قبل از شروع بازی نظر بچه‌ها رو در مورد نتیجه بازی که می‌پرسیدم، هیچ‌کس امید به برد ایران نداشت؛ اکثراً با بی‌رغبتی برای تماشای بازی به سالن آمده بودند و عده اندکی داخل سالن تیم ملی را تشویق می‌کردند. بازی که شروع شد، اکثراً با ترس بازی را نگاه می‌کردند؛ ژاپن دائماً در حال حمله روی دروازه بیرانوند بود و بچه‌های تیم ملی عقب نشسته بودند. یکی از اهالی رسانه همزمان که ناخن‌هایش را می‌جوید می‌گفت: «امیدوارم در این نیمه گل نخوریم!» اما ژاپن قدرتمند پس از حملات متوالی روی دروازه ایران موفق به گلزنی شد. سالن سینما غرق در سکوت شد. همه ناامید شده بودند و امیدوار بودند که نتیجه از اینی که هست بدتر نشود.

پس از پایان نیمه اول، سکوت همه سالن همایش‌های برج میلاد را فرا گرفته بود؛ به نحوی که کسی منتظر شروع نیمه دوم بازی نبود. با شروع نیمه دوم، حملات ایران نیز شروع شد، اما این حملات برای تغییر روحیه اهالی حاضر در سالن کافی نبود. تا اینکه پس از ۱۰ دقیقه ، یکی از تماشاگران حاضر در سالن فریاد زد: «گلللللللللللل» و کل سالن را به تعجب وا داشت. تصاویر با فاصله ۱۰ ثانیه نمایش داده می‌شد. همه با تعجب و ناباوری منتظر به ثمر رسیدن گل بودند که ناگهان گل اول ایران به زیبایی هرچه تمام‌تر توسط محمد محبی زده شد. هیچ‌کس باورش نمی‌شد؛ طلسمی تاریخی شکسته شد. ایران برای اولین بار موفق به گلزنی به ژاپن در جام ملت‌های آسیا شده بود. دوباره سالن جان گرفت و صدای تشویق اهالی رسانه سالن را پر کرد. تیم ملی هم دوباره جان گرفت. حملات پی‌درپی تیم ملی، حتی منجر به گل دوم هم شد که با اختلافی اندک آفساید اعلام شد. پس از اعلام آفساید، حملات ایران اما ادامه داشت. جو سالن همایش‌های برج میلاد به شدت پر شور و هیجان بود و با ایجاد هر موقعیت، حاضرین می‌ایستادند. انگار در عرض ۱۰ دقیقه همه چیز عوض شده بود. ژاپنی که شانس اول قهرمانی بود، در دام چنگال یوزان ایرانی افتاده بود و هیچ شانسی نداشت. دقایق پایانی بازی بود و همه خیال می‌کردند که با پایان وقت قانونی بازی، در ضربات پنالتی ژاپن را شکست می‌دهیم. ناگهان در میان جمعیت صدای خوشحالی آمد. صدای آشنا که در دقیقه ۵۵ بازی آن را شنیده بودیم. بله دوباره خبری خوش در راه بود. اینبار جمعیت با ذوقی بی‌حد و حصر منتظر دیدن آن اتفاق خوشایند بودند. پنالتی برای ایران … دقیقه ۹۴ ام … و حالا ایران در آستانه ی یک کامبک باورنکردنی و دراماتیک در مقابل قدرتمندترین تیم آسیا قرار داشت. تیمی که سال گذشته در گروه مرگ جام جهانی با پیروزی برابر آلمان و اسپانیا صدرنشین شد. حالا در آستانه حذف از جام ملت‌های آسیا به دست ایرانی قرار داشت که در نیمه دوم یک بازی فراتر از سطح آسیا ارائه داده بود. قرار گرفتن کاپیتان جهانبخش پشت توپ تقریباً همه مردم ایران را خاطرجمع کرده بود و توی دروازه… کامبک دراماتیک تیم ملی مقابل ژاپنی که می‌گفت ایرانی‌ها بعد از بازی به سرشان می‌کوبند!!!

حس خوب اهالی رسانه در خانه جشنواره توصیف‌شدنی نیست اما بعد از اعلام پنالتی به نفع ایران همه مخاطبان لحظه این پنالتی را به ایستاده تماشا کردند، هم‌زمان ویدیو می‌گرفتند و با تشویق اما استرس گل نشدن این پنالتی را داشتند اما بعد از به ثمر رساندن گل پیروزی ایران، سالن پر از صدای دست و جیغ و خوشحالی بچه‌های حاضر شد که پنج دقیقه پایانی را با خوشحالی گذراندند و در حالی که می‌گفتند تا این لحظه این بهترین سانس جشنواره بوده است، سالن را ترک کردند.

بازی ایران و ژاپن تمام شد و شانس حضور ما در بازی فینال چندین برابر شد.

وقتی از سالن خارج می‌شدم برق شادی و غرور در چشمان همکارانم به من امید چندین برابر داد تا روزهای باقی مانده جشنواره را مانند غیورمردان تیم ملی قوی‌تر کار کنم.

نوشته حال و هوای فوتبالیِ روز سوم جشنواره اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وحید جلیلوند در سال ۹۳ با فیلم «چهارشنبه ۱۹ اردیبهشت» کلیشه‌های فیلم اول را شکست! محمدحسین مهدویان در سال ۹۴ فیلم اول خود را با نام «ایستاده در غبار» به جشنواره آورد، محمد کارت در سال ۹۹ با «شنای پروانه» ثابت کرد که بیش از خیلی از کارگردانان دیگر، سینما را می‌شناسد! سال بعد از آن کاظم دانشی با فیلمی با نام «علف‌زار» به جشنواره آمد که همه توجه‌ها را به خود جلب کرد و ده‌ها نمونه دیگر می‌توان مثال زد که حالا هر کدام کارگردانان صاحب سبک در سینما شده‌اند. دیگر با شنیدن نام فیلم اولی‌ها قرار نیست لیستی از فیلم‌های بی‌کیفیت در ذهنمان تداعی شوند و حالا منتظر تماشای فیلم‌هایی هستیم که کارگردانانشان حرف‌های مهمی برای گفتن دارند.

امسال نیز در جشنواره فیلم فجر چهل و دوم بار دیگر بخش آثار کارگردانان فیلم اولی اضافه شده است. فیلم اولی‌هایی که بعضی از آن‌ها سال‌ها بازیگران به نام و مشهور بوده‌اند و حالا در کنار بازی، کارگردانی را هم تجربه می‌کنند، مانند جواد عزتی و «تمساح خونی»اش!

با احیای بخش «نگاه نو» در این دوره از جشنواره فیلم فجر، حالا نگاه‌ها به این جریان معطوف شده تا ببینیم کدام‌یک از فیلمسازان، مسیری تازه در سینمای ایران را پیگیری می‌کنند.

در این گزارش قصد داریم به پیشینه کارگردانانی بپردازیم که امسال نخستین ساخته سینمایی خود را راهی جشنواره فیلم فجر کرده‌اند.

*«تمساح خونی»ِ جواد عزتی

جواد عزتی که نیازی به معرفی ندارد، بازیگری است که کار حرفه‌ای خود را از سال ۱۳۷۵ با بازی در تئاتر آغاز کرد و پس از آن در سریال‌های طنز توانایی‌های خود را نشان داد. بعد از مدتی با بازی در فیلم سینمایی «طلا و مس» نشان داد که نه تنها یک بازیگر کمدی است و می‌تواند از مخاطب خنده بگیرد، بلکه در نقش جدی نیز می‌تواند بیننده را میخکوب کند.

حالا این بازیگر اولین ساخته سینمایی خود را با نام «تمساح خونی» به تهیه‌کنندگی کامران حجازی راهی فجر کرده است.

جواد عزتی، عباس جمشیدی فر، سعید آقاخانی، الناز حبیبی، بهزاد خلج، شبنم قربانی بازیگران این فیلم هستند.

در خلاصه داستان فیلم تمساح خونی یک جمله از سوی عوامل فیلم منتشر شده است: خلاصه: «من یه تمساحم، یه تمساح خونی‌! یه آدم زخمی که کل زندگیش فقط باخته و چیزی برای از دست‌ دادن نداره… ولی باز دلش ریسک‌های بزرگ می‌خواد!»

*«شکار حلزون»ِ محسن جسور

محسن جسور متولد ۱۳۶۳ است که در سال ۷۴ با بازی در نمایش «مظلوم اول» به کارگردانی مهرداد رایانی مخصوصی وارد عرصه تئاتر شد. سپس به نویسندگی روی آورد و در طول ۱۴ سال گذشته بیش از ۲۰ نمایشنامه کوتاه، خیابانی و صحنه‌ای نوشته که به جشنواره‌های تئاتر دانشجویی، دفاع مقدس به جشنواره راه یافته است. در سال ۷۷ عکاسی مستند اجتماعی انجام می‌داد و سال ۷۹ وارد هنرستان (رشته گرافیک) و عکاسی صحنه شد.

از مهم‌ترین آثار وی می‌توان به فیلم سینمایی «دایناسور» (پرویز شیخ طادی) و مجموعه عکس قفل به نام (دل اسیر و چشم سیر) اشاره کرد. وی نویسنده «چراغ‌های ناتمام» نیز بوده است.

حالا محسن جسور با اولین ساخته خود با عنوان «شکار حلزون» در بخش نگاه نو جشنواره حضور دارد. «شکار حلزون» قصه مینو، زن جوان سرپرست خانواده‌ای را روایت می‌کند که برای تأمین معاش در یک شرکت خدماتی و نظافتی مشغول به کار است‌. او با پیشنهاد شغل پرستاری از پدر یک جوان مواجه می‌شود که شرط پذیرفتن این شغل با حقوق مناسب، جاری شدن صیغه محرمیت میان آن‌هاست.

حسین پاکدل، فرناز زوفا، محمد رسول صفری، مسعودرضا عجمی، رابعه مدنی، یاسمن ترابی، علی‌اکبر قاضی نظام، امیرعلی سخایی، میثم محمدی و زنده‌یاد حسام محمودی بازیگران «شکار حلزون» هستند.

*«آپارتچی»؛ قربانعلی طاهرفر

قربانعلی طاهرفر، متولد شهر تبریز، از سال ۱۳۶۱ وارد انجمن سینمای جوان شده و در سال ۱۳۷۲ اولین فیلم خود را با نام «خاک آشنا» ساخته است. وی در سال ۱۳۷۵ اولین مجموعه تلویزیونی خود را با موضوع کودک و نوجوان، به نام «سحرخیزان کوچک» تولید کرده و «ترمینال غرب»، ازجمله آثار اخیر او است که فانوس هفتمین جشنواره عمار را کسب کرده است. همچنین نویسندگی و کارگردانی ۳ فیلم بلند و ۸ مجموعه تلویزیونی نیز در کارنامه او به چشم می‌خورد. طاهرفر در دوره هفتم و نهم جشنواره مردمی فیلم عمار به ترتیب عضو هیئت‌داوران بخش فیلم‌نامه بوده است.

اکنون او با فیلم سینمایی «آپاراتچی» در جشنواره چهل و دوم فیلم فجر حضور دارد.

این فیلم به تهیه‌کنندگی سجاد نصراللهی نسب است و هومن برق‌نورد، بهنام تشکر، تورج الوند، فاطمه مسعودی، امید روحانی، رضا ناجی بازیگران آن هستند.

در خلاصه داستان «آپاراتچی» آمده است: جلیل فردی عاشق فیلمسازی است که در راه ساخت فیلمش با مشکلاتی مواجه می‌شود…

*«باغ کیانوش»ِ رضا کشاورزحداد

رضا کشاورز دیگر فیلمساز فیلم اولی است که در فجر امسال حضور دارد. این کارگردان پیش از این چندین فیلم کوتاه از جمله «تریبون»، «تعمیرکار»، «ناهارترین»، «ترسناک نیست»، «هیئت همراه»، «مداد رنگی»، «تکیه‌گاه»، «هدیه»، «آخرشه» و … را تولید کرده که عمدتاً در ژانر کودک نوجوان بوده‌اند و همچنین کارگردانی یکی از اپیزودهای سریال تلویزیونی «تازه وارد» به تهیه‌کنندگی محمدجواد موحد را برعهده داشته است.

اکنون رضا کشاورز با فیلم سینمایی «باغ کیانوش» به عنوان نخستین ساخته سینمایی خود در فجر ۴۲ حضور دارد.

فیلمنامه فیلم باغ کیانوش اقتباس از کتابی با همین نام است. این کتاب به قلم علی‌اصغر عزتی‌پاک برای گروه سنی نوجوان از سوی انتشارات کانون پرورش فکری منتشر شده بود.

داستان رمان «باغ کیانوش» در زمان جنگ تحمیلی ایران و عراق در روستایی از توابع شهر همدان اتفاق می‌افتد. حمزه و عباس تصمیم می‌گیرند در روز جشن ازدواج پسر کیانوش به باغ او دستبرد بزنند. این ماجرا با سقوط یک هواپیمای بمب‌افکن عراقی در نزدیکی باغ هم‌زمان می‌شود. سقوط هواپیما و ورود خلبان آن به باغ کیانوش ماجراهای جالبی رقم می‌زند.

سهم اصلی در ترکیب بازیگران این فیلم سینمایی را که محور اصلی قصه‌اش شخصیت‌های کودک و نوجوان هستند، بازیگران نوجوان دارند. بازیگرانی که برخی از آن‌ها را می‌توان استعدادهای تازه در سینما دانست و برخی دیگر پیش از این در آثار سینمایی تجربه ایفای نقش داشته‌اند.

شهرام حقیقت‌دوست، علیرضا آرا، مجید پتکی، با حضور عباس جمشیدی‌فر بازیگران اصلی این فیلم سینمایی را تشکیل می‌دهند.

*«مجنون»ِ مهدی شامحمدی

مهدی شامحمدی فیلمبردار و مستندساز اهل ایران است. او کارگردانی فیلم مستند «عملیات غیر ممکن» و فیلمبرداری فیلم کوتاه «مجنون» را برعهده داشته است. همچنین مستند «خانه‌ای برای تو» به تهیه‌کنندگی او در بخش مستند سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر حضور داشت.

فیلم سینمایی «مجنون» به تهیه‌کنندگی عباس نادران تازه‌ترین محصول سینمایی سازمان اوج است که به روایت زندگی یکی از شهدای شاخص دوران دفاع مقدس می‌پردازد.

کارگردانی فیلم «مجنون» را مهدی شامحمدی برعهده دارد که از کارگردانان شناخته‌شده در سینمای مستند است و با این فیلم اولین کارگردانی فیلم بلند سینمایی را در کارنامه خود تجربه می‌کند.

عباس نادران که تهیه‌کنندگی «مجنون» را برعهده دارد هم در مقام تهیه‌کننده تا به امروز فیلم‌هایی همچون «شاه‌کش» و «شادروان» را به سرانجام رسانده است و این پروژه اولین همکاری او با سازمان اوج محسوب می‌شود.

پس از فیلم‌های «ایستاده در غبار» با روایتی از زندگی حاج احمد متوسلیان، «منصور» با روایتی از زندگی شهید منصور ستاری و «غریب» با روایتی از زندگی شهید محمد بروجردی، حالا «مجنون» تازه‌ترین محصول سازمان اوج محسوب می‌شود که به یکی از شهدای شاخص انقلاب و دفاع مقدس می‌پردازد.

شهید مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر ۱۷ علی ابن ابیطالب در دوران دفاع مقدس و از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران در طول جنگ تحمیلی بود که در سال ۶۳ در منطقه سردشت در پی درگیری مستقیم با نیرو‌های مسلح دشمن در سن ۲۵ سالگی به شهادت رسید.

*«قلب رقه»؛ خیرالله تقیانی پور

خیرالله تقیانی پور؛ نویسنده سینما و تلویزیون است. از مهم‌ترین آثار خیرالله تقیانی پور می‌توان به فعالیت در فیلم «تونل»، فیلم «ناسور» اشاره کرد.

خیرالله تقیانی پور در سال ۱۳۹۳ دوره‌ی پرتلاشی را در عرصه سینما و تلویزیون گذراند و در تولید اثر مهمی حضور داشته است. اثر مهم خیرالله تقیانی پور در این سال، فعالیت در فیلم «تونل» به کارگردانی خودش محسوب می‌شود.

تقیانی پور توانست با فعالیت در فیلم «تونل» تجربه حرفه‌ای موفقی برای خود رقم بزند.

تقیانی پور علاوه ‌بر فیلم «تونل»، سال ۱۳۹۴ در فیلم «ناسور» نیز فعالیت داشته است. خیرالله تقیانی پور این‌بار با افسانه زمانی یعنی کارگردان فیلم ناسور و هنرمندانی چون نسیم ادبی، رؤیا میرعلمی، بهناز بستان دوست و الهه شه پرست همکاری داشت.

علاوه بر این آثار این کارگردان، مجموعه تلویزیونی و پرطرفدار «نجلا» را نیز ساخته که یکی از مهم‌ترین آثار تولیدی او محسوب می‌شود.

همچنین هم‌اکنون سریالی را کارگردانی کرده با نام «ترور» که در حال حاضر از شبکه یک سیما در حال پخش است و تهیه‌کنندگی آن را مجتبی امینی بر عهده دارد.

اکنون این کارگردان با فیلم سینمایی «قلب رقه» به تهیه‌کنندگی سعید پروینی هم در بخش نگاه نو و هم در بخش سودای سیمرغ حضور دارد.

شهرام حقیقت دوست، فرهاد قائمیان، محمدرضا شریفی‌نیا، هدایت هاشمی، عبدالرضا نصاری، مصطفی ساسانی و شادی مختاری بازیگران این فیلم هستند.

این فیلم روایتی جدید از سینمای ایران درباره اتفاقات گروه‌های تروریستی در کشور سوریه است.

*«نپتون»؛ محمد ابراهیم غفاریان

فیلم سینمایی «نپتون» به نویسندگی مرجان ساداتی، کارگردانی محمدابراهیم غفاریان و تهیه‌کنندگی سیاوش امین‌پور در ۲ بخش سودای سیمرغ و نگاه نو چهل و دومین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر حضور دارد.

بهدخت ولیان و آرمین رحیمیان با حضور مسعود کرامتی و بهناز جعفری همراه با امین میری، آیدا ماهیانی، رها خدایاری، ندا عقیقی، محمد نریمانی، سحر آقاسی، مهرداد خانی، محمد حسینی، مهدی حیدری، کیوان شابازاده، شایان زهراکار و با معرفی بهداد بلیغ و شهلا اکبری در کنار بازیگران کودک؛ امیر رضا جوکار، ماهک حقیقی، آرتین تیموری، در این فیلم ایفای نقش کرده‌اند.

*«بی بدن»؛ مرتضی حسینعلی زاده

مرتضی حسینعلی زاده کارگردانی که بیش از این فیلم «مریم» را ساخته بود. مریم داستان همسر یک رزمنده‌ مدافع حرم است که با رفتن شوهرش به سوریه مخالف است. اما سرانجام با خبر به شهادت رسیدن شوهر، به اشتباه خود پی می‌برد.

اکنون این کارگردان با فیلم سینمایی «بی بدن» راهی جشنواره فیلم فجر شده است.

فیلم «بی بدن» فیلمی جنایی است که از یک پرونده قضایی مهم الهام گرفته است. آن‌طور که از خبرهای رسمی می‌آید فضای فیلم به یک پرونده معروف جنایی دهه ۹۰ اشاره دارد. پرونده قتل غزاله شکور به دست آرمان عبدالعالی که چندین بار تا مرحله اجرای حکم رفت و برگشت…

این فیلم به نویسندگی کاظم دانشی و تهیه‌کنندگی سیدمصطفی احمدی است که الناز شاکردوست، نوید پورفرج، پژمان جمشیدی، سروش صحت در آن ایفای نقش کرده‌اند.

*«پرویز خان»؛ علی ثقفی

علی ثقفی؛ نویسنده، بازیگر، طراح صحنه که کارگردانی را از کار تئاتر آغاز کرد. در نمایش‌هایی چون «واقعه در واقعه»، «انتظار خورشید»، «پروانه در آتش» بازی کرده است و حالا این کارگردان اولین اثر سینمایی خود را با نام «پرویز خان» راهی جشنواره فیلم فجر کرده است که هر دو بخش سودای سیمرغ و نگاه نو حضور دارد. این فیلم محصول سازمان هنری رسانه‌ای اوج و به تهیه‌کنندگی عطا پناهی درخصوص پرویز دهداری یکی از متفاوت‌ترین مربیان بزرگ تیم ملی فوتبال ایران است.

سعید پورصمیمی، مریم سعادت، خسرو احمدی، حمیدرضا پگاه، بهنام تشکر، علی باقری، المیرا دهقانی، مهدی قربانی، یاسین مسعودی، محمدصادق ملک، نیما نادری، یدالله شادمانی، مهدی فریضه، روزبه رئوفی، منوچهر علیپور، امیر دانشجو، سید ابوالفضل موسوی، نصیر ساکی، امیرمهدی کوشکی، اسکندر کوتی بازیگران این فیلم سینمایی هستند.

پس از پیروزی انقلاب و در دهه ۶۰، نام پرویز خان دهداری با سرمربی‌گری تیم ملی فوتبال دوباره بر سر زبان‌ها افتاد. سال‌هایی که دهداری تیم ملی را برای حضور در بازی‌های آسیایی۱۹۸۶ سئول آماده کرد. داستان اختلاف با ستاره‌های نامدار تیم ملی هم از اینجا شروع شد. وقتی تیم ملی از سئول باز می‌گشت نامه‌ای توسط ۱۴بازیکن امضا شده بود که پس از رسیدن به فرودگاه مهرآباد، به بمب خبری تبدیل شد. استعفای ۱۴بازیکن از حضور در تیم ملی جنجالی‌ترین رخداد فوتبالی دهه ۶۰ بود.

دهداری تیم ملی تازه‌ای با جوانان گمنام تشکیل داد که از میان‌شان تعدادی جزو ستاره‌های بزرگ فوتبال شدند. از احمدرضا عابدزاده و مجتبی محرمی تا جواد زرینچه و صمد مرفاوی. تیم جوان دهداری پس از کسب مقام سومی در جام ملت‌های آسیا، آماده رقابت‌های مقدماتی جام جهانی ۱۹۹۰ می‌شد که حاشیه‌های دیدار دوستانه ایران و ژاپن در استادیوم آزادی، پرونده حضور دهداری در تیم ملی را بست.

دهداری در اوایل دهه ۷۰ از دنیا رفت و حالا قرار است زندگی و زمانه‌اش در یک فیلم قصه گو با نام فیلم پرویز خان در چهل‌ودومین جشنواره فیلم فجر به نمایش در بیاید.

*«پرواز ۱۵۷»؛ محمدحسین حقیقت

محمدحسین حقیقت نیز دیگر فیلم اولی این دوره از جشنواره فیلم فجر است که با فیلم سینمایی «پرواز ۱۵۷» در بخش نگاه نو حضور دارد.

قصه فیلم «پرواز ۱۷۵ » از آنجا آغاز می‌شود که کودکی جنوبی یک ماهی صید می‌کند. در داخل شکم این ماهی، انگشتری است که مشخص می‌شود به شهیدی مفقودالاثر تعلق دارد. در ادامه حوادثی رخ می‌دهد تا این انگشتر به دست مادر آن شهید که سال‌ها چشم‌به‌راه خبری از فرزندش است برسد.

تهیه‌کنندگی این فیلم بر عهده سعید شرفی کیا است و جمشید هاشم‌پور، ثریا قاسمی، جعفر دهقان، رضا توکلی، مجید پتکی، اتابک نادری و …در آن به ایفای نقش پرداخته‌اند.

*«ظاهر»؛ حسین عامری

حسین عامری، کارگردان، نویسنده و تهیه‌کننده سینما و تلویزیون، در آثاری همچون فیلم تلویزیونی «من و جمعه»، سریال تلویزیونی «بازگشت» فعالیت داشته است. از مهم‌ترین آثار حسین عامری می‌توان به فعالیت در سریال بازگشت اشاره کرد.

حسین عامری کار حرفه‌ای خود را از تلویزیون آغاز کرده و سال ۱۳۹۵ سریال بازگشت به عنوان نویسنده فعالیت داشته است که توانست با مهارتش، جای خود را میان اهالی فضای تلویزیون مطرح کند. حسین عامری توانست با فعالیت در سریال بازگشت تجربه حرفه‌ای موفقی برای خود رقم بزند.

اکنون این کارگردان اولین اثر سینمایی خود را با عنوان «ظاهر» راهی جشنواره فیلم فجر کرده که در بخش نگاه نو حضور دارد.

در خلاصه داستان فیلم «ظاهر» آمده است: ظاهر ۱۸ سال دارد و در شمال کشور سرباز است. او با اکبر و زیبا پیرمرد و پیرزنی که در کلبه‌ای نزدیک پادگان زندگی می‌کنند آشنا می‌شود و در ادامه اتفاق‌هایی برایش رقم می‌خورد.

این فیلم محصول کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است و روح‌الله زمانی، حامد محمودی، یدالله شادمانی و… در آن ایفای نقش کرده‌اند.

نوشته فیلم اولی‌های فجرِ چهل‌ودوم کلیشه‌ها را می‌شکنند؟! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اما ناامید نشدیم و نمی‌شویم چراکه هنوز خیلی‌ها را داریم که اگر بخواهند می‌توانند برایمان عاشقانه‌های تاریخی بنویسند، از دفاع مقدس و جنگ بگویند و خلأهای اجتماعی را روایت کنند. هنوز کسانی را داریم که اگر بخواهند کمدی می‌سازند و از ته دل ما را می‌خندانند و اتفاقاً فیلمشان را هم با افتخار تقدیم جشنواره فجر می‌کنند… امسال از آن سال‌هایی است که مسعود جعفری‌جوزانی را داریم و علی نصیریان و سعید پورصمیمی را می‌بینیم…

*جوزانی و بهشت تبهکارانش

امسال در جشنواره چهل و دوم مسعود جعفری‌جوزانی با «بهشت تبهکاران» به جشنواره می‌آید، فیلمی که سال گذشته انتظار حضورش را داشتیم و در لیست فیلم‌های رزروی قرار داشت اما متأسفانه به جشنواره نرسید.

مسعود جعفری جوزانی نامش آشناست و تفکرش عمیق! می‌نویسد، می‌سازد و مؤلف است اما خلاف بسیاری از کارگردانان دیگر، از کودکی «سینما» با او‌ نبوده، بیشتر از سینما چیزی که مسعود جعفری‌جوزانی را با هنر عجین می‌کرده، شعر بوده و ادبیات… وقتی برای اولین بار یک دوره‌گرد به روستایشان می‌آید و با نصب یک پارچه روی دیوار کاهگلی؛ پرده سینما درست می‌کند و فیلم نمایش می‌دهد، او هم عاشق فیلم می‌شود و سینما…

پس از این ماجرا، جوزانی به حدی به سینما علاقه‌مند می‌شود که حتی پس از شرکت در آزمون خلبانی نیروی هوایی ارتش و تحصیل در این رشته، باز هم بیش از هرچیز در فکر فیلم و فیلمسازی بوده است.

جوزانی از پیشتازان سینمای پس از انقلاب است که با ساخت نخستین اثر خود با عنوان «جاده‌های سرد» سینمای ایران بعد از انقلاب را به جهان معرفی کرد. او در سال‌های ۱۳۶۶ و ۱۳۶۷ در نزدیک به ۲۰ جشنواره جهانی از جمله جشنواره بین‌المللی فیلم برلین، جشنواره بین‌المللی فیلم هنگ‌کنگ، جشنواره بین‌المللی فیلم مونترال و … به عنوان پل ارتباطی سینمای شرق و غرب حضور داشت.

نخستین مستند سیاسی در تاریخ سینمای مستند ایران توسط او با عنوان «به سوی آزادی» در سال ۱۳۵۸ ساخته شد.

علاوه بر مستندسازی، فیلم‌های کوتاه می‌ساخت، نمایشنامه می‌نوشت و پژوهش می‌کرد. بارزترین خصوصیت او در نگارش، تحقیق و پژوهش است. به همین جهت است که کارنامه فیلمسازی‌ او متشکل از اسامی آثاری طویل نیست چراکه سال‌ها برای هر اثرش تحقیق می‌کند، می‌نویسد و بعد می‌سازد. او را می‌توان‌ راوی برش‌هایی از تاریخ دانست چراکه خوب می‌داند کجای تاریخ را می‌توان بدون نقص روایت کرد. برای روایت تاریخ دغدغه‌مند است و همچنان دل‌مشغولی ساخت دو اثر درباره کوروش بزرگ و یعقوب لیث صفاری را دارد. در جایی هم عنوان کرده بود: «همیشه یکی از آرزوهایم این بود که فیلمی درباره‌ کوروش بسازم. این انگیزه‌ به‌راستی حسی از زنده بودن به من می‌بخشید. حتی اگر من به آرزویم نرسم، دلم می‌خواهد پس از من یکی این کار را انجام بدهد و فیلمی در همین کشور درباره‌ کوروش بزرگ بسازد.»

