*محمد حمیدی‌مقدم: اینجا چراغی روشن است

در ابتدای این مراسم که با اجرای محمدرضا شهیدی‌فرد همراه بود، گروه ارکستر به رهبری بهزاد عبدی قطعه‌ای موسیقی اجرا کردند که همراه با آن، تصویر کودکان غزه پخش شد.

سپس محمد حمیدی مقدم؛ دبیر جشنواره با گفتن این جمله که «اینجا چراغی روشن است» گفت: عددها را دوباره مرور می‌کنیم، ارقام، نشانه‌اند. بیش از بیست هزار نفر در غزه قربانی شده‌اند، بیست هزار آرزو، بیست هزار لبخند از دست رفته است. دو هزار کیلومتر دورتر از ما، مستند، معنایی تازه به خود گرفته، وقتی از ثبت تاریخ سخن می‌گوییم، «غزه» یک سند است. نسل‌کشی آشکار و جنایتی هولناک در جریان است. ما امشب، اینجا به بهانه سینمای مستند گردهم آمده‌ایم، سینمای واقع‌گرای راست‌گو، پس «اینجا چراغی روشن است». به یاد همه قربانیان غزه. به یاد همه کودکانی که در خاک آرمیده‌اند. به یاد دست‌های خالی مادران و قلب‌های شکسته پدران. به یاد «غزه».

وی سپس صحبت‌هایش با خوش‌آمدگویی به حضار ادامه داد و گفت: قدردان همه همراهان و تیم برگزاری جشنواره هستم که ماه‌ها است برای برگزاری این رویداد، تلاش می‌کنند. اگر مستندسازان نبودند، این جشنواره طعمی نداشت. اگر عشق و شور و تلاش آنان نبود، سینماحقیقت، جان نمی‌گرفت و به هفدهمین دوره نمی‌رسید.

حمیدی‌مقدم افزود: امسال، در جشنواره شاهد رقابت نسل‌های مختلف و درخشش جوانان بودیم. امسال، بزرگان و اساتید سینمای مستند را در کنار خود داشتیم. گرمای حضورشان این جشن را اعتبار بخشید؛ اما آنچه این جشن را شیرین‌تر و به یادماندنی می‌کند حضور جوانان است. آنهایی که با فیلم‌هایشان به جشنواره آمدند، آنها که با حضورشان در اکران‌ها، به خانه جشنواره رونق دادند و جوانان پرشوری که در کارگاه‌های آموزشی حضور پررنگشان را ثابت کردند.

وی خاطرنشن کرد: جشنواره امسال، جشنواره فیلم‌های اجتماعی انتقادی و پرسشگر بود،.جشنواره آثاری که تاریخ را یادآوری می‌کردند. مستندهای محیط‌زیست، فیلم‌هایی درباره زنان، درباره خانواده‌، درباره زیبایی‌های ایران، کاستی‌ها و غم‌های مشترک در این جشنواره حضور داشتند. فیلم‌های صادق و امیدوار، فیلم‌هایی که تماشاگر را به تکاپو و تلاش دعوت می‌کردند و او را محصور در شرایط و قربانی نمی‌دید. فیلم‌های روشنِ صریح، فیلم‌هایی که راه حل ارائه می‌دادند و از پاسخگویی طفره نمی‌رفتند. با تدارک بخش غزه، به شکل جدی به مساله تصویر فلسطین و غزه در رسانه‌های غربی پرداختیم و این موضوع را تحلیل کردیم.

این دبیر بیان کرد: ما به بخشی از برنامه‌هایمان برای جشنواره «سینماحقیقت» دست یافتیم، فرصت این را پیدا کردیم تا گفتگو کنیم. بخت این را داشتیم که به تماشای آثاری متنوع با افکار و سلایق متفاوت بنشینیم و در نهایت ضیافتی رنگارنگ و پرشور برپا کنیم؛ اما دو موضوع اصلی هنوز باقی مانده، ما در حال عبور از مسیری هستیم که طراحی کرده بودیم، هزینه‌های تولید بالا رفته و دست ما به عنوان نهاد متولی تولید در سینمای مستند خالی است. جناب آقای وزیر باید برای این موضوع کاری کرد. سینمای مستند ایران، نیازمند توجه و حمایت جدی است. در سوی دیگر، هدف ما رسیدن به بازارهای منطقه‌ای و جهانی است. «سینماحقیقت» و سینمای مستند ایران می‌تواند یک «هاب» منطقه‌ای باشد، قابلیت‌ها و اعتبارش را دارد، نمایش، توزیع و دیده شدن مستندها، نباید آرزوی محال شود بلکه باید هدف قابل دسترسی به حساب آید. هدف ما تنها حضور جشنواره‌ای نیست، افزایش مخاطبان، ورود به تلویزیون‌ها و پلتفرم‌ها و بازارهای جهانی برای ما مهم است.

وی در پایان گفت: امشب میزبان شما هستیم. میزبان فیلمسازان و هنرمندانی که می‌کوشند ثبت کننده و موثر باشند، این حضور و احساس مسئولیت است که سینمای مستند ایران را زنده نگه می‌دارد. سینمایی که در پنج روز گذشته بخشی از قدرت، جذابیت‌ و شکوهش را در خانه جشنواره دیدیم. امیدوارانه به انتظار هجدهمین جشنواره «سینماحقیقت» می‌مانیم، و به آینده سینمای مستند ایران چشم می‌دوزیم.

*محمدمهدی اسماعیلی: گلایه‌های فیلمسازان به‌جا است

محمد مهدی اسماعیلی؛ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ابتدای سخنان خود در این مراسم گفت: خدای متعال را شاکر هستم که در آغاز فصل زمستان، به بهار حوزه فرهنگ و هنر ورود کرده و فصل جشنواره‌های فرهنگی و هنری کشور را گرامی می‌داریم. آغاز جشنواره‌ها همراه با هفدهمین جشنواره «سینماحقیقت» شد.

وی ادامه داد: جشنواره امسال به لحاظ کمی و کیفی، طبق گزارش‌های خوبی که سازمان سینمایی و آقای محمد حمیدی‌مقدم عنوان کرده‌اند، به نظر می‌رسد که راه رشد خود را طی کرده است. این‌جا دوستانی که موفق به کسب جایزه شدند نیز گلایه‌های درستی را مطرح کردند. در فضای مدیریتی سینمایی کشور باید به راه‌حل های روشنی برای حمایت‌های دقیق و نقطه‌ای از فعالان این حوزه برسیم.

وزیر ارشاد بیان کرد: در سال جاری برای فیلم کوتاه، با همکاری انجمن سینمای جوانان ایران، بیش از ۱۸۰ میلیارد تومان در اختیار سازمان سینمایی قرار گرفت. در حوزه حمایت از تولیدات شهرستان‌ها عدد حمایت قابل توجه است. شاید یک سوم کارها از شهرستان‌ها به دبیرخانه می‌رسد و شاید ما از ۷۰ فیلم مستند حمایت کردیم و کار در این حوزه همچون سایر حوزه‌ها پرهزینه است.

اسماعیلی بااشاره به بالارفتن هزینه‌های ساخت و گران‌شدن حمایت برای تولید فیلم، بیان کرد: تا دو سال گذشته با بودجه‌ای کم می‌شد از فیلمی حمایت کرد اما امروز کار حمایت گران‌تر و به تبع آن سخت‌تر شده است. برای مثال ما شبکه نمایش خانگی را داریم. هدف ما حمایت جدی از این حوزه است. بخش عمده‌ای از حمایت‌های ما خارج از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بوده و نیازمند توسعه است.

وی اضافه کرد: ما آمادگی این حمایت را داریم و دوستان من در سازمان سینمایی باید طرح‌هایشان را ارائه دهند. این نکته را همین‌جا عرض می‌کنم که اگر امسال از ۷۰ اثر مستند حمایت شده است، ما این آمادگی را داریم که سال بعد با دو برابر بودجه، تعداد دو برابری اثر را حمایت کنیم.

وزیر ارشاد گفت: مساله مهم امروز کشور موضوع آب است. ما از وزارت نیرو برای ساخت سریالی در حوزه آب درخواست حمایت کردیم. سینمای مستند بهترین دریچه برای آشنایی مردم با واقعیت‌ها است. این را باید بگویم که سینماحقیقت، جشنواره‌ای است که به نام و عنوان خود وفادار است. امسال بسیاری از مستندها در حمایت غزه بود که بیش از بیست هزار نفر جلوی چشم همه مردم دنیا در آن‌جا به قتل رسیدند. آیا خون مردم  فلسطین کمرنگ‌تر از انسان‌های شریف دیگر نقاط دنیا است؟ چرا هیچ واکنشی نمی‌بینیم؟ قطعنامه‌ها هم با حدف موضوع آتش بس راضی به حرف شده است.

اسماعیلی ادامه داد: اقلیت نژادپرست ظالم، خشن و خون‌خوار که مدیریت این فضا را در سازمان‌های جهانی جلو می‌برند، آن‌ها دوست ندارند صدا و تصویری از ظلمشان پخش شود اما مستندسازان این مهم را انجام می‌دهند. از محمد خزاعی درخواست حمایت بیشتر از مستندسازان را دارم تا امکان فعالیت بیشتر فیلمسازان جوانان فراهم شود. در پایان نیز از هیات داوران، فیلمسازان، اهالی رسانه و علاقه‌مندان به حوزه فرهنگ و رسانه تشکر می‌کنم.

*محمد خزاعی: افق‌های آینده بسیار روشن است

در بخش دیگری از این مراسم، محمد خزاعی؛ رئیس سازمان سینمایی گفت: من دوست دارم گلایه‌های سینماگران را بشنوم و برای آن‌ها راهکار پیدا کنم. من با شما همدردی می‌کنم. دوست داشتم در شرایط بهتری سکان‌دار این مسئولیت می‌شدم. ای کاش بحث‌های اقتصادی امروز به جای این مسائل جایش را به سوژه‌های ناب‌تری می‌داد. من در بدترین شرایط اقتصادی یا شرایط سیاسی سکان‌دار شدم اما من از خانواده خود سینمای ایران و رنج‌کشیده هستم و درد شما را می‌فهمم.

وی ادامه داد: من برای بهبود این شرایط تلاش خواهم کرد. جلسات مکرری هم برای بهبود وضعیت داشتم و علیرغم حرف‌های بعضی از عزیزان من فکر می‌کنم افق‌های آینده روشن است. دغدغه من تنها سینمای مستند نیست و تمامی اهالی خانواده سینما را در بر می‌گیرد. سال بعد، سال بهتری خواهد بود و سال ۱۴۰۳ سالی بهتر در زمینه اقتصاد سینما، معیشت و تولید خواهد بود.

رئیس سازمان سینمایی در پایان سخنانش گفت: در همین‌جا درگذشت ناصر طهماسب صدای ماندگار را تسلیت می‌گویم و همچنین برای کیانوش عیاری که ساعتی قبل به دلیل سکته بستری شده‌اند آرزوی سلامتی می‌کنم.

*معرفی برگزیدگان بخش بین‌الملل مستند کوتاه

پس از صحبت‌های دبیر جشنواره، تیزر اصلی جشنواره، تیزر معروف تندیس فیروزه روی پرده رفت. پس از آن تیزری از فیلم‌های این دوره نمایش داده شد. در ادامه گروه‌ مشاوران انتخاب آثار و داوران بخش بین‌الملل معرفی شدند و سپس هانا پولاک، جیمز لانگلی و مهرداد اسکویی روی صحنه آمدند و پلان‌هایی از مستندهای کوتاه بخش بین‌الملل جشنواره پخش شد.

در این بخش دیپلم افتخار مستند کوتاه بخش بین‌الملل به فیلم «سقف سنگی» ساخته رویا ربانی از ایران رسید و این کارگردان پس از دریافت جایزه خود گفت: از حضور گرم شما که رونق‌بخش‌جشنواره است، تشکر می‌کنم. من اولین جایزه و مهم‌ترین جایزه را از مخاطبان گرفتم. از هیات داوران بابت انتخاب فیلم تشکر می‌کنم و در آخر دوست دارم بگویم که این جایزه متعلق به همه عوامل فیلم است.

دیپلم افتخار مستند کوتاه بین‌الملل به فیلم «پورزال» به کارگردانی ماریا ماوتی و احسان فرخی فرد رسید.

ماریا ماوتی پس از دریافت جایزه خود گفت: از همه عوامل فیلم تشکر می‌کنم. خودم هنگام تماشای فیلم برای مردم سیستان که بی‌هیچ امیدی زندگی کرده و نه خاک دارند و نه آب و نه هوا بغضم می‌گیرد. این جایزه را به مردم سیستان تقدیم می‌کنم.

در ادامه  احسان فرخی فرد بیان کرد: از عوامل فیلم که چهار ماه شبانه‌روزی تلاش کردند و همچنین هیات داوران تشکر می‌کنم.

جایزه بهترین‌ مستند کوتاه بین‌الملل به مستند «ارتعاشاتی از غزه» به کارگردانی رحاب نزال رسید. او در ویدیویی از بینندگان خواست به تحریم کالاهای رژیم اشغالگر قدس پرداخته و به عنوان شهروند و هنرمند صدای مردم غزه و کودکان باشند.

دیپلم افتخار مستند نیمه‌بلند بخش بین‌الملل به فیلم «مادر دانا مولود گنچ» اثر سوینچ یشیل تاش رسید.

جایزه بهترین مستند نیمه بلند بخش بین‌الملل به «انجمن کلاشینکف» اثر کریستف کربش رسید. ویدیویی از این فیلمساز پخش شد و او از هیات داوران تشکر کرد.

جایزه ویژه هیات داوران به مستند «در دست ساخت» اثر مارکوس تویوو اهدا شد.

جایزه ویژه هیات داوران به مستند نیمه بلند «هم‌نوایی عاشقانه» ساخته آذر مهرابی اهدا شد.

آذر مهرابی پس از دریافت جایزه خود گفت: از هیات انتخاب و داوری بسیار تشکر می‌کنم. من دیشب حدود سی ثانیه آقای اسکویی را دیدم و به من گفتند از تو خیلی ممنون هستم که یک «فیلم» ساخته‌ای. من فیلمساز هستم و دوست دارم باز هم فیلم بسازم. اولین پلان‌های این فیلم برای سال ۹۷ و آخرین پلان‌های فیلم برای ۱۴۰۲ است. برای سینمای مستند باید فکری کرد.

وی افزود: دوربین من در روند ساخت خراب شد و من نمی‌توانم دوربین یا ست مونتاژ بخرم و مجبور هستم این جایزه را به صاحب خانه‌ام بدهم. سینمای مستند پشتوانه شغلی ندارد. من از صندوق اعتباری کمک خواستم و بعد که فهرست انتظار هنرمندانی که برای کمکی ده میلیون‌ تومانی را در صف دیدم، شرمنده شدم. اما در نهایت از شما سپاسگزارم.

