است.

حضور کلیه منتقدان سینمایی و نمایندگان رسانه‌های گروهی در این برنامه رایگان و آزاد است.

نوشته اکران نسخه نهایی فیلم «فرزند صبح» با حضور بهروز افخمی در «سینماپاتوق» حوزه هنری اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اوایل سال ۸۳ خبر ساخت فیلمی درباره امام خمینی به عنوان شاخص‌ترین چهره معاصر کشورمان بازتاب وسیعی داشت و از همان ابتدا هم حواشی گوناگونی را به دنبال داشت، به طوری که چند روز پس از آغاز فیلمبرداری و انتقاداتی درباره بازی هدیه تهرانی در نقش مادر حضرت امام، در مطبوعات، افخمی بلافاصله پاسخی را منتشر کرد که در آن از فشارها و برخی سخنان درباره ساخت این فیلم گلایه کرد.

پس از آن، فیلمبرداری تا تیرماه ۸۴ در لوکیشن اصلی در حوالی شهریار که زمین آن خریداری شده بود ادامه یافت تا اینکه افخمی اعلام کرد، فیلمبرداری تا یکی، ۲ سال تعطیل خواهد بود، چرا که بازیگر خردسالی که نقش امام (رحمه‌الله علیه) را در سه، چهار سالگی بازی می‌کند بسیار تواناست و ترجیح می‌دهد از همین فرد برای ادامه کار استفاده کند. به همین علت مقرر شد او در بخش دوم فیلم خودش نقش دوران هفت تا هشت سالگی امام (رحمه‌الله علیه) را بازی کند. این به آن معنا بود که پروژه باید متوقف شده تا این بازیگر خردسال کمی بزرگ‌تر شود. البته این اقدام با واکنش تهیه‌کننده فیلم روبه‌رو شد. آقای محمدرضا شرف‌الدین به نمایندگی از «عروج فیلم» طبق یک اعلامیه مطبوعاتی برای جذب بازیگر کودک نقش هفت سالگی حضرت امام اقدام کرد. در نهایت نیز تصمیم کارگردان قطعی شد و مقرر شد پروژه تا ۲ سال تعلیق شود.

اختلاف نظر کارگردان و تهیه کننده

مرداد ۸۵ فیلمبرداری بخش دوم پروژه «فرزندصبح» آغاز و در آذرماه ۸۶ به پایان رسید. پایانی که البته آغازی هم برای بعضی صحبت‌ها و حرف و حدیث‌ها و حاشیه‌ها بود. پس از پایان فیلمبرداری، راش‌ها برای تدوین به دست زنده‌یاد سیف‌الله داد سپرده شد و او مونتاژ «فرزندصبح» را اسفند ۸۶ به پایان رساند و کار به مرحله صداگذاری و دوبله رسید اما فیلم در این مرحله تا یکی، ۲ سال در کشمکش ماند.

افخمی که در آن زمان مدتی در کانادا اقامت داشت، اصرار داشت چون فیلم با تکنیک سوپر ۳۵ میلیمتری ساخته شده است و این روند در ایران قابل نمایش و کار نیست، بنابراین تدوین کارهای لابراتواری پروژه برای اینکه کیفیت خوبی داشته باشد، باید در خارج از کشور انجام شود. به تبع آن صداگذاری، دوبلاژ و ساخت موسیقی هم باقی مانده بود که کارگردان مصر بود تبدیل صدای فیلم به سیستم دالبی هم باید خارج از کشور انجام شود. در عین حال شرف‌الدین هم در مقام تهیه‌کننده، هزینه‌های فیلم را یادآور شده و گفته بود: «کارگردان به دلیل کیفیت بهتر معتقد است فیلم باید در خارج تبدیل شود… از طرفی هم سرمایه‌گذار امکان تأمین بودجه تبدیل این فیلم را در خارج از کشور ندارد و آمادگی دارد تا در داخل انجام شود.»