در «شیر سنگی»، در «در مسیر تندباد» و در «در چشم باد» این ماجرا را به خوبی دیدیم و حالا در «بهشت تبهکاران» برش‌هایی از تاریخ را در تصویر خواهیم دید.

*«در مسیر تندباد»؛ روایتی متفاوت از جنگ جهانی دوم

جوزانی در سال ۱۳۶۷ یک داستان پرکشش را در مورد حضور بیگانگان در ایران در زمان جنگ جهانی دوم، در اثری عظیم با عنوان «در مسیر تندباد» کارگردانی کرد. این فیلم در هفتمین جشنواره فیلم فجر حضور داشت و توانست سیمرغ بهترین فیلم را از جشنواره دریافت کرد.

داستان فیلم، ماجرای دکتر راستان است که در بحبوحه جنگ جهانی دوم و اشغال ایران توسط ارتش متفقین برای مداوای شوهر خواهر خود به ایل قشقایی می‌رود. در آن جا با امیر هوشنگ، از بزرگان ایل و یاغی‌گری‌های قباد و دسته اش آشنا می‌شود. او به شیراز بازمی‌گردد. برادر کوچکش، علی، سر کرده اشرار شهر را از پا درآورده است. دکتر به اتفاق علی دوباره به محل ایل می‌رود و در آن جا افراد ایل را درگیر جنگی ناخواسته می‌بیند.

*«در چشم با‌د»؛ روایت ایران در سه جنگ

زمان زیادی از زندگی مسعود جعفری جوزانی در دهه ۸۰، به نوشتن و کارگردانی سریال عظیم «در چشم باد» گذشت. سریالی با ۴۴  قسمتِ پنجاه دقیقه‌ای که در زمره سریال‌های الف ویژه برای پخش از شبکه اول سیما آماده شده بود و روایتی دیدنی از ایران در سه جنگ بود: جنگ جهانی اول، جنگ جهانی دوم و جنگ تحمیلی هشت ساله (دفاع مقدس) که جوزانی هر سه را با جزییاتی دقیق به خوبی به تصویر کشید.

در واقع این سریال سه برهه تاریخ معاصر ایران (از قیام کوچک جنگلی تا جنگ ایران و عراق) را به تصویر می‌کشید که نگارش فیلم نامه این اثر دو سال به طول انجامید.

سریال تاریخی «در چشم باد»، وقایع سیاسی و اجتماعی سه دوره از تاریخ ایران را روایت می‌کند: پایان دوره قاجار و دوره پهلوی، جنگ جهانی دوم و یک دوره زمانی خاص بعد از انقلاب که دوره فتح خرمشهر است. برای ساخت این سریال به عنوان یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های سریال سازی در تلویزیون از ۴۸۰ لوکیشن استفاده و به بیش از ۱۰ شهرستان و استان دیگر سفر شده است. دوازدهمین جشن حافظ، عنوان بهترین کارگردان تلویزیونی را برای این سریال به مسعود جعفری جوزانی اختصاص داد.

*روایتی از مصدق در «بهشت تبهکاران»

فیلم سینمایی «بهشت تبهکاران» آخرین اثر این کارگردان است که خود را برای حضور در چهل و دومین جشنواره فیلم فجر آماده کرده است.

داستان «بهشت تبهکاران» در سال ۱۳۲۹ روایت می‌شود سالی که احمد دهقان؛ نماینده مجلس، روزنامه‌نگار و مدیر تئاتر «نصر» توسط حسن جعفری در خیابان لاله‌زار تهران به قتل می‌رسد.

در «بهشت تبهکاران» تعدادی از بازیگران سرشناس سینمای ایران از جمله؛ امیرحسین آرمان، لادن مستوفی، سحر جعفری جوزانی، پژمان بازغی، حمید گودرزی، رضا یزدانی، بهنام تشکر، هومن برق‌ نورد، حسام منظور، رضا شفیعی‌ جم، فریبا متخصص، فخرالدین صدیق شریف، اسماعیل خلج، علیرضا جلالی ‌تبار، محمدرضا هاشمی، سهیل برخورداری، حمید متقی، فتح‌الله جعفری جوزانی، مهدی مهریار و جواد طوسی به هنرنمایی پرداخته‌اند و همچنین در این اثر سینمایی؛ افسانه بایگان و فرهاد قائمیان با نقش آفرینی خود، حضور افتخاری دارند.

جوزانی طی مصاحبه‌ای در سال ۱۳۹۹ درباره این فیلم گفته است: «امسال هفتادمین سالگرد ملی شدن صنعت نفت است اما گویا ما فراموش کرده‌ایم از دکتر مصدق یاد کنیم. این کار را باید شرکت نفت انجام بدهد، اما چنین کاری نمی‌کند. داستان فیلم من، درباره یک کارمند جوان شرکت نفت است، اوکه تازه آزمون اعزام دانشجویی شرکت نفت به انگلستان را با موفقیت گذرانده، شیفته دختری می‌شود که تبهکاران ضد ملی شدن صنعت نفت، بر سر راهش قرار داده‌اند. عشقی که او را قدم به قدم به طناب دار نزدیک‌تر می‌کند.»

حالا «بهشت تبهکاران» از معدود آثار جشنواره چهل و دوم است که باز هم برای تماشای آن لحظه شماری می کنیم و برای پیدا کردن بهترین صندلی و زل زدن به پرده سالن، ابتدای صف می ایستیم…

* عکس مطلب از: علی نیک ‌رفتار

نوشته مسعود جعفری‌جوزانی؛ روایتگر تصویریِ تاریخ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

*پژمان جمشیدی و حضور در فیلم های «صبحانه با زرافه‌ها» و «بی بدن»

پژمان جمشیدی بازیگر نام آشنای سینما و تلویزیون که این روزها خیلی بیشتر از دیگر بازیگران او را در قاب تلویزیون و پرده سینما می بینیم. بازیگری که به عنوان چند بازیگر اول پولساز سینما معرفی شده و هم در فیلم های کمدی و هم در فیلم های جدی تر خود را ثابت کرده است. جمشیدی که سال گذشته با فیلم «یادگار جنوب» در فجر حضور داشت، امسال دو با دو فیلم سینمایی «صبحانه با زرافه ها» و «بی بدن» به کاخ جشنواره می آید.

«صبحانه با زرافه‌ها» یکی از آثار کمدی این دوره از جشنواره است که در بخش سودای سیمرغ حضور دارد و سروش صحت کارگردان و مصطفی احمدی تهیه کننده آن هستند.

در این فیلم پژمان جمشیدی در کنار هادی حجازی فر، بهرام رادان و هوتن شکیبا ایفای نقش کرده است.

فیلم دیگر این بازیگر «بی بدن» ساخته مرتضی حسینعلی زاده است که این فیلم را هم مصطفی احمدی؛ تهیه کننده فیلم سروش صحت آن را تهیه کرده است. «بی بدن» در بخش نگاه نو جشنواره امسال حضور دارد و جالب است که سروش صحت نیز در این فیلم ایفای نقش کرده است.

الناز شاکردوست و نوید پورفرج نیز دیگر بازیگران این فیلم هستند. در خلاصه داستان «بی بدن» چنین آمده است: دختری کشته شده و خانواده اش به دنبال جنازه او هستند…

*«آغوش باز» و «نوروز»؛ دو فیلم مهدی هاشمی در جشنواره ۴۲

مهدی هاشمی بازیگر پیشکسوت سینما و تلویزیون ایران که شاید در سال های اخیر او را در فیلم های کم اهمیت تری نسبت به آنچه انتظار داشته ایم، دیده ایم. فعالیت این بازیگر کهنه کار طی این سال ها محدودتر شده بود و البته همان آثار کم را هم مخاطب نمی توانست از این بازیگر توانمند بپذیرد. اما حالا وقتی به فیلم های جشنواره امسال نگاه می کنیم از حضور این بازیگر در دو فیلم خوشحال می شویم و انتظار داریم مهدی هاشمی قدیم را بار دیگر در جشنواره ببینم.

این بازیگر امسال با دو فیلم سینمایی «آغوش باز» و «نوروز» به جشنواره می آید گرچه ممکن است نقش اصلی فیلم ها نباشد اما آنچه از این بازیگر انتظار داریم این است که او با نقش های فرعی هم بدرخشد.

«آغوش باز» ساخته بهروز شعیبی که یکی از پربازیگرترین فیلم های جشنواره امسال است و علی سرتیپی تهیه کنندگی آن را برعهده دارد.

حامد کمیلی، محسن کیایی، گلاره عباسی، شبنم گودرزی، جواد خواجوی، وحید نفر، علی عطایی، روژین فاطوری‌فر، ساینا توکلی، میثم نوروزی، سهیل هژبر، مسعود خانی احترام برومند و حسن معجونی دیگر بازیگران این فیلم هستند.

در خلاصه داستان «آغوش باز» آمده است: سه‌ قصه عاشقانه …، سه زوج در فراز و نشیب روابط عاطفی، فرصت می‌یابند به تعریف جدیدی از عشق برسند.

«نوروز» ساخته سهیل موفق دیگر فیلم مهدی هاشمی است که محمدرضا نادری تهیه کننده آن است. علی نصیریان، شبنم مقدمی، افشین هاشمی و مهتاب ثروتی نیز در این فیلم ایفای نقش کرده اند.

*حضور پررنگ شهرام حقیقت‌دوست با دو فیلم «قلب رقه» و «باغ کیانوش»

شهرام حقیقت دوست از آن دست بازیگرانی بود که به یمن وجود شبکه نمایش خانگی بار دیگر به عرصه بازیگری برگشت. پیش از این حقیقت دوست با آنکه توانایی زیادی در بازیگری داشت اما به هر کاری دعوت نمیشد و گویی از یاد سینمایی ها رفته بود و بیشتر در تئاتر فعالیت داشت. این بازیگر به واسطه حضور در چند سریالی که برای شبکه نمایش خانگی افتاد توانست بار دیگر خود را به سینما نشان دهد و به این عرصه برگردد. حالا او در جشنواره فجر چهل و دوم جز بازیگرانی است که در دو فیلم مهم ایفای نقش کرده است. او در فیلم «قلب رقه» بازیگر نقش اصلی است و در فیلم «باغ کیانوش» ایفاگر نقش مکمل است.

فیلم سینمایی «قلب رقه» ساخته خیراله تقیانی پور و تهیه کنندگی سعید پروینی در بخش سودای سیمرغ حضور دارد که در کنار شهرام حقیقت دوست بازیگرانی چون فرهاد قائمیان، محمدرضا شریفی‌نیا، هدایت هاشمی، عبدالرضا نصاری، مصطفی ساسانی و شادی مختاری نیز ایفای نقش کرده اند.

اما فیلم سینمایی «باغ کیانوش» در بخش نگاه نو حضور دارد. این فیلم به کارگردانی رضا کشاورز و تهیه کنندگی محمدجواد موحد است که در کنار شهرام حقیقت دوست، علیرضا آرا، مجید پتکی، مهدیه نساج، لادن ژافه‌وند و عباس جمشیدی‌فر در آن بازی کرده اند.

«باغ کیانوش» روایتی ماجراجویانه از واقعه‌ای در دهه ۶۰  است.

*بهزاد خلج و بازی در دو فیلم «تمساح خونی» و «مجنون»

بهزاد خلج کار بازیگری را از تئاتر آغاز کرد و یک تئاتری به تمام معنا است. با اینکه در سینما و تلویزیون دیرتر از آنچه که باید کشف شد اما حالا تا حد ممکن توانایی های خود را اثبات کرده است. خلج با حضور در سریال «محکومین» در سینما شناخته شد و پس از آن با بازی در سریال «آقای قاضی» به بیشتر دیده شد و حضور او در سریال پرمخاطب «پوست شیر» او را محبوبتر کرد.

حالا این بازیگر یکی از تئاتری های بی نظیری است که در سینما هم جای خود را باز کرده است و در جشنواره امسال با دو فیلم «تمساح خونی» و «مجنون» حضور دارد.

«تمساح خونی» نخستین ساخته جواد عزتی در قامت کارگردان است که کامران حجازی آن را تهیه کرده و و در کنار بهزاد خلج بازیگرانی چون جواد عزتی، عباس جمشیدی فر، سعید آقاخانی، الناز حبیبی و شبنم قربانی در آن ایفای نقش کرده اند.

در خلاصه داستان این فیلم آمده: «من یه تمساحم، یه تمساح خونی‌! یه آدم زخمی که کل زندگیش فقط باخته و چیزی برای از دست‌ دادن نداره… ولی باز دلش ریسک‌های بزرگ می‌خواد!»

فیلم سینمایی «مجنون» به کارگردانی مهدی شامحمدی و تهیه‌کنندگی عباس نادران، برشی از حماسه‌آفرینی شهیدان مهدی و مجید زین‌الدین و رزم‌آوران لشگر ۱۷ علی‌بن‌ابی‌طالب (ع) در جزیره مجنون و عملیات بزرگ خیبر را به تصویر می‌کشد.

بهزاد خلج در این فیلم در کنار سجاد بابایی، حسام منظور و شبنم قربانی قرار گرفته است.

*تورج الوند با دو فیلم «آپاراتچی» و «آسمان غرب» در فجر

تورج الوند را از سال ۱۴۰۰ به خوبی می شناسیم. درخشش او در فیلم سینمایی «نگهبان شب» رضا میرکریمی و موفقیتش در اختتامیه که موجب شد نامزد دریافت سیمرغ بهترین بازیگر نقش اول مرد شود، او را به یک جوان نوظهور در سینمای ایران بدل کرد. گرچه این نخستین بازی او مقابل دوربین نیست اما نقطه عطف کارنامه هنری او محسوب می شود.

الوند پیش از این در فیلم های کوتاه زیادی از جمله «تصویر سیاه می‌شود» به کارگردانی آرش خیاطان، «دست بالای دست» ساخته غلامرضا ساغرچیان، «کمد دیواری» عامر وجدانی، «رهگذر» به کارگردانی علیرضا ابراهیم‌پور، «روح» ساخته حسین بغدادی، «ملکوت» سامیار همتی‌نژاد، «رؤیای خام» امین عزیزی، «نوبت عاشقی» به کارگردانی فرهاد عزیزی، «یازده» ساخته میثم یوسفی و … بازی کرده بود.

پس از آن نقش هایی را در فیلم سینمایی «کلمبوس» به کارگردانی هاتف علیمردانی و سریال «سفر در خانه» به کارگردانی بهمن گودرزی داشت و در سریال «سفر در خانه» نقش مهمی را ایفا کرد.

شاید فیلم سینمایی «دشت خاموش» به نویسندگی و کارگردانی احمد بهرامی اولین حضور جدی و طولانی تورج الوند در یک فیلم بلند بود. او با بازی در نقش یک جوان کرد در این فیلم در بین مخاطبان شناخته شده و موردتوجه منتقدین قرار گرفت.

حالا در جشنواره پیش رو، او را با دو فیلم «آپاراتچی» که در بخش نگاه نو حضور دارد و «آسمان غرب» که یکی از مهمترین فیلم های بخش سودای سیمرغ است خواهیم دید.

تورج الوند در فیلم سینمایی «آسمان غرب» به کارگردانی محمد عسگری و  تهیه‌کنندگی حبیب والی نژاد، در کنار میلاد کی‌مرام، امیر حسین آرمان، نادر فلاح، آرمین رحیمیان، کریم امینی، روح الله زمانی و نسیم ادبی به ایفای نقش پرداخته است.

در خلاصه داستان این فیلم که در بخش سودای سیمرغ جشنواره حضور دارد، آمده است: «آسمان غرب» با نگاهی متفاوت، رشادت، غیرت و میهن‌دوستی خلبان شهید علی‌اکبر شیرودی و دیگر همرزمانش را در روزهای آغازین جنگ به تصویر می‌کشد.

همچنین تورج الوند در فیلم «آپاراتچی» نیز ایفای نقش کرده است.

این فیلم به کارگردانی قربانعلی طاهرفر و تهیه کنندگی سجاد نصراللهی نسب است و هومن برق‌نورد، بهنام تشکر، فاطمه مسعودی، امید روحانی، رضا ناجی دیگر بازیگران آن هستند.

در خلاصه داستان «آپاراتچی» آمده است: جلیل فردی عاشق فیلمسازی است که در راه ساخت فیلمش با مشکلاتی مواجه می شود.

*محمدرضا شریفی نیا با دو فیلم «قلب رقه» و «مجنون» به فجر می‌آید

محمدرضا شریفی نیا دیگر بازیگری است که در جشنواره چهل و دوم فیلم فجر با دو فیلم سینمایی در کنار دیگر بازیگران حضور دارد. این بازیگر در دو فیلم سینمایی «قلب رقه» و «مجنون» که هر دو در بخش سودای سیمرغ حضور دارند، ایفای نقش کرده است.

*امیرحسین آرمان و حضور در فیلم‌های «آسمان غرب» و «بهشت تبهکاران»

امیرحسین آرمان حرفه بازیگری را از سال ۱۳۸۳ آغاز کرد و پیش از آن در خوانندگی فعالیت می کرد. این بازیگر تاکنون در بیش از ۳۰ فیلم و سریال بازی کرده و سال گذشته با فیلم سینمایی «آن ها مرا دوست داشتند» ساخته محمدرضا رحمانی در جشنواره حضور داشت.

در جشنواره چهل و دوم این بازیگر را در دو فیلم سینمایی «آسمان غرب» و «بهشت تبهکاران» خواهیم دید.

فیلم سینمایی «بهشت تبهکاران» که در بخش سودای سیمرغ حضور دارد، یکی از فیلم های مهم جشنواره امسال خواهد بود که مسعود جعفری جوزانی آن را کارگردانی کرده و فتح الله جعفری جوزانی و علی قائم مقامی تهیه کنندگان آن هستند.

در کنار آرمان، پژمان بازغی، سحر جعفری جوزانی، لادن مستوفی، هومن برق‌نورد و حسام منظور در این فیلم بازی کرده اند.

در خلاصه داستان «بهشت تبهکاران» آمده است: حسن جعفری کارمند شرکت نفت آبادان به تهران می آید و ناخواسته وارد ماجراهایی می‌شود.

*پژمان بازغی؛ «بهشت تبهکاران» و «آسمان غرب»

پژمان بازغی نیز امسال با دو فیلم سینمایی «بهشت تبهکاران» و «آسمان غرب» به جشنواره می آید و در لیست بازیگرانی قرار می گیرد که بیش از یک فیلم دارند.

بازغی در جشنواره سال گذشته با فیلم سینمایی «پرونده باز است» آخرین ساخته زنده یاذ کیومرث پوراحمد حضور داشت.

*حسام منظور در «بهشت تبهکاران» و «مجنون»

حسام منظور نیز از آن بازیگرانی است که از تئاتر به سینما و تلویزیون و مقابل دوربین آمد. نباید این را انکار کنیم که بازیگران تئاتری که به تصویر می آیند همواره در پیشروتر از باقی بازیگران هستند و توانمندتر هستند. این بازیگر نیز از آن دست بازیگران است که خاک صحنه خورد و حالا مقابل دوربین قرار می گیرد.

حسام منظور سال گذشته با فیلم سینمایی «شماره ۱۰» در فجر حضور داشت و امسال با دو فیلم «بهشت تبهکاران» و «مجنون» را در جشنواره خواهیم دید.

*حسین پاکدل با «شکار حلزون» و «معجزه پروین» به جشنواره می‌آید

حسین پاکدل را سال گذشته با فیلم «پرونده باز است» در جشنواره دیدیم و امسال این بازیگر در دو فیلم «شکار حلزون» که در بخش نگاه نو و «معجزه پروین» در بخش سودای سیمرغ قرار دارد، به جشنواره فجر می آید.

فیلم سینمایی «معجزه پروین» ساخته محمدرضا ورزی و با تهیه کنندگی محمدرضا شریفی نیا است. در این فیلم در کنار حسین پاکدل، آزیتا حاجیان، محمدرضا شریفی نیا، مارال بنی آدم، حسین پاکدل، ملیکا شریفی نیا، سام نوری، فرزاد حسنی، رامین ناصر نصیر ایفای نقش می کنند.

این فیلم زندگینامه پروین اعتصامی از دوران جوانی است.

فیلم سینمایی «شکار حلزون» ساخته محسن جسور و تهیه کنندگی مصطفی سلطانی است که در بخش نگاه نو حضور دارد. در این فیلم علاوه بر حسین پاکدل، حسین پاکدل، زنده یاد حسام محمودی، فرناز زوفا، محمد رسول صفری و علی اکبر قاضی نظام نیز ایفای نقش کرده اند.

در خلاصه داستان این فیلم آمده است: مینو زن سرپرست خانواری که برای امرار معاش به عنوان پرستار پیرمردی مشغول به کار می شود.

*هومن برق نورد و دو فیلم «بهشت تبهکاران» و «آپاراتچی»

هومن برق نورد، بازیگر تئاتر، سینما و تلویزیون که اغلب او را در آثار طنز دیده ایم. او سال گذشته با فیلم «متروپل» ساخته محمدعلی باشه آهنگر در جشنواره حضور داشت و برای بازی در همین فیلم توانست دیپلم افتخار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را دریافت کند.

برق نورد امسال با دو فیلم «بهشت تبهکاران» و «آپاراتچی» در فجر حضور دارد.

*بهنام تشکر با «آپاراتچی» و «پرویزخان» به فجر می‌آید

بهنام تشکر؛ بازیگر، گوینده، مجری، صداپیشه و دوبلور ایرانی که بیشتر شهرت او به‌دلیل بازی در نقش «نیما افشار» در مجموعه تلویزیونی «ساختمان پزشکان» است اما با حضور در مجموعه‌هایی مانند «دزد و پلیس»، «هفت سنگ» و «دودکش» به اوج شهرت خود دست پیدا کرد.

این بازیگر امسال در جشنواره چهل و دوم با دو فیلم «آپاراتچی» و «پرویزخان» در هر دو بخش سودای سیمرغ و نگاه نو حضور دارد.

فیلم سینمایی «پرویز خان» ساخته على ثقفى و با تهیه کنندگی عطا پناهی است که در آن سعید پورصمیمی، مریم سعادت، حمیدرضا پگاه، بهنام تشکر ایفای نقش کرده اند.

در خلاصه داستان این فیلم آمده است: بازیکنان ستاره و باتجربه تیم ملی زیر نظر پرویز دهداری از تیم ملی استعفا می دهند.

*عباس جمشیدی‌فر و رکورد با سه فیلم

عباس جمشیدی فر، حرفه هنری خود را از اواخر دهه ۱۳۷۰ با بازی و نوشتن چند تئاتر شروع کرد و پس از چندی، با بازی در مجموعه تلویزیونی «روزگار خوش حبیب آقا» خود را به مخاطبان معرفی کرد و در نهایت مجموعه تلویزیونی «سه دونگ سه دونگ» که در ماه رمضان از شبکه تهران پخش شد سکوی پرتاب او بود. با این که جمشیدی فر به تازگی فعالیت‌های خود را در ابعاد گسترده‌تری در تلویزیون ادامه می‌دهد اما می‌توان، او را یک بازیگر حرفه‌ای تئاتر دانست.

این بازیگر سال گذشته با فیلم سینمایی «کت چرمی» ساخته حسین میرزامحمدی در فجر حضور داشت و امسال با سه فیلم «تمساح خونی»، «شه‌سوار» و «باغ کیانوش» در فجر حضور دارد.

فیلم سینمایی «شه‌سوار» سومین ساخته حسین نمازی است که در آن الناز حبیبی، مهرداد صدیقیان، هادی کاظمی، عباس جمشیدی‌فر و گیتی قاسمی ایفای نقش کرده اند.

داستان «شه‌سوار» طی سه شبانه روز و در یک مراسم عروسی رخ می‌دهد.

*روح‌الله زمانی و سه فیلم در فجر ۴۲

روح‌الله زمانی، فعالیت حرفه‌ای خود را با ایفای نقش در «خورشید» آغاز کرد که برایش توانست جایزه مارچلو ماسترویانی به‌عنوان بازیگر نوظهور از هفتاد و هفتمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم ونیز را به‌دست‌ آورد.

زمانی، برای به تصویر کشیدن رزمنده جنگ ایران و عراق در «موقعیت مهدی» و بازی در «در آغوش درخت» نامزد دریافت سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل مرد جشنواره فیلم فجر شد.

امسال این بازیگر جوان در سه فیلم «آبی روشن»، «آسمان غرب» و «ظاهر» در فجر حضور دارد.

فیلم سینمایی «آبی روشن» ساخته بابک خواجه پاشا و سید محمدحسین میری است که در آن بازیگرانی چون مهران احمدی، مهران غفوریان، سارا حاتمی، مرتضی امینی‌تبار، روح‌الله زمانی، علی‌اکبر اصانلو و کاظم هژیرآزاد در این فیلم سینمایی به ایفای نقش پرداختند. این فیلم در بخش سودای سیمرغ جشنواره حضور دارد.

فیلم سینمایی «ظاهر» ساخته حسین عامری و تهیه کنندگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان است که در بخش نگاه نو جشنواره امسال حضور دارد.

روح االه زمانی، حامد محمودی، یدالله شادمانی و… دراین فیلم ایفای نقش کرده اند.

در خلاصه داستان «ظاهر» آمده است: ظاهر که به عنوان سرباز در برجکی نگهبانی میدهد دلداده دختری است.

نوشته از پژمان جمشیدی تا عباس جمشیدی‌فر! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

*«تمساح خونی» و «شه‌سوار» دو فیلم الناز حبیبی

الناز حبیبی از سال ۱۳۸۶ فعالیت هنری خود را با سریال «روزگار قریب» آغاز کرد و تاکنون در بیش از ۲۰ اثر سینمایی و تلویزیونی ایفای نقش کرده است. پس از موفقیت فیلم «فسیل» و دیده شدن الناز حبیبی در قاب سینما اکنون او را در دو فیلم سینمایی «تمساح خونی» و «شه‌سوار» در جشنواره چهل و دوم فیلم فجر خواهیم دید.

«تمساح خونی» نخستین ساخته جواد عزتی در قامت کارگردان است که کامران حجازی آن را تهیه کرده و بازیگرانی چون جواد عزتی، عباس جمشیدی فر، سعید آقاخانی، بهزاد خلج، شبنم قربانی در آن ایفای نقش کرده اند.

در خلاصه داستان این فیلم آمده: «من یه تمساحم، یه تمساح خونی‌! یه آدم زخمی که کل زندگیش فقط باخته و چیزی برای از دست‌ دادن نداره… ولی باز دلش ریسک‌های بزرگ می‌خواد!»

همچنین این بازیگر جوان در فیلم سینمایی «شه‌سوار» سومین ساخته حسین نمازی نیز در کنار مهرداد صدیقیان، هادی کاظمی، عباس جمشیدی‌فر و گیتی قاسمی ایفای نقش کرده است.

داستان «شه‌سوار» طی سه شبانه روز و در یک مراسم عروسی رخ می‌دهد.

*حضور نسیم ادبی در فیلم‌های «آسمان غرب» و «تابستان همان سال»

نسیم ادبی از سال ۱۳۷۲ فعالیت هنری خود را در حرفه بازیگری آغاز کرده است. او تاکنون در بیش از چهل فیلم سینمایی و مجموعه تلویزیونی ایفای نقش کرده است. این بازیگر سال گذشته در فیلم‌های «آنها مرا دوست داشتند» و «پرونده باز است» حضور داشت و امسال نیز در دو فیلم «آسمان غرب» و «تابستان همان سال» ایفای نقش کرده است.

نسیم ادبی در فیلم سینمایی «آسمان غرب» به کارگردانی محمد عسگری و  تهیه‌کنندگی حبیب والی نژاد، در کنار میلاد کی‌مرام، امیر حسین آرمان، نادر فلاح، آرمین رحیمیان، کریم امینی، روح الله زمانی به ایفای نقش پرداخته است.

در خلاصه داستان این فیلم که در بخش سودای سیمرغ جشنواره حضور دارد، آمده است: «آسمان غرب» با نگاهی متفاوت، رشادت، غیرت و میهن‌دوستی خلبان شهید علی‌اکبر شیرودی و دیگر همرزمانش را در روزهای آغازین جنگ به تصویر می‌کشد.

همچنین این بازیگر در فیلم سینمایی «تابستان همان سال» ساخته محمود کلاری ایفای نقش کرده که این فیلم نیز در بخش سودای سیمرغ حضور دارد.

نسیم ادبی در این فیلم به تهیه کنندگی علی اوجی، در کنار علی شادمان، فریبا نادری، سمیرا حسن پور، رویا جاوید نیا، صابر ابر، پژمان بازغی و مهران مدیری ایفای نقش کرده است.