سپس هانا پولاک؛ داور این بخش در صحبت‌های کوتاه خود گفت: امیدوارم همه مردمان دنیا در صلح زندگی کنند. فیلم مستند تصویر دقیق‌تری برای چگونگی مواجه با مشکلات جهانی ارائه می‌دهد. فیلم‌های حاضر در جشنواره به ما آگاهی بسیاری درباره خیلی از مسائل داد و از این بابت از همه دوستان تشکر می‌کنم.

در ادامه جیمز لانگلی دیگر داور این بخش بیان کرد: خیلی خوشحال هستم که شانسِ بودن در کنار مردم ایران را دارم. در وضعیتی که تمامی مردم دنیا در رنج هستند، خوب است که به تماشای فیلم‌های مستند که ارائه دهنده راهکار هستند، بنشینیم.

وی ادامه داد: این اولین باری نیست که من به ایران می‌آیم. پیش از این حدود یک سال و نیم در ایران زندگی کرده بودم و باید بگویم جشنواره «سینماحقیقت» همانند مردم ایران بسیار مهمان‌نواز است. دوست دارم به هموطنان آمریکایی‌ام بگویم، به ایران سفر کنند.

سپس مهرداد اسکویی یکی دیگر از داوران بخش بین‌الملل گفت: خیلی خوشحال هستم که در کنار بزرگ‌ترین مستندسازان جهان توانستم به تماشای فیلم‌های مستند بنشینم. تاریخ در این نقطه جغرافیا به تماشای فیلم مستندسازان و ترسیم دغدغه‌ها و جنگ‌ها و‌ مصیبت‌ها برای ارائه راه‌حلی نیاز دارد.

وی افزود: این فیلم‌ها می‌توانند پیام‌رسان کسانی باشند که درد دارند اما صدایشان به گوش جهان نمی‌رسد. خوشحال هستم که بخشی از این جشنواره بودم. در این دوره فیلم‌سازهای زن ایرانی در دورترین نقاط ایران فیلم‌های مستند ساختند که واقعا شگفتی‌آفرین بود.

* معرفی برگزیدگان بخش بین‌الملل مستند بلند

در ادامه این مراسم هیات داوران در بخش مستند بلند بین‌الملل معرفی شدند و رضا میرکریمی و میلیوشا آیتوگانووا روی صحنه آمدند و سلیمان سیسه عضو دیگر این گروه که حضور نداشت، ویدئویی برای این مراسم ارسال کرد و در این ویدیو گفت: من سینماگر اهل مالی هستم. ایران کشور بزرگی است و حضور در قامت داور در چنین جشنواره‌ای برای من افتخاری به‌غایت بزرگ است. از این موقعیت استفاده کرده و برای مردم ایران درود می‌فرستم.

دیپلم افتخار مستند بلند بخش بین‌الملل به مستند «زندان مرکزی ولادیمیر» به کارگردانی جولیا بابکووا اهدا شد.

جایزه ویژه هیات داوران مستند بلند بخش بین‌الملل به مستند «ستار الکلاسیکو» به کارگردانی هادی شریعتی رسید.

جایزه بهترین مستند بلند بخش بین‌الملل به مستند «نخ طلایی» اثر نیشتا جین اهدا شد.

نیشتا جین در پیام ویدیویی خود گفت: دوست دارم از هیات برگزاری جشنواره تشکر کنم. به‌خصوص آقای محمد حمیدی مقدم و شیرین نادری زحمات بسیاری کشیدند و از آن‌ها سپاسگزاری می‌کنم. متاسفم که امکان حضور در ایران را نداشتم اما روحم با شما در ایران است.

سپس رضا میرکریمی یکی از داوران این بخش گفت: فیلم مستندی که بهترین جایزه را گرفت به‌نظرم اثر خوبی بود که مستندساز برای خودش وظیفه‌ای مادام‌العمر را درنظر گرفته بود. وقتی فیلم به پایان می‌رسید، می‌شد گذر یک عمر زمان را حس کرد.

وی درباره این جشنواره نیز عنوان کرد: بلندنظری همراه با مدارای این جشنواره باعث می‌شود گردهمایی خوبی از همه استعداد‌های کشورهای اسلامی را در آن ببینید.

در ادامه این مراسم محمد حمیدی مقدم با حضور روی صحنه گفت: جشنواره فیلم «کازان» جشنواره‌ای مهم است که برای اولین بار از واژه اسلام استفاده کرده است و هر ساله به سینمای ایران توجهی ویژه دارد و اغلب جایزه می‌گیرند. این جشنواره با هدف همگرایی دینی در کازان برگزار می‌شود. ما در جشنواره سینماحقیقت باتوجه به روابط بسیار خوب تاتارستان و ایران و رد و بدل فرهنگی و علاقه و عشق آن‌ها به حوزه فرهنگی ایران حس کردیم این روابط نیازمند گسترش است. ما برای سپاس و قدردانی این جایزه را برای اهدا به میلیوشا آیتوگانووا انتخاب کردیم.

آیتوگانووا نیز بیان کرد: قبل از هر چیزی از محمد خزاعی تشکر می‌کنم. باعث خوشبختی من بود که در کازان در خدمت شما بودیم. هرسال کیفیت فیلم‌های ایرانی بیش از قبل می‌شود. دوستی ایران و جشنواره کازان تبدیل به سمبل و نمادی شده که در آینده می‌تواند پیام‌آور اهداف مشترک بسیاری باشد.

در بخش دیگری از این مراسم اختتامیه، آرلین کلمشا؛ استاد دانشگاه و پژوهشگر به صحنه آمد و بیان کرد: قبل از هر چیز از مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی تشکر می‌کنم که شرایط ایران آمدن من را فراهم کردند. لحظه‌های ملاقات ما بسیار تراژیک است و کودکان بسیاری در غزه کشته می‌شوند. ما به عنوان فیلمساز نباید اجازه بدهیم که فلسطین دوباره فراموش شود تا حقوق بشر دوباره به فلسطین تاریخی بازگردد.

وی افزود: یکی از  دغدغه‌های روشنفکر فلسطینی ادوارد سعید بخشیدن صدا به فلسطینی‌هایی بود که صدا از آن‌ها سلب شده است. سکوت را باید به کلمات تبدیل کرد. امروز صدای فلسطین، فریادی برای پایان ظلم و جنگ است.

* معرفی برگزیده بخش سرباز وطن

در ادامه مراسم اختتامیه، با پخش تصاویری از سردار حاج قاسم سلیمانی، بخش اهدای جایزه سرباز وطن برگزار شد. محمد مهدی اسماعیلی؛ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، محمد خزاعی؛ رئیس سازمان سینمایی و زینب سلیمانی برای اهدای جایزه روی سن رفتند.

جایزه سرباز وطن به مستند «عیدوک» به کارگردانی امیر عسکری اهدا شد.

سپس عاید نبا؛ فیلمساز فلسطینی در کنار محمد خزاعی و محمدمهدی اسماعیلی در بخش تقدیر از وائل الدحدوح؛ خبرنگار الجزیره در غزه روی سن رفت.

عاید نبا پس از دریافت لوح تقدیر وائل الدحدوح گفت: جشنواره «سینماحقیقت» به قولش که نشان دادن حقیقت است، عمل کرده است. آن‌چه که من دیدم این بود که غزه بخش مهمی از جشنواره بود. اینجا مستند یک کنش مقاومتی است و ما با وائل‌الدحدوح تماس گرفتیم و او می‌داند ما امروز درباره‌اش صحبت کرده‌ایم.

وی ادامه داد: فلسطینی‌ها در مقابل سوال آزادی یا مرگ قرار گرفته‌اند. امیدوارم همه شما مردم غزه را در قلبتان نگه دارید و به احترام مردم غزه از جای برخیزید.

*معرفی برگزیده جایزه ویژه مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری

جایزه ویژه مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری به مستند «بحران خاموش» ساخته محمدحسین حقیقی اهدا شد.

دکتر مصطفی زمانیان؛ رئیس مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری به روی صحنه آمد و جایزه ویژه مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری به مستند «بحران خاموش» ساخته محمدحسین حقیقی اهدا شد.

محمدحسین حقیقی پس از دریافت جایزه خود گفت: من دوست دارم این جایزه را زمانی بدهند که فیلم را رئیس جمهور و هیات دولت دیده باشند. با احترام تا آن زمان جایزه را به ایشان برمی‌گردانم. اما در نهایت با اصرار مجری، حقیقی جایزه را با خود برد.

دکتر مصطفی زمانیان گفت: در دنیای امروز لزوما مسائل مهم دیده نمی‌شوند، مسائلی که دیده می‌شوند مهم می‌شوند. برای همین «سینماحقیقت» می‌تواند پلی از دنیای هنر بر دنیای سیاست باشد. بنابراین باید از مستندسازی که با ابهام‌زدایی از لابه‌لای مسائل کم اهمیت مهم‌ترین مسائل را پیدا کرده و به عنوان روایتی جذاب تصویر می‌کند، تقدیر کرد. امیدوارم این اولین جایزه سیاستی سینماحقیقت ظرفیتی در آینده برای مستندسازان سیاستی فراهم آورد.

*معرفی برگزیده جایزه ویژه بنیاد پانزده‌ خرداد

در ادامه مراسم، نوبت به بنیاد پانزده خرداد رسید که حمیدرضا ولیان زادگان و یاسر اشراقی روی صحنه آمدند و جایزه ویژه بنیاد پانزده‌ خرداد به مستند «نفس» ساخته علیرضا باغشنی اهدا شد.

باغشنی پس از دریافت جایزه خود گفت: امیدوارم که فیلم من بتواند کمی از مشکل جمعیتی کشور را حل کند. ما مستندسازان کمر همت به خدمت به انقلاب و نظام بسته‌ایم. امیدوارم بقیه مستندسازان نیز درباره این موضوع مهم شروع به ساخت اثر کنند.

همچنین یاسر اشراقی گفت: بنیاد پانزده خرداد امیدوار است در آینده ایرانی جوان و قوی داشته باشد. به عنوان اولین جشنواره، از جشنواره فیلم کوتاه تهران از سه فیلم تقدیر کردیم و حالا نوبت به جشنواره سینماحقیقت رسید. در کنار همه بخش‌هایی که به دنبال اعتلای ایران عزیز هستند از دکتر سیمین رودی برای مستندی که به نجات جنین‌های سقط جنین کمک می‌کند، تقدیر و تشکر می‌کنم.

سیمین رودی نیز در سخنان کوتاه خود گفت: در ایران هفتاد و پنج‌ هزار جنین عزیز ما سقط شدند که امیدوارم جلوی این اتفاق گرفته شود و بیشتر به چنین مسائلی پرداخته شود.

*معرفی برگزیدگان بخش جایزه شهیدآوینی

با پخش تیزری به کارگردانی علیرضا دهقان، مراسم به اهدای جوایز شهید آوینی رسید. در این بخش مصطفی دالایی، مهدی نقویان و محمد حمیدی مقدم برای اعطای جایزه روی صحنه آمدند.

جایزه و تندیس برنزی شهید آوینی به مستند «بی‌قرار»  ساخته محمدعلی فارسی اهدا شد.

جایزه و تندیس نقره‌ای شهید آوینی به مستند «احمد» به کارگردانی مصطفی رزاق کریمی اهدا شد. مصطفی رزاق کریمی پس از دریافت جایزه خود گفت: چندسالی ساخت مستند «احمد» طول کشید. من اعتقاد دارم موضوع تحقیق در سینمای مستند از اهمیت بسیاری برخوردار است. تحقیق درباره دوران معاصر انقلاب مهم است تا بدون تحریف و دروغ بتوانیم درباره آن کار کنیم.

جایزه و تندیس طلایی شهید آوینی به مستند «قوی دل» به کارگردانی علی فراهانی صدر اهدا شد.

*معرفی برگزیدگان بخش مسابقه مستند ملی

با معرفی تصویری داوران ملی، برگزیدگان این بخش از جشنواره اعلام شدند.

جایزه بهترین کارگردانی مستند کوتاه به فیلم «پورزال» به کارگردانی احسان فرخی‌فرد و ماریا ماوتی رسید.

جایزه بهترین کارگردانی فیلم‌ مستند نیمه بلند در بخش ملی به فیلم‌ «هفت سال اینجا» به کارگردانی سیدمصطفی سیدالحسینی رسید.

جایزه بهترین پژوهش بخش ملی به حامد کلجه‌ای برای مستند «آذر آبادگان» رسید.

حامد کلجه‌ای پس از دریافت جایزه خود گفت: مستند قبلی من که پنج سال برای آن کار کرده بودم، حتی به جشنواره راه پیدا نکرد. این اتفاق انتخاب آثار و هیات مشاوران در جشنواره روند بهتری پیدا کرده است. وی افزود: از هیات داوران تشکر می‌کنم و در ضمن تشکر ویژه‌ای دارم از همسرم که در این وضعیت معیشتی با من همراهی می‌کند. وضعیت معیشتی مستندسازان بسیار سخت است. جشنواره هفدهم می‌توانست برای من نقطه پایان مستندسازی باشد. فیلم «آذر آبادگان» فیلمی تاریخی درباره پاسداشت تمامیت ارضی ایران است. این جایزه را به همه کسانی که به ایران فکر می‌کنند و مرزبانان هستند، تقدیم می‌کنم.

جایزه بهترین گوینده گفتار متن به زنده‌یاد ناصر طهماسب برای مستند «می ۱۹۶۸» رسید.

احسان امی؛ کارگردان مستند با دریافت جایزه مرحوم ناصر طهماسب گفت: امروز که به من گفتند ایشان کاندیدا هستند، هرچه تلاش به برقراری ارتباط می‌کردیم، موفق نمی‌شدیم. نمی‌دانستیم چه اتفاق غمباری افتاده است. آقای طهماسب در برابر هیولای نطق‌کش شبه روشنفکری ایستاد و شخصیتی بزرگ بود.

جایزه بهترین صداگذاری به حسن مهدوی برای مستند «آب بندان» رسید.

جایزه بهترین موسیقی متن به اکبر ابراهیمی برای مستند «آخرین کوسه نهنگ» رسید.

جایزه بهترین تدوین به حسن وزیرزاده، ساسان فلاح‌فر و عباس وهاج برای مستند «دوئل بوکمال» رسید.

جایزه بهترین تصویربرداری به‌صورت مشترک به رامتین بالف و رشاد بالف برای مستند «آخرین کوسه نهنگ» و مهدی آزادی برای مستند «پورزال» رسید.

مهدی آزادی پس از دریافت جایزه خود گفت: به برگزارکنندگان جشنواره خسته نباشید می‌گویم. دوست دارم از همسرم که پشتوانه من در همه لحظه‌های زندگی‌‌ام است، تشکر کنم که همواره فضای خانه را گرم نگه‌می‌دارد.

سپس همسرش روی صحنه آمد و جایزه را به او تقدیم کرد.

جایزه ویژه هیات داوران به علی فراهانی صدر برای مستند «قوی‌دل» و جابر بادیاد برای مستند «دختر کوه نور» رسید.

هیات داوران با توجه به تمرکز ویژه جشنواره امسال به موضوع آب و مساله جمعیت، فیلم‌های «آب بندان» در موضوع  آب؛ ساخته رضا اکبریان گالشکلایی، «بحران خاموش» در موضوع جمعیت؛ ساخته محمدحسین حقیقی و «در پناه نیزار» در موضوع محیط زیست؛ ساخته حبیب علوانی را شایسته توجه دانست.

