طالبیان درباره‌ عوارض انسانی جنگ افزود: تماشای این مستندها باعث می‌شود مردم بفهمند جنگ چه آسیب‌هایی می‌تواند داشته باشد. مثلاً در فیلم «برای کیان» که در جنگ ۱۲ روزه آن را کار کردم، روایت کودکی را دنبال می‌کنیم که پدر، مادر و برادرش را در جنگ از دست داد و خودش تنها بازمانده خانواده بود. او از همان روزهای جنگ درگیر درمان و عمل‌های متعدد بوده و هنوز ادامه دارد. این‌ها واقعیت‌های تلخ جنگ است که تنها در قالب مستند می‌توان عمق آن‌ها را درک کرد.

کارگردان مستند «راه ناتمام» ادامه داد:  خسارت‌های جنگ ۱۲ روزه نسبت به جنگ اخیر خیلی کمتر بود. این جنگ، از نظر اقتصادی و قطع اینترنت، همه را تحت فشار گذاشت. البته این‌ها تنها بخشی از ماجراست، اما واقعاً زندگی مردم را تحت تأثیر قرار داده است. چالش‌های این روزها بسیار شدیدتر است و مشخص نیست تا چه زمانی ادامه خواهد داشت. شاید بعد از پایان جنگ، تازه عمق ماجرا را بفهمیم و با غم‌های بیشتری روبه‌رو شویم.

کارگردان مستند «برای کیان» درباره‌ ماهیت جنگ گفت:  جنگ ذاتاً چیز خوبی نیست. هیچ‌کس دوست ندارد که کشورش درگیر جنگ باشد و به نوعی جنگ‌زده به حساب بیاید. جنگ هم آسیب جانی دارد، هم روحی، هم فشارهای اقتصادی و هزار پیامد دیگر. اما بسیاری از اتفاقات در اراده ما نیست؛ فقط می‌توانیم نظاره‌گر باشیم.

طالبیان درباره رسالت مستندساز در چنین شرایطی اظهار کرد: من معتقدم دوربین مستندساز باید بدون سوگیری و بدون جهت‌گیری، وقایع را ثبت کند. تفاوت فیلم داستانی و فیلم مستند همین است. الان دقیقاً زمان کارِ مستندساز است. این وقایع باید ثبت شوند، حتی اگر بعدها به هر دلیلی پخش نشوند. وظیفه مستندساز ثبت عینی واقعیت است؛ باید در میدان حضور داشته باشد و هر آنچه اتفاق می‌افتد را ثبت کند.

کارگردان مستند «آبه» در پایان گفت: حال جامعه خوب نیست. مردم تحت فشار روحی، روانی و اقتصادی‌اند. هم استرس جنگ را دارند و هم مسائل معیشتی آزارشان می‌دهد و امنیت شغلی ندارند. حال ایران خوب نیست. امیدوارم حال ایران از این هم بدتر نشود؛ در نهایت، ایران از هر چیزی مهم‌تر است.

مستند «برای کیان» به کارگردانی سارا طالبیان، یکی از ۲۰ مستند تازه مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، درباره ایران و مقاومت ۱۲ روزه است که این روزها در پلتفرم‌هایی همچون فیلم‌نت و هاشور به اکران آنلاین درآمده است.

این مستند درباره زندگی کودکی است که در جنگ ۱۲ روزه و در پی حملات رژیم صهیونیستی، خانواده خود را از دست داد.

نوشته پخش آنلاین مستندها در روزهای جنگ، درک مردم را از واقعیت عمیق‌تر می‌کند اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

وی ادامه داد: در این مستند به مشکلات متعدد اهالی، به‌ علت نبود پل و ضرورت عبور از رودخانه‌ای پرخروش پرداخته می‌شود. همچنین زندگی و تلاش‌های یک پیرمرد محلی را که سال‌ها برای رفع این معضل دنبال راه‌حل بوده است را نشان می‌دهم.