در خلاصه داستان این فیلم آمده است: عطای ۷ ساله را پیش یک رمالِ آینه‌بین می‌برند تا طی مراسمی دزد طلاهای عمه‌اش را در آینه شناسایی کند، عطا که هیچ تصوری از سرانجام آنچه در آن شرایط بر زبان می‌آورد ندارد، برای رهایی از آن وضعیت، هر آنچه از تعاریف عمه‌اش درباره‌ی شک و تردید او نسبت به دزدی داوود پسر عمه دیگرش شنیده را بازگو می‌کند، غافل از آنکه این دروغ موجب عقوبتی دوراز انتظار برای کل خانواده می‌شود.

*شبنم قربانی و حضور در دو فیلم «تمساح خونی» و «مجنون»

شبنم قربانی از سال ۹۷ و با بازی در سریال «لحظه گرگ و میش» به شهرت رسید. این بازیگر پس از آن به طور مداوم در فیلم ها و سریال‌های متعددی چون «ملکه گدایان»، «مرد بازنده»، «عشق کوفی» و … ایفای نقش داشت و حالا با دو فیلم سینمایی «تمساح خونی» و «مجنون» که هر دو بخش سودای سیمرغ هستند، در جشنواره فجر چهل و دوم حضور دارد.

فیلم سینمایی «مجنون» به کارگردانی مهدی شامحمدی و تهیه‌کنندگی عباس نادران، برشی از حماسه‌آفرینی شهیدان مهدی و مجید زین‌الدین و رزم‌آوران لشگر ۱۷ علی‌بن‌ابی‌طالب (ع) در جزیره مجنون و عملیات بزرگ خیبر را به تصویر می‌کشد.

شبنم قربانی در این فیلم در کنار سجاد بابایی، حسام منظور و بهزاد خلج قرار گرفته است.

نوشته رقابت حبیبی، ادبی و قربانی در جشنواره فیلم فجر اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نمی‌توان از این موضوع چشم‌پوشی کرد که سال گذشته بنا بر اتفاقات سیاسی کشور، برخی از فیلم‌سازان رغبتی به حضور در جشنواره نشان ندادند و جشنواره با درصد بالایی از تولیدات ارگان‌های مختلف، به هر طریقی که می‌شد؛ برگزار شد اما آنچه امسال از خبرها دریافت کرده‌ایم نشان می‌دهد که جشنواره چهل و دوم قرار است باشکوه‌تر از سال گذشته و با حضور فیلم‌هایی از بزرگان سینما برگزار شود. اضافه شدن بخش فیلم اولی‌ها که چند سالی از جشنواره حذف شده بود، گواه از این ماجرا دارد که قرار است جشنواره‌ای با استانداردهای سابق را در پیش داشته باشیم.

کمتر از یک ماه دیگر به برگزاری چهل و دومین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر باقی مانده و در این گزارش قصد داریم فیلم‌هایی که احتمال دارند در این دوره از جشنواره حضور داشته باشند را معرفی کنیم.

* فیلم سینمایی «احمد»؛ امیرعباس ربیعی

فیلم سینمایی «احمد» به کارگردانی امیرعباس ربیعی و تهیه کنندگی حبیب والی نژاد محصول مشترک سازمان سینمایی سوره و موسسه تصویرشهر سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران است که در ژانر حادثه ای و فضایی متفاوت تولید شده است. این اثر برای اولین بار قصه‌ای ناگفته از ۱۸ ساعت ابتدایی حادثه تراژیک زلزله بم و اقدامی قهرمانانه در این ساعات پُرالتهاب را همزمان با بیستمین سالگرد این اتفاق روایت می‌کند.

هنوز نمی‌توان درباره این فیلم و روایت آن قضاوتی داشت اما در حال حاضر تازه‌ترین تجربه سینمای ایران برای روایت زلزله بم محسوب می‌شود. «احمد» بخش عمده‌ای از فعالیت امداد و نجات در ساعات ابتدایی زلزله بم که در طول ۲۰ سال گذشته ناگفته باقی مانده است را روایت می کند.

بازیگران و عوامل دیگر این فیلم هنوز اعلام نشده اند اما تا جایی که مشخص شده، احتمالا فیلم سینمایی «احمد» در جشنواره چهل و دوم فیلم فجر حضور خواهد داشت.

* فیلم سینمایی «صبح اعدام»؛ بهروز افخمی

فیلم سینمایی «صبح اعدام» به کارگردانی بهروز افخمی و تهیه کنندگی علی شیرمحمدی نیز دیگر محصول سازمان سینمایی سوره است که با مشکارکت بنیاد سینمایی فارابی تولید شده است.

«صبح اعدام» برشی از لحظات پایانی زندگی طیب حاج رضایی و اسماعیل رضایی است که در پی قیام خونین ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ محکوم به اعدام شدند. داستان این فیلم در فاصله زمانی ۵ تا ۶:۳۰ صبح این روز روایت می‌شود.

پیرنگ اصلی این داستان اعتراضی و سیاسی، اقتباسی از گزارش واقعی خبرنگار روزنامه کیهان از مراسم تیرباران این دو شخصیت است که بهروز افخمی پس از سال‌ها تحقیق و پژوهش آن را به فیلمنامه «صبح اعدام» تبدیل کرده است.

علاوه بر ارسطو خوش رزم در نقش حاج اسماعیل رضایی، مسعود شریف در نقش طیب حاج رضایی، داود فتحعلی‌بیگی در نقش قاضی عسکر، پوریا منجزی در نقش کلیددار طیب، مهرداد نیکنام در نقش تیمسار، محسن آوری در نقش سرهنگ دادستانی و کاوه دارابی در نقش خبرنگار کیهان و فریبا آذرشب در نقش مادر حاج اسماعیل رضایی در تازه ترین ساخته بهروز افخمی نقش آفرینی می کنند.

*فیلم سینمایی «آسمان غرب»؛ محمد عسگری

فیلم سینمایی «آسمان غرب» کارگردانی محمد عسگری محصول مشترک از بنیاد سینمایی فارابی، ارتش جمهوری اسلامی و حوزه هنری در استان کرمانشاه در حال تولید است و گمان می رود که برای حضور در جشنواره آماده شود.

«آسمان غرب» با محوریت اقدامات شهید شیرودی در دوران جنگ جلوری دوربین رفته که در آن میلاد‌کی‌مرام ایفاگر نقش این شهید است.

پیش از این فیلم، در اواسط دهه هفتاد براساس زندگی این شهید بزرگوار سریالی با عنوان «سیمرغ» به کارگردانی حسین قاسمی‌جامی تولید شدکه در این سریال محمد جوزانی نقش شهید شیرودی را بازی می‌کرد.

علی‌اکبر شیرودی سروان بل ای‌اچ-۱ سوپرکبرا هوانیروز ارتش جمهوری اسلامی ایران بود که در جنگ ایران و عراق در عملیات بازی دراز به شهادت رسید. در اوایل دهه ۶۰ نام استادیوم «امجدیه تهران» به نام این شهید نام‌گذاری شد.

*فیلم سینمایی «میرو»؛ حسین ریگی

فیلم سینمایی «میرو» به کارگردانی حسین ریگی پس از حدود ۲ ماه فیلمبرداری در شهرستان چابهار، در حال تدوین و گذران مراحل فنی است.

«میرو» با حضور بازیگرانی چون سودابه بیضایی، امیررضا دلاوری، حمید ابراهیمی، آرزو تاج‌نیا، ابوالفضل همراه، مهدی دین‌محمدپور، ایوب افشار و جمعی از هنرمندان بومی استان سیستان و بلوچستان در تلاش است تا در موعد مقرر به بازبینی هیات انتخاب چهل و دومین جشنواره بین‌المللی فیلم فجر برسد.

این فیلم سومین اثر سینمایی ریگی از فیلمسازان بلوچ کشور پس از فیلم‌های تحسین شده «لیپار» و «هوک» است که در ژانر کودک و نوجوان تولید شده و در بستر قصه‌ای متعلق به دوران دفاع مقدس در دهه ۶۰ روایت می‌شود.

بنیاد شهید و امور ایثارگران و بنیاد سینمایی فارابی سرمایه‌گذاران فیلم سینمایی «میرو» بوده و سعید الهی تهیه کننده این فیلم سینمایی هستند.

*فیلم سینمایی «آبی روشن»؛ بابک خواجه‌پاشا

بابک خواجه‌پاشا کارگردانی که سال گذشته با فیلم اول خود «در آغوش درخت» در جشنواره فیلم فجر حضور داشت، این روزها «آبی روشن» را در دست کارگردانی دارد.

نگارش فیلمنامه «آبی روشن» به‌عنوان یکی محصولات سازمان هنری رسانه‌ای اوج را امیر ابیلی‏ و داوود گنجوی برعهده دارند و به نظر می‌رسد داستانی خانوادگی در حال‌وهوای تجربه قبلی بابک خواجه‌پاشا داشته باشد.

مهران احمدی بازیگر اصلی این فیلم است و حسین میری، تهیه کنندگی آن را برعهده دارد.

در کنار مهران احمدی بازیگرانی چون مهران غفوریان، سارا حاتمی، مرتضی امینی‌تبار، روح‌الله زمانی، علی‌اکبر اصانلو و کاظم هژیرآزاد ایفای نقش کرده اند.

*فیلم سینمایی «قلب رقه»؛ خیرالله تقیانی پور

فیلم «قلب رقه» به کارگردانی خیرالله تقیانی پور است که به گفته خود او این اثر با کمک بخش خصوصی تولید شده است و مراحل پایانی آماده‌سازی را برای حضور جشنواره فجر امسال طی می کند.

کارگردان این فیلم در مصاحبهای تاکیده کرده بود که برخلاف آنکه در برخی رسانه ها منتشر شده است، «قلب رقه» حاصل سرمایه گذاری و اهتمام بخش خصوصی است که تهیه کنندگی آن را سعید پروینی به عهده دارد و موسسه فرهنگی رسانه ای اوج، نقشی در تولید آن ندارد.

اما چند روز پیش خبری از اولین تصاویر این فیلم منتشر شد که در پایان آن نوشته شده بود این فیلم محصول مشترک بنیاد رسانه‌ای بیان و بنیاد سینمایی فارابی است.

به گفته تقیانی پور، موضوع این فیلم درباره محور مقاومت و رویدادهای منحصر به فردی است که در این عرصه اتفاق می افتد و همانطور که از نامش پیداست، بر اتفاقات چند سال اخیر سوریه متمرکز شده است.

بخشی از این فیلمبرداری این فیلم در شهرک دفاع مقدس و همچنین بخشی دیگر در خارج از ایران صورت گرفته است.

شهرام حقیقت دوست، فرهاد قائمیان، محمدرضا شریفی‌نیا، هدایت هاشمی، عبدالرضا نصاری، مصطفی ساسانی و شادی مختاری بازیگران اصلی این فیلم سینمایی هستند.

*فیلم سینمایی «مجنون»؛ مهدی شامحمدی

فیلم سینمایی «مجنون» به تهیه‌کنندگی عباس نادران تازه‌ترین محصول سینمایی سازمان اوج است که به روایت زندگی یکی از شهدای شاخص دوران دفاع مقدس می‌پردازد.

کارگردانی فیلم «مجنون» را مهدی شامحمدی برعهده دارد که از کارگردانان شناخته‌شده در سینمای مستند است و با این فیلم اولین کارگردانی فیلم بلند سینمایی را در کارنامه خود تجربه می‌کند.

پس از فیلم‌های «ایستاده در غبار» با روایتی از زندگی حاج احمد متوسلیان، «منصور» با روایتی از زندگی شهید منصور ستاری و «غریب» با روایتی از زندگی شهید محمد بروجردی، حالا «مجنون» تازه‌ترین محصول سازمان اوج محسوب می‌شود که به یکی از شهدای شاخص انقلاب و دفاع مقدس می‌پردازد.

شهید مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر ۱۷ علی ابن ابیطالب در دوران دفاع مقدس و از فرماندهان ارشد سپاه پاسداران در طول جنگ تحمیلی بود که در سال ۶۳ در منطقه سردشت در پی درگیری مستقیم با نیرو‌های مسلح دشمن در سن ۲۵ سالگی به شهادت رسید.

در فیلم «مجنون»، سجاد بابایی در نقش مهدی زین‌الدین ایفای نقش می کند و حمیدی نجفی راد تدوین آن را برعهده دارد.

*فیلم سینمایی «قرارگاه سری»؛ دانش اقباشاوی

طبق خبر ارسالی از سازمان هنری اوج، فیلمبرداری فیلم سینمایی «قرارگاه سری» به نویسندگی و کارگردانی دانش اقباشاوی و تهیه کنندگی جلیل شعبانی در شهرهای اهواز و آبادان در حال فیلمبرداری است.

«قرارگاه سری» که پیش از این با عنوان «اسفند» معرفی شده بود، مقطع مهمی از زندگی شهید علی هاشمی از فرماندهان مطرح دفاع مقدس را در شناسایی و طرح ریزی عملیات خیبر در قرارگاه سری نصرت به تصویر می‌کشد. شهید علی هاشمی به سردار هور شهرت دارد و از جوان‌های عرب خوزستان و اهل اهواز بوده است.

این فیلم دومین محصول مشترک سازمان هنری رسانه‌ای اوج و بنیاد سینمایی فارابی است.

*فیلم سینمایی «پرویز خان»؛ علی ثقفی

بنا بر اعلام رسمی سازمان هنری اوج، فیلمبرداری فیلم سینمایی «پرویزخان» به نویسندگی و کارگردانی علی ثقفی و تهیه کنندگی عطا پناهی با حضور سعید پورصمیمی در نقش پرویز دهداری در تهران ادامه دارد.

این فیلم سینمایی در خصوص پرویز دهداری یکی از متفاوت‌ترین مربیان تیم ملی فوتبال ایران است که روزهای پایانی فیلمبرداری خود را می‌گذراند.

«پرویز خان» اولین ساخته سینمایی علی ثقفی است که برای جشنواره چهل و دوم فیلم فجر آماده می شود.

*«ساعت ۶ صبح»؛ مهران مدیری

مهران مدیری در جدیدترین تلاش سینمایی خود و هفت سال پس از ساخت فیلم اولش، «ساعت ۶ صبح» را مقابل دوربین برد.

فیلمبرداری این درام اجتماعی به پایان رسیده و این روزها آخرین مراحل فنی را پشت‌سر می‌گذارد و به احتمال ‌زیاد یکی از آثار حاضر در جشنواره امسال است. گفته می‌شود که فیلمنامه اولیه این پروژه سینمایی را عباس رافعی، کارگردان سینما با نام «بن‌بست» نوشته است و بعد آن را به مهران مدیری واگذار کرده است. این فیلمنامه پس از بازنویسی و اعمال تغییراتی توسط مهران مدیری برای گرفتن پروانه ساخت، به ساعت ۶ صبح تغییر نام داده است.

«ساعت ۶ صبح» نیز می تواند یکی از گزینه های احتمالی جشنواره فجر امسال باشد.

*فیلم سینمایی «رئیسعلی»؛ رضا میرکریمی

مرداده ماهی که گذشت، رضا میرکریمی پروانه ساخت فیلم سینمایی «رئیسعلی» را گرفت و پیش‌بینی شد که اگر فیلمبرداری را در همان ماه ها آغاز کند، این فیلم به جشنواره می رسد و یکی از مهمترین فیلم های جشنواره چهل و دوم خواهد شد.

این فیلم درباره سردار تنگستان رئیسعلی دلواری است. رئیسعلی دلواری از مبارزان برجسته جنوب کشور بود که با همراهی دیگر مشروطه‌خواهان، بوشهر را از حاکمیت استبداد محمدعلی شاه قاجار خارج کرد. او در سال ۱۲۸۷ خورشیدی مصادف با ۱۹۰۸ میلادی به درخواست ملاعلی تنگستانی و سیدمرتضی مجتهد اهرمی که مخالف استبداد محمدعلی شاه بودند، بوشهر را تصرف کرد و حدود ۹ ماه شهر را در کنترل داشت.

*فیلم سینمایی «نفس خور»؛ محمد کارت

محمد کارت پس از یک حضور موفق در سینما و شبکه نمایش‌خانگی با «شنای پروانه» و «یاغی»، در تبستانی که گذشت مجوز ساخت دومین فیلم سینمایی خود را به عنوان «نفس خور» دریافت کرد. این پروژه جدید کارگردان که هنوز موضوع و عوامل و بازیگران آن مشخص نیست، ممکن است در جشنواره فیلم فجر امسال متقاضی حضور باشد.

تهیه‌کنندگی این پروژه سینمایی را سید‌مازیار هاشمی برعهده دارد و فیلمنامه این کار را محمد کارت و رضا بهاروند به‌صورت مشترک نوشتند.

*فیلم سینمایی «صیاد»؛ جواد افشار

پروانه ساخت فیلم سینمایی «صیاد» مرداد امسال صادر شده است. کارگردانی این پروژه سینمایی را جواد افشار برعهده دارد و فیلمنامه را حسین تراب‌نژاد اصفهانی نوشته است. محمدرضا شفیعی هم تهیه‌کننده این فیلم سینمایی است. هنوز اخبار دقیقی از این فیلم منتشر نشده اما با توجه به اینکه شفیعی پیش از این به‌دنبال ساخت سریالی با موضوع زندگی شهید صیاد شیرازی بوده است و از تولید آن انصراف داده بود، پیش‌بینی می‌شود این پروژه هم در این موضوع تولید شود.

این فیلم در صورت تکمیل شدن می تواند یکی از گزینه های جشنواره فجر باشد.

*فیلم سینمایی «خرچنگ»؛ مصطفی شایسته

«خرچنگ» به تهیه‌کنندگی سید‌یاسر جعفری و کارگردانی مصطفی شایسته، مرحله فیلمبرداری خود را به پایان رسانده و این روزها، در مراحل فنی به‌سر می‌برد. با توجه به زمان کافی برای اتمام مراحل فنی، امیدواری بسیاری برای حضور این فیلم در جشنواره امسال وجود دارد.

*فیلم سینمایی «تمساح خونی»؛ جواد عزتی

جواد عزتی در نخستین ساخته سینمایی خود سراغ «تمساح خونی» رفت. فیلمی که عزتی ماه‌ها قبل پروانه‌ساخت آن را دریافت کرده است و از آن زمان هیچ خبر دیگری از تولید این فیلم منتشر نشد. برای این فیلم سیدمحسن حجازی تهیه‌کننده و محمدحسین مهدویان نیز مشاور کارگردان است. درصورت حضور این فیلم در جشنواره امسال، باید منتظر یک استقبال خوب از آن باشیم.

*فیلم سینمایی «دو روز دیرتر»؛ اصغر نعیمی

فیلم سینمایی «دو روز دیرتر» با موضوع فرزندآوری و ازدیاد جمعیت به کارگردانی اصغر نعیمی و نویسندگی رضا مقصودی و حمید اکبری خامنه و براساس طرحی از سید محمد حسینی و تهیه کنندگی محسن شیرازی در بنیاد فرهنگی روایت فتح تولید شده و احتمالا در جشنواره فجر امسال حضور داشته باشد.

در این فیلم سینمایی که با رویکرد طنز اجتماعی ساخته شده است سینا مهراد، پردیس احمدیه، فرهاد آئیش، گوهر خیراندیش،کمند امیر سلیمانی، سید جواد یحیوی، سیاوش چراغی پور، محمد فیلی و علیرضا داوود نژاد به عنوان بازیگر حضور دارند.

این فیلم داستان سهیل و مریم زوج جوانی است که سودای مهاجرت دارند، علیرغم توصیه های پدر و مادر مریم از فرزندآوری خودداری می کنند. تا اینکه پدر مریم تصمیم می گیرد مبلغی که ازخواهرش به ارث برده را بین نوه هایش تقسیم کند. سهیل و مریم که برای مهاجرت نیاز به پول دارند تصمیم می گیرند بچه دار شوند اما فوت ناگهانی غلامحسین محاسبات آنها را برهم می زندتا اینکه…

بنیاد فرهنگی روایت فتح سرمایه گذار اصلی این پروژه سینمایی است که در تولید این فیلم با بنیاد سینمایی فارابی و موسسه بهمن سبز حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی مشارکت دارد.

*فیلم سینمایی «آغوش باز»؛ بهروز شعیبی

فیلم سینمایی «آغوش باز» به عنوان تازه ترین فیلم بهروز شعیبی در قامت کارگردان با عنوان «هم آهنگ» پروانه ساخت دریافت کرد و پس از تولید تغییر نام داد. این فیلم را که در فضایی متفاوت از دیگر آثار شعیبی تولید شده، علی سرتیپی تهیه کرده است.

فیلمنامه «آغوش باز» را مهرداد کوروش‌نیا و محمدسجاد نجفی به طور مشترک به نگارش درآورده اند.

پیش بینی می شود که این فیلم که هنوز بازیگران آن اعلام نشده اند، در جشنواره فجر پیش رو حضور داشته باشد.

*فیلم سینمایی «پول و پارتی»؛ سعید سهیلی

فیلمبرداری شانزدهمین فیلم سینمایی سعید سهیلی با عنوان «پول و پارتی» که سینا مهراد تهیه‌کنندگی آن را برعهده دارد، به پایان رسیده و احتمال می‌رود این فیلم نیز یکی از آثاری باشد که در ژانر کمدی در جشنواره فیلم فجر رونمایی می‌شود.

ساعد سهیلی و پردیس احمدیه زوج اصلی این کمدی عاشقانه را بازی می‌کنند که فیلمبرداری‌اش در سکوت خبری انجام شد و به زودی وارد مراحل فنی می‌شود.

*فیلم سینمایی «صبحانه با زرافه‌ها»؛ سروش صحت

فیلمبرداری فیلم سینمایی «صبحانه با زرافه‌ها» به کارگردانی سروش صحت به پایان رسید و فیلم وارد مراحل فنی شد. گمان می‌رود جدیدترین ساخته صحت در جشنواره امسال حضور داشته باشد و یکی از گزینه‌های کمدی این دوره از جشنواره باشد.

«صبحانه با زرافه‌ها» دومین فیلم سروش صحت پس از فیلم «جهان با من برقص» است که به تهیه‌کنندگی سیدمصطفی احمدی ساخته شده. بهران رادان، پژمان جمشیدی، هوتن شکیبا و هادی حجازی‌فر بازیگران این فیلم سینمایی هستند.

*فیلم سینمایی «زود باش دیر میشه»؛ محمد حجت ذیجودی

فیلم سینمایی «زود باش دیر میشه» به‌کارگردانی محمد حجت ذیجودی و تهیه‌کنندگی حبیب اسماعیلی، یکی از آثاری است که سال ۱۴۰۱ پروانه ساخت خود را از سازمان سینمایی دریافت کرد.

این فیلم که یک کمدی اجتماعی است، قرار بود از سال گذشته مقابل دوربین برود که این امکان فراهم نشد و باید دید آیا هیات انتخاب، از این فیلم برای حضور در جشنواره استقبال خواهند کرد؟

*فیلم سینمایی «نابرادر»؛ مهدی فخیم زاده

مهدی فخیم زاده فیلسماز کهنه کار سینمای ایران بعد از گذشت ۵ سال از آخرین ساخته سینمایی‌اش، با فیلم «نابرادر» به عرصه کارگردانی بازگشته است.

فخیم زاده پس از ساخت فیلم اکشن – کمدی «مشت آخر» که در سال ۱۳۹۷ آماده نمایش شد، فعالیتش را معطوف به کار بازیگری کرد و از فیلسمازی فاصله گرفت.

فیلم جدید فخیم زاده با نام قبلی «کتک خور» یک درام اجتماعی است که فیلمنامه آن توسط خود او به نگارش درآمده است. این کارگردان در اکثر کارهایش به عنوان بازیگر نیز عهده‌دار یکی از نقش‌های اصلی می‌شود، اما در فیلم «نابرادر» قرار است نقش کوتاهی را برعهده بگیرد و تمام تمرکزش را صرف کارگردانی کند.

این فیلم نیز اگر به در جشنواره فجر حضور داشته باشد یکی از فیلم های این دوره از جشنواره خواهد بود.

*فیلم سینمایی «قیف»؛ محسن امیریوسفی

کمدی سینمایی «قیف» جدیدترین ساخته محسن امیریوسفی در مقام کارگردان و سعید ملکان در مقام تهیه‌کننده است که ماه‌هاست آماده نمایش شده و حتی در برهه‌ای صحبت‌هایی مبنی‌بر نمایش عمومی فیلم نیز مطرح بود که این اتفاق تا امروز رخ نداده است. بنابراین باید «قیف» را یکی از آثاری دانست که احتمالا، فرم حضور در جشنواره امسال را پر کرده است.

رضا عطاران، جواد عزتی، غلام‌رضا نیک‌خواه، عباس جمشیدی‌فر و صابر ابر، بازیگران این فیلم هستند.

*فیلم سینمایی «مرد عینکی»؛ سیدابراهیم عامریان

نام قبلی فیلم «جلبک» بود که به «مرد عینکی» تغییر نام داد. فیلمی که در ابتدا نام کریم امینی به‌عنوان کارگردان آن آورده شده بود، اما در اخبار بعدی پس از تغییر نام کارگردان، اسمی از کارگردان آورده نشد.

بهرام افشاری، بازیگر اصلی فیلم است که باید دید آیا این ترکیب خاطرات فسیل را تداعی خواهد کرد؛ البته برخی اخبار غیررسمی در برهه‌ای خبر از اکران این فیلم می‌داد که این روند احتمالا به رونمایی از فیلم در جشنواره ختم خواهد شد.

*فیلم سینمایی «هفتاد سی»؛ بهرام افشاری

فیلمبرداری فیلم سینمایی «هفتاد سی» نخستین تجربه کارگردانی بهرام افشاری به تهیه‌کنندگی سید ابراهیم عامریان در تهران انجام شده و احتمال می رود این فیلم در بخش نگاه نو جشنواره چهل و دوم حضور داشته باشد.

«هفتاد سی» که یک اثر طنز اجتماعی است، پنجمین همکاری بهرام افشاری و سید ابراهیم عامریان بعد از فیلم‌های سینمایی «کارگر ساده نیازمندیم»، «فسیل»، «مرد عینکی» و فیلم کوتاه «خانه خاکستری» است.

بهرام افشاری، هوتن شکیبا، الهه حصاری، صدف اسپهبدی، حسین پاکدل و مهدی حسینی‌نیا  و با هنرمندی سیاوش طهمورث و ناهید مسلمی بازیگران «هفتاد سی» هستند.

*فیلم سینمایی «کوکتل مولوتف»؛ حسین دوماری

فیلمبرداری فیلم سینمایی «کوکتل مولوتف» به کارگردانی حسین دوماری، تهیه‌کنندگی محمد کمالی‌پور، نویسندگی احمد رفیع‌زاده و سرمایه‌گذاری و مجری طرحی علی مجیدی به پایان رسیده است.

احتمالا «کوکتل مولوتف» که روایتی کمدی از دهه ۵۰ است، در جشنواره پیش رو حضور داشته باشد.

امین حیایی، احمد مهرانفر، ستاره پسیانی با حضور یکتا ناصر و پژمان جمشیدی، علیرضا استادی، سیاوش چراغی‌پور، نیلوفر کوخانی، شادی خلیلی، محمد نیکبخت، سعید امیرسلیمانی، کمند امیرسلیمانی گروه بازیگران این فیلم را تشکیل می‌دهند.

*فیلم سینمایی «به خاطر یک کیف دلار»؛ حمید بهرامیان

فیلم سینمایی «به خاطر یک کیف دلار» به کارگردانی حمید بهرامیان در تهران فیلمبرداری شد و این فیلم در حال حاضر مراحل پس‌تولید را سپری می‌کند.

آذر معماریان در اولین تجربه خود، تهیه‌کنندگی این فیلم طنز را برعهده دارد و جزو آثاری است که احتمال رونمایی آن در جشنواره چهل‌ودوم فیلم فجر وجود دارد.

بازیگرانی همچون محسن کیایی، مهران احمدی، پانته‌آ پناهی‌ها و امیرمهدی ژوله در این فیلم ایفای نقش داشته‌اند.

فیلمنامه فیلم سینمایی «به خاطر یک کیف دلار» را حمید بهرامیان و سید مسعود سعیدی به طور مشترک نوشته‌اند.

*فیلم سینمایی «زودپز»؛ رامبد جوان

فیلم سینمایی «زودپز» به کارگردانی رامبد جوان با حضور گلاره عباسی در کنار نوید محمدزاده و محسن تنابنده این روزها در مرحله فیلمبرداری قرار دارد. این فیلم با داستانی در حال و هوای دهه شصت است که نخستین تجربه کمدی نوید محمدزاده محسوب می‌شود و تقابل تنابنده و محمدزاده برای اولین‌بار، می‌تواند یکی از کنجکاوی‌های این فیلم باشد که احتمالا در جشنواره امسال حضور خواهد داشت.

«زودپز» به تهیه‌کنندگی منصور سهراب‌پور است که ابتدا قرار بود به کارگردانی مهدی نادری ساخته شود اما پس از مدتی با تغییر کارگردان روند تولید آن با حضور رامبد جوان از سر گرفته شد.