فیلمی که اکران نشد

اختلافات ادامه داشت تا اینکه پس از کش و قوس‌های فراوان و اصرار افخمی بر اینکه «فرزندصبح» فعلی اثر او نیست، تهیه کننده اثر، نسخه‌ای را که صداگذاری آن در داخل کشور انجام شده بود، به جشنواره بیست و نهم فجر داد و برای اصحاب رسانه و منتقدان به نمایش درآمد. نمایش فیلم در جشنواره با انتقاداتی مواجه شد که بعضاً حتی ساختار داستانی کشدار و ریتم کند اثر را هم شامل می‌شد. در مقابل افخمی هم از تعلق این فیلم به خودش اظهار برائت کرد، چرا که برحسب اعلام وی، مونتاژ و تدوین نهایی فیلم بدون نظر او انجام شده و این فیلم، فیلم او نیست. افخمی این اظهارات را هنگام نمایش فیلم در جشن خانه سینما هم تکرار کرد. در هر صورت این ماجرا ۶سال ادامه داشت و نتیجه آن اکران نشدن «فرزندصبح» بود. هرچند در این میان انتقاداتی هم وجود داشت که نسبت به تصویرسازی از امام(رحمه‌الله علیه) به فیلم بازمی‌گشت با این همه، افخمی در این سال‌ها اعتقاد دارد که می‌تواند فیلم را با تدوین مجدد به محصولی قابل اعتنا تبدیل کند.

قبول داریم نسخه به نمایش درآمده مطلوب نبود

آقای محمدرضا شرف الدین تهیه کننده این کار در گفت‌وگو با «صبح نو» درباره اینکه چقدر می‌توان احتمال داد که خواسته افخمی تحقق یابد و فیلم تدوین مجدد شود؟ بیان داشت: اخیراً جلسه‌ای با مسوولان مؤسسه تنظیم آثار و نشر آثار امام داشته‌ایم و قرار و مدارهایی هم گذاشته‌ایم مبنی بر اینکه پروژه یک بار دیگر به جریان بیفتد.
این تهیه‌کننده ادامه داد: ما خودمان هم به این واقف هستیم که نسخه به نمایش درآمده در جشنواره بیست و نهم نسخه قابل قبولی نبود و فیلم خیلی کار دارد تا به محصولی ارزنده بدل شود. برای همین به دنبال آن هستیم که با همراهی بهروز افخمی، شرایط تدوین مجدد اثر را فراهم کنیم.

منبع: صبح نو

نوشته تهیه‌کننده «فرزندصبح»: قبول داریم نسخه به نمایش درآمده مطلوب نبود/ تدوین مجدد «فرزندصبح» برای اکران اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- بهزاد عبدی آهنگساز مطرح سینمای ایران که با فیلم سینمایی «مزار شریف» در سی و سومین جشنواره فیلم فجر حضور داشت، اولین تجربه سینمایی خود را با «فرزند صبح» ثبت کرده. عبدی که یاد و خاطره امام خمینی (ره) را در ذهن دارد، از تجربه ساخت این پروژه صحبت کرده است

بهزاد عبدی چطور به دنیای سینما معرفی شد؟

بهزاد عبدی: اولین کار جدی من در سینما فیلم «فرزند صبح» به کارگردانی بهروز افخمی بود که به جز اکران جشنواره نمایش دیگری نداشت. البته بهروز افخمی با اعمال تغییراتی در تدوین، فیلم را اکران خواهد کرد. در موسیقی هم به پیشنهاد کارگردان با وفاداری به تم اصلی تفاوت‌هایی با نسخه جشنواره وجود دارد.

به عنوان اولین تجربه چقدر زمان صرف کردید تا موسیقی ساخته شود؟

ساخت تم اصلی یک فیلم کاملا حسی است و به هیچ عنوان قبل از شروع نمی‌توان زمان خاصی را برایش پیش بینی کرد. به طور کل موسیقی باید خودش سراغ آهنگساز بیاید نه اینکه به تصور اشتباه آهنگساز و موسیقیدان سراغ نوع و سبک خاصی برود. همه آثار هنری اینگونه خلق شده اند و زمانی که تم اصلی خلق شد آهنگساز آن را پرورش می‌دهد تا به بهترین شکل در فیلم قرار بگیرد.

فیلمنامه «فرزند صبح» را دوست داشتید؟

زمانیکه قرار بود برای «فرزند صبح» موسیقی بسازم فیلمنامه ای در دست نداشتم، هنوز هم نسخه ای که در جشنواره اکران شد را ندیده‌ام. موسیقی از نسخه تدوین شده توسط مرحوم سیف ا‌له داد ساخته شد. آنچه من از این اثر برداشت کردم فیلمی کم دیالوگ اما سرشار از شاعرانگی بود. کارگردان به زیبایی شخصیت کاریزماتیک امام راحل را از همان اوان کودکی با انتخاب درست بازیگر کودک با آن چشمان نافذ به تصویر آورد. این مساله در کنار سابقه افخمی نشان دهنده این است که او کارش را خوب بلد و به کارش مسلط است.