این مستندساز درباره پروژه دیگر خود توضیح داد: مستند دیگری نیز دارم که در مراحل پس از تولید قرار دارد و آن مستند به زندگی و فعالیت‌های یک زن کارآفرین نمونه در استان اختصاص یافته است. این بانوی کارآفرین سال‌هاست با بهره‌مندی از زنان آسیب‌دیده جامعه در زمینه تولید فرش دستباف فعالیت می‌کند. امیدوارم این پروژه‌ها بتوانند نقشی موثر در معرفی ظرفیت‌ها و چالش‌های منطقه ایفا کنند.

رفیعی مرغملکی درباره حضور در جشنواره مستند سینمای ایران «سینماحقیقت» گفت: انشالله به یاری خدا، باز هم برای موفقیت در این جشنواره مهم کشوری تلاش می‌کنم و امیدوارم که بتوانم با مستند خود در جشنواره امسال حضور داشته باشم.

عباس رفیعی مرغملکی در پایان درباره عرضه مستندها در پلتفرم‌ها گفت: قطعا عرضه مستند در پلتفرم ها مهم و مفید است و در کشور ما با توجه به اینکه فیلم های مستند همیشه نسبت به فیلم های داستانی کمتر دیده می‌شوند و حتی در برخی جشنواره نگاه ویژه به فیلم های داستانی است و کمتر به مستند توجه می‌شود، اتفاقی از این قبیل قطعا در حوزه مستند می تواند به بیشتر دیده شدن سینمای مستند کمک کند.

نوشته پیرمردی که با رودخانه‌ای خروشان می‌جنگد! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مهدی جعفری متولد ۱۳۴۸ اهواز است. او پس از یک دوره کوتاه بازیگری در تئاتر، کار فیلمسازی را از سال ۱۳۶۴ با حضور در انجمن سینمای جوانان نجف آباد آغاز کرد؛ سپس در سال ۱۳۶۷ وارد دانشکده سینما تئاتر دانشگاه هنر تهران شد و تحصیلات خود را در رشته کارشناسی کارگردانی سینما تکمیل کرد. جعفری از ۱۳۷۳ به ساخت فیلم‌های کوتاه داستانی روی آورد و از سال ۱۳۸۳ به عنوان مدیر فیلمبرداری در سینمای ایران مشغول به کار شد. او ساخت چندین مستند کوتاه و بلند تحسین شده را در کارنامه خود دارد و «ایستگاه اتمسفر» و «۲۳ نفر» از آثار بلند سینمایی اوست.

روح‌الله حجازی کارگردان متولد ۱۳۵۸ در آبادان و دارای مدرک درجه ۲ هنری در رشته کارگردانی از وزارت و فرهنگ و ارشاد اسلامی است. او در سال ۱۳۸۶ اولین فیلم خود را با نام «در میان ابرها» ساخت و در کارنامه‌اش فیلم‌های تحسین‌شده‌ای چون «زندگی خصوصی آقا و خانم میم»، «زندگی مشترک آقای محمودی و بانو»، «مرگ ماهی»، «هیهات» و «اتاق تاریک» دیده می‌شود.

مصطفی رزاق کریمی متولد ۱۳۴۱ تبریز، دانش‌آموخته معماری از اتریش است. او فعالیت هنری را سال ۱۳۵۳ با ساخت فیلم‌های کوتاه و مستند آغاز کرد. رزاق‌کریمی در اتریش فیلم‌های آموزشی را به سفارش آموزش و پرورش اتریش به عنوان مواد درسی این کشور ساخته است. از آثار بلند سینمایی رزاق‌کریمی می‌توان به مستندهای «یاد و یادگار»، «خاطراتی برای تمام فصول» و «بانو قدس ایران» و فیلم داستانی «حس پنهان» اشاره کرد.

فرشته طائرپور متولد ۱۳۳۱ تهران و دانش آموخته ادبیات انگلیسی است. او به دنبال فعالیت ادبی در حوزه کودکان و نوجوانان از سال ۱۳۶۶ در زمینه سینمای کودک به کار پرداخت. همکاری با کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و گروه کودک و نوجوان سیما و مدیریت خانه ادبیات و هنر کودکان و نوجوانان از جمله فعالیت‌های اوست. او بیش از ده فیلم سینمایی و حدود بیست هزار دقیقه آثار ویدیویی در خانه ادبیات و هنر کودکان و نوجوانان تهیه کرده است. او که در اواخر دهه هفتاد به عنوان رئیس هیأت مدیره خانه سینما انتخاب شد، تهیه فیلم‌هایی چون گلناز، پاتال و آرزوهای کوچک، مدرسه پیرمردها، نان و شعر، پسر مریم، زن دوم، آینه‌های روبرو و خداحافظ دختر شیرازی را در کارنامه دارد.