داستان فیلم در زمان موشک‌ باران تهران، سال ۱۳۶۷ اتفاق می‌افتد؛ وقتی زودپز خانه می‌ترکد و پدرخانواده به سختی مجروح شده و سپس فوت می کند آن هم در زمانی که تهران را بمباران کرده اند.

دو داماد خانواده، با بازی محسن تنابنده و نوید محمدزاده، تصمیم می‌گیرند تا به جای بردن جنازه به قبرستان و خاکسپاری، جسد او را در خانه‌ای که براثر بمباران تخریب شده بگذارند تا پدر زنشان شهید محسوب شود و آنها بتوانند از این موقعیت سوءاستفاده کنند اما این تصمیم، اتفاق‌ها و دردسرهای غیرقابل پیش‌بینی را رقم می‌زند. فیلمنامه زودپز توسط مهدی نادری نوشته شده است.

*فیلم سینمایی «شه‌سوار»؛ حسین نمازی

حسین نمازی دوسال پیش با کارگردانی فیلم سینمایی کمدی «شادروان» در جشنواره فیلم فجر حضور داشت و حالا در دومین تجربه کارگردان فیلم سینمایی خود سراغ «شه‌سوار» رفته است.

مهرداد صدیقیان و الناز حبیبی بازیگران اصلی این فیلم هستند. داستان «شه‌سوار» طی سه شبانه روز و در یک مراسم عروسی رخ می‌دهد. این فیلم سینمایی به تهیه کنندگی سعید عطایان، محصول بنیاد سینمایی فارابی است که با مشارکت بخش خصوصی تولید شده است.

*فیلم سینمایی «قلهک»؛ مصطفی شایسته

فیلم سینمایی «قلهک» به تهیه‌کنندگی و کارگردانی مصطفی شایسته در سال گذشته پروانه ساخت گرفت. اکنون مدت‌هاست که فیلمبرداری کار تمام‌شده و تدوین، صداگذاری و اصلاح رنگ فیلم نیز به پایان رسیده است.

با توجه به اینکه فیلم‌ آماده نمایش است، به احتمال فراوان برخلاف عزم صاحبان اثر که درصدد اکران آن هستند باید امیدوار بود که نخستین رونمایی از این فیلم در جشنواره فیلم فجر امسال باشد.

*فیلم سینمایی «بی بدن»؛ مرتضی علیزاده

فیلم سینمایی «بی بدن» نخستین ساخته سینمایی مرتضی علیزاده به تهیه کنندگی سید مصطفی احمدی، آخرین روزهای فیلمبرداری خود را سپری می کند.

نوید پورفرج در کنار الناز شاکردوست ایفاگر یکی از نقش‌های اصلی «بی بدن» است. پورفرج پیش از این با سه فیلم «زالاوا»، «مغز استخوان» و «مغزهای کوچک زنگ زده» در جشنواره فیلم فجر حضور داشته که با هر سه این فیلم‌ها نامزد جایزه بهترین بازیگر این جشنواره شده است.

«بی بدن» بر اساس داستانی واقعی به یکی از جنجالی ترین پرونده های جنایی چند ساله اخیر پرداخته است و کاظم دانشی که پیش از این فیلم «علفزار» را ساخته بود در این فیلم به عنوان نویسنده حضور دارد.

*فیلم سینمایی «بی سروصدا»؛ مجیدرضا مصطفوی

مجیدرضا مصطفوی در جدیدترین تلاش سینمایی خود «بی‌سروصدا» را جلوی دوربین برد. این فیلم در اواخر مرحله فنی خود است که پیمان معادی، مهران غفوریان و هانیه توسلی، ایفاگر نقش‌های اصلی آن هستند.

مصطفوی که با «آستیگمات»، نقدهای مثبتی را دریافت کرده بود، احتمالا با فیلم «بی سروصدا» در جشنواره شرکت کند.

*فیلم سیمایی «بی‌داد»؛ سهیل بیرقی

سهیل بیرقی در جدیدترین فعالیت سینمایی خود، فیلمبرداری «بی‌داد» به‌عنوان چهارمین فیلم خود را به پایان رساند تا این اثر سینمایی بلافاصله وارد مراحل فنی شود.

در این فیلم، امیر جدیدی برای سومین‌بار مقابل دوربین این کارگردان رفته است. احتمالا نخستین رونمایی فیلم در جشنواره فجر امسال خواهد بود.

*انیمیشن «رویاشهر»؛ محسن عنایتی

انیمیشن سینمایی «رویاشهر» جدیدترین ساخته مرکز انیمیشن سوره به تهیه‌کنندگی مصطفی حسن‌آبادی و نویسندگی و کارگردانی محسن عنایتی است.

این انیمیشن پس از دوسال از آغاز فرآیند طراحی و تولید، به‌تازگی وارد فاز پس‌تولید شده و مراحل فنی آن درحال انجام است.

«رویاشهر» سومین اثر مرکز انیمیشن سوره است که برای حضور احتمالی در جشنواره فیلم فجر آماده خواهد شد.

این انیمیشن، داستان ماجراجویانه پسربچه‌ای به نام آرات است که تصمیم دارد قهرمان رویاشهر شود. این اثر نگاهی به آینده دارد.

*انیمیشن «ببعی قهرمان»؛ حسین صفارزادگان و میثم حسینی

انیمیشن سینمایی «ببعی قهرمان» به کارگردانی حسین صفارزادگان و میثم حسینی و تهیه‌کنندگی محمدمهدی مشکوری پس از طی مراحل فنی آماده نمایش شد و احتمالا در جشنواره فجر امسال حضور خواهد داشت.

«ببعی قهرمان» محصول سازمان هنری رسانه‌ای اوج است که با مشارکت موسسه «قاب رویا» و همکاری شرکت رایمون مدیا تولید شده است.

سریال «ببعی » یکی از پرمخاطب ترین آثار شبکه پویاست که نسخه سینمایی آن آماده نمایش شده است.

انیمیشن «ببعی قهرمان» پس از دو فیلم «فهرست مقدس» و «پسر دلفینی» سومین انیمیشن سینمایی است که در سازمان هنری رسانه‌ای اوج تولید شده است.

*کلام آخر…

باتوجه به اسامی فیلم هایی که در گزارش آمدند می توان نتیجه گرفت که امسال و در دوره چهل و دوم باز هم فیلم هایی از تولیدات بخش دولتی داریم اما کیفیت ماجرا آنجاست که فیلم هایی که در بخش خصوصی تولید شده اند هم احتمال حضور بیشتری نسبت به سال گذشته دارند. در کنار این خبر خوب، می توان به حضور کارگردانان به نام و شاخص در کنار فیلم اولی ها هم خوشبین بود. باید دید با اعلام اسامی فیلم های حاضر در جشنواره چهل و دوم تا چه اندازه گمانه زنی ها به واقعیت تبدیل می شوند.

نوشته از «رئیسعلی» میرکریمی تا «صبح اعدام» افخمی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

همچنین موسیقی مجموعه «مرداب» که در شبکه نمایش خانگی در حال پخش است نیز از ساخته‌های مسعود سخاوت‌دوست است. به بهانه آثار در حال اکران و پخش این آهنگساز با او به گفتگو نشستیم که در ادامه می‌خوانید.

عمده موسیقی «اخت الرضا» بر فلوت عربی، قانون و عود استوار است

*چه شد که به پروژه سینمایی «اخت الرضا» دعوت شدید؟ کمی از تجربه آهنگسازی این فیلم بگویید.

پروژه «اخت الرضا» بعد از فیلمبرداری و تدوین نهایی به دست من رسید. تقریبا فرصت مناسبی هم برای ساخت قطعات آن داشتم. یک بحث جغرافیایی و یک بحث تاریخی در این فیلم مطرح بود که سعی شده هر دوی آن ها در موسیقی متن لحاظ شوند. هم جغرافیا و تغییر اقلیم (در مسیر سفری که در فیلم صورت می گیرد)، در موسیقی لحاظ شده و هم بحث تاریخی- مذهبی در آن گنجانده شده است.

از نغمه های مذهبی و سازهایی که برای موسیقی های مذهبی عرب زبان (بخش هایی از سرزمین های فارس که زبان عربی داشتند)، استفاده می شود، در موسیقی این فیلم استفاده کردیم. ارکستراسیون بزرگ است اما سازهای اصلی، سازهای محلی و سازهای فرهنگی آن اقلیم هستند. عمده موسیقی روی سه ساز فلوت عربی (نی)، قانون و عود استوار است. در کنار این سازها از آواهایی نیز استفاده کردیم که نمی دانم روی کدام نسخه کار شده اند، چون ما دو نسخه موسیقی کار کردیم؛ یک نسخه حتی آوای فارسی هم داشت که یک دعایی بود و یک شعری که در مدح حضرت معصومه (س) گفته شده بود، قسمتی از ملودی (آنجایی که کاروان ها به سرزمین فارس می رسند) در آن ایرانی شده بود و آوای زنانه هم داشتیم که بعضا به صورت لالایی یا در بعضی موارد خیلی صاف و نرم بافت ارکستری و محلی را پوشش می داد.

استفاده از سازهای محلی یک امتیاز برای موسیقی فیلم محسوب می شود

*این دقیقا همان ویژگی است که شما را از باقی آهنگسازان متمایز می کند، اینکه در سازبندی از جغرافیای فیلم استفاده می کنید، این کار را در فیلم های دیگری مانند «موقعیت مهدی»، «بدون قرار قبلی» و حالا در «اخت الرضا» هم انجام دادید. اساسا چالش های انجام چنین کاری چیست؟ چراکه دایره سازها زیاد هستند و هر کدام تخصص خود را می طلبند. چگونه برای ساخت موسیقی یک فیلم آماده می شوند؟

در واقع استفاده از سازهای محلی الزامی برای موسیقی فیلم نیست اما اگر وجود داشته باشد یک امتیاز و مزیت محسوب می شود. ما موسیقی های غنی داریم که به لحاظ تاریخی کمتر از سازهای محلی استفاده کردند یا حتی از ملودی های محلی استفاده نکردند و اصلا ملودی محور نبودند! اما اگر استفاده شود یک گزینه و انتخابی است که می تواند امتیاز و مزیت محسوب شود.

به هر حال ما «رپرتوار^۱» که به واسطه همراهی ارکستر تنظیم شده باشند را در حوزه موسیقی فیلم کم داریم، از این رو ورود به این ساحت یک چالش محسوب می شود. چون شما رپرتوار کم دارید یعنی نمی توانید رفرنس بدهید که فلان ساز محلی در فلان فیلم در یک ارکستر بزرگ استفاده شده است! اگر هم باشد خیلی انگشت شمار است. خصوصا در بحث موسیقی ایران که این یک موضوع جدی تری است.

به هر حال این کار مورد علاقه ما هست. ما در دانشگاه بحث های موسیقی شناسی قومی را می خواندیم ولی شاید هیچوقت در فضای دانشجویی موقعیت نبود که آن را به عرصه عمل درآوریم. امروز در موسیقی فیلم ما می توانیم آن تئوری ها را عملی کنیم و این چالش را انجام دهیم و به نتیجه برسانیم.

دوست دارم موسیقی فیلم هایی را کار کنم که جنبه های روانشناختی دارند

*دو فیلم در اکران، یک سریال در حال پخش در نمایش خانگی و یک فیلم هم در راه اکران دارید، هر کدام از این آثار فضا و ژانر متفاوت خود را دارند، یک مقدار درباره این موضوع صحبت کنید که سلیقه خود شما در ساخت موسیقی فیلم به کدام یک از این ژانرها نزدیکتر است؟

عموما سلیقه ویژه ای نسبت به موسیقی فیلم ندارم. چون همه ابعاد موسیقی و همه ژانرها را دوست دارم و نسبت به هیچکدام تمایل ویژه تری ندارم. هر کدام چالش های خاص خود را دارند. هم موسیقی های ارکسترال با ارکستر بزرگ و سمفونی چالش برانگیز است و هم موسیقی هایی که مینیمال و محلی هستند، با تک ساز اجرا می شوند و جنبه های روان شناختی دارند، آن ها هم برای من جذاب هستند.

فیلم هایی که شما نام بردید در ژانرهای مختلفی هستند. یکی تاریخی، یکی اجتماعی و یکی سیاسی است و هر سه اتمسفر خاص خود را دارند اما اگر از من می پرسید که کدام حوزه را بیشتر می پسندم، باید بگویم که بیشتر دوست دارم جنبه های روانشناختی را کار کنم چون به هر حال همه این ها را می توانم با یک اشل و الگو جلو ببرم اما جنبه های روان شناختی در موسیقی برای من از یک پیچیدگی خاصی برخوردار هستند.

*یعنی اگر همزمان دو پیشنهاد باشد که یکی از آن ها روان شناختی است، آن را می پذیرید؟

نه! صرفا اینگونه نیست که اگر دو فیلم باشد که یکی از آن ها روان شناختی و یکی مثلا سیاسی یا اجتماعی است، من به سمت روان شناختی بروم! اما روی فیلم هایی که جنبه های روان شناختی دارند تمرکز و فوکوس بیشتری دارم. هر فصل کاری هم نسبت به یک جنبه علاقه نشان می دهم، بعضا تمایل به اجرای موسیقی محلی دارم. اما در کل همه این ها برای من از یک ارزش مساوی برخوردار هستند.

*از نظر روان شناختی چه فیلمی را کار کردید که بتوان از آن نام برد؟

فیلم «برف آخر» که یک جنبه روان شناختی و معرفت شناختی داشت و مواجهه انسان با خودش بود. هر فیلمی که این روزها با چالش خودشناسی همراه باشد، با انرژی مضاعفی آن را قبول می کنم.

با شخصیت ها، داستان و جهان صوتی کارگردان همزادپنداری می کنم

*طی این سال ها مخصوصا از اواسط دهه ۹۰ شما جزو چند آهنگساز اولی هستید که بسیار پرکار بودید. سال گذشته دو فیلم «عطر آلود» و «شماره ۱۰» را در جشنواره داشتید که سیمرغ هم گرفتید. کارنامه هنری شما را که مرور می کنیم و موسیقی هایتان را که به یاد می آوریم متوجه می شویم که هیچکدام از دو فیلم شبیه به هم نیستند. یعنی اگر سال گذشته را هم در نظر بگیریم هر دو اثر شما کاملا با هم متفاوت بودند. چه می شود که به تکرار نمی افتید؟ حتی اگر همزمان چندین کار را در دست ساخت داشته باشید باز هم هیچکدام شبیه به دیگری نمی شوند!

پاسخ به این سوال نیازمند ارجاعات برون متنی است. زمانی که قرار است موسیقی دراماتیکی ساخته شود، علاوه بر تکنیک های آهنگسازی نیاز است که نسبت به صنف های مختلف هنری (در حد کافی و گاهی در حد حرفه ای) شناخت داشته باشیم. در رابطه با تئاتر، سینما، ادبیات حتی در رابطه با فلسفه لازم است که یک رویکرد شناختی خوبی وجود داشته باشد. این باعث می شود که در آن مقطع و شرایط، وقتی روی موضوعی با تمام ابعاد آن فکر و فوکوس می کنیم، جنبه های دیگر و موسیقی های دیگری که در ذهنمان هست را بلوکه کنیم و ببندیم. مثل بازیگری که می تواند چندین نقش را در یکسال کاری بازی کند، ما هم چنین شرایطی داریم، البته اگر بتوانیم برون صنفی و فراتر از صنف آهنگسازی فکر کنیم. ما هم گاهی با شخصیت ها، داستان و جهان صوتی کارگردان همزادپنداری می کنیم. هر کدام هم حالت های خاصی در ما ایجاد می کنند و مدیریت این حالت ها باعث می شود که شما بتوانید چندین کار را با جنس های مختلفی تجربه کنید.

هر تغییر محتوایی که در سینما رخ می‌دهد روی موسیقی فیلم هم تاثیر می‌گذارد

*ساختار ساخت موسیقی متن نسبت به گذشته دستخوش تغییرات اساسی شده، این روند تغییرات به چه شکلی بوده تا به چیزی که امروز می شنویم رسیده است؟

موسیقی فیلم یک هنر وابسته است و نمی تواند به طور مستقل وجود داشته باشد. محتوای موسیقی فیلم را خود فیلم ایجاد و حمایت می کند و از این جهت هر تغییری که به لحاظ محتوایی در سینما اتفاق می افتد، مستقیم یا غیرمستقیم روی موسیقی فیلم هم تاثیر می گذارد. امروزه ضبط هایی که در حوزه موسیقی فیلم انجام می شوند به ندرت به اندازه و شکوه سال های قبل هستند و هرچقدر جلوتر می رویم محدود و محدودتر می شوند.

موسیقی فیلم به سمت مینیمالیسم حرکت می کند

من خودم را عرض نمی کنم بلکه به طور کل می گویم. موسیقی فیلم به سمت مینیمالیسم حرکت می کند و بعضا به صورت موسیقی افکتیو خود را نشان می دهد. این بخاطر محتوایی است که در آثار سینمایی حال حاضر تولید می شوند. کارهای طنز و سرگرمی و اینترتیمنت را ملاک قرار نمی دهم بلکه بحث آرت را مطرح می کنم.

در زمینه فرم نیز یک بحث تاریخی وجود دارد، ما هر چقدر که جلوتر می رویم ابزارآلات پیشرفت می کنند. زمانی شما برای اینکه صدای نی یا فلوت در فیلمتان باشد باید استودیو آفیش می کردید، نوازنده را پیدا می کردید، نت می نوشتید، نوازنده می نواخت، ضبط آنالوگ می شد و … اما امروزه یک ارکستر بزرگ را می توانند با ابزارآلات کامپیوتری شبیه سازی کنند. البته بحث من این نیست که چقدر موفق یا ناموفق هستند! بحث این است که به لحاظ فرم و ارائه محتوا دچار تغییرات شده ایم.

موسیقی الکترونیک خیلی از آهنگسازان را از گود بیرون کرده است!

موسیقی الکترونیک خیلی ها را آهنگساز کرده و خیلی از آهنگسازان را از گود بیرون انداخته است. آن هایی که نتوانستند خود را با موسیقی الکترونیک سازگار کنند علی رغم اینکه آهنگسازان بزرگی بوده اند اما امروز بیکار و از میدان رانده شده اند. بالعکس کسانی را می بینیم که شاید تحصیلات خیلی کمی (نه الزاما آکادمیک بلکه تجربی) در حوزه موسیقی دارند اما یک شبه کارهای سینمایی انجام می دهند و موسیقی فیلم می سازند بدون اینکه به کوچکترین المان و اصول آهنگسازی آشنایی داشته باشند و فقط صرفا با ابزارآلات الکترونیک به این ساحت ورود می کنند. این تغییرات اجتناب ناپذیر است.

هوش مصنوعی کنارگذاشتنی نیست!

*اینجا بحث هوش مصنوعی مطرح می شود، به نظر شما وجود هوش مصنوعی تا چه اندازه مفید است و چقدر برای آهنگساز محدودیت ایجاد می کند؟ اساسا اینکه وجود دارد می تواند به کار آهنگسازی یک آهنگساز حرفه ای کمک کند؟

در رابطه با هوش مصنوعی قضاوت اخلاقی نمی کنم. فقط یک موضوع را باید خاطرنشان کنم، آن هم این است که خوب و بد بودن هوش مصنوعی از اساس مساله نیست. به این علت که به هر حال اتفاقی است که رخ می دهد! صرف اینکه ما به آن انگ بد بودن بزنیم و کنارش بگذاریم، نیست. چرا که اصلا کنار گذاشتنی نیست. این اتفاق می افتد و خودش را در تمام ساحات جامعه هم نشان خواهد داد. امروز ما در اولین قدم هوش مصنوعی هستیم و با پیش بینی هایی که شده در چند سال دیگر خیلی عجیب و غریب تر (نمی گویم فاجعه آمیزتر) و باورنکردنی تر از اتفاقات امروز برای آن رخ می دهد.

ممکن است زمانی فرا برسد که شما اسم آهنگساز فیلمتان را به هوش مصنوعی (AI) بدهید و از آن بخواهید برای فیلمتان آهنگسازی کند و آقای هانس زیمر، برنارد هرمن و … شروع به آهنگسازی می کنند. چون استایل یک آهنگساز را می توانند شبیه سازی کنند. این اتفاقاتی است که در آینده توسط هوش مصنوعی می افتد و ما تازه در گام اول آن هستیم. اینکه خوب یا بد است، بهتره بگوییم که فقط هست، ناگریز است و نمی توانیم کاری بکنیم.

نسل بعدی آهنگسازان را نسل  هوش مصنوعی (AI) می دانم

اگر در جهت احساسات و عواطف استفاده شود و به اندیشه انسانی عمق ببخشد، تجربیات جدیدی پیش پای انسان می گذارد که ثمره خوبی خواهد داشت، در غیر اینصورت مضرات خود را دارد. مانند ماشین که باعث آلودگی می شود، داستان هوش مصنوعی هم همین است. بنابراین من قضاوت نمی کنم، خودم هم استفاده می کنم. من نسل بعدی آهنگسازان را نسل  (AI) می دانم. ما الان در نسلی هستیم که موسیقی الکترونیک استفاده می کنیم و تازه ابتدای هوش مصنوعی قرار داریم، نسل بعدی به طور مطلق از  (AI) استفاده می کند.

*شما موسیقی سریال، تئاتر و سینما کار کردید اما چیزی که در کارنامه هنری شما جالب توجه است، ساخت موسیقی برای مستند است، این تنوع را چگونه مدیریت می کنید؟ هر کدام از این ها فضای منحصر به خود را می طلبند. در یکسری از بخش ها سلیقه مخاطب مطرح می شود و در یکسری از بخش ها شما به صلاح دید خودتان آنچه را که برای یک اثر مناسبتر است اجرا می کنید. چگونه می توان یکدست این کار را انجام داد؟

توضیح این سوال در یک مصاحبه نمی گنجد که ما چطور شاخه ها و گونه های مختلف هنری را در کنار هم مدیریت می کنیم. قطعا قبل از آن، باید به لحاظ شناختی یک آگاهی نسبت به هر گونه ای وجود داشته باشد و بعد باید این آگاهی خود را در ساحت آن هنر نشان دهد؛ اما اینکه این اتفاق چگونه رخ می دهد شاید بتوان پاسخ داد که در گفتمان با کارگردان!

فارغ از اینکه فیلم و ژانر آن چه چیزی است، اول از همه از کارگردان می خواهم که جهان صوتی آن را برای من شرح دهد. وقتی جهان صوتی را با تبدیل های صوتی که انجام می دهم، مشخص می کنم، می بینم که مخاطبین ما چه کسانی هستند و چه چیزی مورد نظرشان است. آیا اساسا برای کارگردان مخاطب خاص مهم است یا مخاطب عام؟! در مدیای تلویزیون مخاطبین بدون استثنا عام هستند و اولویت باید روی مخاطبین عام باشد اما در سینما این کارگردان است که باید بگوید جامعه هدف مخاطبینش چیست. این ها باعث می شود که ما چندین مولفه را به تابع دستوری بدهیم و آن تابع تصمیم بگیرد که قرار است چه نوع موسیقی اجرا شود.

من اگر بخواهم از یک لایه زیرینی صحبت کنم باز هم باید بگویم که شما در مرحله اول باید بتوانید جهان صوتی مخاطب را بشناسید، این مخاطب ممکن است کارگردان یا مخاطب فیلم باشد. برای این شناخت نیاز به گفتگو دارید و برای این گفتگو به ادبیات گفتگو نیازمند هستید. ادبیات گفتگو بدون منطق، فلسفه، روان شناسی و جامعه شناسی یک دور باطل، وقت تلف کردن و فرسایشی خواهد بود. شاید یکی از مهمترین دلایلی که من می توانم همه این موارد را با هم مدیریت کنم و به یک نتیجه ای برسانم استفاده از مولفه های فلسفی است. به راحتی وارد جهان بینی طرف مقابل می شوم و جهان شناسی آن را برای خود آنالیز می کنم. هر کدام از ما باورها، احساسات، عواطف، هیجانات و خواسته هایی داریم. آرتیست ها فقط به خواست و باورها و احساسات و عواطف خودشان توجه می کنند اما فیلسوف ها اینطور نیستند و شناخت طرف مقابل برای آن ها اهمیت بیشتری دارد.

شاید کلید پاسخ شما این باشد که من جهان طرف مقابل را کشف می کنم، البته در این زمینه هم کسب تجربه می کنم و این یک تجربه است که ممکن است دهه به دهه برای من نتایج متفاوتی داشته باشد.

*شما کتاب فلسفی هم نوشته اید و به این موضوع واقف هستید و عموما هم در آثارتان فلسفه و عرفان نمود پیدا کرده، در کل سعی دارید از همین منظر به آهنگسازی نگاه کنید؟

بله، هیچوقت به صورت صرف وارد حوزه آهنگسازی نشدم. حداقل در دهه سوم زندگی هیچوقت اینطور نبودم، شاید در ابتدا صرفا به موسیقی فکر می کردم اما از بعد سی سالگی به طور خاص به مسایل فلسفی اهمیت بیشتری نشان دادم.

پاورقی:

۱: رپرتوار: معادل واژه فارسی کارگان است. در معنای لغوی یعنی فهرست یا جدول؛ اما در اصطلاح موسیقی مجموعۀ قطعه‌های موسیقی است که تکنواز (یا خواننده) برای رسیتال، یا ارکستر برای کنسرت آماده می‌کند.

نوشته موسیقی الکترونیک بسیاری از آهنگسازان را بیکار کرده است! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

*آذر ماه سال ۱۳۱۳ در هفت‌فرسخی تهران…

زنده یاد جمشید مشایخی در سال ۱۳۱۳ متولد شد و فرزند ارشد یک خانواده ۹ نفره بود. در محله ای به دنیا آمد که به گفته خود او در هفت‌فرسخی تهران و نامش «پارچین» بود. او درباره محله ای که در آن متولد شده، گفته بود: «در آنجا کارخانجات شیمیایی ارتش برپا بود و پدر من در آنجا شاغل بود. پدرم تحصیلکرده آلمان و سوئد بود و در سمت افسری شیمیست اشتغال داشت.»

مرحوم مشایخی بیش از نیم قرن در تئاتر، سینما و تلویزیون خوش درخشید. سال ۱۳۳۷ با نمایش «وظیفه پزشک» برای نخستین بار روی صحنه رفت، این اولین باری بود که او در عین جوانی نقش یک پیرمرد را ایفا می‌کرد. این تئاتر برگرفته از نمایشنامه «وظیفه پزشک» اثر پیر اندللو بود که علی نصیریان آن را کارگردانی کرد. در اصلِ نمایشنامه یک زن مسن وجود داشت که چون بازیگرهای زن در اداره تئاتر آن زمان، همه جوان بودند کسی نبود که بازی در این نقش را بپذیرد. از این رو نصیریان این نقش را به یک پدر پیر تغییر داد. مشایخی در روایت این داستان بیان کرده بود: «یافتن خانم مسنی که مناسب این نقش باشد تبدیل به یک دردسر شد که البته نصیریان با یک ابتکار نقش مادر (زن مسن) را تبدیل به نقش پدر (مرد مسن) کرد، بعد هم دنبال شخصی می‌گشت که این نقش را به او محول کند. اسماعیل شنگله از من خواست تا خودم را آزمایش کنم و من با این که جوان بودم با اشتیاق نقش پدر را قبول و آن را بازی کردم. مرا گریم کردند، پیر و پدر شدم. این اولین کار صحنه‌ای من پس از استخدام در این اداره بود.»

همین شد که از همان ابتدا جمشید مشایخی لقب «پدر سینمای ایران» را گرفت و در عین جوانی نقش‌هایی با سن بالا را ایفا می‌کرد. خان دایی در فیلم سینمایی «قیصر» یکی از ماندگارترین نقش هایی بود که جمشید مشایخی ایفا کرد. خودش معتقد بود با اینکه در نقش‌های دیگری هم بازی کرده اما این پدر و پدر بزرگ بودنش در فیلم و سریال‌ها بیشتر از کاراکترهای دیگر به چشم مخاطب می آمده و مردم او را در این نقش‌ها دوست داشته‌اند.

وی در یکی از مصاحبه‌های خود در اینباره عنوان کرده بود: «واقعا این طور نبوده که همیشه در نقش پدر یا پیرمرد بازی کرده باشم. درست است که اولین کارم در این عرصه با نقش یک پیرمرد کلید خورد و بعد هم گاهی در این نقش ظاهر می‌شدم، اما همیشه این‌طور نبوده و لابه‌لای چنین نقشی، نقش‌های دیگر هم زیاد داشتم، اما همان‌طور که گفتم شاید به چشم مردم نیامده و به آن توجه نکردند یا نخواستند قبول کنند. من در فیلم‌هایی هم بازی کرده‌ام که پدر یا پدربزرگ نبودم، مثل فیلم‌های «طلوع»، «شازده احتجاب»، «نفرین» و «چشمه»، اما گویا این پدر و پدربزرگ بودن من، بیشتر به چشم مردم آمده و دیده شده است. در سریال «هزاردستان»، رضا تفنگچی یا رضا خوشنویس جوانی است که هنوز پدر هم نشده یا در سریال «عشق گمشده» با این که نقش پدر را داشتم، اما باز شخصیت خاصی بود.»