محمدحسین حقیقی پس از دریافت این جایزه گفت: به فیلمسازان جوانی که در این دوره گوی سبقت را از پیشکسوتان ربودند تبریک می‌گویم.

سینمای مستند در حال شکوفایی است و شاید آن‌ چه که در سینمای آرمانی دهه شصت به دنبال آن می‌گشتیم ادامه‌اش را باید در سینمای مستند جستجو کنیم. این جایزه را به فرد خیری در اصفهان که بانی ساخت این مستند شد، تقدیم می‌کنم.

وی ادامه داد: الان دیگر بحث آب منتفی است و به فرمایش رهبری خطرناک‌ترین بحران ما بحران جمعیت است. سالمندی زلزله نیست که شاید بیاید شاید نیاید. ما در حال ورود به چاله سالمندی هستیم که باید جلوی آن گرفته شود.

جایزه بهترین کارگردانی فیلم‌ مستند بلند به «خانواده خلج» به کارگردانی مصطفی حاجی‌قاسمی و مریم الهامیان رسید.

حاجی قاسمی پس از دریافت جایزه خود گفت: تولید این فیلم چهار سال طول کشید و اگر حمایت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی نبود این فیلم به سرانجام نمی‌رسید. باید به شرایط تولیدکنندگان توجه کرد.

جایزه بهترین فیلم مستند به مهدی ایمانی شهمیری برای مستند «تکثیر در اسارت» رسید.

جایزه ویژه دبیر جشنواره به مستند «رزیدنت» به کارگردانی امیرمحمد کوچک‌زاده و مستند پدگر به محمد دین دشتی اهدا شد.

جایزه ویژه دبیر به احمد قوی‌دل شخصیت فیلم «قوی‌دل» اهدا شد.

جایزه استعداد نو به مستند «برار انسیه» به کارگردانی سید صادق کاظمی اهدا شد.

*معرفی بهترین فیلم از نگاه تماشاگران

جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران این دوره از جشنواره به سعید الهی؛ تهیه‌کننده مستند «قوی‌دل» اهدا شد.

سعید الهی گفت: این اولین بار است که یک فیلم هم برنده نگاه ویژه تماشاگران می‌شود، هم مورد تقدیر هیات داوران  قرار می‌گیرد و هم جایزه ویژه شهید آوینی را دریافت می‌کند.

وی ادامه داد: این ماجرا پیام‌آور این است که می‌توان فیلمی ساخت که هم نظر متخصصان و هم نظر مردم را جلب کند. فکر می‌کنم این اتفاق برای اولین بار افتاده است.

در پایان مراسم، علی دهکردی؛ مدیرعامل خانه سینما نیز گفت: در روزهای اولی که من برای مسئولیت مدیر عامل خانه سینما انتخاب شدم، اسنپ گرفتم و بعد راننده اسنپ به من گفت که من مستندسازم و عضوی از خانه سینما. همان لحظه من فکر کردم کلید خانه‌ای را در دست گرفتم که یک مستندساز به‌عنوان موتور دانش، خلاقیت و هنر راننده اسنپ شده است.

وی افزود: حالا خوشحالم که این جوان در این سالن جایزه گرفت و جمعیت انبوهی برای او دست زدند. امیدوارم سینماحقیقت بتواند حقیقت سینمای فاخر ما را به گوش و چشم کسانی که چشم و گوششان را بر حقیقت سینما بستند، باز کند.

گفتنی است؛ هفدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند «سینماحقیقت» شامگاه شنبه؛ دوم دی‌ماه با معرفی برگزیدگانش به کار خود پایان داد.

نوشته «قوی‌‌دل» فاتح جشنواره مستند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نوشته محمد بنا از مربیان جریان‌ ساز کشور است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

* بهترین کارگردانی فیلم مستند کوتاه

پورزال (احسان فرخی فرد – ماریا ماوتی)

دختر کوه نور (جابر بادیاد)

در پناه نیزار (حبیب علوانی)

سگ خور (فتح الله امیری – نیما عسگری)

فرشته ها (مهدی زمانپور کیاسری)

* بهترین کارگردانی  فیلم مستند نیمه بلند

مهد کودک (حانیه یوسفیان)

آب بندان (رضا اکبریان گالشکلایی)

دوئل بوکمال (محمدرضا ابو الحسنی)

هفت سال اینجا (سید مصطفی الحسینی)

هم نوایی عاشقانه (آذر مهرابی)

* بهترین کارگردانی فیلم مستند بلند

قوی دل (علی فراهانی صدر)

تکثیر در اسارت (مهدی ایمانی شهمیری)

پدگر (محمدرضا خوش فرمان)

خانواده خلج (مصطفی حاجی قاسمی- مریم الهامیان)

آذرآبادگان (حامد کلجه ای)

* بهترین پژوهشگر:

هولاین در ایران (هادی آفریده)

خانواده خلج (مریم الهامیان – مصطفی حاج قاسمی)

تکثیر در اسارت (امیر رضا صباغیان -پرستو احمدی)

آذر آبادگان (حامد کلجه ای)

رزیدنت (امیر محمد کوچک زاده)

احمد ( فخرالدین سیدی- محمد پورفر)

* بهترین تصویربردار:

آخرین کوسه نهنگ (رامتین بالف – رشاد بالف)

پورزال (مهدی آزادی)

دوئل بوکمال (احمد عبدالرحیمی – محمد صدری – احمد بخشی)

پدگر (بهروز بادروج)

آب بندان (رضا اکبریان گالشکلایی)

* بهترین صدا:

دوئل بوکمال (مهدی محمودیان) صدا گذار

آب بندان (حسن مهدوی) صداگذار و صدابردار

آخرین کوسه نهنگ (رشاد بالف) صدا گذار و صدا بردار

تکثیر در اسارت (سید رضا حسینی نیا) صدابردار – (محمد حسین ابراهیمی) صدا گذار

پورزال (محمد خدام) صدابردار – (مهرداد جلو خانی) صدا گذار

سگ خور (احسان افشاریان) صداگذار – (عباس ملک حسینی) صدابردار

* بهترین تدوین:

قوی دل (علی فراهانی صدر)

پورزال (حمید نجفی راد – ماریا ماوتی)

آذر آبادگان (حامد کلجه ای)

دوئل بوکمال (حسن وزیر زاده – ساسان فلاح فر – عباس وهاج)

فرشته ها (مهدی زمانپور کیاسری – جواد سالار خیلی)

* بهترین نویسنده گفتار متن:

تکثیر در اسارت (مهدی ایمانی شهمیری)

جمال الدین (امیر محمد کوچک زاده)

هفت سال اینجا (علیرضا اسدی)

دوئل بوکمال (محمدرضا ابوالحسنی)

آذر آبادگان (حامد کلجه ای – علیرضا احمدی)

* بهترین گوینده گفتار متن :

جمال الدین (فخرالدین صدیق)

بی قرار (فرهاد قائمیان)

می ۱۹۶۸ (ناصر طهماسب)

هزارویکشب بلدیه (سیامک صفری)

هولاین در ایران ( مهناز افضلی)

* بهترین موسیقی:

آخرین کوسه نهنگ (اکبر ابراهیمی)

بی قرار (محمدرضا علیقلی)

تکیر در اسارت (افشین عزیزی)

پورزال (مسعود سخاوت دوست)

بحران خاموش (بهزاد عبدی)

آب بندان (حسن مهدوی)

احمد (سروش فاقدی “ماهور آشور”)

* بهترین فیلم (تهیه‌کننده)

خانواده خلج (مصطفی حاجی قاسمی – مریم الهامیان)

آخرین کوسه نهنگ (رامتین بالف)

پورزال (احسان فرخی فرد – ماریا ماوتی)

تکثیر در اسارت (مهدی ایمانی شهمیری)

پدگر (محمدرضا خوش فرمان)

قوی دل (سعید الهی)

دوئل بوکمال (مرتضی شعبانی)

نوشته اعلام نامزدهای هفدهمین جشنواره «سینماحقیقت» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نوشته روایت یک قهرمان جمعی در والیبال! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

*مستندساز موظف به روایت حقایق است

در آخرین روز از برگزاری هفدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت»، کارگاه «اخلاق در سینمای مستند» با حضور هانا پولاک؛ کارگردان، فیلمبردار و تهیه‌کننده لهستانی برگزار شد.

پولاک در ابتدای این کارگاه گفت: موضوع اخلاق و سینما از هم جدا نیست. زیرا ما همه به‌عنوان انسان باید راوی موضوعات اخلاقی در جامعه باشیم. بنابراین به‌عنوان یک رهاورد اخلاقی بهتر است بدانیم که چگونه باید با موضوع مهم اخلاق در سینما رو‌به‌رو شد.

وی درخصوص نمایش رنج در مستند، توضیح داد: در ترسیم رنج باید توجه کرد که شادی نیز به نمایش کشیده شود. درواقع، لازم است که حیات با تمامی ابعاد انسانی آن در مقابل دوربین جاری شده و در فیلم گنجانده شود. بحث اخلاق در تمامی دقیقه‌های مستند باید جاری باشد.

وی ادامه داد: ملاحظات اخلاقی اهمیت بسیاری دارند. در جایگاه یک فیلمساز، شما نیز در وضعیت شکننده‌ای هستید و هویت فیلم وابسته به سوژه‌ای می‌شود که قرار است روایتگر رنج، غم و اندوهی باشد. درنتیجه اخلاقی دو جانبه‌ای که بین فیلمساز و سوژه شکل می‌گیرد، بسیار اهمیت دارد.

این مستندساز گفت: ما موظف به روایت حقایق هستیم تا سخاوت‌ها را به گوش جهانیان رسانده و با دسترسی به وقایع و انتشار آن‌ها در راه ساختن جهانی امن‌تر قدم برداریم. در چنین وضعیتی کار من در جایگاه فیلمساز در وهله دوم اهمیت قرار می‌گیرد و اصل مطلب رساندن صدای سوژه‌ها به جهان است.

وی گفت: واقعیت این است که هیچکس مستندسازی را به‌عنوان شغلی برای پول درآوردن انتخاب نمی‌کند. در این راه پرپیچ و خم، فیلمساز رسالتی بر دوش خود حس می‌کند که فرای همه خطرها و ناهمواری‌ها قدمی بردارد برای روایت حقیقتی که هرچند کوچک اما می‌تواند تاثیری را در جهان ترسناک امروزمان داشته باشد.

* حمایت بنیاد پانزده‌ خرداد از ساخت آثاری با موضوع جمعیت

نشست «حمایت از تولید فیلم مستند در حوزه جمعیت و خانواده» با مشارکت مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی و بنیاد ۱۵ خرداد در آخرین روز جشنواره برگزار شد.

یاسر اشراقی؛ معاون اجتماعی بنیاد پانزده‌ خرداد در ابتدای این نشست درباره ورود بنیاد پانزده خرداد به حوزه تولیدات فرهنگی گفت: بنیاد پانزده خرداد یک سابقه ۴۲ ساله دارد و یکی از ۳ مجموعه‌ای است که توسط حضرت امام تاسیس شد. در زمان دفاع مقدس این بنیاد توسط تعاونی‌ها و فروشگاه‌های سراسر کشور به صورت نامحسوس توزیع ارزاق را برعهده داشت و بیش از هزار خانه بهداشت را در مناطق دوردست کشور تاسیس کرده‌ است. همچنین این بنیاد اقدامات دیگری مانند تامین آب شرب مردم قم را با ساخت سد ۱۵ خرداد انجام داده است.

وی افزود: از همان سال‌های ابتدایی فعالیت‌های بنیاد، بخش سمعی-بصری مربوط به تولیدات فرهنگی وجود داشته است و اولین کاری که آقای میرکریمی به نام «برای او» تولید کردند با حمایت بنیاد پانزده‌ خرداد تولید شده است. از سوی دیگر مرکز نوآوری را تاسیس کردیم که با نگاه به مسائل حوزه جمعیت فعالیت می‌کنند.

اشراقی ادامه داد: در حوزه زیرساختی فعالیت‌هایی داشتیم که یک نمونه آن اطلس جمعیت است. باتوجه به اهمیت این موضوع ما با همکاری سازمان نقشه‌برداری و مرکز آمار و ثبت احوال و… زیرساخت این اطلس را آماده کرده‌ایم. با این‌ نگاه تمام بخش‌هایی که می‌خواهند در حوزه جمعیت اقدامی انجام دهند، باتوجه به جمعیت همان استان اقدام کنند.

وی بیان کرد: مهم‌ترین مبحث بنیاد پانزده‌ خرداد حوزه فرهنگی است که مورد تایید مقام‌ معظم رهبری نیز قرار دارد. برخلاف چیزی که در افکار عمومی وجود دارد که مشکل اقتصادی باعث کم شدن فرزند‌آوری است اتفاقا با توجه به آمار در دهک‌های اقتصادی بالا، فرزندآوری کم‌تر است.

معاون اجتماعی پانزده خرداد درباره تلویزیون ایران جوان تصریح کرد: با مجوز صداوسیما امروز تلویزیون ایران جوان  افتتاح می‌شود. این تلویزیون به پایگاه داده خانواده و جمعیت تبدیل شده است و تمام تولیدات در سایت تلویزیون ایران جوان قرار می‌گیرند.

بنیاد پانزده‌ خرداد نیز چند نماهنگ و فیلم و برنامه تلویزیونی ساخته و حمایت کرده است که در این تلویزیون قرار داده می‌شوند.

او درباره حمایت از تولیدات فرهنگی توضیح داد: ما برای اولین بار تفاهمنامه‌ای با انجمن سینمای جوان برای حمایت از چهلمین جشنواره فیلم کوتاه تهران امضا کردیم و جایزه ایران جوان من در اختتامیه آن رویداد اعطا شد. همچنین ما پایگاه داده اطلاعات مربوط به تولیدکنندگان را از دوستان گرفتیم تا کم کم با آن‌ها ارتباط برقرار کنیم.

اشراقی گفت: بنیاد پانزده‌ خرداد ۴ فیلم کوتاه را با انجمن سینمای جوان خواهد ساخت. در همین راستا هم با دیگر نهادها ارتباط برقرار خواهیم کرد و همچنین با مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی هم تفاهمنامه امضا کردیم و جایزه بهترین مستند ایران جوان در اختتامیه «سینما حقیقت» اهدا خواهد شد. ما محدودیتی برای حمایت از آثار نداریم و فقط کیفیت آثار مورد توجه ما قرار دارد.

در ادامه نشست، محمدرضا بهشتی؛ دبیر اجرایی جشنواره‌ گفت: مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی و بنیاد پانزده‌ خرداد در حوزه فیلم‌هایی با موضوع خانواده و جمعیت مشارکت خواهند داشت زیرا اکنون جمعیت یکی از بحران‌های کشور هم‌تراز با آب است. با شناختی که دوستان از مرکز گسترش دارند، می‌دانند که ما سعی داریم فیلم‌هایی را بسازیم که ازنظر محتوایی و فرمی یک پله بالاتر از نهادهای دیگر مانند تلویزیون باشد. قطعا ما فیلم‌های تبلیغاتی نخواهیم ساخت و فیلمسازان ما با تحقیق و پژوهش به این موضوع خواهند پرداخت.

