به گزارش سوره سینما، هفت سال انتظار برای یک فیلم، در سینمای ایران اتفاقی معمول نیست؛ به‌ویژه وقتی آن فیلم نه به دلیل مشکلات تولید، بلکه به خاطر پیچیدگی‌های مسیر نمایش، از رسیدن به مخاطب بازمانده باشد. حالا فیلم سینمایی «لباس شخصی» به کارگردانی امیرعباس ربیعی، پس از سال‌ها توقف، از چهارشنبه روی پرده سینماها می‌رود؛ فیلمی که از زمان نخستین نمایش خود در سی‌وهشتمین جشنواره فیلم فجر، همواره یکی از پرحاشیه‌ترین آثار سیاسی سال‌های اخیر بوده است.

اکران «لباس شخصی» را می‌توان فراتر از نمایش یک فیلم تازه دانست؛ این اتفاق در واقع بازگشت یکی از مهم‌ترین فیلم‌های توقیف‌شده دهه گذشته به چرخه اکران است؛ فیلمی که طی این سال‌ها نامش بیش از آنکه با فروش یا استقبال مخاطبان گره بخورد، با انتظار، حاشیه و پرسش درباره سرنوشت نمایش عمومی‌اش شناخته می‌شد.

«لباس شخصی» نخستین فیلم بلند امیرعباس ربیعی است؛ فیلمسازی که بعدها با «ضد» و «احمد» نشان داد علاقه‌مند به روایت مقاطع حساس تاریخ معاصر ایران است. اما نخستین ساخته او شاید جسورانه‌ترین انتخابش بود؛ روایتی از پرونده نفوذ حزب توده در سال‌های ابتدایی پس از انقلاب و عملیات شناسایی و انهدام شبکه مخفی این حزب.

انتخاب چنین سوژه‌ای، آن هم در قالب یک تریلر امنیتی، باعث شد فیلم از همان زمان حضور در جشنواره فجر به یکی از آثار مورد بحث تبدیل شود. موافقان، فیلم را تلاشی برای بازخوانی بخشی از تاریخ کمتر روایت‌شده جمهوری اسلامی می‌دانستند و مخالفان نیز نسبت به نحوه روایت تاریخی و نگاه ایدئولوژیک آن نقدهایی مطرح می‌کردند.

در واقع، «لباس شخصی» پیش از آنکه فرصت گفت‌وگو با مخاطب عمومی را پیدا کند، سال‌ها موضوع بحث میان رسانه‌ها، منتقدان و مدیران فرهنگی بود.

هفت سال دوری از پرده؛ فرصتی که از دست رفت؟

زمانی که «لباس شخصی» در جشنواره فیلم فجر رونمایی شد، بسیاری تصور می‌کردند این فیلم در همان سال اکران خواهد شد، اما این اتفاق هرگز رخ نداد. در طول این سال‌ها مدیران سینمایی تغییر کردند، سیاست‌های اکران دستخوش تحول شد و حتی خود امیرعباس ربیعی دو فیلم دیگر ساخت، اما نخستین اثرش همچنان پشت درهای اکران باقی ماند.

این تأخیر طولانی، یک سؤال مهم را مطرح می‌کند؛ آیا فیلمی که درباره رخدادهای تاریخی و امنیتی ساخته شده، پس از هفت سال همچنان همان ظرفیت تأثیرگذاری اولیه را دارد؟

از یک سو فاصله زمانی می‌تواند حساسیت‌های مقطعی پیرامون فیلم را کاهش داده باشد و امکان مواجهه آرام‌تر مخاطب با آن را فراهم کند. از سوی دیگر، این فاصله باعث شده بخشی از کنجکاوی اولیه مخاطبان از بین برود و نسل جدید تماشاگران حتی اطلاع دقیقی از دلایل اهمیت «لباس شخصی» نداشته باشند.

به همین دلیل، اکران امروز فیلم بیش از هر چیز به کیفیت خود اثر وابسته است؛ اینکه آیا هنوز می‌تواند بدون اتکا به حاشیه‌های گذشته، مخاطب را با روایت و ساختار خود همراه کند یا خیر.

در سال‌های اخیر، سینمای ایران کمتر به سراغ تریلرهای سیاسی و امنیتی رفته است. بخش قابل توجهی از تولیدات این حوزه یا هرگز به مرحله اکران عمومی نرسیده‌اند یا در گیشه موفق نبوده‌اند. به همین دلیل، «لباس شخصی» تنها یک فیلم نیست؛ بلکه آزمونی برای سنجش ظرفیت امروز مخاطب ایرانی در مواجهه با سینمای سیاسی نیز محسوب می‌شود.

اکران «لباس شخصی» در شرایطی آغاز می‌شود که گیشه سینماها نسبت به ماه‌های گذشته رونق بیشتری پیدا کرده است. اضافه شدن فیلم‌های تازه، نمایش مسابقات فوتبال در برخی سینماها و افزایش نسبی استقبال مخاطبان، فضای متفاوتی را برای اکران تابستانی رقم زده است. با این حال، مخاطب امروز بیش از هر زمان دیگری حق انتخاب دارد. بنابراین موفقیت «لباس شخصی» صرفاً به سابقه توقیف یا کنجکاوی پیرامون آن وابسته نخواهد بود؛ بلکه باید بتواند در رقابت با فیلم‌های کمدی، اجتماعی و آثار تازه اکران‌شده، جایگاه خود را پیدا کند.

مهم‌تر از یک اکران

شاید مهم‌ترین اتفاق درباره «لباس شخصی» این باشد که سرانجام از سایه حواشی خارج می‌شود. طی هفت سال گذشته، نام فیلم بیشتر با «توقیف»، «عدم صدور مجوز» و «انتظار برای اکران» همراه بود تا با کیفیت سینمایی آن. اکنون برای نخستین بار، این فرصت فراهم شده است که مخاطبان به جای شنیدن روایت دیگران، خود فیلم را ببینند و درباره آن قضاوت کنند.

از این منظر، چهارشنبه تنها آغاز اکران یک فیلم نیست؛ پایان یکی از طولانی‌ترین انتظارهای سینمای ایران برای رسیدن یک اثر به پرده نقره‌ای است. اینکه «لباس شخصی» پس از هفت سال بتواند انتظارات شکل‌گرفته پیرامون خود را برآورده کند یا نه، پرسشی است که پاسخ آن را نه مدیران فرهنگی، بلکه مخاطبان سینما در گیشه خواهند داد.

«لباس شخصی» نخستین ساخته بلند امیرعباس ربیعی بود که تهیه‌کنندگی آن را حبیب والی‌نژاد برعهده داشت.

در این فیلم مهدی نصرتی، توماج دانش‌بهزادی، مجید پتکی، میلاد افواج، عماد درویشی، مهیار شاپوری، احمد لشینی، شهاب بهرامی، روزبه رئوفی، کیوان محمودنژاد، نجلا نظریان و ماه‌منیر بیطاری به ایفای نقش پرداخته‌اند.

در خلاصه داستان فیلم سینمایی «لباس شخصی» که پیچیده ترین پرونده امنیتی بعد از انقلاب را بررسی می‌کند، آمده است: به لباس شخصی‌ها بیشتر شک کن…

«لباس شخصی» محصول سازمان هنری رسانه‌ای اوج است و پخش آن را دفتر پخش بهمن سبز برعهده دارد.