*وفاداری به صحنه تئاتر

او ۵ سال بعد در فیلم بلند سینمایی «خشت و آینه» ظاهر شد و در دهه ۵۰ خورشیدی در قاب کوچک تلویزیون نیز به ایفای نقش پرداخت. او سینما را با بازی در فیلم سینمایی «خشت و آینه» اثر ابراهیم گلستان آغاز کرد. گلستان او را به سینما معرفی کرد اما این رفتن به سینما باعث نشد که مشایخی تئاتر را رها کند و از آن دل بکند! او سال ها تا زمانی که سن و سالش یاری می کرد روی صحنه تئاتر می رفت. به نوعی تئاتر برای او و هم نسلانش خانه اولشان محسوب میشد. آن ها با تئاتر به دنیای بازیگری آمده بودند و به این راحتی ها از آن دست نمی کشیدند. با اینکه نقش جمشید مشایخی در فیلم «خشت و آینه» کوتاه بود اما بارها از دشواری ایفای این نقش گفته بود. «خشت و آینه» آغاز جریان روشنفکری در سینما بود و جمشید مشایخی، بازیگری نام گرفت که در این جریان فیلمسازی، بازیگری می‌کند.

اما سال ۱۳۴۸ سال خوبی برای حرفه بازیگری جمشید مشایخی بود. در این سال او دو فیلم سینمایی «گاو» و «قیصر» را بازی کرد که هر دو بهترین‌های کارنامه حرفه‌ای شدند.

*بازی در «گاو» به پیشنهاد عزت‌الله انتظامی

«گاو» را به پیشنهاد عزت‌الله انتظامی بازی کرد و در خاطره ای از قبول بازی در این فیلم عنوان کرده بود: «تا سال ۴۸ به بازیگری در تئاتر ادامه دادم تا اینکه روزی آقای انتظامی به خانه من آمد و گفت کارگردان جوانی از خارج به ایران آمده که بسیار با شعور است و می‌خواهد یکی از قصه‌های غلامحسین ساعدی را کار کند. این داستان را قبلا جعفر والی با چند پرسوناژ برای تلویزیون اجرا کرده بود و وقتی به صورت فیلمنامه درآمد شخصیت‌های دیگر داستان وارد قصه شدند. من کار قبلی مهرجویی؛ «الماس ۳۳» را ندیده بودم اما وقتی فهمیدم ساعدی اجازه ساخت داستانش را به او داده، متوجه شدم آدم بزرگی است. وقتی سناریو را خواندم «مش عباس» به نظرم بی‌رنگ آمد که مهرجویی گفت این نقش را مخصوصا به تو داده‌ام. ما این فیلم را در روستایی واقع در ۳۰ کیلومتری جاده رشت به قزوین کار کردیم. همه کسانی که بازی کردند تئاتری بودند و به غیر از من همه تجربه کار اولشان بود.»

در همان سال فیلم دیگری با عنوان «قیصر» برای مسعود کیمیایی بازی کرد. زمانی که پیشنهاد بازی در این فیلم را می پذیرفت قطعا نمی‌دانست قرار است یکی از ماندگارترین نقش هایش را برای مسعود کیمیایی و مقابل دوربین او ایفا کند.

*«خان دایی» با ویژگی‌های جهان پهلوان تختی

او روایت جالبی از بازی در فیلم «قیصر» دارد که در آن می گوید: «کیمیایی من را به اتفاق محمدعلی کشاورز به استودیوی عباس شباویز دعوت کرد. قرار بود در این فیلم من نقش فرمان و کشاورز نقش خان دایی را بازی کنیم. در آن مقطع هر دوی ما بازیگر اداره تئاتر بودیم، نمی‌دانم چه شد که کشاورز برای بازی در این فیلم نیامد. بنابراین با کیمیایی نزد عباس جوانمرد که مسئول گروه هنر ملی بود رفتیم. او هم بازی در فیلم را نپذیرفت. روزی، من به حیاط استودیوی شباویز رفتم و دیدم که کیمیایی، بهروز وثوقی و عباس شباویز کنار هم ایستاده‌اند. کیمیایی به من گفت که جمشید تو نقش خان دایی و ناصر ملک‌مطیعی هم نقش فرمان را بازی کند. در آن مقطع چون علاقه زیادی به جهان پهلوان تختی داشتم و مانند خیلی‌ها عاشق او بودم، برای ایفای نقش خان دایی؛ تختی را الگوی خود قرار دادم. تصور می‌کردم اگر خان دایی را جای جهان پهلوان تختی بگذارم و تختی پیر شود چه شکلی است. با این احساس نقش خان دایی فیلم «قیصر» را بازی کردم. برای درآوردن این نقش خیلی فکر و تحقیق کردم و در ذهن خود، شخصیت و ویژگی‌های جهان پهلوان تختی را به جای خان دایی تداعی کرده بودم.»

*رویارویی کمال‌الملک با جمشید مشایخی در خواب!

سال ۱۳۶۲ علی حاتمی فیلمی در ژانر درام-تاریخی با عنوان «کمال الملک» را مقابل دوربین برد. این فیلم به زندگی کمال الملک؛ نقاش ایرانی می پرداخت که نقش آن به جمشید مشایخی واگذار شد. مرحوم مشایخی در این فیلم در کنار تمام هم‌نسل های خودش یعنی عزت الله انتظامی، علی نصیریان، محمدعلی کشاورز و داوود رشیدی یکی از بهترین بازی های خود را ایفا کرد.

مشایخی در خاطره ای از بازی در این فیلم می گوید: «برای درآوردن این نقش من و زنده‌یاد علی حاتمی به کتابخانه مجلس رفتیم تا بتوانیم هر کتابی درباره استاد کمال‌الملک وجود دارد را امانت بگیریم و مطالعه کنیم. بعد از آن به دیدار شاگردان استاد رفتیم. در آن مقطع، سن آنها بالا بود و یکی از آنها قد کوتاهی داشت و شباهتی هم به استاد کمال‌الملک نداشت. ولی آن قدر محو استادش بود که راه می‌رفت و می‌گفت: «ببینید من مانند کمال‌الملک قدم می زنم یا خیر؟» شاگردان استاد بسیار به کمال‌الملک اعتقاد داشتند و به وی اهمیت می‌دادند. در تحقیق‌ها و جست‌وجوهایی که انجام دادیم توانستیم مطالب و اطلاعات زیادی درباره کمال‌الملک به دست بیاوریم. هم چنین خاطره‌های دو نوه استاد که مسن هم بودند را گردآوری کردیم.»

او در خاطره ای از خود کمال الملک نیز عنوان کرده بود: «شبی خواب دیدم که در یک استودیوی صدابرداری هستم و دوستم مصاحبه‌ای از استاد برایم پخش کرد که صدایش صامت بود. از او پرسیدم که صدا ندارد و دوستم گفت به ژست‌هایش نگاه کن. به ناگهان کمال الملک از پرده جدا شد و به سمتم آمد و من احترام گذاشتم. کمال‌الملک از من پرسید: تو می‌خواهی نقش مرا بازی کنی؟ پاسخ دادم: اگر اجازه دهید. از من پرسید که کار نانوا چیست؟ گفتم: نانوا، نان می‌پزد. وی پاسخ داد که تو نمی‌توانی نقش من را بازی کنی. به او گفتم اجازه بدهید درباره نانوا توضیح می‌دهم. ولی پاسخ داد که نمی‌توانی نقش مرا بازی کنی. به من برخورد و گفتم: شما استاد منحصر به فردی هستید و همه ملت ایران، برایتان احترام قائل هستند. من هم در کارم اندکی تبحر دارم. استاد نگاهی به من انداخت و گفت این درست است و تو می‌توانی نقشم را بازی کنی، ناگهان از خواب پریدم. همسرم پرسید چه اتفاقی افتاده است؟ گفتم می‌خواهم به علی حاتمی بگویم که من این نقش را بازی نمی‌کنم. پرسید چرا؟ آیا نقاشی کرده‌ای که بدانی چیست. بنابراین نزد استادی رفتم تا با هنر نقاشی آشنایی پیدا کنم. به هر حال فیلم را بازی کردم و هنگامی که این فیلم اکران شد با یکی از نوه‌های استاد کمال‌الملک مصاحبه کرده بودند. او گفته بود که جمشید مشایخی مانند پدربزرگم است و این نقش را به درستی بازی کرده است.»

*مشایخی؛ رضا خوشنویسِ «هزاردستان»

یکی از مجموعه‌های سریالی که جمشید مشایخی برای تلویزیون کار کرد، مجموعه دیدنی و خاطره انگیز «هزادستان» ساخته مرحوم علی حاتمی بود که ساخت و پخش آن از سال ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۸ به طول انجامید. ماندگارترین تأثیر سریال «هزاردستان» در تاریخ سینمای ایران، ساخته‌شدن شهرک سینمایی غزالی است؛ شهرکی که به گفته خود علی حاتمی، زمان شروعش جوان بوده و وقتی تمام شده به عنوان یک پیرمرد از شهرک بیرون آمده ‌است. این سریال به داستان زندگی رضا خوشنویس که شخصیتی تخیلی مبتنی بر شخصیتی تاریخی به‌نام «کریم دواتگر» است می پردازد که نقش رضا را مرحوم جمشید مشایخی ایفا می‌کرد.

مشایخی در این سریال باز هم با تمام هم‌نسلان خود از جمله عزت‌الله انتظامی، داوود رشیدی، علی نصیریان، محمدعلی کشاورز و پرویز پورحسینی هم بازی بود.

علی نصیریان درباره‌ جمشید مشایخی که کمال‌الملکِ هزاردستان بود، گفته است: «واقعا چقدر زیبا جمشید مشایخی، نقش کمال‌الملک را ترسیم کرد و توانست با روح و جان، شکل و شمایل و روح یک هنرمند ایرانی را به زیبایی تمام با متانت و با ریتم درونی به تصویر بکشد و مجسم کند.»

زنده‌یاد مشایخی نیز در رابطه با این سریال عنوان کرده بود: «سال ۵۸ شادروان علی حاتمی شروع به ساخت این سریال کرد. من و خانم فخری خوروش را جلوی دوربین برد اما به دلیل اینکه خوروش از نظر سنی همخوانی نداشت بازیگر دیگری به جای ایشان دعوت شد. آن زمان مسئولان تلویزیون مدام تغییر می‌کردند و ساخت سریال هزاردستان به تاخیر می افتاد.»

وی درباره مرحوم علی حاتمی و همکاری‌هایی که با او داشته نیز بیان کرده بود: «علی حاتمی ارادت خاصی به مولانا داشت. ایشان اعتقاد داشت که غباری در نگاه به مولانا نشسته است و ما باید با ساخت فیلم هایی با اقتباس از قصه های حضرت مولانا باعث شویم مردم مجدد نگاهی به کارهای این شاعر بزرگ بیاندازند و در این راستا شش تا از قصه‌های مثنوی-معنوی را تبدیل به فیلمنامه کرد و من هم در آنها بازی کردم. علی حاتمی تاریخ را به خوبی می‌دانست و دانش خوب او در تاریخ بود که کارهایی تاریخی اش را تا به امروز ماندگار کرد.»

*اگر برجای من غیری گزیند دوست، حاکم اوست…

«تو اگر عاشق می‌شوی، عاشق روحش بشو. این روح است که تکامل می‌یابد و زیباتر می‌شود. اخلاق است که پیر نمی‌شود. حضرت حافظ می‌گوید: اگر برجای من غیری گزیند دوست، حاکم اوست/ حرامم باد اگر من جان به جای دوست بگزینم.» این جملات را مرحوم جمشید مشایخی می گفت. معتقد بود که عشق اینگونه است و هرگز کهنه نمی‌شود. این عشق در قامت بازیگری نیز برای او معنا می شد اما نمود عشق در فیلم ها را ریاکارانه و گاهی تملق برانگیز، سطحی و مبتذل می دانست. معتقد بود که نویسنده ها یا عشق را به خوبی نمی شناسند و یا تهیه کننده از آن ها می خواهد که اینگونه بنویسند!

مشایخی از آن دست بازیگرانی بود که اگر به نظرش نقشی قابلیت اجرا داشت، می پذیرفت او از کمال الملک تا نقش یک رفتگر را بازی کرد. بزرگی و کوچکی نقش برایش اهمیت نداشت و فقط می خواست در همان نقش های کوچک هم بهترینش باشد. همیشه می گفت: «ما در تئاتر این را یاد گرفته بودیم که نقش خود را جدی بگیریم. اگر آن کاراکتر حقیقی بود که راجع به زندگینامه‌اش تحقیق می‌کردیم و اگر هم خیالی بود سعی می‌کردیم آن را بخوبی از دریچه چشم نویسنده بشناسیم. من در سال ۱۳۵۶ در فیلم «ماهی‌ها در خاک می‌میرند» نقش یک رفتگر را بازی می‌کردم. در خیابان ایران با عزیزی در همین شغل دوست شدم. ایشان من را به منزل برای صرف ناهار دعوت کرد. رفتم و از او بسیار ممنون و متشکر شدم. مدتی به همراه او زباله برای دفن می‌بردم تا نقشم را بهتر درک کنم. آنجا بود که متوجه شدم این حرفه چه ارزشی دارد. ما زباله منزل خودمان را به زور بیرون می‌بریم، اما این عزیزان گرانقدر زباله مردم را به این سو و آن سو می‌برند تا کسب روزی حلال کرده باشند.»

وی در جای دیگری از جدیت کار تئاتر صحبت و گفته بود: «کار تئاتر جدی بود و به همین دلیل هم بازیگران تئاتر بسیار قوی عمل می‌کنند. من از استاد حمید سمندریان خیلی چیزها را یاد گرفتم. ما در مقابل نقشمان مسئولیت داریم و باید متعهدانه عمل کنیم.»

*خاک شو پیش از آن که خاک شوی

امروز؛ ششم آذر ماه برای تئاتر و سینما روز مهمی است. با اینکه جمشید مشایخی دیگر در این سینما حضور فیزیکی ندارد تا با بازی‌هایش غافلگیرمان کند اما باز هم یاد او را در روز تولدش زنده نگه می‌داریم چراکه باور داریم هنر این کشور مدیون او بوده و هست. دوست دارم این متن را با صحبت‌های مرحوم مشایخی درباره زندگی به پایان برسانم، آنجا که می‌گفت: «از دید من زندگی همان چیزی است که بزرگانی همچون فردوسی، حافظ، سعدی، عطار و همقطاران آنها تجربه کرده‌اند. می‌گویند خاک شو پیش از آن که خاک شوی… زندگی یعنی خاک پای مردم شدن و آن بزرگان این کار را انجام داده‌اند…»

نوشته اگر برجای من غیری گزیند دوست، حاکم اوست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بامداد یکشنبه ۲۳ مهرماه، به ناگاه خبری با تیتری بزرگ در رسانه‌ها منتشر شد. «داریوش مهرجویی و همسرش به قتل رسیدند!»؛ خبری که بیشتر از شوکه کننده بودن، مخوف بود. هرکسی این خبر را شنید، تا دقایقی بعد از نشر آن به دنبال تکذیبش بود، اما هر چه بیشتر پیگیر شدیم نه تنها خبر تکذیب نشد بلکه عمق فاجعه‌ای که رخ داده هویداتر شد.

آری، داریوش مهرجویی به قتل رسید، همسرش (وحیده محمدی‌فر؛ نویسنده) هم به قتل رسید. فکر می‌کنم اگر دخترشان هم در آن ساعت کنار آن‌ها بود او هم به قتل می‌رسید! و چه فکر وحشتناکی که این ساعات از ذهنم بیرون نمی‌رود! اما چیزی بدتر از مُردن برای مونا (دختر داریوش مهرجویی و وحیده محمدی‌فر) رخ داد: «رسیدن بالای سر جسم بی‌جان مادر و پدر…»

داریوش مهرجویی به ما «هامون»، «بانو»، «سارا»، «پری»، «لیلا» را هدیه داد اما یک جنایت تلخ او را از «مونا» گرفت… آثاری برای ما به جای گذاشت که همه یادگاری‌های ماندگاری در سینمای ایران شدند. «گاو»، «اجاره‌نشین‌ها»، «مهمان مامان» یا «سنتوری»، از کدامشان حرف بزنیم؟ از بازیگرهای بی‌نقصی که به سینما معرفی کرد بگوییم یا از قصه‌های عمیقش که هنوز با گذشت سال‌ها لایه‌های بیشتری از آن‌ها نمایان می‌شود؟ گفتن از او سخت است و سخت‌تر از آن فکر کردن به فاجعه‌ای است که برای او رخ داد!

*آذرماهی که مهرجویی را به سینما هدیه کرد

داریوش مهرجویی هفدهم آذر ماه سال ۱۳۱۸ به دنیا آمد. (البته روایت دیگری از تاریخ تولد این کارگردان در سال ۱۳۱۷ وجود دارد.) مهرجویی یکی از فیلمسازان مهم و البته پرافتخار سینمای ایران و از چهره‌های اصلی موج نوی سینمای ایران به شمار می‌رفت. او علاوه بر سینما، می‌نوشت و آثار بسیاری را ترجمه می‌کرد.

مهرجویی پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ مدتی از ایران مهاجرت کرد، اما چند سال بعد به کشور بازگشت و به فیلم‌سازی خود ادامه داد و عضو پیوسته فرهنگستان هنر شد.

براساس نتایج یک نظرسنجی در سال ۱۳۸۳، داریوش مهرجویی با آفریدن هفت شخصیت، بیشترین شخصیت سینمایی ماندگار را در سینمای ایران خلق کرده‌است. مهرجویی بارها به عنوان برترین فیلمساز تاریخ سینمای ایران انتخاب شد، از جمله در نخستین رأی‌گیری مجلهٔ «فیلم» در سال ۱۳۶۷، در رأی‌گیری سال ۱۳۷۸ مجله «دنیای تصویر» و همچنین در نظرسنجی سال ۱۳۸۱ مجلهٔ «نقد سینما». او در رأی‌گیری سال ۱۳۹۸ مجلهٔ «فیلم» نیز به عنوان بهترین کارگردان سینمای ایران انتخاب شد؛ اما حالا سرنوشت او و همسرش به تراژیک‌ترین پایان در سینمای ایران بدل شد.

به همین دلیل در این گزارش به ۵ فیلم این کارگردان که از مهمترین‌ فیلم‌های او و البته مهترین فیلم‌های سینمای ایران  محسوب می‌شوند، نگاهی انداخته‌ایم.

* من مش حسن نیستم، من گاو مش حسنم!

فیلم «گاو» دومین ساخته داریوش مهرجویی و از فیلم‌های موج نوی سینمای ایران است که در سال ۱۳۴۸ ساخته شد و باعث شد بسیاری از نگاه‌ها به سمت سینمایی فکور و جدی جذب شود. این فیلم براساس داستان «عزاداران بَیَل» اثر غلامحسین ساعدی ساخته شد و توانست بین ادبیات و سینما پیوندی ناگسستنی ایجاد کند. «گاو» جز اولین فیلم‌های ایرانی بود که در غرب و اروپا مورد توجه و تحسین قرار گرفت و توانست جوایز زیادی را به‌دست آورد. از جمله این جوایز می‌توان به جایزه بهترین فیلم جشنواره بین‌المللی فیلم لاروشل ۱۹۹۴، جایزه ویژه هیات داوران جشنواره بین‌المللی فیلم برلین ۱۹۷۲، نامزد هوگو طلایی جشنواره بین‌المللی فیلم شیکاگو ۱۹۷۱، برنده جایزه فیپرشی جشنواره فیلم ونیز ۱۹۷۱، برنده جایزه بهترین فیلم جشنواره سینمایی وزارت فرهنگ و هنر ۱۳۴۹ و جایزه بهترین فیلمنامه جشنواره سینمایی سپاس ۱۳۴۸ اشاره کرد.

«غالبا فیلم‌هایی که‏ خود ایرانی‌ها درست مى‌کنند به نظرم بهتر از دیگران است. مثلًا فیلم «گاو» آموزنده بود». این سخن تاریخی از امام خمینی(س) در مورد دومین ساخته داریوش مهرجویی بود که بازتاب های فراوانی داشت.

داریوش مهرجویی با فیلم «گاو»، عزت‌الله انتظامی را به سینمای ایران معرفی کرد. مرحوم انتظامی که در آن زمان چهل ساله بود، بعد از گذشت بیست سال از اولین باری که مقابل دوربین رفته بود، در «گاو» ظاهر شد و در کنار علی نصیریان، جمشید مشایخی، مهین شهابی، پرویز فنی‌زاده و جعفر والی قرار گرفت.

داستان «گاو» داستان علاقه مش حسن به گاوش است. همه امید زندگی مش حسن به تنها گاوی است که در طویله‌اش دارد و از آن برای امرار معاش خانواده خود بهره می‌برد. به همین دلیل مش حسن دلبستگی خاصی به این گاو دارد.

یک روز که مش حسن به شهر می رود، گاو به علت نامشخصی می‌میرد و افراد روستا با موافقت همسر مش حسن نعش گاو را در چاه روستا می‌اندازند و پس از بازگشت مش حسن به او می گویند که گاو گریخته است. بعد از برگشت، مش حسن می‌‎فهمد که گاوش مرده، اما از فرط علاقه اش به گاو، نیستی او را باور نمی کند. آرام آرام حالش دگرگون می شود و خودش را به جای گاو می پندارد و به همه می گوید من گاو مش حسنم نه مش حسن. از این روان پریشی مش حسن اهالی ده به فکر درمان او می افتند روشهای سنتی از قبیل نذر و دعا و .. کارساز نشده به ناچار برای مداوا به شهر میبرند. اما در وسط راه از دست اهالی ده فرار کرده و در دره ای سقوط میکند و به سرنوشت گاو دچار می‌شود.

«گاو» نخستین بار در سال ۱۹۷۱ در جشنواره فیلم ونیز بدون زیرنویس انگلیسی روی پرده رفت و همچنین در جشنواره‌های کن، برلین، مسکو، لس‌آنجلس و دیگر جشنواره‌ها به نمایش درآمد. در سال‌های بعد نیز «گاو» با نسخهٔ ترمیم‌شده در جشنوارهٔ ایل چینما ریترواتو ایتالیا، موزهٔ فیلم اتریش و سینما رُفله فرانسه به نمایش گذاشته شد. در رأی‌گیری منتقدان سینمای ایران در سال‌های ۱۳۵۱، ۱۳۶۷ و ۱۳۷۸، «گاو» به عنوان بهترین فیلم تاریخ سینمای ایران برگزیده شد.

* تو به من گفتی دوتا گلدون میخوای بذاری سر پشت بومت که باصفا بشه…

«اجاره‌نشین‌ها» ششمین فیلم داریوش مهرجویی بود. او دو سال بعد از پیروزی انقلاب فیلم «مدرسه‌ای که می‌رفتیم» را برای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ساخت و بعد از آن به خارج از کشور رفت. مهرجویی پنج سال بعد به ایران برگشت و تصمیم گرفت تا فعالیت فیلمسازی‌‌اش را با ساخت یک کمدی انتقادی از نو شروع کند. او پروژه «اجاره نشین‌‌ها» را در دست گرفت تا یکی از پیشروترین کمدی‌های تاریخ سینمای ایران را بسازد.

مهرجویی این فیلم را در سال ۱۳۶۵ می‌سازد، فیلمی که درآن به ماجرای زمین خواری و معضل مسکن ورود می‌کند و آنقدر موشکافانه به متن و حاشیه این معضلات می‌پردازد که هنوز بعد از گذشت ۳۶ سال از ساخت آن، حرف‌‌هایش تازه و به روز است.

«اجاره نشین‌‌ها» اولین فیلم کمدی کارنامه مهرجویی است. یک کمدی پیش‌رو و انتقادی که کاملا با قواعد ژانر ساخته شده است. این فیلم نخستین بار در پنجمین جشنواره بین المللی فیلم فجر روی پرده رفت و باعث استقبال منتقدان و مخاطبان جشنواره شد.

«اجاره نشین‌ها» بعد از فیلم‌های «گاو»، «آقای هالو»، «پستچی»، «دایره مینا» و «مدرسه‌ای که می‌رفتیم» پنجمین همکاری مشترک و پیاپی مهرجویی و زنده یاد عزت‌الله انتظامی بود. اکبر عبدی، فریما فرجامی، ایرج راد، یارتا یاران، سیاوش طهمورث، زنده یادان حمیده خیرآبادی و حسین سرشار و منوچهر حامدی دیگر بازیگران اصلی این فیلم بودند.

*این زن سهم منه، حق منه، عشق منه…

از همان سال ۱۳۶۸ که فیلم «هامون» ساخته شد تا زمانی که روی پرده سینما رفت، بی‌شک یکی از بهترین‌ آثاری بود که در دهه ۶۰ ساخته شد، اما آنچه «هامون»ِ مهرجویی را ماندگار کرد تنها یک فیلم نبود، یک عقیده، یک نگرش و یک چیدمان درست در قالب یک اثر سینمایی بود که کاراکترهای خود را به درستی چیده بود. همیشه بازیگردانی داریوش مهرجویی یکی از نقاط قوت او در فیلمسازی بود و خسرو شکیبایی را به حدی باورپذیر در این فیلم نشان داد که هنوز او را با «حمید هامون» یاد می‌کنیم. حمید هامونی که با وجود کش‌مکش‌های زیادی که با مهشید؛ همسرش داشت اما به هیچ عنوان نمی‌خواست از زنش بگذرد…

«هامون» نخستین بار در هشتمین جشنواره فیلم فجر به نمایش درآمد و با آنکه جایزه بهترین فیلم را نگرفت اما با کسب شش جایزه از جمله جایزه ویژه هیات داوران و بهترین کارگردانی و فیلمنامه و بازیگر نقش اول مرد، فاتح اصلی جشنواره لقب گرفت. استقبال منتقدان از «هامون» گسترده و بی‌سابقه بود.

هرچه زمان گذشت نهمین اثر داریوش مهرجویی طرفداران پروپا قرص بیشتری پیدا کرد درست مانند یک الماس تراش خورد و مدام دیالوگ‌ها و صحنه‌های فیلم در میان مردم مرور شد. این خاصیت داریوش مهرجویی بود که عمق مطلب در فیلم‌هایش به مرور خود را نشان می‌داد. گویی فیلم‌های او فاقد تاریخ بودند!

زنده یادخسرو شکیبایی در این فیلم در کنار بیتا فرهی، زنده یاد عزت‌الله انتظامی، زنده یاد حسین سرشار، زنده یاد فتحعلی اویسی و چندین بازیگر توانمند دیگر ایفا نقش کرد.

* میخوام یه قرص اختراع کنم که آدمهارو مقابل غم و غصه بیمه کنه!

«مهمان مامان» نمایش چهره آدم‌های دوست‌داشتنی بود که با وجود اینکه آهی در بساط ندارند اما با هر توانی از مهمان‌هایشان پذیرایی می‌کنند.

«مهمان مامان» یکی دیگر از فیلم‌های کمدی به یادماندنی از داریوش مهرجویی بود که براساس کتاب «مهمان مامان» نوشته هوشنگ مرادی‌کرمانی ساخته شد. این فیلم در بیست و دومین جشنواره فیلم فجر رونمایی شد و با استقبال بی‌نظیری از سوی منتقدان مواجه شد.

این فیلم نیز، درست مانند فیلم «اجاره‌نشین‌ها» گوشه‌هایی از جامعهٔ ایرانی و عادات و رفتار آن را با استفاده از شخصیت‌های مختلفی که شاید نمایندهٔ قشرهای مختلف جامعهٔ ایرانی هستند، نشان می‌دهد.

«مهمان مامان» در جشنواره فجر در ۱۰ رشته کاندیدای دریافت سیمرغ شد اما تنها در بخش بهترین فیلم توانست این جایزه را دریافت کند. کم‌لطفی داوران به این فیلم یکی از ماجراهایی بود که در تاریخ جشنواره فیلم فجر ثبت شد.

«مهمان مامان» داستان گلاب آدینه؛ مادر خانواده‌ای است که قرار است خواهرزاده‌اش به همراه نوعروس خود به خانه او بیایند و مادر برای تلاش در حفظ آبرویش تمام توان خود را می‌گذارد. همسایه‌های او از هیچ کمکی به بهتر چیده شدن سفره او دریغ نمی‌کنند و در نهایت مادر یک سفره رنگین برای مهمان‌هایش پهن می‌کند.

در «مهمان مامان» در کنار گلاب آدینه، پارسا پیروزفر، امین حیایی، حسن پورشیرازی، نسرین مقانلو، ژاله علو و ملیکا شریفی‌نیا ایفای نقش کرده‌اند.

* یا سر مجلس خوابم می‌بره یا می‌زنم زیر گریه!