*صدای بی‌صدایان شوید…

دیگر نشستی که در روز آخر جشنواره برگزار شد، نشست «وطن شرقی در سینمای مستند» از پنل ویژه غزه هفدهمین جشنواره بین‌المللی «سینماحقیقت» بود.

مصطفی شوقی؛ مستندساز و مدیر خانه مستند در ابتدای این نشست عنوان کرد: ادوارد سعید؛ مستشرق و شخصیت معروف فلسطینی است. تمرکز ایشان در خاورمیانه و کشورهای عربی بوده و امروز خانم کلمشا نویسنده کتاب «ادوارد سعید: کار روشنفکرانه و نقد اجتماعی» در رابطه با این موضوع صحبت می‌کنند.

آرلین کلمشا؛ استاد دانشگاه سائوپائولو برزیل در رشته تاریخ عرب معاصر عنوان کرد: وقتی می‌خواهیم درباره ادوارد سعید صحبت کنیم باید از جنبه‌های مختلفی به این قضیه بپردازیم. کتاب معروف ادوارد سعید «شرق‌شناسی» است که بحث اصلی آن انتقادی بر این است که قدرت‌های جهان مفهوم و منطقه‌ای به نام‌ شرق ایجاد کردند تا اهداف استعماری خودشان را در شرق پیش ببرند. ادوارد سعید تحلیل و واکاوی می‌کند که قدرت‌های اروپایی چطور این مفهوم‌ شرق را ایجاد کردند. نکته اصلی ادوارد سعید در مفهوم شرق این است که شکاف میان شرق و غرب مصنوعی بود تا قدرت‌ها به اهداف خودشان برسند.چ

کلمشا بیان کرد: مساله فلسطین جالب است زیرا تا پیش از استعمارگران مسیحیان و یهودیان در آن منطقه همزیستی مسالمت آمیزی با هم داشتند. ادوارد سعید از سال ۱۹۶۷ متوجه قضیه فلسطین شد و از سال ۱۹۶۷ نسبت به کاری که دنیا با فلسطین می‌کرد و به آن بی‌توجهی می‌کرد، خشمگین شد و نوشتن مقاله و گزارش برای مطبوعات را در پاسخ به افرادی که مساله فلسطین را وارونه نشان داده بودند، شروع کرد.

این استاد دانشگاه گفت: اینکه فلسطینی‌ها نمی‌توانستند روایت ظلم خودشان را به گوش جهانیان برسانند به این دلیل بود که آن‌ها قربانی شده بودند و قدرت‌ها مناسبت را طوری چیده بودند که آن‌ها اصلا نتوانند روایت واقعی خودشان را وارد تاریخ کنند.

این پژوهشگر اضافه کرد: شخص دیگری که اکنون با ادوارد سعید همراه شده است، الیاس خوری؛ نویسنده فلسطینی است و او می‌گوید که من می‌خواهم درباره سکوت بنویسم. فلسطینی‌ها برای بقای خودشان تلاش می‌کردند و این موضوع خلایی در روایت ایجاد کرده بود. پر کردن این خلا رسالت الیاس خوری بود. کاری که کرد این بود که روایت افراد مختلف در شرایط مختلف را شنید و درباره آن‌ها کتاب نوشت. مانند کتاب «باب‌الشمس». همچنان باید صدای بی‌صدایان شدن ادامه داشته باشد زیرا شما امروزه ازطریق فضای مجازی شاهد اتفاقات غزه هستید؛ اما همچنان مشاهده می‌کنید که افسانه‌سازی انجام‌ می‌شود و می‌گویند که مردم غزه تروریست‌ها را در خانه‌شان پناه می‌دهند. رسانه‌ها چنین تصویری می‌دهند که جنگی میان اسرائیل و حماس در جریان است اما اشتباه است و اسرائیل دارد علیه مردم‌ فلسطین می‌جنگد.

* کتاب «همبستگی علم و هنر در سینمای مستند» رونمایی شد

مراسم رونمایی از کتاب «همبستگی علم و هنر در سینمای مستند» تالیف احمد ضابطی جهرمی و بازنشر کتاب «مقدمه‌ای بر فیلم مستند» نوشته بیل نیکولز با اجرای رامتین شهبازی برگزار شد.

در ابتدای این مراسم، به بهانه بازنشر کتاب «مقدمه‌ای بر فیلم مستند»، حامد شکیبانیا؛ رئیس هیأت مدیره‌ انجمن تهیه‌کنندگان سینمای مستند، گفت: کتاب «مقدمه‌ای بر فیلم مستند» کار مشترک مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی و انجمن تهیه‌کنندگان سینمای مستند است. سال‌ها این کتاب نایاب بود و از آن‌جایی که این کتاب برای مطالعه دانشجویان لازم است بر آن شدیم تا دوباره این اثر مهم را بازنشر کنیم.

وی ادامه داد: محمد تهامی‌نژاد؛ مترجم کتاب نیز ویراستاری دوباره‌ای بر آن انجام داد. درحال حاضر هم اعلام و هم لغت‌نامه کلمات تخصصی آن در حال نوشتن است و کتابی با چارچوب بهتری در دومین چاپ قرار است که به دست خوانندگان برسد.

در ادامه مراسم، رامتین شهبازی درباره کتاب «همبستگی علم و هنر در سینمای مستند» گفت: این کتاب از هفت بخش اصلی تشکیل شده است. این کتاب در شکل جستارهای خودش تمام نمی‌شود و ایده‌هایی در آن مطرح شده که علاقه‌مندان می‌توانند درباره آن‌ها تحقیق کنند.

وی ادامه داد: بحث فیلم مستند و روان‌‌شناسی حیوانات که یکی از فصل‌های کتاب است، موضوعی بود که توجه من را بسیار به خود جلب کرد. حوزه نقد زیست محیطی و اکوسینما، حوزه جدیدی است که حتی در دانشگاه‌ها نیز تعداد پایان‌نامه‌هایی که درباره این موضوع کار می‌شود بسیار انگشت‌شمار است. درنتیجه، کار کردن درباره این موضوعی بسیار مهم است.

شهبازی گفت: در جستار دوم نیز ایده‌ای درباره نشانه‌گذاری‌های آثار مستند مطرح شده است. نشانه‌گذاری تصویری و زبان‌شناسی بصری از هم متفاوت است و در بحث روایت فیلم تفاوت ایجاد می‌کند. درواقع گفت‌وگو و گسترش ایده درباره هرکدام از این جستارها از اهمیت بسیاری برخوردار است.

در پایان مراسم و پس از رونمایی از کتاب، احمد ضابطی جهرمی گفت: کار من ناقابل است اما شاید تاثیراتی در برداشته باشد. وظیفه خود می‌دانم از همکارانم در مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، محمد حمیدی مقدم، آقای رحیمی و خدارحمی و همین‌طور طراح جلد کتاب آقای خورشیدی تشکر کنم. در این دوره از جشنواره آثاری ارزشمند و دوست‌داشتنی، ایده‌ساز و جریان‌ساز وجود دارد. من تا حدودی می‌توانم استعداد را از اثر هنرمند تشخیص دهم. من استعدادهایی را در بعضی از آثار مستند دیدم که بستری برخاسته از قریحه ملی ما در مستندسازی فراهم می‌کند تا کارهایی ناب و یگانه ساخته شود.

وی گفت: فرم ملی در سینما برای ما مستند است. این جوهره هنر و ادبیات ایرانی است که پشت سینمای ایرانی چون تکیه‌گاهی محکم می‌ایستد. ملت ما ادبیات خلق می‌کند و این نکته‌‌ای بسیار مهم است. ادبیات ما در تراز جهانی حرف‌هایی برای گفتن دارد که در دل هنرمندان ایرانی ذوق می‌پراکند. برای مثال، تدوین، از منوچهر دامغانی شروع می‌شود.

ضابطی جهرمی بیان کرد: از نظر تئوریک خود را آماده دفاع از این حرف می‌کنم. سینمای ایران سینمای غیر استودیویی است و عمدتا از فضاهای واقعی استفاده می‌کند. ممکن است این کتاب توجه مستندسازان را جلب کند. درباره عرفان مستتری که در بسیاری از آثار مستند به چشم می‌خورد، بحث متافیزیک نه فولکلر و خرافات که ماجرایی علمی است.

این پژوهشگر ادامه داد: کشور ما غنی از گویش‌هایی متفاوت است که در سایه زبان فارسی رنگ می‌گیرد. برایم سوال بود چرا درباره این گویش‌های محلی و بومی در معرض انقراض کمتر مستندسازی می‌شود. ما به ارتباط مردم‌شناسی و مستند آگاه هستیم اما زبان‌شناسی و مستند چیزی است که کمتر به آن پرداخت شده است.

ضابطی‌جهرمی بیان کرد: ما پرویز پورصمدی، فیلمبرداری استثنائی را در چند ماه گذشته از دست دادیم که فقدان او با هیچ فیلمبردار دیگری قابل جایگزینی نیست. یک فیلمبردار مستند باید با انضباط و به موقع و آماده در محل فیلمبرداری باشد. آمادگی فیزیکی و جسمانی، خصوصیات روانشناختی و آمادگی ذهنی و اخلاق درست و سواد و مهارت در رشته ویژگی‌هایی بود که مرحوم پورصمدی در کار از همگی آن‌ها برخوردار بود. مرتضی فیلمبرداری بود که فکر کارگردان را می‌خواند.

این پژوهشگر در پایان گفت: اوج هنر او را می‌توان در مستند «تاراز» به خوبی مشاهده کرد. در مستند، تجربه هر فرد می‌تواند استثنائی باشد و مجموع این تجربه‌ها است که مستند را می‌سازد. پس باید حواسمان به آدم‌هایی که خالق این هنرها هستند باشد تا بتوانند در حوزه رسانه دانش‌ و هنر خدمت‌رسانی کنند. علم و هنر دو بال در سینمای مستند هستند و در این کتاب سعی شده به این دو وجه پرداخته شود.

* معرفی داوران بخش مسابقه ملی «سینماحقیقت»

احمد ضابطی جهرمی، مسعود نقاش‌زاده، پروین صدر ثقه‌الاسلامی، مانی میرصادقی، فرشاد محمدی، بهروز نورانی‌پور، مهدی شامحمدی به‌عنوان هیات داوران بخش مسابقه ملی هفدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» معرفی شدند.

* معرفی داوران جایزه شهید آوینی «سینماحقیقت»

مصطفی دالایی، احمد مرادپور و مهدی نقویان به‌ عنوان داوران جایزه شهید آوینی هفدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» معرفی شدند.

گفتنی است؛ جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» با دبیری محمد حمیدی‌مقدم در تاریخ یکم دی‌ماه به اکران‌های خود پایان داد.

نوشته مجید مجیدی به تماشای «احمد» آمد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نوشته توی دانشگاه رفتن مراحل مختلف امنیتی داشت! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نوشته توصیه شد این سوژه را کار نکنم! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

*با هیچ پخش‌کننده‌ای قرارداد انحصاری نبندید!

در چهارمین روز از برگزاری جشنواره «سینماحقیقت»، کارگاه «استراتژی‌های پخش بین‌الملل» با حضور ویدیویی ندا لوکیچ؛ مدیر پخش جشنواره‌ای شرکت پخش تاسکوفسکی، برگزار شد.

در ابتدای این کارگاه، لوکیچ ضمن اظهار تاسف از این که نتوانسته بود حضوری در جلسه حاضر شود، گفت: برای پخش یک‌ مستند بین‌الملل، بهترین زمان در همان هنگام شکل‌گیری ایده است. یعنی هرچه سریع‌تر پخش‌کننده بین‌المللی برای فیلم پیدا شود، همان قدر بهتر است.

وی ادامه داد: یکی از مهم‌ترین عامل‌ها، هنگام پخش فیلم داستان آن است. باید به تماشاچی بین‌الملل فکر کرد که چرا باید آن مستند در نظر ملیتی دیگر خاص جذاب به‌نظر برسد.

لوکیچ گفت: مساله مهم در پخش، تعیین استراتژی جشنواره‌ای فیلم است. این مسئله که شروع خوبی داشته باشید خیلی مهم است. برای همین مهم است که اولین اکران فیلم در جشنواره‌های سطح اول جهانی باشد.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین مباحث این است که برای پخش فیلم دراصل چه‌کار نباید کرد. برای مثال اگر فیلمی را به تلویزیون می‌فروشید حتما از تاریخ پخش آگاه شوید تا بتوانید برای حضور در جشنواره‌ها برنامه‌ریزی کنید. ضمن این که سعی کنید تا حد امکان با هیچ پخش‌کننده‌ای قرارداد انحصاری نبندید تا حداقل بازه‌ زمانی انحصار زمان کوتاه‌تری داشته باشد. توجه کنید که بهتر است که پخش‌کننده، فیلم را تنها در یک جغرافیای محدود نمایش بدهد.

این پخش‌کننده ادامه داد: معمولا در جشنواره‌های بزرگ سینمایی، می‌توان پخش‌کنندگان‌ بزرگ و بین‌المللی را پیدا کرد و با آن‌ها وارد مذاکره برای همکاری شد. سایت‌هایی هم هستند که فعالان پخش در آن حضور دارند و با یک هزینه عضویت سالانه می‌توان به شماره‌های پخش‌کننده‌ها دسترسی داشت.

وی به جشنواره‌های مهم و معتبر جهانی برای نمایش فیلم مستند اشاره کرد و گفت: بهتر است در همان سال اول اکران فیلم، آن را در جشنواره‌های مهم و معتبر جهانی نمایش داد. البته توجه به این نکته خالی از لطف نیست که اگر جشنواره بزرگی فیلم شما را نپذیرفت این به معنای بد بودن فیلم شما نیست و همچنان برای دیده شدن مستند فرصت‌های بیشماری وجود دارد.

*مهرداد اسکویی: اتفاقات مستند را باید تبدیل به دست‌خطی شخصی کرد

کارگاه «تجربه‌های جدید من در فیلمسازی مستند» با مهرداد اسکویی؛ مستندساز و عکاس و همکاری حمیدرضا فطوره‌چیان، در چهارمین روز از هفدهمین جشنواره سینماحقیقت برگزار شد.

در ابتدای این کارگاه مهرداد اسکویی گفت: به‌نظر من ما در جهان داد و ستدی و پر از اطلاعات زندگی می‌کنیم. امروز نیازمند آن هستیم تا بسیاری از اطلاعات و هیجانات را کنار گذاشته و به دنبال ساخت یک‌‌ ایده اجرایی باشیم.

وی ادامه داد: جهان فیلمسازی امروز ما نیازمند گفت‌و‌گو و معاشرت است. باید کنار هم نشسته و درباره آثار متفاوت گفت‌و‌گو کنیم. چون راضی نگه داشتن مخاطب در این بمباران اطلاعاتی، سخت است.