زمان اکران در جشنواره متاسفانه فیلم بازخوردهای خوبی نداشت این مساله در اولین فعالیت حرفه ای شما در سینما تاثیر بدی نداشت؟

اگرچه اولین تجربه من با انتقاد همراه بود ولی تاثیری در کار من نداشت. سالها در دنیای موسیقی فعالیت دارم و پیش از آن فیلم من اجرای اپرا داشتم و احساس می کنم از نظر خودم موسیقی فیلم شنیده شد ولی به طور کل اغلب منتقدین و مخاطبان سینما اگر به هر دلیل از فیلمی خوششان نیاید همه چیز را باهم مورد قضاوت قرار می دهند.

برخی منتقدان امروز نقد محتوایی شان بر نقد تکنیکی غلبه می کند اگرچه پرداخت محتوا مهم است اما همه سینما نیست. قطعا اگر فیلمی که به خاطر برخی مسایل باعث شد کارگردان حتی اعلام کند فیلم من نیست در شرایط بهتری نمایش داده می شد کار من هم بیشتر مورد توجه قرار می گرفت. اما ما از آنچه اتفاق افتاده بی خبریم پس نباید به راحتی قضاوت کنیم. اینکه مخاطب یک فیلم آماده نشده را ببیند حق دارد استقبال نکند، اما قضاوت مساله دیگری است که باید بیشتر مورد توجه قرار بگیرد.

برای آهنگسازی در آثار سینمایی معمولا چه فیلم هایی توجه شما را جلب می کند؟

چون ارکسترال کار می کنم هرچه فیلم ها به فضای فاخر و ارزش های درونی نزدیک تر باشند بیشتر من را به مشارکت راغب می کنند. به همین خاطر برای «فرزند صبح» هم مشتاق بودم پس از آن فیلم هایی چون «راه بهشت»، «متروپل» «آل»، «مزارشریف» و … هم ارکسترال ساخته شد.

برای ساخت موسیقی فیلم هایی از این جنس برای تاثیر بیشتر ساز خاصی هم مد نظرتان هست؟

برخی کارگردانان چون به اندازه کافی با مسائل تکنیکى موسیقی آشنا نیستند بر استفاده از یک ساز خاص اصرار دارند اما ساز وسیله است هدف نیست. با نواختن برخی سازها می توان فضایی ایجاد کرد که همه را تحت تاثیر قرار دهد. برداشت ما از حس و حال نوای برخی سازها به حافظه موسیقایی ما باز می گردد. من «فرزند صبح» را فیلمی شاعرانه دیدم و قطعا تعریف شاعرانگی بسته به حافظه شعری ما باهم تفاوت دارد. فیلم سینمایی «محمد (ص)» فارغ از اینکه از چه سازی استفاده کرده موسیقی گوشنوازی دارد که در حافظه موسیقایی ما ماندگار خواهد شد.

«فرزند صبح» موضوعی منحصر به فرد دارد. این پروژه را به صرف پیشنهاد بهروز افخمی قبول کردید یا دلیل دیگری هم داشت؟

وقتی این کار به من پیشنهاد شد، استقبال کردم به هیچ وجه سراغ کاری که به آن اعتقاد ندارم نمی روم. سال ۶۸ زمان رحلت امام (ره) من کلاس سوم دبیرستان بودم اتفاقات آن زمان در اوج جوانی ما رخ داد و من به خوبی حس و حال مردم و جو غمگین را به یاد دارم. گاهی هستیم و نمی‌شناسیم گاهی نبودیم اما می‌شناسیم.

با انتقادهای وارد شده به فیلم چقدر موافقید؟

درباره فیلم سینمایی «فرزند صبح» احساس می کنم در حد و اندازه خود حق مطلب را ادا کرد. این فیلم قرار نبود و اصلا نباید وجهه ای عجیب و غریب از شخصیت امام را نشان دهد. هرکس نگاه خاص خودش را در فیلمسازی دارد قطعا اینکه سوژه چه باشد کار را سخت و دچار حاشیه می‌کند. شخصیت کاریزماتیک امام راحل (ره) را نه تنها ۷۰میلیون ایرانی که یک دنیا می شناسند . در ساخت فیلم اگرچه به همه جزئیات توجه شده بود، اما عجیب نیست فیلمی با چنین کاراکتری که مورد توجه دنیا است مورد نقدهای متفاوت قرار بگیرد.