«وقتی از ایستگاه مترو اومدم بالا آسمون مثل همیشه کدر و بدرنگ بود. توی هوا پر از دود بود و من نمی‌دونستم این آخرین باریه که این هوای کثیفو به ریه‌های سوختم فرو میدم!

از وقتی هانیه؛ همسرم گذاشته رفته دیگه دلم به کار نمیره، بعضی از برنامه‌ها رو قبول نمی‌کنم، با بعضی‌هاش بدقولی می‌کنم‌و نمیرم، یا سر مجلس خوابم می‌بره یا می‌زنم زیر گریه!»

شاید این یکی از معروف‌ترین مونولوگ‌های تاریخ سینمای ایران باشد. اولین سکانس فیلم «سنتوری» و صدای بهرام رادان که روی تصویر غم‌گرفته علی سنتوری بود.

به زعم بسیاری از منتقدان و سینمادوستان، «سنتوری» یکی از معدود فیلم‌هایی است که بدون گذشت حتی دقیقه‌ای از آن می‌توان بارها تماشایش کرد.

«سنتوری» در سال ۱۳۸۵ ساخته شد. یک فیلم کمدی با رویکردی انتقادی که شاکله اصلی آن تضاد سنت و مدرنیته در جامعه بود. متاسفانه این فیلم برای اکران توقیف شد و نتوانست رنگ اکران را به خود ببیند. با اینکه در جشنواره بیست و پنجم فیلم فجر حضور داشت و برنده سیمرغ بهترین بازیگر نقش اول مرد و بهترین فیلم از نگاه تماشاگران شد اما از قافله اکران کنار کذاشته شد.

پس از «سنتوری» داریوش مهرجویی چندین فیلم دیگر از جمله «نارنجی پوش»، «چه خوبه برگشتی»، «اشباح» و «لامینور» را ساخت اما تلخی توقیف «سنتوری» همیشه برای او باقی ماند، شاید همین ماجرا باعث شد که چندین فیلم‌ آخر او با موجی از انتقادات در ساختار روبه‌رو شد اما با این حال به هیچ عنوان نمی‌توان از اسم بزرگ داریوش مهرجویی در سینمای ایران گذشت.

حالا باید موسیقی تلخِ سنتوری را بدرقه راه داریوش مهرجویی کنیم، بدرقه مهرجویی‌ای که در مهرماه؛ مهمان مادر، خواهر و خانواده‌اش شد…

نوشته یک پایان تراژیک برای «هامون‌»بازها اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

*جشنواره کودک و نوجوان امسال را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

شاید ما در سال گذشته در ژانر کودک و نوجوان فیلم‌های کمتری تولید کرده‌ایم که روی سطح کیفی آثار تأثیر گذاشته است. البته من امسال در جشنواره همه فیلم‌ها را ندیدم اما از لحاظ حضور کودکان و نوجوانان در بطن جشنواره اتفاق خوبی افتاده بود. طراحی‌های مناسبی انجام شده بود و جشنواره در شان همان جشنواره هرساله کودک و نوجوان برگزار شد.

استقبال از فیلم ما خیلی خوب بود. بعد از اکران یک نشست خبری با دوستان خبرنگار و سایر کودکان و نوجوانانی که حضور داشتند، داشتیم که نشست خیلی خاص و منحصربه‌فردی بود و از این جهت که چقدر بچه‌های این نسل روشن و باهوش شده‌اند، روی من تأثیر بسیار خوبی داشت.

بالا بردن اعتمادبه‌نفس کودکان با نشان دادن جایگاه طلایی آن‌ها در خانواده

*«در آغوش درخت» با موضوع کودک ساخته شده است و فیلمی نیست که صرفاً از نظر رده سنی تنها مختص به کودکان باشد. اساساً تولید کاری که مخاطب آن کودک است باید با موضوع کودک باشد یا ساختار تولیدی آن برای کودک باشد؟

سینمای کودک می‌تواند دو نوع باشد. زمانی که محوریت و قهرمان داستان، کودک است ما فیلمی را می‌سازیم که کودک خود را در قامت قهرمان احساس کند اما بعضی وقت‌ها فیلم درباره کودکان است و قرار است در آن جایگاه کودکان و نوجوانان به خودشان نشان داده شود.

فیلم «در آغوش درخت» در این راستا ساخته شده تا به کودکان نشان دهد چه جایگاه ویژه و چه حرمتی در خانواده دارند. این موضوع می‌تواند در ژانر کودک و نوجوان کارکرد داشته باشد که بچه‌ها جایگاه طلایی و عالی خود را در خانواده بشناسند. این شناخت قطعاً منجر به اعتمادبه نفس در آن‌ها می‌شود.

خانواده‌ها؛ مخاطبان فیلم «در آغوش درخت» هستند

*یعنی مخاطب فیلم‌هایی از نوع فیلم شما (در آغوش درخت)، کودکان هستند؟ با وجود اینکه موضوع آن یک موضوع اجتماعی برای والدین است.

به نظر من مخاطبان فیلم «در آغوش درخت» خانواده‌ها هستند. من در پروسه تولید به این فکر می‌کردم که چطور می‌شود فیلمی ساخت که همه خانواده در کنار هم به تماشای آن بنشینند. یعنی پدر و مادر و فرزندان با هم، آن را تماشا کنند. چیزی که واقعاً در سینمای ما کمرنگ شده است. در سینمای ما کمتر فیلم‌هایی وجود دارند که برای خانواده‌ها باشند! فیلم‌هایی که خانواده بتواند با فرزندانش به تماشای آن برود! حتی در فیلم‌های کمدی هم هرازگاهی فرم دیالوگ‌ها و قصه، به‌گونه‌ای است که شاید خانواده به راحتی نمی‌تواند کنار دختر و پسر کودک و نوجوانش آن را ببیند. اما ما سعی کردیم در فیلم «در آغوش درخت» با نگه‌داشتن میانگین در داستان که چطور خانواده مخاطب ما باشد، فیلمی بسازیم که مادر، پدر و فرزند بتوانند آن را در کنار هم تماشا کنند.

«در آغوش درخت» نقد بی‌مورد نمی‌کند

*فیلم شما جز معدود آثار جشنواره بود (جشنواره فجر ۴۱) که اهالی رسانه و منتقدان توانستند با آن ارتباط برقرار کنند و به نوعی حالشان با تماشای آن خوب شود، از طرفی در جشنواره کودک امسال هم با استقبال خوبی روبه‌رو شده است. فکر می‌کنید این فضایی که برای «در آغوش درخت» ایجاد شده از چه چیزی نشات گرفته است؟ قصه، لوکیشن های فیلم که در طبیعت است و یا وجود کودکان شیرینی که در آن ایفای نقش می‌کنند؟

به نظر من شاخصه سینمای صادقانه همین است. احساس می‌کنم سینما باید از لایه‌های درونی یک نویسنده و یا یک فیلم‌ساز بیرون آید. این منجر می‌شود تا شما با فیلمی مواجه شوید که به قول خودمانی یک فیلم دلی یا فیلم راستگو و صادقانه است. فیلمی که نه حرف پیچیده‌ای دارد و نه می‌خواهد بزرگ‌تر از خود و قامتش حرف بزند، فقط قصد دارد ساده حرفش را بیان کند و مخاطب هم این ساده‌گویی را دوست دارد. این ساده‌گویی در کاراکترها، در قصه، در بچه‌ها و در پدر و مادر وجود دارد. به دلیل اینکه نوع روایت داستان، قصه‌گو است و قصه سرراستی دارد. نقد بی‌جهت نمی‌کند و بدون دلیل نمی‌خواهد دردی را بزرگ کند و خیلی روراست با مخاطب برخورد می‌کند. به نظرم این حال خوب از اینجا می‌آید. دست آخر مخاطب احساس می‌کند که فیلم‌ساز و گروه سازنده با او صادق بوده‌اند.

یکی از لایه‌های مهم کاراکترها؛ هویت است

*در بحث تولید برای کودک و نوجوان، یک بخشی مدنظر فیلم‌سازان و بیشتر از آن مخاطبان هست که آن هم «هویت بخشی» است. وقتی که یک خانواده، کودک خود را به سینما می‌برد یا پای تلویزیون می‌نشاند، به این فکر می‌کند که فیلمی که برای کودکم نمایش می‌دهم چقدر در هویت و شکل‌گیری شخصیت او اثر دارد. سؤال این است که مقوله هویت بخشی در آثار کودک و نوجوان ما تا چه اندازه رعایت می‌شود؟

مبحث هویت یکی از لایه‌های مهم کاراکتر است. یعنی شما در فیلم‌نامه‌نویسی وقتی به بحث شخصیت وارد می‌شود باید لایه‌های مختلف یک شخصیت را به درستی طراحی کنید. یکی از این لایه‌ها بحث «هویت» است. در فیلم‌هایی که من می‌بینم (البته نه همه فیلم‌ها)، فیلم‌ساز و یا فیلم‌نامه‌نویس شخصیت را فقط در بحث روابط اجتماعی تحلیل می‌کند. هویت یک بحث شخصی است، یعنی شما باید به لایه‌های بسیار زیرین کاراکتر برسید و آن را پرداخت کنید. اگر ما بتوانیم در فیلم‌نامه‌نویسی شخصیت‌پردازی مناسبی داشته باشیم موفق عمل کرده‌ایم.

هویت قهرمان در فیلم مخاطب را همراه‌تر می‌کند

اگر دقت کنید در فیلم‌های ماندگار سینمای ایران در دهه ۶۰، ۷۰ و اوایل دهه ۸۰ در فیلم‌هایی که لایه‌های پیچیده زیرین قهرمان‌های آن پیدا می‌شود، هویت آن‌ها نیز نمایان می‌شود. درنتیجه وقتی مخاطب آن را تماشا می‌کند با قهرمان همراه‌تر می‌شود. درد آن را درک می‌کند. اما متأسفانه امروزه وقتی قهرمان‌ها را در فیلم‌ها می‌بینیم همه را شبیه به هم پیدا می‌کنیم چراکه لایه‌های زیرین در آن‌ها بررسی نمی‌شود! هویت در فیلم از قهرمان و شخصیت‌ها در می‌آید. باید در بحث شخصیت شناسی و پرداخت شخصیت بیشتر کار کنیم.

*سینمای کودک ما چقدر با نقطه ایده‌آل فاصله دارد؟ اکنون در جایگاهی است؟

سبد کالای فرهنگی یک خانوار قطعاً به سینما و هنر احتیاج دارد اما در این سبد باید بخشی هم سینمای مختص به سینمای کودک باشد. برای رسیدن به این جایگاه ما باید سالانه چندین فیلم در ژانرهای مختلف تولید کنیم. حتماً نباید فیلمی درباره دغدغه‌های کودک و نوجوان باشد. می‌توان در ژانر کمدی، اکشن، انیمیشن نیز کار کرد. احساس می‌کنم باید ۵۰ درصد تولیدات سینمای ایران مختص خانواده و کودک و نوجوان باشد اما در حال حاضر این رویکرد وجود ندارد.

بهتر است به سمت فیلم‌هایی برویم که سرمایه‌گذاری درست دارند و با فیلم‌نامه‌های درست در ژانر کودک و نوجوان و خانواده تولیدشده‌اند. فیلم‌هایی که امروز کمتر شده اما در دهه‌های قبل خیلی پررنگ بوده است! به‌تبع آسیب‌های اجتماعی که امروزه به خصوص در مبحث خانواده داریم اتفاقاً باید بیشتر روی این موضوع وقت گذاشته شود.

نوشته هویت هر فیلم از قهرمان‌های آن بیرون می‌آید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

ناهماهنگی یا یک برنامه‌ریزی خاص!

*قبل از هر چیزی اکنون که در جشنواره حاضر هستید، بفرمایید جشنواره امسال چگونه برگزار شده است؟

یک ناهماهنگی هایی دیده می‌شود که نمی‌دانم ناهماهنگی است یا یک برنامه‌ریزی خاص! من روز اولی که آمدم در سانس اول سالن «چهار باغ»، فیلم «کاپیتان» اکران شد که برای اکران آن بچه‌ها را از مدرسه آورده بودند و خیلی شلوغ بود اما برای اکران دوم که فیلم انیمیشن «سفر به تاریکی» بود هیچ‌کس حضور نداشت. درصورتی‌که چون این فیلم انیمیشن هست من انتظار داشتم برای بچه‌ها جذابیت بیشتری داشته باشد و نگاه کنند.

*کمی درباره انیمیشن «مسافری از گانورا» صحبت کنید، از روند جذب سرمایه‌گذار تا رسیدن به تولید بگویید.

این فیلم در ژانر علمی-تخیلی تولید شده است. من بیشتر در ژانر تاریخی کار کرده بودم چراکه اطلاعات تاریخی دارم. اما علاقه زیادی داشتم که وارد ساخت فیلم‌هایی شوم که آینده را نشان می‌دهند چون ما همواره در گذشته و حال و نوستالژی‌ها گیر افتاده‌ایم! هفت سال قبل زمانی این ایده به ذهنم رسید که یک خانمی داستان زندگی‌اش را برای من تعریف کرد، اتفاقی که در دوران بارداری او رخ داده بود و یک سهل‌انگاری سبب شده بود تا فرزند او معلول شود. جرقه اولیه داستان این انیمیشن از همان جا شکل گرفت و داستان بسط پیدا کرد و روی آن کار شد تا به یک شکل و شمایلی رسید. فیلم‌نامه را کامل کردم و تصمیم گرفتم سراغ ساخت آن بروم (با توجه به این که انیمیشن یک صنعت هزینه‌بر و سنگین است و با سرمایه‌گذاری خصوصی نمی‌توان از پس آن برآمد)، اواخر سال ۹۶ بود که ابتدا سراغ تهیه‌کنندگان سینما رفتم اما خیلی موفقیت‌آمیز نبود به این علت که تولید انیمیشن زمان‌بر است و خواب سرمایه بالا می‌رود.

در «رویازی» همه آموزش می‌بینند

در آن زمان (سال ۹۶) هم خیلی انیمیشن‌های موفق اکران نمی‌شدند مثلاً «فیلشاه» که دومین فیلم موفق «هنرپویا» بود در آن زمان هنوز روی پرده سینما نرفته بود. بعد از آن سراغ اسپانسرها از شرکت‌های تولیدی رفتم که آن‌ها هم تقاضاهایی داشتند که فیلم را تحت‌الشعاع قرار می‌داد و فیلم یک اثر تبلیغاتی می‌شد. درنتیجه این راه هم موفقیت‌آمیز نبود و تولید اثرم متوقف شد، یعنی من یک نمونه محصول اولیه ساخته بودم که متوقف شد و مجبورا وارد کارهای دیگری شدم تا در انتهای سال ۹۷ ماجرای «رویازی» ^۱ پیش آمد و به پیشنهاد یکی از دوستان در آن شرکت کردم. یک بُعد ماجرا در «رویازی» این بود که سرمایه‌گذار می‌آمد و بُعد دیگر آن؛ این بود که ما در آنجا آموزش می‌دیدیم، آموزش می‌دیدیم که ارائه استاندارد یک پروژه انیمیشن چگونه است. این‌گونه نیست که شما یک طرح روی کاغذ ببرید و برای آن دنبال سرمایه‌گذار باشید، باید یک متریال تهیه می‌شد. ارائه‌ای بود با عنوان «پیچ» که در رویدادهای استاندارد پیش می‌رفت. آن زمان معاونت فناوری، رئیس جمهوری و حوزه هنری این رویداد را برگزار کرده بودند و سرمایه‌گذارانی را وارد کار کرده بودند که اصلاً به این موضوع علاقه نداشتند و برای آن‌ها هم یک دوره آموزشی گذاشته بودند تا آن‌ها هم با ماجرا آشنا شوند. بعد از رویداد «پیچ» که ما در آن آموزش دیدیم، یکسری طرح انتخاب شدند و طراحان، آن را ارائه دادند و بعد از آن «میتینگ» برگزار شد و یک عده علاقه‌مند درباره طرح‌ها صحبت کردند. در همین جلسه‌ها چند نفری در رابطه با طرح من ابراز علاقه کردند و جلوتر رفتیم و وارد مذاکره شدیم. صندوق پژوهش فناوری دانشگاه تهران به عنوان سرمایه‌گذار با ما هم‌نظر شد و نماینده آن صندوق گفت یک پخش‌کننده هم در کنار کار باشد که بتواند پروژه را کنترل کند چراکه اطلاعاتی در این زمینه نداشتند و می‌خواستند هم‌زمان اطلاعاتی هم کسب کنند. خودشان فارابی و حوزه هنری را پیشنهاد داده بودند و حاضر نبودند با بخش خصوصی کار کنند و یک پخش‌کننده یا تهیه‌کننده سینما را وارد کار کنند. می‌گفتند ما با ارگان‌های اصلی کار می‌کنیم. نهایتاً حوزه هنری کار را پذیرفت. اما کار به یکسری مشکلات حقوقی خورد که تیم جدید حوزه هنری آن‌ها را هم رفع کرد. قرارداد بسته شد و ما اوایل سال ۱۴۰۰ تولید را آغاز کردیم. پروسه جذب سرمایه نزدیک به دو سال طول کشید و پروسه تولید هم دو سال و نیم زمان برد.

سینمای کودک برای کودک است یا درباره او؟!

*با توجه به توضیحاتی که دادید، می‌توان نتیجه گرفت که شما یک اثری ساخته‌اید درباره کودک اما آن را تبدیل به انیمیشن کردید که برای کودک شود. یعنی درواقع دو وجه از تولید اثر کودک و نوجوان (برای کودک و درباره کودک) را در یک اثر گنجانده‌اید. اساساً تولید کاری که مخاطب آن کودک است باید با موضوع کودک باشد یا ساختار تولیدی آن برای کودک باشد؟

اول باید دید فاکتورهایی که قرار است برای کودک جذاب باشد در یک اثر گنجانده شده است یا نه! اگر این فاکتورها گنجانده شده باشد ما می‌توانیم بگوییم که این فیلم برای کودک است حتی اگر کاراکترهای آن بزرگسال باشند. اما اگر آن فاکتورها نباشند و تمام شخصیت‌های داستان هم کودک و نوجوان باشند، این فیلم برای کودک نمی‌شود و بزرگسالانه است. اولین فاکتور هم که همه می‌دانند، عنصر «تخیل» است. آیا این خلاقیت، تخیل و دنیای فانتزی کودک را قلقلک می‌دهد یا نه؟ دومین فاکتور، «فرم اجرا» است. ما با بچه‌های نسل گیم و بازی سر و کار داریم یعنی سرعت؛ نقش زیادی در زندگی آن‌ها دارد و مثل دوره ما دوره سکون و لختی نیست! این فاکتور باید در فرم، در تدوین، در ماجرا، در فرم داستان‌گویی لحاظ شود. سومین مورد «روانشناسی کودک» است. یعنی این مورد را در نظر بگیریم که داستانی که ما روایت می‌کنیم با روحیات (ترس‌ها و امیدها) کودکی که آن را تماشا می‌کند سازگاری دارد یا ندارد. این فاکتور سخت است و شاید خود فیلم‌ساز به راحتی نتواند به این نکته توجه کند و لازم باشد با کارشناس مربوطه صحبت کند.

در اثر ما این شانس وجود داشت که حوزه هنری به عنوان یک ارگان ناظر و راهبر در پروژه، این فاکتورها را لحاظ می‌کرد. وقتی فیلم‌نامه ما را مطالعه کردند برخی از موارد آن را جدا کردند و گفتند شاید با روحیات یک کودک سازگار نباشد.

«هویت» در دنیای معاصر یک بحران بزرگ است

*در بحث تولید برای کودک و نوجوان، یک بخشی مدنظر فیلم‌سازان و بیشتر از آن مخاطبان هست که آن هم «هویت بخشی» است. وقتی که یک خانواده، کودک خود را به سینما می‌برد یا پای تلویزیون می‌نشاند، به این فکر می‌کند که فیلمی که برای کودکم نمایش می‌دهم چقدر در هویت و شکل‌گیری شخصیت او اثر دارد. سؤال این است که مقوله هویت بخشی در آثار کودک و نوجوان ما تا چه اندازه رعایت می‌شود؟

«هویت» در دنیای معاصر ما یک بحران بزرگ است. ما شاید فکر می‌کنیم بی‌هویتی فقط برای کشور ما است! اما این‌گونه نیست. به عنوان مثال در «کِبِک» در کشور کانادا، مردم فرانسوی زبان در بحران هویتی قرار دارند. آن‌ها سعی می‌کنند خود را در مقابل زبان و فرهنگ انگلیسی کشور کانادا حفظ کنند. یا در «کاتالونیا»ی کشور اسپانیا هم مردم دچار این بی‌هویتی هستند.

تعریفی که من از «هویت» به عنوان یک فیلم‌ساز دارم یک نگاه ترنس مدرن و براساس نظریه فلاسفه ترنس مدرن است. آن‌ها می‌گویند آن جهانی‌سازی که سعی دارد مردم را مانند جوجه‌ماشینی کند و یکسان‌سازی و یکپارچه‌سازی کند، یک مقاومتی از سوی مردم در مقابل آن به وجود می‌آید که در هر کشوری به یک مدل متفاوت خود را نشان می‌دهد چراکه هویت از آن‌ها گرفته می‌شود و یکی آن‌ها را به یک کانالی سوق می‌دهد که نمی‌خواهند! اینجاست که مردم نگران می‌شوند و فکر می‌کنند یکسری از ارزش هاییشان قرار است از آن‌ها گرفته شود.

«هویت» از شخص آغاز می‌شود

اما ما به عنوان فیلم‌ساز چه وظیفه‌ای داریم؟ من عقیده دارم که هویت ابتدا از شخص شروع می‌شود. شما اول باید هویت فردیِ یک انسان را به رسمیت بشناسید. بعد از آن به خانواده می‌رسد و بعد به قومیت کشیده می‌شود. ما (فیلم‌ساز) فکر می‌کنیم اگر قومیت شخص را از او نگیریم واگرایی ایجاد می‌کند؟! پس ما آن را از او بگیریم!! درحالی‌که من فکر می‌کنم وحدت در عین کثرت است. جنگ کردن و هویت را به رسمیت نشناختن یک عکس‌العمل افراط‌گرایانه در شخص ایجاد می‌کند.

من می‌توانستم شخصیت اصلی داستان را تهرانی، لُر، تُرک و یا از هر قومیت دیگری انتخاب کنم اما عمدت آن را کُرد انتخاب کردم به خاطر اینکه با توجه به پیشینه قوم کُرد سعی کردم ماجراهای آن‌ها را به صورت معنی‌دار وارد داستان کنم. در واقع من به عنوان یک فیلم‌ساز و حوزه هنری به عنوان یک نهاد حاکمیتی قومیت را در این اثر به رسمیت شناخته‌ایم که باعث شد همدلی بیشتری ایجاد کنیم.

«هویت بخشی» در آثار باید رعایت شود

از حق نگذریم این روزها شرایط از این نظر بهتر شده است. در فیلم‌ها و سریال‌ها به موضوع هویت توجه می‌شود و مردم ایران هم دچار ناسیونالیسم قومی نیستند. این هویت بخشی را در آثار باید رعایت کنیم و خانواده‌ها هم حق دارند که در این مورد نگران باشند چراکه اگر این بخش از شخصیت کودکشان خدشه دارد شود اجازه نمی‌دهند فیلم را تماشا کنند.

مجبوریم در فرم به یک استاندارد پایدار برسیم

*در دوره‌ای هستیم که انیمیشن‌های جهانی به خاطر تکنیک، داستان، کاراکترها و یا حتی کمپانی‌هایی که آن‌ها را تولید می‌کنند، خوراک اصلی و اولیه کودکان و نوجوانان در ایران شده‌اند، اما ما خودمان در این صنعت در حال رشد هستیم و آثاری مثل «فیلشاه»، «شاهزاده روم» و یا حتی همین انیمیشن «بچه زرنگ» که اخیراً اکران شده را داریم که توانسته‌اند جایگاه بهتری در سبد فرهنگی کودکان داشته باشند. چه باید کرد که صنعت انیمه خودمان خط اصلی این روند پرماجرا در کشور باشد؟

بخشی از ماجرا تکنیک است. از دوره ارسطو یک تکنیکی به نام «بوطیقا» که به معنای «فن شعر» است شکل گرفت که شیوه داستان‌گویی را تئوریزه کرد. ما مجبوریم که این ساختار و اصول را رعایت کنیم چراکه یک بحث جهانی است که در ضمیر ناخوادآگاه بزرگ‌سال و کودک قرار دارد. اینکه منِ فیلم‌ساز در کارم شخصیت‌پردازی ندارم و برای آن بهانه می‌آورم و یا برای نبود جذابیت‌های تکنیکی (رنگ، نور، نوع تصویربرداری، جان‌بخشی شخصیت‌ها و …) در کارم بهانه‌جویی می‌کنم! این صحیح نیست. ما بالاخره مجبوریم در فرم به یک استاندارد پایدار برسیم. ممکن است آن‌قدر پیشرفت کنیم که بتوانیم به یک فرمت هنری منحصر به خودمان برسیم و بعد آن را جهانی کنیم مانند صنعت انیمه در ژاپن که جهانی شده است. در واقع در یک کلمه فیلم باید جذابیت داشته باشد و عناصر جذابیت آن متناسب با ساختار فرهنگی ما باشد.

انیمیشن روح تازه‌ای به کالبد سینمای کودک داد

*سینمای کودک ما چقدر با نقطه ایده‌آل فاصله دارد؟

صنعت سینمای ما با وجود فراز و نشیب‌هایی که دارد اما جزء ۱۰ کشور برتر قرار دارد. از آن زمانی که ابراهیم خان عکاس‌باشی اولین دوربین را به ایران آورد و شاه ایران عکاسی کرد، معلوم شد که ما یک ژنتیکی در این ماجرا داریم. سینمای کودک در دوره کودکی ما خیلی باشکوه بود، اما بعد دچار ضعف شد شاید هم من بزرگ شدم و آن را درک نمی‌کردم! اما از اواخر دهه ۷۰ تا اوایل دهه ۹۰ چیزی به نام سینمای کودک نمی‌دیدم. از اوایل دهه ۹۰ مجدد شروع شد، آن هم به خاطر فرمت انیمیشن در کشور بود که راه خود را در میان فیلم‌سازان باز کرده بود و یک روح تازه‌ای به کالبد سینمای کودک داد و امیدواری نسبت به قبل را بیشتر کرد.

۱– رویازی، اولین رویداد پرتاب(پیچ) انیمیشن در ایران است که توسط مرکز انیمیشن حوزه هنری، با حمایت سازمان سینمایی سوره و با هدف ارتقای صنعت انیمیشن و ایجاد فضایی عادلانه و شفاف برگزار می‌شود؛ در این رویداد، تولیدکنندگان خلاق ایرانی طرح‌های انیمیشنی خود را در مقابل صاحبان سرمایه ارائه می‌کنند و رویازی در مقام یک بسترساز، زمینه ایجاد ارتباط عادلانه میان تولیدکننده و سرمایه‌گذار را فراهم می‌کند.

نوشته انیمیشن روح تازه‌ای به کالبد سینمای کودک داده است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

امنیت در هیچ کشوری خودبه‌خود ایجاد نمی‌شود و هر کشوری نهادها و نیروهایی برای ایجاد امنیت دارد. طبعاً ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست چراکه بار اصلی تمام اتفاقات در کشور بر دوش نیروی انتظامی است، از مشکلات اقتصادی که باعث افزایش سرقت می‌شود تا آمار بالای نزاع و درگیری همه و همه تحت پوشش و پیگرد نیروی انتظامی قرار دارد.

اما جدای از همدلی میان پلیس و مردم در سطح جامعه، نهادهای مهم دیگری نیز هستند که باید برای ترویج احساس امنیت و آرامش توسط پلیس در نگاه مردم فعالیت صحیح داشته باشند. ازاین‌رو جامعه هنری نیز مانند هر نهاد دیگری رسالتی در این ماجرا دارد که با تولید و تهیه فیلم‌ها و سریال‌ها، تصویر و چهره‌ای مقتدر و درعین‌حال رئوف از پلیس را نمایش می‌دهد، آثاری که می‌تواند از دل پرونده‌های واقعی بیرون آید تا درام را در قصه بیشتر کند.

*رغبت مخاطب برای تماشای آثار پلیسی

ژانر پلیسی بدون شک یکی از محبوب‌ترین ژانرهای سینمایی و تلویزیونی است که در همه جای دنیا طرفداران زیادی دارد. روحیه ماجراجویانه ایرانی‌ها نیز باعث شده این ژانر مخاطبان پر و پا قرصی داشته باشد که به تولید و پخش آثار پلیسی رغبت نشان می‌دهند و آن را به دلیل لایه‌های معمایی که دارد دنبال می‌کنند. این علاقه باعث شده تا بیشتر کارگردانان مطرح در این حوزه فیلم و سریال تولید کنند و نامشان در لیست کارگردانان سریال‌های پلیسی ثبت شود.