این مستندساز ادامه داد: باید جهان شخصی یک سوژه را تبدیل به مهم‌ترین اتفاق یک فیلم مستند کرد. برای این کار نیاز به داشتن دستخط شخصی حس می‌شود.

اسکویی بااشاره به اینکه اغلب فیلم‌هایش در جغرافیای بیرونی روایت می‌شد، گفت: فیلمی را کار کردم که درباره موضوع زنان در جزیره قشم بود. آن‌جا فهمیدیم که من امکان فیلمبرداری در جغرافیای بیرونی را ندارم و از خود پرسیدم که اگر من تنوع جغرافیایی را از خودم سلب کنم و دوربین را به داخل فضای کوچک خانه‌ها ببرم، باز هم توانایی میخکوب کردن مخاطب بر صندلی سینما را خواهم داشت؟

وی افزود: کار کردن در جغرافیایی کوچک موضوعی بود که برای من چالش ایجاد می‌کرد. در جست‌و‌جو‌ برای پیدا کردن شیوه‌ای بودم تا در جغرافیای کوچک بتوانم فیلمی درست بسازم.

این مستندساز عنوان کرد: مستندساز باید به سوالی مهم پاسخ دهد. این که چرا من می‌خواهم این فیلم را بسازم؟ باید بتوان اتفاقات را تبدیل به دست‌خطی شخصی کرد. البته راه و روش هرکس در پیدا کردن دست‌خطِ شخصی می‌تواند از دیگری متفاوت باشد و درواقع، یگانه است.

این مستندساز ادامه داد: یکی‌ از بهترین راه‌ها برای پیدا کردن دست‌خط شخصی قراردادگذاری با شخصیت‌ها و عوامل فیلم است. شکل‌بخشی و تکامل فرم نیز دیگر موضوعی است که باید به آن توجه کرد.

برای مثال تصمیم من قدرت دادن بیشتر به سوژه‌های فیلمم بود تا فرمی شکل بگیرد بر این مبنی که خود سوژه‌ها شروع به مستندسازی کنند.

اسکویی در پایان گفت: می‌خواهم خواهش کنم به سمت موضوعاتی بروید که جهان به آن‌ها نیاز دارد. در سطح حرکت نکنید. ما ماموریت داریم تا مهم‌ترین مفاهیم احساسی انسانی را در تصاویر خود به نمایش در بیاوریم. با هر انتخابی که می‌کنید امیدوارم تاثیر خود را در جهان به اندازه خود بگذارید.

* بزرگداشت مردی که پژوهش در آثارش اولویت دارد

سومین بزرگداشت هفدهم جشنواره مستند «سینماحقیقت» برای مهرداد زاهدیان در روز چهارم برگزار شد.

محمد حمیدی‌مقدم؛ دبیر جشنواره سینماحقیقت، در این مراسم گفت: صحبت کردن و توصیف آقای زاهدیان بسیار برای من سخت است.‌ شاید شرایط و قضا و قدر طوری رقم خورد که امروز مراسم بزرگداشت کسی را برگزاری می‌کنیم که من اولین آموزه‌های سینمایی‌ام را از ایشان یاد گرفتم.

وی ادامه داد: مهرداد زاهدیان به دلیل اختلاف سنی کمی که با ما داشت بسیار با ما مانوس بود و با سخاوت تمام هر آنچه که بلد بود، در اختیار همه قرار می داد.‌ آقای زاهدیان بدون هیچ بحثی ساعت‌ها با فیلمسازان مرکز جلسه می‌گذاشتند و درباره آثار به مستندسازان مشاوره می‌دادند. این موضوع اکنون در شلوغی آدم‌ها کم پیش می‌آید.

حمیدی‌مقدم تصریح کرد: مهراد زاهدیان در مستند هم یگانه است. سندنگاری‌های آقای زاهدیان قابل احترام و مانند یک دوره آموزشی برای جوانان است.

امیرشهاب‌ رضویان دیگر سخنران این مراسم در مورد مهرداد زاهدیان گفت: من سال ۵۶ با مهرداد در یک اردوی پیشاهنگی آشنا شدم. وقتی وارد سینمای آزاد شدیم سال ۵۹ جنگ تازه شروع شده بود. با هم فیلم می‌ساختیم و سینما را کشف می‌کردیم بدون کتاب یا معلم، مکاشفاتمان را با هم در میان می‌گذاشتیم.

وی افزود: گاهی برخی فیلمسازان آنقدر کار می‌کنند که به عقیده من می‌توانیم کل فیلم‌هایشان را با مستند «میدان بی‌حصار» مهرداد زاهدیان عوض کنند زیرا او کیفی کار می‌کند.

رضویان گفت: آن پسرک مودبی که سال ۵۶ دیدم اکنون پس از گذشت چندین سال هنوز همان اندازه مودب و دوست و آقا است و خوشحالم که برادری به نام مهرداد زاهدیان دارم.

ارد عطارپور؛ کارگردان و تهیه‌کننده یکی دیگر از سخنرانان این مراسم بود و عنوان کرد: من با آقای زاهدیان تعدادی کار مشترک داشتیم و اولین کاری که انجام دادیم فیلم «حلقه‌های گمشده» درباره تاریخ سینمای ایران بود. فیلم بعدی ما فیلم «خاطرات روی شیشه» درباره تاریخ عکاسی در ایران بود و ما برای ساخت این فیلم بازهم با فقدان منابع روبه‌رو بودیم. فیلم «میدان بی‌حصار» سومین فیلم ما بود که در آنجا من با ویژگی خاص آقای زاهدیان یعنی پایداری در تحقیق برای یک اثر مواجه شدم. ایشان از زوایای مختلف به تحقیق نگاه می‌کردند و تحقیق و پژوهش برای آن فیلم حدودا ۱۴ ماه به طول انجامید.

وی افزود: اگر ما از کسی قدردانی می‌کنیم، چه خوب است که برایش فضایی فراهم‌ کنیم تا فیلمی را که دوست دارد، با دست باز بسازد. امیدوارم این امکان برای مهرداد زاهدیان هم فراهم شود تا باز هم ما را با بخش‌های دیگری از تاریخ معاصر کشورمان آشنا کند.

در پایان مراسم مهرداد زاهدیان روی سن آمد و گفت: حقیقتا آدم خوش‌شانسی هستم زیرا من در حلقه دوستانی قرار گرفتم که معرفت و نگاه به زندگی، هنر و سینما را به من آموختند.

وی ادامه داد: اگر بخواهم به شکل کلانتر به ماجرا نگاه کنم کشور عزیز ما ایران به واسطه تنوع قومیت‌ها و عادات و رسومی که دارد، همیشه نگرانی‌ از‌هم‌پاشیدن و گریز از مرکز در آن وجود داشته است اما به رغم این ایران طی قرون متمادی توانسته است خودش را حفظ کند. این حفظ شدن روی شانه کسانی بوده که این بار را حمل کرده اند و محصول آن زبان بی نظیر فارسی است.

این کارگردان تصریح کرد: متاسفانه در موقعیت نگران کننده‌ای هستیم و به نظر می‌رسد که مام وطن دستخوش سختی‌ها و رنج‌های فراوان است و امیدوارم قله‌هایی که این بار را حمل می‌کنند، بتوانند ما را از این مسیر عبور دهند و ما این میراث را به نسل‌های بعد خودمان منتقل کنیم.

*معرفی داوران بخش کوتاه، نیمه بلند و بلند بین‌الملل

در روز چهارم جشنواره، داوران بخش‌های کوتاه و نیمه بلند بین‌الملل و مستند بلند مسابقه بین‌الملل معرفی شدند.

هانا پولاک، جیمز لانگلی و مهرداد اسکویی به عنوان داوران ۲ بخش بین‌الملل جشنواره «سینماحقیقت» و میلیوشا آیتوگانووا، سلیمان سیسه و رضا میرکریمی به عنوان داوران مستند بلند مسابقه بین‌الملل هفدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم «سینماحقیقت» معرفی شدند.

گفتنی است؛ هفدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» با دبیری محمد حمیدی‌مقدم از ۲۷ آذر ماه تا ۲ دی ماه در حال برگزاری است.

نوشته «حقیقت» با رنگ و بوی یلدایی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

* در مستند اطلاعات قطره‌چکانی اهمیت دارد نه به رخ‌کشیدن آن!

در سومین روز از برگزاری جشنواره «سینماحقیقت» کارگاه «فرایند ساخت مستند کوتاه» با حضور لقمان خالدی برگزار شد. در این کارگاه که با حضور علاقه‌مندان سینمای مستند همراه بود لقمان خالدی گفت: در روند ساخت مستند، اولین سوال این است که ایده ما برای ساخت مستند، کوتاه، نیمه‌بلند یا بلند مناسب است؟ پیدا کردن پاسخ به این سوال باعث مشخص شدن روند کار خواهد شد.

وی ادامه داد: برای تعیین زمان مستند مواردی چون شخصیت‌ها، تعداد ایده‌ها و کشمکش‌ها اهمیت دارند. در واقع، قبل از شروع سفر مستندسازی باید مقصد را انتخاب کنیم و بدانیم که درام ما در چه ظرف زمانی امکان کنش دارد. در مستند کوتاه اولین چالش ما زمان است.

خالدی با اشاره به اینکه مستندها یا موضوع‌محور هستند و یا شخصیت‌محور، گفت: در ابتدا برای ساخت مستند کوتاه ایده خام اولیه را باید به طرح تبدیل کنیم که برای این منظور نیاز به تحقیق و پژوهش است. ما نباید در فیلم اطلاعات را بر سر مخاطب آوار کنیم. چون به رخ کشیدن اطلاعات اهمیت ندارد بلکه دادن قطره‌چکانی اطلاعات اهمیت دارد و مخاطب باید بخواهد که اطلاعات ما را بشنوند.

وی افزود: ابتدا باید از خود بپرسیم که مخاطب به اطلاعاتی که در مستند به او می‌دهیم تا چه اندازه نیاز دارد؟ اگر هم نیازی نداشته باشد باید کاری کنیم تا مخاطب تصور کند تکه پازل گم کرده اطلاعات در جریان مستند نزد مستندساز است و بخواهد آن را ادامه دهد.

خالدی ادامه داد: فیلم مستند باید هم عقلانیت و هم احساس داشته باشد. برای این منظور لازم است «کنجکاوی» ایجاد کنیم. یعنی مخاطب علاقه‌مند به شنیدن ادامه حرف‌های فیلم شود.

وی بیان کرد: غافلگیری توجه ما را جلب می‌کند اما علاقه‌مندی است که توجه ما را حفظ می‌کند. برای رسیدن به ارتباط با سوژه باید کشف کرد که چه چیزی مانع از برقراری ارتباط ما با سوژه می‌شود؟ پاسخ، در این است که اجازه دیده شدن کامل هویت سوژه رخ نمی‌دهد.

*داستان‌سرایی، مهم‌ترین رکن فیلم مستند است

دومین کارگاه برگزار شده در روز سوم، کارگاه بین‌المللی «روایت مستند» با حضور شهید العلم، عکاس و فعال اجتماعی بنگلادشی بود.

العلم در ابتدای این کارگاه گفت: من خودم را فیلمساز نمی‌دانم. من داستان‌سرا هستم و به‌ اعتقاد من مهم‌ترین رکن در هر شغلی در همین توانایی برقراری ارتباطات است. در بحث روایت مستند نیز، مهم‌ترین رکن داستان سرایی و نحوه روایت واقعه است. باید با مخاطب ارتباطی احساسی و همدلانه برقرار کرد.

وی ادامه داد: داستان‌سرایان می‌توانند بسیار قدرتمند و در عین حال بسیار خطرناک باشند. برای مثال در همین لحظه افرادی در غزه در حال کشته شدن هستند در حالی که کشورهایی که داستان‌سرایی دیگری دارند، اعمالی را انجام می‌دهند که با واقعیت در تضاد است. رسانه‌های غربی با داستان‌سرایی اخبار را به نفع خود تحریف می‌کنند.

این فعال اجتماعی گفت: حلقه گمشده امروز اعتماد است. حکومت‌ها و دولت‌ها در داستان‌سرایی خود اعتماد ایجاد نمی‌کنند. مخاطب باید در داستانی که آن را روایت می‌کنیم غرق شود. داستان سرای خوب انواع احساس‌ها از قبیل خشم، شرم، خوشحالی و هیجان را در مخاطب برمی‌انگیزاند.

وی ادامه داد: روایتگر باید بلد باشد چگونه داستان را آغاز و توجه مخاطب را به خود جلب کند. داستان‌سرا باید بتواند مخاطب را در تعلیق نگه‌ دارد. تعلیق را در زبان عکس و تصویر هم می‌توان نشان داد. یکی از مهم‌ترین وجوه در داستان‌سرایی، شیوه لحن در کلامی است.

این عکاس بیان کرد: بهترین دفاع در مقابل دولت‌های ظالمی که واقعیت روایتگری را به انحراف می‌کشند این است که با تمام وجود پای شغل خود بایستیم و رسالت خود را در پیش بگیریم. این کار خطرناک هست اما در نهایت این شغل از ابتدا خودمان انتخاب کرده‌ایم و باید برایش تلاش کنیم. دوست  دارم بگویم که خیلی خوشحالم که برای بار چندم به ایران آمدم.

* بسیاری از فیلم‌های ما فیلم مردم‌شناسی نیستند

کارگاه دیگری در سومین روز جشنواره با عنوان کارگاه «تک‌نگاری در سینمای مستند» و با تدریس فرهاد ورهرام برگزار شد.

ورهرام در ابتدای این کارگاه عنوان کرد: من هم مانند شما یک مستندساز هستم فقط ممکن است تعداد کارها و تجربیاتم بیشتر باشد. حتی شاید در این جمع مستندسازانی باشند که کارهای موفق‌تری از من انجام داده‌اند. فقط من از یک زمانی به بعد وارد حیطه دیگری از مستندسازی مانند مردم‌نگاری و… شدم.

وی ادامه داد: همچنان پس از گذشت سال‌ها فیلم‌ مردم‌شناسی تعریف مشخصی ندارد و هر فیلمی را که در قالب عشایری و روستایی و… تولید شود، فیلم مردم‌شناسی می‌نامند که درست نیست. متاسفانه این سردرگمی همچنان ادامه دارد.

ورهرام افزود: بسیاری از فیلم‌های ما فیلم مردم‌شناسی نیستند، بلکه موضوع مردم‌شناسی دارند. اینکه یک دوربین وارد یک فضای عشایری شود فیلم مردم‌شناسی نیست بلکه اینگونه فیلم‌ها تحقیق و پژوهش زیاد دارند.

این مستندساز گفت: من نام اغلب این مستندها را مستند مردم‌شناسی بدون مردم‌شناس گذاشته‌ام زیرا در این صورت ما فقط از اسنادی که دیگران تولید کرده‌اند، استفاده می‌کنیم.

ورهرام عنوان کرد: در تک‌نگاری کاری که اکثر افراد می‌کنند و بسیار هم مهم است، تکرار موضوع است. یعنی شما یک فیلمی را بگیرید و چند سال بعد دوباره به آن رجوع، تغییراتش را مشاهده و ثبت کنید. یا چند سال پشت سر هم یک منطقه یا موضوع را پیگیری کنید و سپس به فیلم برسید. در واقع ویژگی مونوگرافی این است که شما تمرکز بر یک موضوع و تداوم آن داشته باشید.