به نظر شما همه این انتقادها غیر منطقی بودند؟

متاسفانه نظرات سلیقه ای در سینمای ما زیاد است و همه چیز را تحت الشعاع قرار می‌دهد. این فیلم جدا از بحث موسیقی، گریم و طراحی صحنه فوق العاده ای داشت ولی هیچکس دراین باره نظر نداد و همه چیز باهم زیر سوال رفت. مثلا اگر یک فیلم مورد اقبال قرار بگیرد ممکن است حتی درباره یک جمله بگویند کارگردان عجب جسارتی داشت و چه حرف هایی را بیان کرد! به نظر من غیرآماده بودن فیلم زمان اکران باعث شد در حق «فرزند صبح» اجحاف شود. احساس می کنم اگر مشکلات فیلم برطرف شود نگاه ها به فیلم تغییر می کند. من شخصا کار را دوست داشتم و به نظرم قابل توجه بود.

حرف آخر؟

متاسفانه برخی مسایل روح هنر را خراب کرده است. اگر کسی در رابطه با موضوعی حساس فیلم بسازد همه راجع به آن حرف می زنند در صورتی که اگر واقعا حرفی برای گفتن دارند اجازه دهند دیگران عقایدش را بیان کند خودشان هم اگر ایده بهتری دارند در عمل و اجرا ثابت کنند. تا زمانی که جو جامعه اینگونه است و سلیقه به جای عقیده حکم می کند کار هنری تمام است.

نوشته «فرزند صبح» فیلمی شاعرانه است/ خاطره آهنگساز از زمان رحلت امام (ره) اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

عبدالرضا اکبری بازیگر سینما و تلویزیون درباره ورود خود به عرصه کارگردانی به سوره سینما گفت: من سال‌های قبل در گروه اجتماعی شبکه یک سیما برنامه سازی می‌کردم و آیتم های نمایشی بسیاری را نوشتم و ساختم تا اینکه بدلیل مشغله زیاد در حوزه بازیگری برنامه ها را رها کردم و در مقابل دوربین قرار گرفتم و یک دوره هم علاوه بر بازیگری آموزشگاهی را مدیریت می‌کردم.

وی ادامه داد: احساس می کنم کارگردانی را بخوبی بلدم. در بسیاری از کارها در خدمت اساتید بزرگواری در سینما بودم و حالا با توجه به این تجربه‌ها و آموخته‌ها سراغ این حرفه رفته‌ام و امیدوارم که با مساعدت دوستان در وزارت ارشاد و صدا و سیما و حتی موسسه رسانه‌های تصویری در این عرصه عملکرد خوبی داشته باشم و همه چیز دست به دست هم بدهد تا این کار را بخوبی و با کیفیت مناسب بسازم.

اکبری درباره اینکه آیا پس از ورود به عرصه کارگردانی بازیگری را کنار خواهد گذاشت گفت: اگر بصورت کامل به سمت کارگردانی بیایم ناخودآگاه از بازیگری فاصله خواهم گرفت، اما از آنجایی که بازیگری به عنوان یک فاکتور تاثیرگذار در مسائل روحی و روانی من است، اگر نقش مناسب و دلخواهی پیشنهاد بشود بازی خواهم کرد. هر چند که این روزها فیلمنامه‌های موجود راضی کننده نیست. من تصمیم دارم در انتخاب سخت‌گیری کنم و نقش‌های بهنری را ایفا کنم.

این بازیگر درباره شروع تولید فیلم سینمایی «سازها کوک نیستند» گفت: کماکان پس از اتمام فیلمنامه و بازنویسی نهایی مشکل کمبود بودجه و اسپانسر داریم که در صورت فراهم شدن شرایط کار را آغاز خواهیم کرد و اگر فرصت باشد برای حضور در جشنواره فیلم فجر هم اقدام می‌کنیم.

عبدالرضا اکبری بازی در فیلم‌های سینمایی «سرعت»، «فرزند صبح»، «اخراجی‌ها ۱» و مجموعه‌های «پنجره»، «دلنوازان» و … را در کارنامه دارد.

نوشته حرف‌های اکبری درباره ورود به عرصه کارگردانی‌/ ناخودآگاه از بازیگری فاصله می‌گیرم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- آنچه در سینمای داستانی از حضور امام راحل باقی مانده اگرچه اندک است، اما جذاب و به یادماندنی است. به دلیل حساسیت‌هایی که وجود دارد کمتر کارگردانی برای پرداختن به وجوه مختلف زندگی امام خمینی عزمش را جزم کرده، بعضی فیلمسازان در این زمینه تلاش هایی کرده اند و تعدادی همچنان به دنبال فرصت برای فیلمسازی در این باره هستند. در جدول زیر می توان اطلاعات این آثار را دید.