باید این نکته را در نظر بگیریم که کار در مجموعه‌های پلیسی دو جنبه دارد. اول اینکه نیروی انتظامی تصویر یک پلیس ایده آل را می‌بیند و سعی می‌کند خود را به او نزدیک کند، از طرفی دیگر به مخاطبان نشان می‌دهد که یک پلیس واجد شرایط چه رفتار، گفتار و منشی باید داشته باشد.

در دهه‌های اخیر، تلویزیون، سینما و نیروی انتظامی ارتباط قابل قبولی با یکدیگر داشته‌اند و با حمایت پلیس فیلم‌ها و سریال‌های زیادی تولید شده است. از سریال «هشدارهای پلیس» و «آینه عبرت» گرفته تا «نوار زرد» و «پوست شیر» که اخیراً به عنوان برترین سریال پلیسی از سوی مخاطبان انتخاب شد.

*نیاز تلویزیون به تولید آثاری در ژانر پلیسی-معمایی

نمی‌توان از ژانر پلیسی صحبت کرد اما به محدودیت‌های آن اشاره نکرد. گرچه کارگردانان زیادی بودند (از جمله مهدی فخیم زاده) که بخشی از محدودیت‌ها را شکستند اما به طور کلی امکانات و تجهیزات حرفه‌ای که فیلم‌سازان ما در اختیار دارند با آنچه در واقعیت هست، فاصله زیادی دارد. از این رو برخی از کارگردانان در خلق آثارشان موفق بوده‌اند و برخی دیگر نه تنها نتوانستند کاری مخاطب پسند ارائه دهند بلکه کیفیت آثارشان از چند اثر قابل قبول در این عرصه نیز پایین‌تر آمد.

اما واقعیت این است که تلویزیون نیاز به تولید آثار پلیسی دارد که آگاهی دهنده باشند و بتوانند مخاطب را از تبعات جرائم و اتفاقات دستگاه قضایی مطلع کنند. در نتیجه اثری که تولید می‌شود باید قصه را به‌گونه‌ای روایت کند که با یک نتیجه‌گیری درست به اتمام برسد.

از سوی دیگر روایت داستان باید قابلیت این را داشته باشد که مخاطب بتواند با پلیس در آن همذات پنداری کند. نباید پلیس را غیرواقعی و سفارشی نشان داد. باید فیلم‌سازان با گرفتن مشاوره و اهمیت دادن به این جایگاه مهم، فیلم را پیش ببرند تا همه‌چیز بر مبنای واقعیت‌ اتفاق بیافتد. در واقع باید آگاهی‌ها ارتقاء پیدا کند تا یک پلیس قهرمان در فیلم به تصویر کشیده شود.

اکنون به مناسبت گرامیداشت نیروی انتظامی و روز پلیس، نگاهی به ۵ سریال مهم در تاریخ سریال‌های مهم پلیسی می‌اندازیم که موفق و ماندگار بوده‌اند.

*شهاب حسینی؛ «پلیس جوانِ» سیروس مقدم

مجموعه تلویزیونی «پلیس جوان» در سال ۱۳۸۰ به کارگردانی سیروس مقدم تولید شد. «پلیس جوان» بعد از چند سال خالی بودن آنتن شبکه‌های تلویزیون از سریال پلیسی، بار دیگر جای این ژانر را در تلویزیون باز کرد.

«پلیس جوان» با بازی شهاب حسینی که آن زمان یک بازیگر تازه‌کار محسوب می‌شد، روایت هم‌زمان چند قصه بود که به سبب تازگی در روایت داستان در زمره سریال‌های پلیسی موفق در تلویزیون قرار گرفت. البته جدای از قصه، کارگردانی و بازی بازیگران، می‌توان موسیقی تیتراژ پایانی این سریال که ساخته کارن همایون‌فر بود را از ویژگی‌هایی دانست که این سریال را به یادماندنی کرد.

داستان این سریال درباره یونس؛ پلیس جوانی بود که پدرش در مقام قاضی دادگستری سال‌ها پیش به شکل مشکوکی به قتل رسیده و او به توصیه‌های مادرش برای کشف راز قتل پدر وارد دانشکده پلیس شده بود. این ستوان آگاهی در خلال جست‌وجوی راز قتل پدر هر قسمت ماجراهای تازه‌ای برای تماشاگران روایت می‌کرد. فارغ از شهاب حسینی، یکی دیگر از نقش‌های به یادماندنی این سریال را مریلا زارعی بازی کرد، او در این مجموعه نقش یک خبرنگار را داشت که پا به پای یونس وارد ماجراجویی‌ها می‌شد.

*رویا نونهالی؛ در «خواب و بیدارِ» مهدی فخیم زاده

سریال «خواب و بیدار» یکی از ساخته‌های مهدی فخیم زاده در ژانر پلیسی است. «خواب و بیدار» در سال ۱۳۸۱ ساخته شد، سریالی که بعد از «پلیس جوان» حالا راه را برای خیلی از ناگفته‌های نیروی انتظامی باز کرد. این سریال یکی از متفاوت‌ترین سریال‌های پلیسی دهه ۸۰ بود که روی آنتن سیما رفت.

گرچه این «خواب و بیدار» در زمان پخش به خاطر محبوب شدن یکی از بازیگران نقش منفی‌اش به نام «ناتاشا» که با بازی رویا نونهالی بود، معروف شد؛ اما نمی‌توان از تأثیرگذاری داستان آن گذشت. مهدی فخیم زاده «خواب و بیدار» را بعد از چند مجموعه تاریخی مقابل دوربین برد، سریالی که هم ماجراجویانه بود، هم تقابل نیروی انتظامی با خلاف‌کاران را به خوبی نمایش می‌داد و هم از صحنه‌های اکشن بهره برده بود.

یکی دیگر از عوامل مورد توجه قرار گرفتن این سریال حضور زنان در نقش‌های مختلف بود. فخیم زاده در این سریال علاوه بر استفاده از چند بازیگر به عنوان پلیس‌های قصه، نقش اصلی و خلاف‌کار قصه را به یک زن سپرد، کاری که شاید در آن دوران ساختارشکنی محسوب می‌شد. همه این عوامل دست به دست هم داد تا بعد از چند سال بی‌رونقی تلویزیون در پخش یک سریال پلیسی خوب این اثر مهدی فخیم زاده لقب یکی از محبوب‌ترین مجموعه‌های پلیسی را به خود اختصاص دهد. رویا نونهالی، مهدی فخیم زاده، دانیال حکیمی، لادن طباطبائی، لیلا برخورداری و … از بازیگران این سریال بودند.

*«تب سرد» یک نقشه‌ی ساختگی

دهه ۸۰، دهه تولید سریال‌های پلیسی بود. تقریباً از سال ۸۰ هر سال یک سریال پلیسی ساخته می‌شد که هر هفته روی آنتن سیما می‌رفت. سریال «تب سرد» به کارگردانی علیرضا افخمی در سال ۱۳۸۲ تولید شد. حالا دیگر پس از سریال‌هایی چون «پلیس جوان» و «خواب و بیدار» کار فیلم‌سازان سخت بود تا بخواهند یک سریال تأثیرگذار در این ژانر تولید کنند. اما «تب سرد» هم به دلیل سوژه جدیدی که در آن زمان داشت و البته حضور بازیگرانش و یک شهاب حسینی متفاوت، توانست جایگاه خود را در میان مخاطبان باز کند. به نوعی این سریال نیز جزو سریال‌های پلیسی محسوب می‌شد که تعداد مخاطبان بالایی را به دست آورده بود.

«تب سرد» قصه کاراکتری با نام شهاب کیانفر بود که کارخانه‌اش در شرف ورشکستگی قرار داشت؛ با این حال تلاش می‌کرد تا با رقابت با پدر همسرش، زندگی پر تجملی را برای همسرش فراهم کند و با قرض و نزول کردن پول، کارخانه‌اش را نجات دهد. با وخیم‌تر شدن اوضاع مالی شهاب، او تصمیم می‌گیرد تا با طرح یک نقشه ساختگی و کمک گرفتن از همسر شخصی که پرستاری فرزندش را به عهده داشت و به تازگی از زندان آزاد شده بود، مشکلاتش را حل کند. شهاب حسینی، کامبیز دیرباز، شهاب حسینی سه بازیگر اصلی این سریال بودند.

*«نوار زرد» و حل معماها توسط سرگرد کیهان

سال ۱۳۹۶، پوریا آذربایجانی یک سریال پلیسی ساخت با عنوان «نوار زرد» که امیر آقایی در آن نقش یک پلیس موفق را ایفا می‌کرد. «نوار زرد» روایت گاه و بیگاه‌های زندگی شهری و مواجهه با آدم‌هایی بود که در دل حادثه بودند. گاه این حادثه را ایجاد می‌کردند و گاه خودشان در دل آن قرار داشتند. این سریال به بهانه هفته ناجا ساخته و پخش شد که به قلم کریم لک زاده و تهیه‌کنندگی محمدرضا شفیعی بود.

«نوار زرد» داستان یک سرگرد آگاهی به نام کاوه کیهان بود که گره پرونده‌های جنایی را باز می‌کرد و در این میان به پرونده‌ای برمی‌خورد که کشف واقعیت پای زندگی شخصی‌اش را به میان می‌کشید. این واقعیت به سال‌ها پیش برمی‌گشت، زمانی که در بم خدمت می‌کرد و زلزله بم رخ داد.

علاوه بر امیر آقایی، بهاره کیان افشار، زنده‌یاد سیروس گرجستانی، قاسم زارع و کمند امیرسلیمانی در فصل اول سریال «نوار زرد» ایفا نقش کردند.

اما چهار سال پس از فصل ابتدایی این سریال، سروش محمدزاده سری دوم آن را با بازیگران متفاوت ساخت. «نوار زرد ۲» این بار با نقش‌آفرینی بانیپال شومون در نقش سرگرد کاوه کیهان ساخته شد.

*«پوست شیر» و استقبال مخاطب از پلیسِ مقتدر

بعد از گذشت بیست سال از بازی شهاب حسینی در «پلیس جوان»، این بازیگر بار دیگر در قامت یک پلیس قهرمان در سریال پرطرفدار «پوست شیر» ظاهر شد. محب مشکات؛ پلیس مقتدر اما زخم‌خورده داستان «پوست شیر» ارتباط عمیقی با مخاطبان برقرار کرد. وجه درد کشیده‌ی این کاراکتر و انرژی که برای پیدا کردن مظنون‌های سریال می‌گذاشت از او یک پلیس مقتدر، دلسوز و متعهد به کار ساخت. دقیقاً همان چیزی که از یک پلیس می‌توان توقع داشت در شخصیت این کاراکتر جای گرفته بود.

اما سریال «پوست شیر» به کارگردانی جمشید محمودی این بار در شبکه نمایش خانگی غوغا به پا کرد. سریالی که نقطه قوت اصلی آن حضور بازیگران قدرتمند و باورپذیری بود که به درستی در جایگاه خود قرار گرفته بودند. از طرفی نوع روایت، پیچ و خم های داستان و طرح معماهایی که هر هفته باعث کشش، تعلیق و گره‌های روایی برای مخاطب می‌شد، این سریال را به یکی از بهترین‌های این ژانر البته در نمایش خانگی تبدیل کرد.

*در آخر…

در کشور ما تولید اثری قابل قبول در ژانر پلیسی، معمایی و یا جنایی و جاسوسی می‌تواند یکی از ژانرهای پر چالش باشد. اغلب آثار در این زمینه نتوانسته‌اند آن‌طور که بایدوشاید ادای دینی به نیروی انتظامی کنند. برخی از آن‌ها در پخش شکست خورده‌اند و مخاطب نتوانسته با آن‌ها ارتباط مناسبی بگیرد. قهرمان‌پروری شخصیت پلیس در چنین آثاری بازی روی لبه تیغ است؛ چراکه اگر ذره‌ای اشتباه در شخصیت پلیس ایجاد شود می‌تواند باورهای یک جامعه را به کل تغییر دهد. ازاین‌رو شاید تعداد آثار در این ژانر که توانسته‌اند در دل مخاطب جا باز کنند به تعداد انگشتان دست هم نرسد اما آنچه اهمیت دارد همکاری زین پس فیلم‌سازان با نیروی انتظامی است که می‌تواند منجر به تولید آثاری فاخر و قابل‌اعتنایی در این زمینه شود.

نوشته وقتی «پلیسِ جوان» پوست می‌اندازد! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

*مرادی‌کرمانی و قصه‌گویی برای کودکان

امروز شانزدهم شهریورماه، سالروز تولد مردی است که با تمام وجود دنیای ساده کودکان را با همه دغدغه‌هایش می‌شناسد. کسی که در داستان‌هایش بدون هیچ حاشیه‌ای به مقصد مورد نظر می‌رسد. ادبیات داستان‌هایش، ادبیات ما بوده و هست و بدون پیچش در کلام همراه با جزئی‌نگری و پر از تصویرسازی است که فیلمسازان را برای اقتباس از آثارش ترغیب می‌کند.

هوشنگ مرادی کرمانی داستان‌نویسی است که از دل دغدغه‌ها، دردها و خوشی‌های جامعه، یک شخصیت می‌آفریند و با توانمندی‌هایش در نگارش، طنز در گفتار را با تلخی‌ها و سیاهی‌ها در می‌آمیزد و با این کار درک شخصیت را برای مخاطب ملموس‌تر می‌کند. در واقع نباید این موضوع را انکار کنیم که طنز یکی از عنصرهای تأثیرگذار در آثار هوشنگ مرادی کرمانی است که به واسطه آن خواننده را به فکر وا می‌دارد.

*از کودکی تا چاپ اولین کتاب…

«نویسندگی من از زمانی آغاز شد که توانستم اطرافم را نگاه کنم. به نظر من نویسندگی از آن زمان شروع نمی‌شود که مطلبی چاپ شود؛ نویسنده حتی زمانی که از پنجره به بیرون نگاه می‌کند مشغول نوشتن است…» این جملات مربوط به نویسنده‌ای است که از همان کودکی به «خواندن» علاقه زیادی داشت و این علاقه توسط عمویش که معلم بود، تشدید شد. وقتی برای تحصیل به کرمان رفت و سینما را شناخت، هنر هفتم نیز در کنار «خواندن» به علاقه‌مندی‌هایش اضافه شد. بعد از گذراندن دوره دبیرستان برای تحصیلات دانشگاهی راهی تهران شد و دوره دانشکده هنرهای دراماتیک را در این شهر گذراند و در همین مدت در رشته ترجمه زبان انگلیسی نیز مدرک کارشناسی گرفت. بااینکه از همان دورانِ زندگی در کرمان با رادیو محلی این شهر همکاری می‌کرد اما سال‌ها بعد داستان‌هایش را در مطبوعات چاپ کرد و فعالیت فرهنگی خود را گسترش داد.

جایی از او پرسیدند از چه زمانی تصمیم گرفت تا نویسنده شود و او در پاسخی جالب، گفت: «من تصمیم نگرفتم. من از همین جنس هستم. همان‌طور که به من پا داده شده تا راه بروم! من کار دیگری نمی‌توانستم انجام بدهم. حتی اگر راننده تاکسی هم می‌شدم باز هم قصه تعریف می‌کردم.»

چند سال پس از چاپ اولین داستان خود در مجله «خوشه»، نخستین کتاب داستانی‌اش را با عنوان «معصومه» که حاوی چند قصه متفاوت بود، منتشر کرد. بعد از چاپ کتاب‌های «معصومه» و «من غزال ترسیده‌ای هستم»، داستان معروف «قصه‌های مجید» را خلق کرد. اما اولین جایزه نویسندگی‌اش به خاطر «بچه‌های قالیباف‌خانه» بود که در سال ۱۳۵۹ جایزه نقدی شورای کتاب کودک و جایزه جهانی اندرسن در سال ۱۹۸۶ را به او اختصاص داد.

«بچه‌های قالیباف‌خانه» سرگذشت کودکانی را بیان می‌کند که به خاطر وضعیت نابسامان زندگی خانواده مجبور بودند در سنین کودکی به قالیباف‌خانه‌ها بروند و در بدترین شرایط کار کنند. مرادی کرمانی در مورد نوشتن این داستان می‌گوید: «برای نوشتن این داستان ماه‌ها به کرمان رفتم و در کنار بافندگان قالی نشستم تا احساس آن‌ها را به خوبی درک کنم.»

*ساده اما در عین حال عمیق!

درک و لمس آنچه که مرادی‌ کرمانی می‌نویسد، از خصوصیات نویسندگی او است که در تمام داستان‌هایش می‌توان احساس کرد. مرادی کرمانی عضو پیوسته فرهنگستان ادب فارسی است و با اینکه می‌شد شبیه به استادان ادبیات، یا داستان‌هایی خشک و یا داستان‌های سطحی بنویسد؛ اما آن‌قدر نگارش عامیانه‌ای دارد که هر گروه سنی را می‌تواند با خود همراه کند. در واقع ساده اما در عین حال عمیق! همین می‌شود که بچه‌های شهری امروزی با قصه‌های کودکان روستایی او ارتباط برقرار می‌کنند.

طبق گفته او، عناصری که در قصه‌هایش تکرار می‌شوند به نوعی برگرفته از زندگی شخصی‌اش به ویژه در دوره کودکی و نوجوانی است. مرادی کرمانی در این باره می‌گوید: «از عناصر داستان‌های من، کودکان یتیم، مقاومت در برابر تقدیر و مشکلات زندگی است. یعنی پرداختن به زندگی بچه‌هایی که پدر و مادر ندارند که به طور مشخص در «قصه‌های مجید» این موضوع اصل قرار می‌گیرد. دومین موضوع فقر شرافتمندانه و سپس روستا است و در کنار این سه عنصر، از عنصر طنز هم باید یاد کنم که نوشته‌هایم را از یک نواختی و تلخی نجات می‌دهد. تقریباً در تمامی قصه‌هایم این چهار عنصر حضور دارند و خیلی کم اتفاق می‌افتد که یکی از آن‌ها در قصه‌ای غیبت داشته باشد. این‌ها چیزی نیست جز بازتابی از زندگی خودم.»

*نوشتن برای کودکان؛ یک دغدغه بی‌انتها

ادبیات کودک به نوعی عضو جدایی‌ناپذیرِ هوشنگ مرادی‌ کرمانی در قصه‌هایش است. نوشتن برای کودکان شاید مهم‌ترین دغدغه این داستان‌نویس معاصر باشد گرچه معتقد است که خودش وارد ادبیات کودکان نشده بلکه ادبیات کودک در او شکل گرفته! مرادی کرمانی در ابن باره می‌گوید: «هرگز سعی نمی‌کنم برای کودکان بنویسم، موقع نوشتن هم؛ پایه واژگانی خوانندگان را در نظر نمی‌گیرم. هرچه دل تنگم می‌خواهد روی کاغذ می‌گذارم و می‌بینم بچه‌ها دورم جمع شده‌اند. من در نوشتن نه به پیام و نه به روانشناسی توجه نمی‌کنم. نوشتن برای من یک حادثه درونی است.»

اما این نویسنده ذهن خود را یک ذهن کودکانه می‌پندارد که هنوز در دوران کودکی سیر می‌کند و علت این ماجرا را کودکی نکردن خود در زمانش می‌داند و می‌گوید: «فرصت نیافتم شیطنت کنم یا کودکی جالبی داشته باشم. شاید به همین سبب در دوران کودکی مانده‌ام.»

*نویسنده‌ای مورد وثوق فیلمسازان

هوشنگ مرادی کرمانی شاید اولین نویسنده‌ای باشد که بیشترین اقتباس سینمایی از نوشته‌هایش شده است، شاید این نگاه سینمایی به علاقه او به دنیای هنر هفتم برمی‌گردد. علاقه‌ای که در نوشته‌هایش نمود پیدا می‌کند و تا جایی پیش می‌رود که قابلیت آن‌ها را برای اقتباس و تبدیل‌شدن به فیلم و سریال بیشتر و بیشتر می‌کند. او در این باره می‌گوید: «هنگام نوشتن داستان به جنبه‌های سینمایی آن فکر می‌کنم؛ در واقع داستان را به صورت تصویری می‌بینم و به‌همین دلیل در رابطه با آثاری که از روی داستان‌هایم ساخته ‌شده‌اند، کم‌ترین مشکل را دارم. اما وقتی می‌نویسم به هیچ چیز توجه نمی‌کنم؛ نه به چاپ شدن اثر، نه به ترجمه آن، نه به فیلم شدن و نه به چیز دیگر. حسی در من هست که می‌گوید باید بنویسم.»

در یکی از سمینارهایی که هوشنگ مرادی کرمانی درخصوص آثار خود برگزار کرده، دانشجویی از او می‌پرسد که چرا آثار خود را در اختیار سینماگران قرار می‌دهد، پول یا شهرت؟ مرادی در جواب از جمع دانشجویان می‌پرسد: «چند نفرتان قصه‌های مجید را خوانده‌اید؟» از حدود سیصد دانشجو، بیست نفر دست‌شان را بلند می‌کنند. دوباره می‌پرسد: «چند نفر «قصه‌های مجید» را دیده‌اید؟» این بار همه دستشان را بالا می‌برند. او می‌گوید: «ببینید، دلیلش این است.»

با همین نگرش، تاکنون چندین کارگردان از برخی کتاب‌های او مانند «داستان صنوبر»، «قصه‌های مجید»، «خمره»، «چکمه»، «مهمان مامان»، «تیک تاک»، «تنور»، «مربای شیرین» و «کیسه برنج» اقتباس کرده و آثار تصویری ساخته‌اند. در مورد مهم‌ترین اقتباس‌ها می‌توان از «قصه‌های مجید»، «مهمان مامان» و یا «مربای شیرین» یاد کرد که هرکدام دارای خرده روایت‌هایی از سوی کارگردان و نویسنده اثر هستند.

*«قصه‌های مجید»؛ چالش‌های مجید و بی‌بی

کتاب «قصه‌های مجید» در سال ۱۳۵۸ منتشر شد. این کتاب مجموعه داستانی است با قصه‌های به ظاهر جدا، اما پیوسته که دو شخصیت اصلی دارد، مجید و بی‌بی. داستان اول این مجموعه با عنوان «عاشق کتاب» چاپ شده، همین داستان است که سرنوشت مجید، پسربچه نیمه‌روستایی کتاب را روشن می‌کند. مجیدِ داستان نقطه اشتراک‌های زیادی هم با خود نویسنده دارد. از شیطنت‌هایش بگیر تا عشقش به خواندن کتاب‌ها و فراری بودنش از مدرسه! تا جایی که به خاطر زاویه دید اول شخص گاهی فراموش می‌کنید که این داستان، داستان زندگی مجید است و نه هوشنگ مرادی‌کرمانی!

این نویسنده در خصوص شخصیت مجیدِ در این کتاب می‌گوید: «این شخصیت به نوعی شخصیت خودم هست و بخش‌های مشترکی بین من و مجید وجود دارد. مجید تنهاست و با مادربزرگش زندگی می‌کند، فقیر است، تمرکز ندارد و برای همین با خواندن ریاضی مشکل دارد. عاشق شعر و شاعری‌ و کتاب و سینماست. طنز کلامی دارد و همه‌چیز را از زاویه‌ی طنز نگاه می‌کند و مشکلات را به شوخی می‌گیرد و این هوشمندی را دارد که تلخی‌ای که بر او گذشته را به شادی بدل کند. مجید یک‌جور معرفی من به جامعه بود و در واقع شناسنامه‌ کاری من است. قصه‌های مجید اثر متفاوتی‌ است چون سرشار از ادبیات عامیانه و سنت‌های ایرانی‌ است که حالا فراموش شده و من آن را در قالب ادبیات آورده و کاربردی‌اش کرده‌ام.»

*«مهمان مامان» و همسایه‌هایی که به فریاد هم می‌رسند

کتاب «مهمان مامان» در سال ۱۳۸۰ منتشر شد. این کتاب داستان بلندی است که خواندنش مثل دیدن یک فیلم سینمایی به دل خواننده حسابی خوش می‌نشیند. درست مثل فیلم سینمایی‌اش که داریوش مهرجویی آن را ساخته است. مهمان مامان، خانه‌ای قدیمی را به تصویر می‌کشد با اتاق‌هایی که کنار هم قرار گرفته‌اند و در هرکدام خانواده‌ای زندگی می‌کند و روایتگر صمیمیت بین همسایه‌ها است، همسایه‌هایی که در مواقع لازم به فریاد هم می‌رسند و به یکدیگر یاری می‌رسانند.

اما اقتباس داریوش مهرجویی از «مهمان مامان» در سال ۱۳۸۹، فصل تازه‌ای از روند اقتباس‌های سینمایی از نوشته‌های مرادی‌کرمانی بود. این فیلم گرچه خلاف دیگر اقتباس‌ها از آثار این نویسنده، متعلق به سینمای کودک نیست اما جنس آن به‌وضوح نوشته‌های مرادی کرمانی را تداعی می‌کند. از نمایش شخصیت‌های معصومش گرفته تا طنز تلخی که از تصویر فقر به همراه دارد.

*«مربای شیرین» و ۲ اقتباس

کتاب «مربای شیرین» سال ۱۳۷۷ منتشر شد. «مربای شیرین»، ماجرای درگیری کودکی دوازده‌ساله به نام جلال با یک شیشه مربا است. شیشه مربایی که خیلی زود تبدیل  به یک بحران شهری می‌شود و همه مردم شهر را درگیر می‌کند. داستان مربای شیرین فضای امروزی‌تری دارد و نسبت به دیگر آثار هوشنگ مرادی کرمانی متفاوت‌تر است.

سال ۱۳۸۰، فرهاد توحیدی با اقتباسی از این کتاب، فیلمنامه ای را برای مرضیه برومند نوشت و برومند آن را با همین عنوان ساخت، اما این فیلم تنها اثر اقتباس شده از آثار مرادی کرمانی است که مورد پسند عامه نیست چراکه داستان واقع‌گرایانه مرادی‌کرمانی را به سمت فانتزی بودن سوق می‌دهد و این موضوع، یک تناقض اساسی را در این اقتباس ایجاد کرده است.

به غیر از فیلم مرضیه برومند، اردیبهشت ماه گذشته، تئاتری با نام «درِگوشی» به نویسندگی و کارگردانی نرگس اصغری از کتاب «مربای شیرین» اقتباس شد و روی صحنه رفت. هوشنگ مرادی کرمانی در یکی از اجراهای این تئاتر حضور داشت و در مورد آثار اقتباسی صحبت کرد و از راز آثار ماندگار در ادبیات جهان گفت.

مرادی کرمانی معتقد است که اثر موفق اثری است که با ریخته شدن در ظرف‌های مختلف جواب بگیرد و همچنان پیام خود را به مخاطب ارائه کند. او با اشاره به سال ۱۳۷۷ به عنوان سال انتشار داستان «مربای شیرین» با ابراز خرسندی از اینکه هنوز هم از آثار او اقتباس می‌شود، می‌گوید: «خوشحالم که همچنان در طول این ۲۵ سال این داستان با مخاطبان نسل‌های مختلف ارتباط برقرار کرده است.»

*خدایا من چقدر خوشبختم…

«من به دنیا آمدم که با نوشته‌هایم دوست پیدا کنم و دوستان خوب زیادی پیدا کردم. دوستانی در میان اهل سنت، مسیحیان، کلیمیان، زرتشتیان و طلبه‌های حوزه علمیه، هیچ وقت درها را به روی خودم نبستم. «تو خاطره کودکی ما هستی»، یکی از جملاتی است که خیلی به من می‌گویند. من با کتاب‌هایم وارد خانه و زندگی مردم شده‌ام.» این جملات، از زبان هوشنگ مرادی کرمانی است، نویسنده‌ای که هر سه سال یک بار کتاب می‌نویسد و همیشه سعی کرده‌ تا به تکرار دچار نشود! رقیب اصلی نوشته‌هایش را خودش می‌داند و تلاش می‌کند کتاب جدیدش هیچ شباهتی با کتاب‎های قبلی نداشته باشد.

امروز هوشنگ مرادی کرمانی ۷۹ ساله شد، ۷۹ ساله‌ای که احساس خوشبختی می‌کند و این احساس را با جمله «خدایا من چقدر خوشبختم» در انتهای کتاب «شما که غریبه نیستید» نیز بیان کرده است.

نوشته وقتی مجیدِ قصه‌ها «مهمانِ مامان» می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

رفتن به رشته موسیقی را یک اتفاق می‌داند، اتفاقی که از احترام والدینش به احساس و انتخاب او نشات می‌گیرد. ابتدا علاقه داشته تا ساز ویلن را به‌عنوان ساز اصلی انتخاب کند اما به مشورت و تشخیص حسین دهلوی که استاد او بوده، ساز تار را برمی‌گزیند. هنرستان موسیقی را پنجره‌ای به سوی دنیای خیال و سکویی برای پریدن و پیشرفت کردن می‌داند.