وی اضافه کرد: اوج مونوگرافی‌نویسی در ایران تا دهه ۶۰ بود و متاسفانه پس از آن رو به افول رفت به دلیل اینکه دانشجویان دیگر حوصله و امکانات تک‌نگاری ندارند، مردم‌شناسان هم بیشتر پشت میز می‌نشینند و در منطقه حاضر نمی‌شوند.

فرهاد ورهرام اشاره کرد: یک‌ جامعه شناس فرانسوی می‌گفت که شما ۵ مونوگرافی از شمال، جنوب، شرق، غرب و مرکز فرانسه به من بدهید و من جامعه فرانسه را براین اساس تحلیل می‌کنم. درواقع تک‌نگاری تا این حد اهمیت دارد.

* اصغر بختیاری مانند تابلوی عکسی قدیمی است که باید به جوانان نشان داد

در سومین روز از برگزاری جشنواره، مراسم بزرگداشت اصغربختیاری، مستندساز کشور باحضور چهره‌هایی‌ چون محمد حمیدی مقدم، عبدالحسین بدرلو، اصغر بختیاری، احسان محمدحسنی، شفیع آقا محمدیان، رضا میرکریمی، حبیب احمدزاده، محمدرضا عباسیان، مرتضی شعبانی، سیاوش حقیقی، مصطفی شوقی، و… برگزار شد.

حمیدی مقدم در این مراسم گفت: در طراحی بزرگداشت‌های جشنواره «سینماحقیقت» به سابقه، عقبه و آثار هنری هنرمندان نگاه می‌کنیم. بزرگداشت امروز اما برای ما متفاوت بود. بزرگداشت امسال برای اصغر بختیاری در ذهن ما نمادی از تکریم از معرفت است. امسال سالی استثنایی به لحاظ محتوا و حضور جوانان در جشنواره است؛ اما انتخاب اصغر بختیاری برای بزرگداشت در پاسداشت تاریخ دفاع مقدسی است که به گفته اغلب مورخان، «روایت فتح» سهمی مهم در آن ایفا می‌کند. اصغر بختیاری، همچون تابلوی عکسی قدیمی است که باید به جوانان نشان داد و برای مسیرشان روشنگری کرد.

وی افزود: در نبرد نابرابر فیلم‌های مستند با داستانی، هر مستندساز به تنهایی جهادگر است. در کنار مسائل کشور و نظام بودن افرادی چون اصغر بختیاری ایجادگر فضایی امن خواهد بود.

در ادامه پس از پخش یک مستند از مرتضی پایه‌شناس در مورد اصغر بختیاری، قاسم بخشی، فیلمبردار که سبقه طولانی فیلمبرداری در گروه روایت فتح را نیز دارد به روی صحنه آمد و گفت: خیلی ذهنم درگیر بود که به روی صحنه که می‌آیم چه حرفی بزنم. آقا مرتضی آوینی قانونی داشتند مبنی بر این که افراد باید صبور باشند. او برای مستندسازی نظم و حسابی سخت‌گیرانه داشت و یادم هست با شهید آوینی و اصغر بختیاری در چند عملیات همراه بودم.

بخشی گفت: روزی به منطقه شلمچه رفته بودیم و شروع کردیم به کار. یادم هست اصغر بختیاری هنوز کار را به خوبی شروع نکرده بودیم که گفت به‌نظر من عراقی‌ها تا لحظاتی دیگر به این‌جا حمله می‌کنند و بار و بندیل را برداشته و برویم. ما دوباره سوار ماشین شدیم و به نیروی اطلاعات عملیات رسیدیم که به ما گفت تمام این منطقه را عراقی‌ها گرفتند و همین یک هلالی که شما از آن عبور می‌کنید آزاد است. یعنی درواقع، آزادی‌مان را در آن روز مدیون اصغر بختیاری هستیم.

در ادامه مراسم پرویز رمضانی؛ صدابردار «روایت فتح» به روی صحنه آمد و گفت: شهید آوینی بعد از عملیات «کربلای ۵» تصمیم بر آن گرفت تا از بچه‌های جنگ برای هنر جنگ استفاده کنند. من و اصغر بختیاری از گردان سیدالشهدا بودیم که به گروه پیوستیم.

وی افزود: من همیشه صدابردار بودم و هیچگاه صداگذاری نکردم. آخرین صدابرداری من هم در برنامه‌ای مربوط به سردار شهید حاج قاسم سلیمانی بود. شهدا، شهید هستند و بعد به شهادت می‌رسند.

یادم هست مرتضی آوینی قبل از شهادتش انگشترش را به اصغر بختیاری بخشید. حتی از شهید آوینی عکسی هم قبل از شهادتش هست که بوی شهادت می‌داد و خود شهید می‌دانست و ما نمی‌دانستیم و همچنان بعد از رفتنش دل ما غزه است.

پس از پرویز رمضانی، مرتضی شعبانی طی یک سخنرانی‌ گفت: امشب برای من شب بسیار خوبی است و خدا محمد حمیدی مقدم را خیر بدهد که چنین شب خاطره‌انگیزی را برای ما رقم زدند. من افتخار می‌کنم به این که تا مدت‌ها فیلمبردار اصغر بختیاری بودم. به اعتقاد من حضور ایشان سر هر صحنه‌ای حال و هوا را متفاوت می‌کرد.

مرتضی شعبانی نیز خاطره‌ای مشترک با اصغر بختیاری و شهید آوینی تعریف کرد.

محمدیاشار نادری، مدیرعامل بنیاد «روایت فتح» نیز در این مراسم به روی صحنه آمد و بعد از تجدید یاد شهید آوینی و حاج قاسم سلیمانی و گرامی دانستن یاد بسیاری از مستندسازان و هنرمندان درگذشته گفت: حاج اصغر بختیاری، مومن، انقلابی، پای کار و عازم است. شخصیت اصغر بختیاری از اندازه دهان من بزرگ‌تر است. او فولاد آب‌دیده‌ای است. در هر شرایطی که هر انسانی را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد چون فولادی آبدیده مقاوم است و شکل و فرمش تغییر نکرده و تحت تاثیر هیچ چیزی قرار نمی‌گیرد.

وی افزود: روایت فتح یک جریان فکری است که به برکت بذرهایی که در گذشته کاشته‌اند، امروز میوه‌شان را می‌چینیم. یاسر انتظامی ۱۰۵ قسمت تاریخ شفاهی روایت فتح را با خون دل ساخت که اتفاق مبارکی است برای فهم نسل بعد از قصه شهیدانی که در این راه خونشان ریخته شده است.

احسان محمد حسنی؛ مدیر سازمان اوج، نیز طی صحبت‌هایی بیان کرد: برای من و نسل من، اصغر بختیاری و همکارانش چراغ‌های روشنی هستند که در دوره و زمانه ضد انقلاب سازی و لج‌باز سازی فعال است، بدرخشند و ما راه انقلابمان را گم نکنیم. حالا خیمه بزرگ انقلاب چتری شده که افراد نمی‌خواهند از پناه حفاظت آن کنار بروند و در این راه افرادی چون اصغر بختیاری نقش والایی دارند. انشالله که راه را با حضور این عزیزان گم نکنیم.

در پایان مراسم نوبت به اصغر بختیاری رسید و روی صحنه آمد و با خواندن غزلی از سعدی شیرازی گفت: از محمد حمیدی مقدم، دبیر جشنواره تشکر می‌کنم. بی‌اغراق، برگزاری مراسم بزرگداشت برای من خیلی سخت بود. در سال ۷۲ وقتی به سمت فکه می‌رفتیم، هیچ‌کس شهید آوینی را نمی‌شناخت و ما با کمترین تجهیزات در زمین فوتبالی در خرمشهر فیلمبرداری می‌کردیم و من به‌عنوان مدیرتولید بسیار ناامید بودم از این که کسی با ما مصاحبه نمی‌کند. به شهید آوینی گفتم کاش به تهران برگردیم.

وی ادامه داد: اما شهید آوینی به من گفت «اصغر، تنها یک مادر شهید اگر من را دعا کند برایم کافی است.». جایی که در آن روزها اقامت می‌کردیم، وضعیتی بسیار بغرنج و سخت بود. فیلم‌های شهید آوینی جان دارد و زنده هستند و شاهد نماز شب خواندن‌ها و متن‌هایی بودم که می‌نوشت. من از او یاد گرفتم که پای انقلاب اسلامی، نظام و جمهوری اسلامی بایستم و تا جان در بدن دارم کار کنم.

* «احمد» پرمخاطب‌ترین مستند روز سوم

مستند «احمد» ساخته مصطفی رزاق کریمی پرمخاطب‌ترین مستند روز سوم جشنواره شد که به اکران ویژه هم رسید.

این مستند زندگی و زمانه مرحوم حاج سید احمد خمینی از آغاز کودکی تا دوران جوانی، دوران مبارزه با نظام ستم‌شاهی، همراهی با امام خمینی (ره) از نجف تا نوفل لوشاتو و ورود به ایران، دوره ده ساله حیات امام (ره) در جمهوری اسلامی و نقش و تاثیرگذاری آن مرحوم پس از رحلت امام را بررسی می‌کند.

گفتنی است؛ هفدهمین جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت از ۲۷ آذر تا ۲ دی ۱۴۰۲ در پردیس سینمایی چارسو و موزه سینما در حال برگزاری است.

نوشته «احمد» پرمخاطب‌ترین مستند روز سوم جشنواره شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

*سنت‌های مستندسازی در کارگاه مهدی نورمحمدی

کارگاه «خلاقیت و نوآوری در مستند حیات وحش» توسط مهدی نورمحمدی؛ مستندساز در دومین روز از جشنواره «سینماحقیقت» برگزار شد.

نورمحمدی در ابتدای این کارگاه بیان کرد: متاسفانه در سینمای مستند حیات وحش ایران منابع بسیار اندکی داریم و حتی منابع مکتوبی از سینمای مستند حیات وحش ایران نداریم. در سینمای جهان اطلاعات از مستندسازی حیات وحش زیاد است و می‌توان به آن‌ها رجوع کرد و منابع مکتوب زیادی به دست آورد.

وی ادامه داد: دو سنت به نام‌های سنت‌های آمریکایی و انگلیسی در مستند حیات وحش جهان وجود دارد. مستندهای با سنت‌های انگلیسی همان آثار زیادی هستند که اغلب ما مشاهده کرده‌ایم اما مستندهای سنت‌های آمریکایی آثاری هستند که والت دیزنی می‌سازد مانند مستند «صحرای زنده» که جنبه‌های علمی در کار دیده نمی‌شود. اما در سنت‌‌ انگلیسی بیشتر جنبه‌های علمی کار مدنظر قرار می‌گیرد. مستند‌هایی با سنت آمریکایی بیشتر جنبه سرگرمی دارند و خیلی حقوق حیوانات در آن‌‌ها رعایت نمی‌شود و درواقع یک سنت غلط است. در ایران هم متاسفانه چنین آثاری دیده می‌شود.

نورمحمدی افزود: به غیر از سنت آمریکایی و انگلیسی، سنت فرانسوی در ساخت مستند حیات وحش نیز وجود دارد. در سنت فرانسوی‌ها اخلاق مدنظر قرار می‌گیرد. به طور مثال مستند «میکروکاسموس» که جنبه شاعرانه دارد.

وی ‌عنوان کرد: در مستند حیات وحش ایران رگه‌هایی از این سنت‌ها وجود دارد و حتی می‌توان گفت ما یک سنت ایرانی یا سنت شرقی داریم که ترکیبی از این ۳ است. من خودم در آثاری که در سال‌های اخیر تولید کردم، سعی کردم هم‌ جنبه علمی قضیه را درنظر بگیرم، هم جنبه شاعرانه و هم جنبه سرگرمی داشته باشد. این‌ نگاه در آثار دوستان مستندساز دیگر نیز کاملا مشهود است.

نورمحمدی افزود: متاسفانه یا خوشبختانه مستندسازان حیات وحش ایران چون آموزش آکادمیک ندیده‌اند به صورت خودجوش و با آزمون و خطا رشد کرده‌اند. در این راستا پیشرفت تکنولوژی و فضای مجازی هم به کمک مستندسازان آمد.

*کارگاه «پژوهش تصویری و پژوهش برای تصویر»؛ چگونه برای ساخت یک اثر مستند تحقیق کنیم؟

در این روز همچنین کارگاه شهاب‌الدین عادل با عنوان «پژوهش تصویری و پژوهش برای تصویر» با حضور علاقه‌مندان به سینمای مستند برگزار شد.

شهاب‌الدین عادل؛ پژوهشگر در بخشی از این کارگاه گفت: پژوهش در ساختار معمول زیست انسان و در روزمرگی‌های ما وجود دارد. پژوهش، در تلاش است تا مجهول یا موضوعی پیچیده را معلوم یا ساده کند.

وی ادامه داد: از ابتدای پیدایش تاریخ سینما، پژوهش امری مهم بوده است. بعضی از متفکران تاریخ مستند، اعتقاد دارند اولین فیلم‌های تاریخ سینما حتی اسناد مستندی هستند که می‌توان موقعیت تاریخی و جغرافیایی محل وقوع فیلم را از آن‌ها استخراج کرد.

عادلی افزود: برای پژوهش کردن در ابتدا باید دانست خود مفهوم «پژوهش» چیست و با چه روش‌ها و ابزارهایی می‌توان پژوهش کرد. لازمه پاسخ‌دهی به مجهولی که برای آن مستندسازی می‌کنیم نیاز به تحقیق و پژوهش به چشم می‌خورد. تقریبا همه انسان‌ها برای یافتن پاسخ سوال‌ها و حل مشکلات خود ناچار به کاوش هستند. پژوهش زمانی آغاز می‌شود که ابهام یا سوالی در مطالعات خود بیابیم. واژه «تحقیق» اطلاق عام دارد.

این پژوهشگر درباره پژوهش علمی توضیح داد: در اصل، پژوهش، یک کنش انسانی آکادمیک است. تحقیق علمی آداب خاص خودش را دارد. برای مثال ارزیابی همه‌جانبه مساله مورد پژوهش، تهیه طرح تحقیق مناسب که در آن ابعاد مساله، فرضیات، روش‌های گردآوری و تجزیه و تحلیل داده‌ها باید مشخص شوند. تحقیق، باید مطلب تازه‌ای را کشف کند، ناشناخته‌ای را شناسایی و مجهولی را معلوم کند.

عادل بیان کرد: در طول مستندسازی همواره دیالکتیک تحول وجود دارد و این مساله مهمی است که هنگام پژوهش برای یک اثر مستند که قرار است روند ساختش چندسالی طول بکشد به آن توجه کرد. در نتیجه، پژوهش باید مدام به‌روزرسانی شود.