هادی مقدم‌دوست متولد ۱۳۵۰ در تهران است و فعالیت سینمایی خود را در مقام کارگردان از سال ۱۳۸۹ با فیلم «چسب زخم» آغاز کرد و از آن زمان به عنوان نویسنده، دستیار کارگردان، کارگردان و مدرس فیلم‌نامه‌نویسی فعال بوده است. او کارگردانی فیلم بلند سینمایی «سر به مهر» و نگارش فیلمنامه‌ فیلم‌های سینمایی تحسین‌شده‌ای چون «بی‌پولی» و «شعله‌ور» را در کارنامه دارد.

سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن همزمان با چهل‌ویکمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران به دبیری ابراهیم داروغه‌زاده برگزار می‌شود.

نوشته معرفی داوران بخش‌های مستند، کوتاه و نگاه نو در سی‌و‌هشتمین جشنواره فیلم فجر اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بنابر این گزارش داوران مستندهای پل اثر امیرحسین نوروزی، نبرد پالمیرا و مادرانه ساخته ساسان فلاح فر، آهنگر و پسرم ساخته محمدمهدی خالقی، امیرمن علی اثر محمدرضا نوری همدانی، جوانه ها ساخته علیرضا باغشنی و فرمانده اثر هادی نعمت الهی را به عنوان نامزدهای بخش «مدافعان حرم» اعلام کرد.

همچنین داوران بخش مسابقه مستند «جنگ نرم» نیز نامزدهای این بخش را چنین اعلام کردند: جزیره فارسی اثر سیدمحمد صدری نیا، بازگشت گمورا محمدجواد رئیسی، قرار داد ۱۹ ژوئن ایمان گودرزی، شب نامه ساخته سیدمهدی کرباسی، قصه فیل و الاغ ساخته مهدی نقویان، رویای ایرانی مصطفی رضوانی پور و متولد کالیفرنیا ساخته علیرضا بوالی

داوران بخش مسابقه مستند «سبک زندگی» نیز نامزدهای این بخش را چنین اعلام کردند: ۴۴ نفر اثر امیر مهریزدان، ۱۲ نفر ساخته عباس صالح مدرسه ای، داشتن و نداشتن ساخته مرجان اسماعیلی و اشتیاق ساخته میثم کریمی

غزال ایرانی ساخته وحید فرجی، حراج بزرگ ساخته آرش انیسی و «وقتی گفتند نمی شود» ساخته فاطمه مرزبان نیز نامزدهای بخش مسابقه «اقتصاد مقاومتی» هستند.

در بخش مسابقه مستند «نقد درون گفتمانی» نیز داوران نخل های بی سر اثر محسن اردستانی، راز مزار اثر نوید ناصر، کمی آنطرف تر ساخته هادی خوش نقش، زباله فرصت یا تهدید اثر هادی محمدی درواری، داد اثر حجت الله عدالت پناه، راه غریب اثر علیرضا کاظمیان بابلی، من سیلاب و کلوارم اثر سیدمسعود پرهیزگاری، فراموش شده ها ساخته میکائیل دیانی، دوربین مخفی اثر علی شیرزادیان، مرثیه ای برای یک رویا ساخته صدرا علی بک، عنبر سیلین اثر مسعود کارگر و فرشته ها در راهند ساخته سیدمجتبی خیام الحسینی را به عنوان نامزدهای این بخش معرفی کردند.

در بخش مسابقه مستند آثار خاک تشنه محمدعلی شعبانی، بانوی ایرانی ساخته زهرا شاهین فر،طیبه اثر امین کفاش زاده، آن مرد زنده است اثر علی نیکومنش، خیرالنساء کاری از علیرضا باغشنی، حیدر اثر سیدمحمدرضا حسینی قاسم آباد، داستان آینده اثر محمد حبیبی منصور و یک خانم محترم اثر مریم السادات مومن زاده را به عنوان نامزدهای این بخش معرفی کردند.