از سال سوم هنرستان در ارکستر استخدام می‌شود و پیش از دریافت دیپلم خود رسماً حقوق دریافت می‌کند. اما اولین قدم‌های فعالیت او در مراکز هنری از کانون پرورش فکری برداشته شده است. در حوالی سال ۱۳۵۲ علیزاده هم‌زمان در دو مرکز مهم موسیقی وقت، یعنی کانون پرورش فکری و مرکز حفظ و اشاعه موسیقی مشغول فعالیت بوده است.

در دهه پنجاه، اجرای جشن هنر شیراز، یکی از آثاری بود که از حسین علیزاده به بازار آمد و مورد استقبال مردم قرار گرفت. وقتی در سال ۵۶ او از خدمت سربازی برمی‌گشت در کوچه و بازار صدای ساز خود را می‌شنید. حالا دیگر او یک جوان ۲۶ ساله‌ای بود که به شهرت رسیده بود.

پس از گذراندن دوران هنرستان، به دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران رفت و در محضر استادانی چون حبیب‌اله صالحی، محمود کریمی، علی‌اکبر شهنازی، داریوش صفوت، نورعلی‌خان برومند، سعید هرمزی، یوسف فروتن و عبدااله دوامی نکات تار و سه تار و ردیف موسیقی ایرانی را در سطوح عالی فرا گرفت. در سال‌های آغازین دهه ۱۳۶۰ در دانشگاه آزاد برلین نیز تحصیل کرد.

*اگر موسیقی، شهید بخواهد در صف اول ایستاده‌ام!

حسین علیزاده در یکی از مصاحبه‌های خود از شهادت برای موسیقی صحبت کرد، شهادتی که آن را مقدس می‌داند و باور دارد که این شهید شدن و تقدس از دوران جنگ به وجود آمده است. او در این باره می‌گوید: «شهادت، اصطلاحی است که فرهنگ ما به‌ویژه در سال‌های پس از جنگ با آن خیلی عجین شده است. یعنی کسانی که شهید می‌شوند، به‌قدری تقدس و احترام دارند که همیشه به یادشان هستیم. من خودم عاشق کسانی هستم که در راه وطن شهید شده‌اند، حتی آن‌هایی که هیچ‌وقت ندیدمشان. هرکسی که برای این خاک جان خود را داده، عزیز ماست و همیشه مقوله شهادت توأم با احترامی خاص است.

حالا وقتی من خودم را جای یک شهید می‌گذارم (برای دفاع از هنر و حرفه‌ام که موسیقی است) یعنی من هرچه نیرو و عشق دارم همه مربوط به موسیقی و مال موسیقی است و اگر سختی‌های این هنر از این هم بیشتر شود، باز من در صف اول شهیدانش هستم.»

*آلبوم‌های منتشر شده…

جدای از انتشار آلبوم‌هایی چون «راز و نیاز»، «صبحگاهی»، «شورانگیز»، «پایکوبی»، «چهارگاه-بیات ترک»، «هجرانی»، «پرنده‌ها»، «ساز نو»، «زمستان است»، «سلانه»، «فریاد»، «نوروز»، «آوای مهر»، «ساز خاموش»، «سرود مهر»، «سربداران» و…، برای سه مرتبه برای آلبوم‌های «فریاد»، «بی تو به سر نمی‌شود» و «به تماشای آب‌های سپید» نامزد جایزه گرمی در بخش بهترین آلبوم سنتی جهان شد.

* ما دلشدگان خسرو شیرین پناهیم

اما هنر او تنها به انتشار آلبوم ختم نشد. علیزاده موسیقی آثار سینمایی و تلویزیونی زیادی را کار کرد که هر کدام اثری ماندگار در سینما و تلویزیون شدند. فعالیت علیزاده در عرصه سینما با فیلم «دلشدگان» به کارگردانی علی حاتمی آغاز شد.

«دلشدگان»، ساخته زنده‌یاد علی حاتمی، یکی از معدود آثار هنری سینمای ایران است که به تاریخ موسیقی کشور ما آن هم در دوره قاجار می‌پردازد. روایتی دلنشین و البته درام از مسافرت گروهی از هنرمندان به فرنگ برای ضبط موسیقی ایرانی در صفحات گرامافون.

موسیقی فیلم «دلشدگان» مکمل بی‌نظیری برای صحنه‌های به نمایش در آمده در طول فیلم است. موسیقی‌ای که حسین علیزاده آن را می‌سازد و محمدرضا شجریان روی آن آواز می‌خواند.

زمانی که حسین علیزاده از تجربه خود برای ساخت موسیقی این فیلم و همکاری با مرحوم علی حاتمی صحبت می‌کند، فروتنانه او را سعدی سینمای ایران می‌نامد و می‌گوید: «حاتمی؛ ساز را با سینما به مردم نشان داد.»

اما چگونه این همکاری میان حسین علیزاده و علی حاتمی شکل گرفت؟ علیزاده در روایت‌هایی که از این همکاری دارد، می‌گوید: «پیش از آنکه در فیلم «دلشدگان» همکاری داشته باشم، علی حاتمی در فیلم «سوته دلان» بخشی از موسیقی‌ای که ما در جشن هنر شیراز اجرا کرده بودیم را استفاده کرده بود. این موضوع زمینه آشنایی ما را فراهم کرد. تا این که یک روز ایشان با من تماس گرفت و گفت که می‌خواهد فیلمی راجع به تاریخ موسیقی ایران بسازد و از من دعوت به همکاری کرد.

آقای حاتمی استاد دهلوی را هم برای این فیلم مد نظر داشت. به نوعی پیشنهاد می‌داد که موسیقی را دونفری بسازیم. یک جلسه سه نفره هم گذاشتیم، هم من و هم آقای دهلوی خیلی موافق این کار نبودیم، اما خب برای من سخت بود که مخالفت کنم. چون آقای دهلوی استاد من بودند و در نهایت به پیشنهاد خود دهلوی کار به من سپرده شد.»

از آنجایی که این فیلم روایتی از تعدادی موسیقیدان بود و حالا نقش این موسیقیدانان را باید بازیگرانی ایفا می‌کردند که نه نواختن ساز را بلد بودند و نه حتی چگونگی دست گرفتن آن را! از این رو حسین علیزاده طی جلساتی که با مرحوم حاتمی داشته این موضوع را مطرح کرده و در خاطراتش این‌گونه از این ماجرا یاد می‌کند: «طی جلساتی که داشتیم، من گفتم که اگر هنرپیشه‌ای قرار هست بیاید و ساز دست بگیرد باید رفتار با ساز را نیز یاد بگیرد و بدین ترتیب اکثر هنرپیشه‌ها دو تا سه ماه کلاس ساز رفتند. تنها کسی که نرفت اکبر عبدی بود. چون زمینه‌ای در نواختن تنبک داشت و من وقتی نوازندگی‌اش را دیدم گفتم کلاس نیاز نیست. از طرفی با امین تارخ نیز تمرین ساز نداشتیم که بگوییم ساز را این طور دستت بگیر! بالاخره این امر مقداری به استعداد هنرپیشگی و این که چه طور این مسئله را حل کند برمی‌گشت. ضمن این که درباره تارخ من به شدت مخالف لب زدن بودم!»

اینکه محمدرضا شجریان در آن زمان هم یک استاد آواز شناخته شده بود و حالا قرار بود مخاطب در فیلم «دلشدگان» صدای آشنای او را با تصویر یک بازیگر شناخته شده دیگر ببیند، ممکن بود باورش نکند. این موضوعی بوده که حسین علیزاده بارها درباره‌اش با علی حاتمی صحبت کرده اما حاتمی به هیچ عنوان قصد نداشته از بازیگر غیرچهره در فیلمش استفاده کند.

*سه ضلع مثلثِ بی نقص

اشعاری که از علی حاتمی بود، صدای محمدرضا شجریان و موسیقی حسین علیزاده، سه ضلع یک مثلث بی نقص بودند که سبب جاودانه شدن یک اثر شدند. علیزاده در این باره می‌گوید: «حاتمی به حق شاعر سینما بود. جوهره تمام موسیقی‌ها و کلام آن‌ها از خود حاتمی بود که برای «دلشدگان» ساخته بود. البته بعداً محمدرضا شجریان در اجرا تغییراتی در اشعار ایجاد کرد؛ اما قبل از اجرا، اشعار را به فریدون مشیری دادند و مشیری هم از نظر فن شعری یک مقداری تغییر داد. تم‌های اصلی فیلم را از شعرهای حاتمی گرفتم. این اشعار خود به خود یک زمینه موسیقیایی برای من به وجود می‌آوردند. استاد شجریان گویا پیشنهاد داده بودند که چون فیلم راجع به تاریخ موسیقی ایران است، جاهایی هم از اشعار کلاسیک مثل سعدی و حافظ استفاده بشود. چون این شعرهای کلاسیک خیلی با فضای فیلم تطبیق داشت و آن آوازهای فوق‌العاده‌ای که آقای شجریان خواندند.

وقتی‌که قرار شد آقای شجریان این کار را انجام دهند، واقعاً روی این قضیه تمرکز کرد. اصلاً رفت و آوازها را در کوه خواند و ضبط کرد، آورد. او صدای ضبط شده را به من داد، بعد رویش کار کردم. یعنی بردم در استودیو و در واقع من با صدای شجریان که خودش نبود ساز زدم.»

*علیزاده زیرِ تیغِ هنرمند!

یکی از آثار ماندگاری که حسین علیزاده برای تلویزیون ساخت، موسیقی سریال «زیرتیغ» بود. شاید وجه متمایز این موسیقی دلهره‌ای بود که توأم با داستان کلی سریال پیش می‌رفت.

محمدرضا هنرمند؛ کارگردان این سریال درباره این آلبوم موسیقی نوشته بود: «علیزاده را سال‌های سال بود که می‌شناختم. کارهایش به دل و جانم چنگ می‌زد و بارها چنان مرا از زمین جدا کرده بود که گفتنی نیست. در نیمه شب ششم آذرماه ۱۳۸۴ در حالی که صحنه کنسرت او به همراه کیهان کلهر، محمدرضا شجریان و همایون شجریان را در تالار بزرگ کشور آماده می‌کردم تا تمرین‌های نهایی انجام شود نمی‌دانست که بیشتر از همه زیر نظرش دارم و به کوچک‌ترین واکنش‌هایش حساس هستم. وقتی‌که از او خواستم تا برجای خودش روی صحنه بنشیند، برق تندخویی اش من را هم گرفت. ولی می‌دانستم که حسین‌ها بدون اینکه بخواهند و بدانند بی قرارتر و تندخوترند. مدارای آن شب من، او را به دامم کشید. دامی که از قبل برایش چیده بودم و او خود نمی‌دانست. رامش کردم و آرام آرام به زیر تیغ اش بردم.»

اما روایت علیزاده از ساخت موسیقی این سریال چیزی جذاب‌تر است. او این کار را تجربه‌ای متفاوت و خوب می‌داند که به‌واسطه آن با یک گروه بی‌نظیر آشنا شده و در این‌باره می‌گوید: «سریال «زیر تیغ» از تجربه‌های خیلی خوب بود. من معمولاً سر فیلم و سریال‌هایی که در حال فیلمبرداری است، می‌روم. اینجا هم رفتم. اکیپ فوق‌العاده خوبی بودند و در کنار هم مانند یک خانواده حضور داشتند. (تعامل افراد در فیلم‌های علی حاتمی هم این‌گونه بود و سر صحنه‌هایی که تازه داشت فیلمبرداری می‌شد اغلب ما اشک در چشمانمان بود و آن را باور کرده بودیم.) من با آقای هنرمند هم خاطره خوبی سر آن کار داشتم چرا که او درک موسیقی‌اش خوب بود و روی من فشار نمی‌آورد. ایده‌اش به من کمک می‌کرد، حس می‌داد و لذت داشت.»

*آواز گنجشک‌های علیزاده برای مجیدی

«آواز گنجشک‌ها» عنوان فیلمی است به کارگردانی مجید مجیدی که داستان مردی بنام کریم را روایت می‌کند که بخاطر اخراج از کار خود در مزرعه پرورش حیوانات به شهر می‌رود و برای امرار معاش به مسافرکشی با موتور سیکلت می‌پردازد.

موسیقی که حسین علیزاده برای این فیلم ساخته به جذابیت و گیرایی آن کمک بسیاری کرده و استفاده از سازهای اصیل ایرانی در کنار فضاسازی‌های دقیق، درک احساسات و حوادث فیلم را برای بیننده آسان‌تر کرده است.

علیزاده که همه جا از تجربه همکاری با مجید مجیدی به خوبی یاد می‌کند در بخشی از صحبت‌هایش در مورد فیلم «آواز گنجشک‌ها» می‌گوید: «این فیلم به دلیل داشتن فضایی واقعی برای من بسیار جذاب بود. چون تا به حال برای صحنه‌های شهری موسیقی نساخته بودم ولی این فیلم اجازه کسب تجربه‌های خوبی در ساخت موسیقی برای فضاهای بیرونی و همچنین ایجاد حس انسان‌دوستی را به من داد.»

*وقتی تارِ علیزاده برای جوزانی می‌نوازد

موسیقی سریال تلویزیونی «در چشم باد» نیز یکی از آن موسیقی‌هایی بود که با سریال مسعود جعفری جوزانی آمیخته شد و یک اثر به یادماندنی را به یادگار گذاشت.

علیزاده درباره موسیقی این سریال می‌گوید: «در واقع با الهام از موسیقی منطقه خاص روستایی، موسیقی این سریال را ساختم و به صحنه‌هایی که متعلق به فرهنگ ایرانی نیست مانند صحنه بالماسکه رسیدم. این نبوغ را بسیار دوست داشتم و باعث می‌شد که به عنوان یک آهنگساز جست‌وجو کنم. ضمن اینکه ورود کاراکترهای غیرایرانی مثل روس و تاجیک به داستان نوعی دیگر از فضای موسیقی را از جهت رنگ و تنوع به من می‌داد.»

ساخت موسیقی برای سریال «در چشم باد» دومین تجربه شخصی حسین علیزاده در حوزه ساخت موسیقی برای سریال پس از مجموعه تلویزیونی «زیرتیغ» بود. این آهنگساز در یکی از مصاحبه های خود در رابطه با این سریال بیان کرده است: «زمانی که مسعود جعفری جوزانی پیشنهاد ساخت موسیقی این فیلم را به من داد با اثری بزرگ با فیلمنامه قوی و اعتبار خوب کارگردان مواجه شدم که بعدها لوکیشن های متعدد و متنوع، از ویژگی‌های این سریال شد.»

علیزاده در بخش دیگری از صحبت های خود در مورد چگونگی پیوستن به پروژه «در چشم باد» توضیح داده است: «جوزانی ساخت موسیقی این سریال را زمانی به من پیشنهاد کرد که ۵۰ درصد از سریال ساخته شده بود و من با اثری مواجه شدم که ایده و خلاقیت بسیاری در آن وجود داشت و معلوم بود که تفکر و تلاش بسیاری برای ساخت آن شده و به نظر من این سریال از هر نظر حرفه‌ای بود. زمانی که کار به من سپرده شد، مدتی به خودم پیچیدم تا سر نخ دستم آمد و بعد کار را شروع کردم. مشغول کار شدم که جوزانی گفت قرار است سریال زودتر از زمان موعد از تلویزیون پخش شود. در این مقطع از زمان به لحاظ ذهنی به خودم فشار آوردم و در نهایت موسیقی «در چشم باد» جاری شد.»

حسین علیزاده بهار سال ۱۳۹۲ آلبوم موسیقی «در چشم باد» را منتشر کرد. آلبومی که به گفته او با نگاهی مستقل از سریال «در چشم باد» منتشر شده و به هیچ عنوان در امتداد اثر تصویری مسعود جعفری جوزانی نیست.

این موسیقیدان در این باره می گوید: «تنها یک آلبوم یک ساعته از موسیقی این سریال ارائه شده است. از ابتدا هم نمی خواستم موضوع موسیقی این سریال را در دو آلبوم منتشر کنم. ترکیب ساز در موسیقی سریال «در چشم باد» بسیار متنوع بود و این تنوع را خود سریال ایجاب می کرد. به همین دلیل بخش هایی از موسیقی این سریال را که در ایران می گذشت و رنگ و بوی وطنی داشت، برای آلبوم آن انتخاب کردم.»

*و شهریوری که خوش‌یُمن آغاز می‌‎شود

یکم شهریورماه برای خیابان خیام (زادگاه حسین علیزاده)، برای ترکمن و نی‌نوا، برای دلشدگان و برای شیفتگان موسیقی ایرانی، روز مهمی است. هفتاد و دو سال پیش در چنین روزی حسین علیزاده متولد شد، علیزاده‌ای که از همان ابتدا محبوب دوستداران موسیقی سنتی بود و هر چه گذشت هواداران بیشتری پیدا کرد و حالا یکی از هنرمندان انگشت‌شماری است که به معنای واقعی می‌توان او را «استاد» خطاب کرد.

هیچ‌کس فراموش نمی‌کند که انتخاب حسین علیزاده؛ استاد تار ایران‌زمین، ماندن در کنار مردم ایران بوده و هست. او شریف زندگی کرده و شریف مانده است. چه خوش گفت عزیزی که درباره حسین علیزاده نوشت: «استاد؛ شما بیشتر از هنرمند بودن، انسان سازنده‌ای بودید و همواره اهل ساختن بودید و هستید…»

نوشته آوای «دلشدگان» در زیرِ تیغ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

حالا چند سالی است که نادر سلیمانی به گفته خودش، در کنار بازی‌های کمدی، قالب را شکسته و به دنیای نقش‌های جدی و غیرکمدی پاگذاشته است. گرچه پیش از این هم او را در این شمایل دیده‌ بودیم اما آنچه در سال‌های اخیر از تغییر کاراکتر او می‌بینیم متفاوت‌تر از پیش است.

پس از موفقیت در فیلم سینمایی «ضد» که سلیمانی در نقش یک منافق بود، اینبار او را در سریال «عشق کوفی» و در نقش یک پدر عرب از طایفه‌ای بزرگ در زمان امام حسین (ع) می‌بینیم، سریالی که این‌روزها به مناسبت ماه محرم از شبکه سه سیما در حال پخش است.

نادر سلیمانی در بخش ابتدایی این گفتگو از چگونگی رسیدن به نقش‌های غیرکمدی آن هم در وجه منفی صحبت کرد. اکنون آنچه در ادامه می‌خوانید بخش دوم گفتگوی سوره سینما با این بازیگر است.

همیشه دوست دارم در کار کودک نقش منفی باشم

*اگر بخواهیم نقش‌های غیرکمدی را به دو بخش مثبت و منفی تقسیم کنیم، طبیعتا ایفای نقش غیرکمدیِ منفی دشوارتر از ایفای نقش غیرکمدیِ مثبت است. شما در آثاری که اخیرا کار کرده‌اید به یکباره از کمدی وارد فضای جدی و نقش منفی شده‌اید، این کار چه چالش‌هایی را برای شما به همراه داشت؟

اگر دقت کنید این مساله بسیار زاویه‌دار است. یک زوایه دقیقا مخالف! من در آثار اخیر، مخالف آنچه که قبلا بازی کرده‌ام، بودم و این برای من یک لایه آزمایشی بود که بتوانم خودم را تست کنم. کسی بازیگر است که چالش‌ها را به گونه‌ای نشان دهد تا مورد پسند واقع شود. شما اگر به فیلم‌های غیرایرانی هم نگاه کنید می‌بینید که خیلی از منفی‌ها دوست‌داشتنی هستند تا حدی که کودکان هم آن‌ها را دوست دارند. من با کودکان هم سر و کار داشته‌ام. مثلا «محله گل و بلبل» و «کلبه عمو پورنگ» را کار کردم. حتی قبل از کار جدی کار کودک کرده‌ام.

همیشه دوست داشتم در کار کودک نقش منفی باشم؛ اما کسی قبول نمی‌کرد و همه می‌گفتند چون در کار کمدی شیرین بودی اگر منفی شوی برعکس جواب می‌دهد! اما من همیشه می‌گویم مهم این است که نقش را به‌درستی به شخص بدهند. وقتی نقش را به‌درستی به بازیگر بدهند، دیگر زیاد و کم بودنش به‌عهده آن بازیگر است. بازیگر باید آنقدر قوی باشد که کارگردان آن نقش را از او بپذیرد. در واقع وقتی منطق بازیگر درست باشد نقش او هم به درستی در می‌آید.

دغدغه من ساخت فیلم درباره کودکان جنگ است

*به مجموعه «کلبه عمو پورنگ» اشاره کردید، آیا دغدغه شخصی برای کار کودک دارید؟

شدیدا. دغدغه من کودکان جنوب هستند. من در جنگ بزرگ شدم و در حال آماده کردن فیلمنامه‌ای درباره کودکان زمان جنگ هستم. اگر خدا بخواهد و کسی از این کار حمایت کند می‌خواهم آن را بسازم.

در زمان جنگ دوازده، سیزده ساله بودم. شما نمی‌دانید که ما قبل از شروع جنگ چه رویایی داشتیم، با شروع جنگ رویاهایمان چه شکلی به خود گرفتند و بعد از جنگ چگونه زندگی کردیم و رویاهایمان به چه شکلی درآمدند. یکی از دغدغه‌های مهم من این است که در خصوص کودکان جنگ کار بسازم. ساعت‌ها می‌خوابم و ذهنم هنوز در دورانی است که در جنگ بودم.

در روایت تاریخ معاصر برای کودکان ضعف داریم

امروزه می‌بینم که چقدر کودکان جنگ در آن روزها آسیب خورده‌اند و اکنون اثراتش را در جسم و رویا و زندگی خودشان می‌بینند. در این موضوع تعارف نداریم که هر جنگی یک موهبت‌هایی دارد و در مقابل ضررهایی هم دارد که می‌توان از آنها فیلم ساخت؛ اما تا به حال چه کسی آمده و در مورد کودکان جنگ یک اثر سینمایی تولید کرده است؟ ضعف بخش کودک ما این است که تاریخ معاصر را درست توضیح نمی‌دهد. ما نمی‌توانیم تنها در کتاب نوشتن و تعریف کردن (به عنوان مثال در کتب درسی) زندگی در جنگ را تصویر کنیم.

درباره بزرگسالان در جنگ آثار زیاده داشته‌ایم اما در مورد کودکان چیزی نداریم. من چون در آن شرایط بزرگ شدم، می‌دانم که چقدر وحشتناک و در عین حال زیبا بوده است. به عنوان مثال وقتی هواپیماهای عراقی از بالای سر ما رد می‌شدند ما با همان تفکر کودکی‌مان دوست داشتیم آن‌ها را با سنگ بزنیم. روی پشت‌بام سنگ جمع کرده بودیم که اگر عراقی‌ها آمدند به آن‌ها سنگ پرتاب کنیم. حالا شما تصور کنید که همین یک نمونه چقدر می‌تواند جریان عجیب و غریبی باشد؟ چه کسی باورش می‌شود که بتوان یک هواپیما را با سنگ زد؟ مگر کودکی شوخی است؟ تمام آمال‌ و آرزوهای یک شخص در کودکی او است.

چرا بچه‌های کوچک ما تفنگی در دست می‌گرفتند که به اندازه قدشان بود؟ شما خیال می‌کنید چه می‌شود که بچه‌ای در جنگ اسیر می‌شود و یک تفنگ در دست می‌گیرد که اندازه هیکل خودش است؟ این‌ها سوالاتی است که من را به فکر فرو می‌برد که چرا کسی نیست در مورد کودکان جنگ در جنوب، خرمشهر و آبادان فیلمی بسازد؟ تنها یک فیلم «بیست و سه نفر» را داشتیم که آن هم در مورد نوجوانان بود. من می‌گویم برای کودکان فیلم بسازیم یعنی کودکان هشت تا دوازده سالی که در جنگ زیست کرده‌اند.

افتخار می‌کنم که از سرزمینم دفاع کردم

شاید برخی‌ها با تماشای چنین صحنه‌هایی بگویند چه بر سر آن کودک آمده که به درجه‌ای رسیده تا به جنگ برود و از اسلحه استفاده کند اما اصلا اینگونه نیست! منِ نادر سلیمانی افتخار می‌کنم که این کار را کرده‌ام چون سرزمین و خاکم در خطر بود. یک پسربچه همانطور که از ناموس و مادر و خواهرش حمایت می‌کند از سرزمینش نیز نگهداری می‌کند. حتی دخترانمان هم همین‌گونه هستند. در سرزمینمان زنان شیردلی داشتیم که برای وطنشان جنگیده‌اند. در تمام دنیا هرکسی بدون اجازه به سرزمین دیگری وارد شود، مردم آن سرزمین در مقابلش می‌ایستند. من هم واقعا ایرانم را دوست دارم و نمی‌توانم وطنم را فراموش کنم.

به هر حال خودم یک سیناپس در این خصوص نوشتم که به امید خدا می‌خواهم آن‌را تبدیل به فیلمنامه کنم، در خانه سینما ثبت کنم و در نهایت اگر کسی حمایت کرد آن را بسازم و کارگردانی کنم؛ اما متاسفانه فعلا نه بودجه دارم، نه کسی پشتوانه من می‌شود و نه حتی کسی به کار من ایمان دارد!

فیلم کوتاهی با موضوع تقدیر انسان ساخته‌ام

*پیش از این هم سابقه کارگردانی داشته‌اید؟

بله، من یک فیلم کوتاه ساخته‌ام که درباره تقدیر انسان است. با این موضوع که برخی‌ها دست به هر کاری می‌زنند که تقدیرشان را تغییر دهند اما در انتها همان راهی را که باید بروند، می‌روند. خداوند قبل از اینکه شما به دنیا بیایید، لوح اعمال را به شما نشان می‌دهد و می‌پرسد «می‌پذیری به این دنیا بیایی یا نه؟». همه ما مسلمانان به این موضوع اعتقاد داریم که قبل از ورود به این دنیا لوح تقدیر خود را نگاه می‌کنیم و می‌پذیرم.

ما اگر شعار را کم کنیم و از واقعیت‌ها بنویسیم، فیلم‌ها فوق‌العاده برای مردم جذاب می‌شوند.

ژانر درام را دوست دارم

*شما از معدود هنرمندانی هستید که تقریبا در تمامی ژانرها فعالیت کرده‌اید، جدای از کار کودک که به آن علاقه‌مند هستید، ترجیح می‌دهید بیشتر در چه ژانری بازی کنید؟

من واقعا ژانر درام را دوست دارم. کمدی سخیف و کوچک را اصلا دوست ندارم. اگر کمدی خوبی باشد کار می کنم. معتقدم که مردم باید شاد باشند و بخندند اما طبیعتا نه به هر قیمتی! متاسفانه مدت زیادی است که خنده از لب‌های مردم رفته است. من هم تورم را می‌بینم، من هم مشکلات عدیده مردم را می‌بینم چون خودم در میان همین مردم زندگی میکنم. حالا اگر ساعتی هم مردم بخندند که گناهی نکرده‌اند.

امیدِ مردم از بین رفته است

به جرات می‌توانم بگویم که تنها ضعف ما ایرانی‌ها امیدمان است که آن را از دست داده‌‌ایم. امید یکی از پایه‌های اساسی زندگی است. شما امروز خودزنی‌ها، خودکشی‌ها، دعواها و مشکلاتی را می‌بینید که همه به خاطر نداشتن امید در زندگی است. اما در نهایت خدا بزرگ است.

متاسفانه از فقر دست‌های همه در جیب همدیگر است. بابت همه چیز همه نوع پولی گرفته می‌شود اما هیچکس پاسخگو نیست. حرفم هم می‌زنیم می‌گویند حرف نزن! اما به همه کسانی که در راس کار قرار دارند، می‌گویم «تعارف نداریم! مردم در فشار هستند.» گاهی وقت‌ها خنده‌ام می‌گیرد که مثلا می‌گویند کولرگازی استفاده نکنید چون برقِ زیادی مصرف می‌کند. از طرفی هم می‌گویند کولر آبی استفاده نکنید چون آبِ زیادی مصرف می‌کند. پس مردم باید چه کار کنند؟! یک کسی تکلیف را روشن کند. پس چگونه در این گرما می‌توان زندگی کرد؟ به‌خصوص در مناطق جنوب. از نظر خرید بازاری هم که به جایی رسیده‌ایم که همه چیز را باید دونه‌ای بخریم.

دیگر شعاردادن جواب نمی‌دهد، عمل کنید!

متاسفانه فاصله طبقاتی آنقدر بالا و پایین شده که نمی‌توان تصور کرد. دیگر شعار دادن جواب نمی‌دهد احتیاج به عمل کردن است. البته من هیچ کسی را محکوم نمی‌کنم و معتقدم که هر کسی را در گور خودش می‌خوابانند و نمی‌توانم گناه کسی را با زبان بشورم. به هر حال میان همه ما یک حاکم وجود دارد و آن هم خدا است. پس اینقدر همدیگر را محکوم نکنیم…

نوشته در روایت تاریخ معاصر برای کودکان ضعف داریم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.