* «دیداری دوباره با مرتضی پورصمدی»؛ هنرمندی که به عکس‌ها زندگی می‌پاشید

در حاشیه دومین روز از برگزاری جشنواره «سینماحقیقت»، آیین دیداری دوباره با مرتضی پورصمدی؛ مدیر فیلمبرداری فقید سینمای ایران با حضور چهره‌هایی چون محمد حمیدی‌مقدم، دبیر جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت، مرتضی رزاق کریمی، محمد طیب، عبدالحسین بدرلو، علیرضا حسینی، ارد عطارپور، فرهاد ورهرام، مهرداد اسکویی، مهرداد زاهدیان، علیرضا تابش و… برگزار شد.

در ابتدای این مراسم محمد حمیدی مقدم، دبیر هفدهمین جشنواره «سینماحقیقت» به روی صحنه آمد و گفت: متاسفانه، نه تنها سینما که هنر و فرهنگ ایران مرتضی پورصمدی را از دست داد. مهارت و زندگی استاد پورصمدی در عکاسی، لحظه‌های مهمی را در سینمای ایران به ثبت رساند. باید بگویم که ما تصمیم گرفتیم جایزه بهترین «عکس مستند» را به جوایز جشنواره «سینماحقیقت» اضافه کنیم؛ چون این بخش بسیار مهم است و چیزی که ما از بزرگانی چون مرحوم پورصمدی دیدیم زاویه نگاهی منحصر به فرد در ثبت تصاویر و عکاسی بود.

وی افزود: شیفتگی انسان‌ها نسبت به همکاری با مرتضی پورصمدی تنها از جنس کار و تکنیک او نیست بلکه از احساسی است که در دل تصاویر منتقل کرده و به عکس‌ها زندگی می‌پاشید و جهانی دیگر اضافه می‌‌کرد.

در ادامه مراسم اصغر توسلی، تهیه‌کننده به روی صحنه آمد و گفت: به نظر من یکی از سخت‌ترین کلمه‌های دنیا تسلیت گفتن یا صحبت کردن از عزیز و رفیقی است که در میان ما نیست. چندماه پیش جمعه، سوم شهریور در نمایشگاهی که از عکس‌های مرتضی برگزار شده بود به دیدارش رفتم. قرار بعدی من با مرتضی شد برای جمعه بعدی آن تاریخ؛ اما متاسفانه چهار روز قبل از رسیدن به جمعه قبل خبر آمد که مرتضی پورصمدی پشت دوربین و درحال کار رفت.

فرهاد ورهرام نیز در این مراسم عنوان کرد: پشت بسیاری از فیلمبرداری‌ها و حتی ایده‌پردازی‌های مهم مستندسازی در تلویزیون، ردپای مرتضی پورصمدی دیده می‌شود. او در سه دوره شکوفا شدن مستندسازی در ایران حضور داشت. مرتضی خیلی از افراد را کارگردان کرد. مرتضی با دستیارانش همچون برادر رفتار می‌کرد و مثل بقیه فیلمبردارها با دستیارانش رفتار نمی‌کرد. او در بدترین شرایط هم زندگی می‌کرد و خم به ابرو نمی‌آورد.

مرتضی رزاق کریمی دیگر همکار زنده‌یاد پورصمدی نیز به روی صحنه آمد و گفت: در طی همکاری‌هایم‌ با مرتضی فهمیدم که فیلمبرداری بسیار برجسته، تنها شاخه کوچکی از شخصیت گسترده مرتضی پورصمدی بود. او تکیه‌گاه ما در برنامه‌ریزی و تهیه و تولید به حساب می‌آمد و معلم اخلاق واقعی بود و هرکس به ایشان وصل می‌شد، خیری از او می‌دید. مرتضی یک حلقه وصل بین افراد و آحاد مختلف در شاخه‌های کوناگون سینمای ایران بود. با این که خود، خط و مشی و ایمان خود را داشت اما با هر طیف آدمی ارتباط می‌گرفت.

مهراد اسکویی به عنوان آخرین سخنران در مورد مرحوم پورصمدی بیان کرد: من سینمای مستند را با آدم‌ها می‌شناسم. آدم‌هایی که به من یاد دادند وطن و عشق به میهن چه معنی دارد. مرتضی پورصمدی دست من را گرفت و به من سینما یاد داد.

اسکویی افزود: مرتضی پورصمدی یک مسافر عاشق وطنش بود. او می‌دانست در این بزنگاه تاریخی آن‌چه از همه مهم‌تر است آن چیزی است که می‌ماند و برای همین عکس هدیه می‌کرد.

گفتنی است؛ هفدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» با دبیری محمد حمیدی‌مقدم از ۲۷ آذر ماه تا ۲ دی ماه در حال برگزاری است.

نوشته مرتضی پورصمدی؛ هنرمندی که به عکس‌ها زندگی می‌پاشید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

*«اسلحه مادری»؛ تصویری از زندگی یک خانواده آشوری است

سیده‌زهرا موسوی؛ کارگردان مستند درخصوص طریقه روایت داستان گفت: من سالها در مناطق محروم و دور افتاده معلم بودم و با زنان و مادران در این مناطق زیسته‌ام؛ زنانی که اگر توان پرداختن به آنها را داشتیم، از زندگی هر کدام داستان‌های شگفت‌انگیز مقاومت و شجاعت و عشق خلق می‌شد.

وی ادامه داد: براساس آنچه بیان شده و به این دلیل که ما خراسانی‌ها با مسایل و مشکلاتی که در دهه ۸۰ در رابطه با امنیت مناطق روستایی در این جغرافیا پیش آمد، آشنا هستیم و داستان خانواده آشوری (که این مستند تصویری از زندگی آنان است) که در آن منطقه شهرت دارد، پیشتر داستان «بی‌بی زهرا» را شنیده بودم؛ اما برای پیداکردنش با سازمان‌های مرتبط با خانواده‌های شهدا تماس گرفتم تا به سراغش بروم.

این کارگردان مستند در توضیحی تکمیلی بیان کرد: قبل از اینکه مرحله تحقیق و پژوهش را آغاز کنیم، با این خانواده تماس گرفتم و خواهش کردم فرصت آشنایی بیشتر را به من بدهند و آنان آنقدر مهربان و خوش‌قلب بودند که دلم می‌خواست همان لحظه به سمتشان حرکت کنم. حتی نیاز نبود «بی‌بی زهرا» و همسرش را برای ملاقات و حضور در مستند راضی کنم. به ما گفتند که منتظرمان هستند و با آغوش باز ما را پذیرفتند. از روز دوم فیلمبرداری تا اتمام ضبط پروژه ایشان مثل یک مادر بالای سر من بودند.

موسوی در خصوص پژوهش این مستند گفت: پژوهش و تحقیق این مستند تقریبا یک ماه طول کشید و یک هفته مشغول فیلمبرداری و ضبط کار بودیم.

*«بی‌بی زهرا» مادرانه من را پذیرفته بود

وی در پاسخ به این سوال که چرا تصمیم گرفته تا مقابل دوربین بیاید و خودش را به مخاطب این مستند نشان دهد، توضیح داد: می‌خواستم بی‌واسطه ارتباط بگیرم و «بی‌بی زهرا» این بی‌واسطگی را با من داشت؛ وقتی سایر عوامل حضور نداشتند حتی با من راحت‌تر بود و بدون تعارف حرف می‌زد، حتی گاها ایرادهای آشپزی‌ام را به من گوشزد می‌کرد. «بی‌بی زهرا» مادرانه من را پذیرفته بود؛ وقتی رو به رویش می‌نشستم، درد و دل می‌کرد در نتیجه‌ این ارتباط صمیمی بین ما و انتقال آن به مخاطب به روند بازگو کردن قصه کمک می‌کرد.

*زنان باید برای هر خطری در خانواده آماد‌ه باشند

این کارگردان دلیل اصرار «بی‌بی زهرا» به زنان روستا برای یادگیری کار با اسلحه را اینگونه بیان کرد: ایشان به خانه همسایه‌ها می‌رفت و مسایل را اطلاع می‌داد، شاید به این دلیل که نمی‌توانست از تلفن همراه استفاده کند. او در مورد اصرارش به یادگیری کار با اسلحه برای زنان این مطلب را در کلاس تیراندازی توضیح می‌دهد که اگر خطری خانواده را تهدید کند، زن‌ها باید آماده باشند. ظاهرا همیشه مخالفت‌هایی بوده است اما او هنوز هم تلاش می‌کرد؛ به قول خودش همین روحیه مبارزه و شجاعت برای این که زنده بماند کافی است.

*«اسلحه مادری» داستان زنی که برای هدفی بزرگ تلاش می‌کند

این مستندساز بااشاره به پیامدی که ساخت چنین مستندهایی برای جامعه دارند، گفت: «اسلحه مادری» داستان زنی است که برای هدفی بزرگ تلاش می‌کند. داستان زنی که چتر حمایت و مادرانگی‌اش تنها منحصر به فرزندان خودش نیست. او معتقد بود راه نجات، در ایستادگی، شجاعت، آمادگی و دوست داشتن دیگران است.

وی افزود: نمی‌توانم با قاطعیت بگویم که این مستند چه دستاوردی برای جامعه دارد اما دوست دارم همه، این زنان شجاع را بشناسند و آن را تقدیم تمام کسانی کنم که دلشان می‌خواهد بدانند عظمت، بی‌کرانگی و تفکری چنین عمیق، می‌تواند در روستایی دورافتاده در جریان باشد و همه ما فرسنگ‌ها دورتر هم از آن بهره ببریم.

* گاهی خانواده به وسعت تمام کشور است

موسوی خاطرنشان کرد: در حقیقت دوست داشتم فیلمی بسازم که هم دوستان فیلمسازم آن را دوست داشته باشند و هم مادرم از دیدن آن لذت ببرد. من این فیلم را ساخته‌ام و امیدوارم پیام خودش را ارسال کرده باشد. وقتی شجاعت و عشق در وجود یک مادر در هم آمیخته باشد، خانواده در امان می‌ماند. قصه زنی که در نبود همسرش از خانه و فرزندان با سلاح گرم محافظت می‌کند و سفره نهار و شامی که او پخته در کوه گسترانده می‌شود تا مبارزان و چریک‌ها احساس کنند در خانه هستند.

گاهی خانواده به وسعت تمام کشور است. گاهی لازم است از خانه بیرون بیاییم و شبیه مادر شهید «قربان علی آشوری»  باشیم.

*قدرت را در زنان جستجو می‌کنم

موسوی در پایان گفت: من این مستند را ساخته‌ام و دوستش دارم چون همیشه در زنان قدرت را جستجو کرده‌ام در نتیجه اگر دلتان خواست روح زنانگی را که در تمام ایران گسترانیده شده ببینید، «بی بی زهرا»ی قصه «اسلحه مادری» نمونه خوبی است. مستند من در بزرگترین اتفاق فیلم مستند ایران (جشنواره سینما حقیقت) پذیرفته شده و این بهترین بستر برای دیده شدن و یادگرفتن عمیق‌تر است. به همین دلیل هر اتفاقی هم که برای این مستند رخ دهد من هر هفته با «بی بی زهرا» تماس می‌گیرم و از ایشان بابت این که باعث شد کنار بهترین‌های مستند ایران باشم تشکر می‌کنم.

نوشته گاهی خانواده به وسعت تمام کشور است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

این اثر برشی از زندگی و فعالیت‌های مبارزاتی سیدجمال‌الدین اسدآبادی‌ اندیشمند سیاسی‌ست که با مرور اتفاقات رخ داده در ایران آن روز، داستان خود را تا نهضت توتون و تنباکو برای مخاطب به تصویر می‌کشد.

«جمال‌الدین» که از طریق فراخوان «سینماحماسه» و با رویکرد ساخت مستند از شخصیت‌های حماسی ایران در فرایند تولید قرار گرفت، سه‌شنبه ۲۸ آذر سانس ۱۷:۳۰ تا ۱۹:۳۰ در سالن ۶ و چهارشنبه ۲۹ آذر سانس ۲۱:۳۰ تا ۲۳:۳۰ در سالن ۵ پردیس سینمایی چارسو به نمایش درمی‌آید.

همچنین از تیزر و پوستر این اثر که ساخت و طراحی آن به ترتیب برعهده صادق شاهسون و مهدی قلی زاده بوده است، رونمایی شد.

سایر عوامل این پروژه عبارتند از؛ فیلمنامه و تحقیق: امیر روئینی، تدوین: محمد کریم‌پور، نویسنده گفتار متن: امیرمحمد کوچک‌زاده، صداگذار: محمد درگاهی، گفتار متن: فخرالدین صدیق شریف و سعید مقدم‌منش، مدیر فیلمبرداری: رضا دیدار، فیلمبردار: رسول تنهایی، طراح گریم: محسن دارسنج، طراح صحنه و لباس: حمید بخشی، جلوه‌های ویژه بصری: حمید شب‌خیز، مجری طرح: حرکت گستر کوشا؛ پرویز کاظم‌لو، مدیر تولید: پرویز کاظم‌لو، دستیار کارگردان: شادی محمدی لوئی، منشی صحنه: پریوش سلطانی، عکاس: محمد جوانشیر و محمد طاهری، مدیر تدارکات: حسین رحیمی و محصول مرکز مستند سوره.

نوشته پرتره سیدجمال‌الدین اسدآبادی در سینماحقیقت رونمایی می‌شود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوژه «پرونده تمرد من» درباره وحید چاووش، یکی از مستندسازان نام آشناست که علاوه بر جوایز متعددی که از جشنواره‌های سینماحقیقت، فجر و… دریافت کرده، از نامزدهای چهره هنر سال انقلاب در سال ۱۳۸۹ نیز بوده اما حالا متهم به تمرد از دستور شده است.

اولین اکران این اثر در پردیس سینمایی چارسو و در هفدهمین جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت، چهارشنبه ۲۹ آذرماه ساعت ۱۹:۳۰ و دومین اکران جمعه یکم دی ماه ساعت ۱۵ خواهد بود.

در خلاصه داستان «پرونده تمرد من» آمده است: «این وقت شب تو خونه‌ من چیکار می‌کنی؟ چرا از دیوار اومدی بالا؟حکم‌ت کجاست؟

من ولت نمی‌کنم…»

عوامل فیلم اصلی این مستند عبارتند از تهیه کننده: امین قدمی، کارگردان: مسعود دهنوی، تصویربردار: مجتبی عمارلو، تدوینگر: محمدرضا گودرزی مهر، مجری طرح: محمدعلی شیخ ربیعی، صدابردار: سجاد صادقی، طراحی و ترکیب صدا: محمدحسین ابراهیمی، اصلاح رنگ و نور: یحیی محمدعلیی، دستیاران تصویر:صدرا سیاح، سجاد دهنوی، طراح پوستر: آراد بیات، تیزر: علی غلامزاده، محصول شبکه مستندسیما.

نوشته اولین تیزر «پرونده تمرد من» منتشر شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در روز اول جشنواره ۳۸ فیلم در بخش‌های مختلف اکران شد و یک نشست و یک کارگاه تخصصی نیز برگزار شد.