داوران بخش «تاریخ فرهنگی اجتماعی انقلاب و دفاع مقدس» نیز آثار جام در آفساید ساخته اثر فرهاد درودگر، چریک پیر اثر محمدمهدی رحیمی، گردان قاطریزه ساخته سیدمجتبی خیام الحسینی، جهاد در مدار جاده اثر هاشم مسعودی، خوشه انار علی پورطالبی وراعون، مجنون اثر سیدمصطفی سیدالحسینی و حریم آسمانی علی شهابی نژاد را به عنوان نامزدهای این بخش معرفی کردند.

در بخش «تاریخ انقلاب و فتنه ۸۸» نیز داروان آثار تولد دوباره یک رویا اثر حجت الله نیکی ملکی، پایان غرور اثر محمدمهدی خالقی، شورش در شهر اثر علیرضا بوالی، تحریم شکنان ساخته عمادالدین قانعی، جمهوریت در جمعه بازار ساخته سحر دانشور، هزاریکمین سنگر ساخته امیرحسین نوروزی، نیمه شب ۲۴ آوریل جواد موگویی و داستان یک پایان علیرضا خوشنویس را به عنوان نامزد این بخش معرفی کردند.

در بخش پویانمایی نیز داوران انیمیشن های جنگ جهانی سوم اثر عبدالامیر سبیعی، بابانوئل ساخته حمید حقانی، کابوس ساخته سیدمحمدرضا خردمندان، علامه طبرسی اثر روح الله سعادتمند، روبان اثر رسول زرین، دوستان حقیقی اثر علیرضا واعظ و بیشه اثر مجتبی خیری را به عنوان نامزدهای این بخش معرفی کردند.

در حوزه موشن گرافیک نیز آثار انتخاب با خودمونه ساخته علی محمد خانیکی و مجتبی احسانی، داستان تجاری سازی سیدمجتبی قافله باشی، شیخ شجاع شیعه را آزاد کنید ساخته علی سرو را به عنوان نامزد دریافت جایزه معرفی کردند.

بنابر اعلام دبیرخانه جشنواره مردمی فیلم عمار، نامزدهای بخش داستانی و تولیدات رادیویی جشنواره هفتم نیز به زودی اعلام خواهد شد.

نوشته اعلام نامزدهای مستند و انیمیشن هفتمین جشنواره مردمی فیلم عمار اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

بهتر است که بدونِ مقدمه، به سراغِ اصلِ ماجرا برویم؛ با در نظر قرار دادنِ سوالاتی که ذکر شد؛ بدونِ تردید، دورانِ اخیر را می‌بایست، دوره‌ی بحرانِ فکری در سنجشِ هنر دانست و به یقین، یافتنِ نقطه‌ی کانونیِ این بحرانِ فکری، حتی اگر در مصادیقی همچون داورانِ جشنواره‌ها باشد، کارگشا خواهد بود. بنابراین اگر مجموعه سوالاتی که ذکر شد را به صورتِ یک مخروط فرض کنیم؛ انتهای این مخروط، به غلبه‌ی معیارهای غیرسینمایی می‌رسد. بهتر است در این مورد، با دقتِ بیشتری تأمل صورت پذیرد. هرچه در مطلبِ قبل، از بی‌معیاری و معیارگریزیِ سینمایی سخن رفت، در اینجا باید از معیارهای غیرسینمایی که در دنیای امروز بر تمامِ شئونِ سینما، خیمه زده‌اند، سخن به میان آورد.