نوشته از کودکی تا بزرگسالی امام خمینی (ره)/ سینمای ایران و تصویر رهبر انقلاب اسلامی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نوشته ثبت برش‌هایی از زندگی امام خمینی در «فرزند صبح» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- محیا رضایی: بازی در نقش یکی از بزرگترین شخصیت‌های تاریخ معاصر تجربه ای ویژه برای هر بازیگری است. عبدالرضا اکبری این بخت را داشته که در فیلم سینمایی «فرزند صبح» و فیلم تلویزیونی «یازده دقیقه و سی ثانیه» هر دو ساخته بهروز افخمی نقش امام خمینی (ره) بازی کرده و حضوری باورپذیر و دوست داشتنی داشته است. او در این گفت و گو از خاطره حضور در نقش امام خمینی (ره) صحبت کرده است.

چطور برای نقش امام خمینی در «فرزند صبح» انتخاب شدید؟

عبدالرضا اکبری: این سوال را باید از کارگردان بپرسید. اما تا آنجا که من می دانم بهروز افخمی یکی دو گزینه بیشتر برای این نقش مد نظر نداشت که بعد از تست گریم مرا برای نقش انتخاب کرد.

هیچ‌وقت برایتان سوال نشد که معیار انتخابشان چه بود؟

این مساله هیچ‌وقت دغدغه ذهنی من نبود. چون ظاهر نقش با گریم شکل می‌گرفت. آنچه اهمیت داشت حسسایت نقش بود و وقتی که برای چنین مسئولیتی انتخاب شدم اگرچه دیده ها و شنیده هایم در این زمینه کم نبود اما تصمیم گرفتم مطالعاتم را به طور جدی آغاز کنم. در این بین خواندن کتاب و دیدن عکس‌ها و تصاویر خیلی کمکم کرد. همینطور راهنمایی های کارگردان و ملاقات با بستگان و نزدیکان امام (ره) تاثیر بسزایی در ایفای نقش داشت.

بعد از اکران فیلم نظر بستگان و نزدیکان شان را هم در رابطه با بازیتان جویا شدید؟

این فیلم بعد از جشنواره هنوز اکران نشده و ما هم منتظریم تا مراحل فنی طی شود به همین خاطر فرصتی برای خانواده و نزدیکان ایشان فراهم نشده که فیلم را کامل ببینند.

خودتان چطور؟ فیلم و بازیتان را دوست داشتید؟

فیلم را خیلی دوست داشتم. به نظرم یکی از کارهای تاریخی وزین است که با دیدگاهی متفاوت سه مقطع از زندگی بنیانگذار جمهوری اسلامی را به تصویر می‌کشد. در بین آثار تاریخی مربوط به این دوران «فرزند صبح» ویژگی‌های منحصر به فرد دارد. در رابطه با بازی خودم هم تمام تلاشم را کردم بتوانم حق مطلب را ادا کنم. اما نتیجه زمانی معلوم می شود که نظر مردم را بدانم.

دومین تجربه بازی درنقش حضرت امام خمینی (ره) در تله فیلم «یازده دقیقه و سی ثانیه» چطور؟

این تله فیلم را هم بهروز افخمی کارگردانی کرد که مربوط می شود به خاطره حقیقی از زندگی امام راحل و نزدیکانشان که در آن مقطع زمانی حضور داشتند.

با توجه به کارنامه بازیگری تان به خصوص در سال های اخیر ایفای نقش های تاریخی انتخاب کارگردان است یا علاقه شخصی؟

نقش‌های تاریخی را خیلی دوست دارم، به این دلیل که بعد تازه ای از آگاهی را برای بازیگر به همراه دارد. من در سریال «معمای شاه» نقش سرلشکرزاهدی را دارم. کسی که در کودتای ۲۸ مردادماه نقش مهمی در تاریخ ایران داشت. کارهای تاریخی باعث می‌شود چهره ها و اندیشه هایشان از گوشه و کنار بیرون آمده و به تصویر کشیده شوند. لازمه این تصویر هم مطالعه دقیق کتبی و میدانی بازیگر است که بتواند هرچه بیشتر به اصول اولیه شخصیت پردازی پایبند باشد.

تا به حال چه نقشی مد نظرتان بوده که هیچوقت فرصت ایافای آن را نداشتید؟

من تا آخر عمرم بازیگر هستم . قطعا این فرصت پیش نخواهد آمد همه نقش‌های دنیا را بازی کنم، اما از نظر من فیلمنامه اگر خوب باشد نقش مثبت، منفی، سیاه یا خاکستری معنا ندارد. فیلمنامه است که بازیگر را به هر نقشی ترغیب می‌کند.

نوشته در «فرزند صبح» تلاش کردم حق مطلب ادا شود/ علاقه به بازی در نقش‌های تاریخی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.