* محمدمهدی اسماعیلی: نسل آینده چشم به راه سینمای مستند است

دکتر محمدمهدی اسماعیلی؛ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پیامی به هفدهمین جشنواره «سینماحقیقت» تاکید کرد آیندگان ما را و جهان را با سینمای مستند خواهند شناخت.

در بخشی از این پیام آمده است: «در این روزها که جهانیان به تماشای یک حادثه خونبار نشسته اند، هفدهمین جشنواره «سینماحقیقت» برپا شده، جشنواره‌ای که هدف آن ترویج مستند و نگاه واقعی به جهان و رویدادهاست. مستندسازان، چشم های تیزبین و نگاه نگران به جهانند که درگیر خشونت و ظلم و بی عدالتی است. سینمای مستند، انعکاسی از روح پرسشگر و منتقد و چشمان تیزبین مستندسازان ایرانی است.

سینمای مستند ایران، می‌تواند پیشگام ثبت یادبودها، نقاط قوت تاریخی، رخدادها و ساخت فیلم از مفاخر ایران اسلامی باشد.»

* محمد خزاعی: سینمای مستند سازنده نگاه‌ها و اندیشه‌هاست

محمد خزاعی؛ رئیس سازمان سینمایی نیز در پیامی به هفدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت»، این سینما را سازنده اندیشه دانست.

در بخشی از این پیام چنین آمده است: «هنر آرمانی، هنری که انقلاب اسلامی به آن می‌پردازد، هنر انسان‌سازی است. سینمای مستند به واسطه نزدیک‌بودن به این ساحت و به دلیل دوری از مناسبات تجاری و پسند عامه، متعالی و سازنده نگاه ها و اندیشه‌هاست.

جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» در مسیری که امسال به هفده سالگی می رسد، در عنفوان جوانی و بالندگی است.

اهتمام سازمان سینمایی کشور، با محور «اخلاق، آگاهی، امید»، تبدیل رویدادهای هنری و جشنواره‌ها، به محلی برای دیده شدن هنرمندان مختلف و ایجاد انگیزه برای فعالیت آنان است و «سینما‌حقیقت» از رویشگاه‌های اصلی نیروی انسانی سینماست.»

خزاعی در بخش دیگیری از این پیام عنوان کرده است: «سینمای مستند و سینماگران متعهد، در چنین بزنگاه‌هایی، در روند تاریخ جهان نقش‌آفرین می شوند. اگر سید شهیدان اهل قلم نبود، اگر سینمای اشراقی و نگاه عارفانه او به دفاع مقدس نبود، نه تنها تاریخ که سینمای ایران، تصاویر و شخصیت‌هایی ناب را از دست می داد. اگر زنده یاد نادر طالب زاده و روحیه حق طلبانه‌اش، نبود، چه بسیار لحظات ناب که از آرمان‌خواهان و دوستداران انقلاب اسلامی و عدالت‌جویان جهان ثبت و ضبط نمی شد.»

* محمد حمیدی‌مقدم: گنج‌های سینمای مستند پرشمارند

محمد حمیدی‌مقدم؛ دبیر جشنواره نیز در پیامی عنوان کرد: «سینمای مستند ایران، همواره گنج‌هایی پرشمار برای کشف و دیده شدن داشته است. جشنواره «سینماحقیقت» در همه ادوار، بستری برای معرفی این آثار گرانبها بوده است. در شانزده دوره‌ای که پشت سر گذاشته‌ایم، مستندسازان با آثاری قابل اعتنا، مخاطبان جشنواره را غافلگیر کرده‌اند. سینمای مستند ایران در سینمایی زنده، پرطراوت و تماشایی است. آسمانی پرستاره و درخشان که هم تصویرگر زمانه است و هم، منتقد و هشداردهنده. سینمای استادان نامدار و جوانانی که برای ماندن آمده‌اند. سینمای روزهای غم و شادی و افتخار.»

* نشست «سینما و رسانه در مناطق بحرانی» برگزار شد

در اولین روز از هفدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند «سینماحقیقت» نشست «غزه» با عنوان «سینما و رسانه در مناطق بحرانی» با حضور مصطفی شوقی به‌عنوان مجری و کارشناس، عاید نبا؛ فیلمساز فلسطینی و علیرضا کمیلی از کنشگران بین‌المللی فلسطین برگزار شد.

عاید نبا در این نشست مطرح کرد: همیشه به یکی از فیلم‌های ژان لوک گدار فیلمساز فرانسوی اشاره می‌کنم، او در فیلمش صحنه‌ای دارد که کل مساله فلسطین در آن بازسازی شده است؛ در آن فیلم می بینید که ژان لوک گدار ۲ تصویر در دست گرفته است؛ یکی فلسطینی‌هایی را نشان می‌دهد که از نسل‌کشی فرار می‌کنند و دیگری عکس مردم یهودی را نشان می‌دهد که به فلسطین می آیند. آنجا می‌گفت یهودی‌ها به سمت فیلم داستانی و فلسطینی‌ها به سمت فیلم مستند می‌روند، این تصویر در ذهن من قرار گرفت و باعث شد به سمت مستندسازی درباره فلسطین بروم. امروز همه با غزه احساس همدردی می‌کنیم و به همین دلیل اهمیت دارد که به همه نشان دهیم در غزه چه اتفاقی افتاده است‌.

وی درباره برخورد مردم غزه به فیلمسازان، خبرنگاران یا عکاسان، عنوان کرد: آن‌ها وقتی می‌بینند که شما فیلمساز یا عکاس هستید، به شما کمک می‌کنند و نمیگذارند اتفاقی برای‌تان بیفتد، مردم غزه به فیلمسازان و عکاسان کمک می‌کنند که لحظات را ثبت کنند. چند روز پیش هم که یک فیلمساز در غزه کشته شد افراد زیادی اطراف او کشته شدند چراکه می‌خواستند به فیلمساز کمک کنند.

این مستندساز درباره دیوار میان فلسطیل و اسرائیل مطرح کرد: دیوار در همه کشورها با شکست مواجه شده است و دیوار فلسطین نیز همانند آن‌هاست، ما در فلسطین آن را دیوار شرم می‌نامیم، این دیوار در سرزمین حاصل‌خیر فلسطین ساخته شده است، فلسطینی‌ها از خانه و اقوام‌شان یا حتی نیمی از خانه‌شان جدا شدند. در بعضی از روستاها این دیوار خراب شده است، خود من گاهی از این دیوار پریده‌ام، این دیوار هشت متر است ولی وقتی بحث جسارت باشد، دیواری نمی‌بینیم.

نبا درباره واکنش مردم کشورهای دیگر نسبت به فیلم‌هایی که درباره فلسطین ساخته می‌شود، مطرح کرد: واکنش‌ها متفاوت بود؛ برخی اهمیتی نمی‌دادند و از سینما بیرون می‌رفتند اما برخی سعی می‌کردند مشارکت کنند حتی خیلی‌ها می‌گفتند که ما چیزی یاد گرفتیم. از مدت‌ها پیش می‌گوییم که روایت فلسطین باید ترویج شود، متاسفانه برخی مردم به پروپاگاندای پیش آمده از سوی آمریکا و اسرائیل گوش می‌دهند. حقیقت، حقیقت است، واقعیت هم واقعیت است، از هفت اکتبر به بعد بسیاری از مردم اروپا به سمت ما آمده‌اند اما نمی‌توانم بگویم آن‌ها کاملا طرفدار فلسطین یا اسرائیل هستند.

* کارگاه «سینمای مستند در قاب حقوق ایران»؛ چرا سینماگران باید از حقوق اطلاع داشته باشند؟

در نخستین روز از جشنواره همچنین کارگاه «سینمای مستند در قاب حقوق ایران» به همت انجمن صنفی تهیه‌کنندگان سینمای مستند با مدیریت سید علیرضا حسینی عضو هیات رئیسه خانه سینما و با تدریس وحید آگاه استاد دانشگاه و وکیل دادگستری برگزار شد.

در ابتدای این کارگاه سیدعلیرضا حسینی در ابتدای این کارگاه عنوان کرد: دوستان مستندساز ما در مرحله کار به موارد حقوقی زیادی بر می‌خورند. ما نیز در انجمن صنفی تهیه‌کنندگان سینمای مستند مدتی بود که به این فکر بودیم تا کارگاهی برگزار کنیم درباره اینکه فیلمسازان چه حقوقی دارند و چه نکات حقوقی را باید رعایت کنند. آقای آگاه نیز در این سال‌ها در خانه سینما خیلی به ما کمک کرده‌اند و برای شروع از ایشان می خواهم که به طور کلی وضعیت حقوق هنر را در قانون اساسی ایران بیان کنند.

سپس وحید آگاه بیان کرد: در ابتدا این پرسش مطرح می‌شود که چرا هر حرفه‌ای باید حقوق را بدانند و چرا سینماگران باید از حقوق اطلاع داشته باشند؟ می‌دانید که در ایران برای فعالیت هنری به ویژه در سینما نزدیک به یک دهه است که موازین حقوقی برقرار است. تمام این تلاش‌ها و آگاهی‌ها برای زمان‌هایی است که افراد به مشکلاتی برمی خورند بنابراین موازین حقوقی برای زمانی است که کار مستند شما به مشکل خورده است و می‌توانید با کمک حقوق از مهلکه جان سالم به در ببرید. شما حقوقی در ایران دارید و تمام حق و حقوق شما در قانون اساسی درنظر گرفته شده است.

وی گفت: درنهایت آدم ها در ایران می‌توانند انتخاب کنند که هنرمند باشند و کسی نمی‌تواند افراد را از این حق و انتخاب محروم کند. عنوان ممنوع الکاری اداری که متاسفانه چند سالی است که مطرح می‌شود به نظر می‌رسد که مبنای قانونی ندارد مگر با حکم قطعی دادگاه.

گفتنی است، هفدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» با دبیری محمد حمیدی‌مقدم از ۲۷ آذرماه تا ۲ دی‌ماه برگزار می‌شود.

نوشته اسماعیلی: نسل آینده چشم به راه سینمای مستند است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی ادامه داد: امسال آثار درخشانی را داریم که شگفتی‌ای برای خود من است. ۶۴۰ فیلم به جشنواره امسال مراجعه کردند و چیزی حدود ۴۸۰ فیلم تمام شده به دست ما رسید. میران رجوع فیلمسازان نسبت به سه، چهار سال گذشته بیشتر بود با اینکه هزینه تولید بالا رفته است. این جای خوشبختی داشت.

دبیر جشنواره افزود: از میان فیلم‌های رسیده ۶۴ فیلم برای بخش ملی انتخاب شدند. با توجه به اینکه یک بازگشت به خانه جشنواره چارسو داشتیم دستمان به لحاظ تعداد سالن بسته تر بود و چه‌بسا اگر می‌شد تعداد فیلم‌های بیشتری را وارد جشنواره می‌کردیم.

حمیدی‌مقدم گفت: در بخش شهیدآوینی ۱۶ فیلم انتخاب شد. در بخش بین‌الملل هم فیلم‌های متنوعی به دست ما رسیده است. بخش‌های ویژه‌ای مانند بخش غزه نیز داریم. تکثر و تنوع و مضامین متنوع در این جشنواره مهم است. با ورود هیات‌های مشاوره دبیر به این تنوع دست پیدا کردیم. از سال گذشته گروه‌های مشاور را پذیرفتیم اما در فضای نقد و آزمون و خطا هم بودیم.

وی با اشاره به مراسم افتتاحیه بیان کرد: امروز را خواستیم متفاوت شروع کنیم و مراسم افتتاحیه ما در جدول برنامه‌ها با فیلم مستند «تاراز» کار استاد فرهاد ورهرام ثبت شد و این به چند دلیل بود. مهمترین دلیل این است که این مستند یک ریشه تاریخی دارد و اولین بار در تلویزیون نمایش داده شد. سال‌ها پیش با سبک استاد فرهاد ورهرام آشنا شدیم. «تاراز» ریشه‌یابی می‌کرد و شکل پژوهشی داشت. این فیلم از زمان دانشجویی با ما ماند و تا این سالها هم مانده است. با از دست دادن یکی از بزرگان سینمای کشور؛ زنده یاد مرتضی پورصمدی و حضور دکتر احمد ضابطی جهرمی این ایده به فکر ما رسید. در این فیلم مستند ما با سه استاد طرف هستیم (زنده یاد مرتضی پورصمدی، دکتر احمد ضابطی جهرمی و استاد فرهاد ورهرام) و در نتیجه تصمیم گرفتیم افتتاحیه را با این مستند آغاز کنیم.

حمیدی‌مقدم خاطرنشان کرد: یادآور شویم که امسال سال جوانان است اما باید به آنها متذکر شد که درخشیدن صبوری می‌خواهد. هدف ما نگاه به گذشته به عنوان یک گنجینه و هدفمندی برای آینده است.

در ادامه این افتتاحیه کلیپ‌هایی از آثار حاضر در بخش‌های ملی، بین‌الملل، جایزه شهیدآوینی و … نمایش داده شد.

* تقدیر از عوامل تولید فیلم مستند «تاراز»

در بخش پایانی این مراسم، به بهانه اکران فیلم «تاراز» از فرهاد ورهرام؛ کارگردان مستند، دکتر ضابطی‌جهرمی؛ تدوینگر این مستند بودند و زنده‌یاد مرتضی پورصمدی؛ فیلمبردار این مستند، پاسداشت شد. این تقدیر با حضور محمد حمیدی‌مقدم، ارد زند، محمدمهدی طباطبایی‌نژاد، علیرضا حسینی انجام شد.

طی این تقدیر، فرهاد ورهرام بیان کرد: از مرکز گسترش تشکر می‌کنم و همچنین خانم طاهری که این فیلم را بعد از سال‌ها بار دیگر مطرح کردند. هر فیلم مستندی یک سرنوشتی دارد اما این نوع فیلم‌ها مانند «تاراز» جزو تاریخ حساب می‌شوند. این فیلم هم درباره بختیاری‌ها است.امروز هم این فیلم یک کار کلاسیک شده است. اگر خوب یا بد است بحث دیگری است. اگر بخواهیم فرهنگ ایران را بنویسیم این سینمای مستند است که می‌تواند آن را سال‌ها بعد شرح دهد. بعد از سال‌ها این فیلم را روی پرده می‌بینیم. صدابردار ما در این فیلم آقای مهدی آزادی بود که اسمش را باید اینجا بیاورم.

عادل پورصمدی؛ پسر مرحوم مرتضی پورصمدی طی این مراسم تقدیر بیان کرد: حیف که پدرم نبست و ما هنوز نبود ایشان را باور نکردیم و گاها هنوز فکر میکنیم که قرار است برگردد. مفتخرم که پسر ایشان هستم. بینهایت خاطرات شیرینی از او دارم. مفتخرم که در کنار این بزرگان هستم و از کودکی آن‌ها را می‌شناسم.

وی گفت: تصمیم داریم بنیادی با عنوان مرتضی پورصمدی ثبت کنیم و تاسیس شود تا بتوانیم آثار ایشان را حفظ کنیم.

گفتنی است؛ اجرای این مراسم برعهده حامد شکیبانیا بود.

نوشته هفدهمین جشنواره سینماحقیقت آغاز به کار کرد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.