با عبورِ روزها، ماه‌ها و سال‌های متعدد، جشنواره‌های سینمایی قدرتِ روزافزونی داشته‌اند، امّا در عین حال، به سمتی رفته‌اند که معیارهای سینمایی را کنار گذاشته و مسائلِ غیرسینمایی همچون؛ عِرق ملی و درونمایه‌های موردِ علاقه‌ی فردی همچون زنانگی و حتی علایقِ نژادپرستانه را سرلوحه‌ی داوریِ خویش قرار دادند و به این ترتیب از معیارهای فُرمی و تأکید بر بداعتِ بصری، به راحتی گذشتند. باید توجه داشت که نتیجه‌ی هر داوری، هنگامی مؤثر خواهد بود که از موضعِ درست بیان شود. برخی از این مسائلِ غیرسینمایی، شاید در تحلیلِ جامعه‌شناسانه‌ی یک جامعه، مفید باشند؛ امّا در هنگام داوریِ یک اثرِ هنری، مردود خواهند بود. شما هیچگاه در بررسیِ یک فیلمِ موزیکال، این ایراد را وارد نمی‌کنید که چرا این فیلم، پُر از موسیقی است؟! در بررسیِ کلیِ یک اثرِ هنری نیز، نداشتنِ درونمایه‌های ملیْ به خودیِ خود، نقطه ضعف محسوب نمی‌شود؛ زیرا به طور مثال، بار کردنِ معیارهای دنیای عادی بر اثری سوررئال، عملی بَس گزافه است.(بهتر است فهرستی از آثارِ سوررئالِ برگزیده‌ی جشنواه‌ها تهیه شود، تا عمقِ فاجعه‌ی داوری و نداشتنِ موضعِ درست، راحت‌تر درک شود.)

به این ترتیب، وقتی تماشاگرانِ سینما از موضعِ درستی به بررسیِ سینما نمی‌پردازند، به مرورِ زمان، سازندگان نیز تأثیر پذیرفته و سینما به بحرانی جدّی دچار می‌شود. این‌گونه است که سینما همچون مرغِ پَرکنده به دورِ خود می‌پیچد و راهی به سوی پیشروی نمی‌یابد؛ زیرا با این روش، راهی وجود ندارد! در چنین جشنواره‌هایی، تکرار و تقلید، به مثابه فضیلت تلقی می‌گردد و بنابراین، فیلمسازانی که در جشنواره شرکت می‌جویند، رغبتی به بداعتِ بصری ندارند و از همه مهم‌تر، ریسک کردن در ارائه‌ی متفاوتِ تصویرِ یک موضوع را بی‌اهمیت می‌شمارند.

در موردِ اسکار، این امر با شدت و حدّت بیشتری دنبال می‌شود. در اسکار، یک دستورالعملِ نانوشته وجود دارد که سبک و سیاقِ هالیوودی را ارج می‌نهد. اصولاً قسمتی از خط و مشیِ تمامیِ جشنواره‌های سینمایی را می‌توان در عنوانِ جایزه‌ی فرعی که به نامِ فیلمسازی خاص است، تشخیص داد. بر این مبنا، سیسیل بی دمیل به عنوان فیلمسازِ الگو، در اسکار مطرح می‌گردد. تا حدی که جایزه‌ای ویژه به نامِ او در بخش‌های اسکارِ افتخاری به وجود می‌آید. خصوصیت دمیل، در پرداختِ پرهزینه و بدونِ ماجراجوییِ بصری است. او از حداقل‌های ممکنِ خلاقیتِ هنری برای تصویر استفاده می‌کرد و به جای آنکه دغدغه‌ی چالشِ بصری داشته باشد، تمرکز خود را بر هزینه‌ی بیشتر و اغوای تماشاگر می‌گذاشت. دمیل نمادِ فیلمسازانی با نظمِ خاصِ استودیویی بود که کاملاً در مسیرِ تحققِ رویای آمریکایی گام بر می‌داشتند. با اوصافی که ذکر شد، فیلمسازانی که بداعت و یا ماجراجویی خاصی در ارائه‌ی تصویر دارند، موردِ تأییدِ اسکار واقع نمی‌شوند. به این ترتیب، مونتاژِ غیرمرسومِ گدار به دلِ آنان نمی‌نشیند و آن را جدی نمی‌گیرند و یا قاب‌های به شدت جاه‌طلبانه و بدیع و استفاده‌ی خلاقانه از دیزالو در همشهری کین، آنان را مجاب نمی‌کند که اورسون وِلز یکی از بهترین کارگردانانِ سینمای جهان بوده است.

با در نظر گرفتنِ این دستورالعمل و الگوهای اسکار برای داوریِ آثار، به سراغِ نامزدهای مستندِ امسال می‌رویم تا نمونه‌ای عینی برای معیارهای غیرهنریِ اسکار ارائه شود. خصوصیتِ مستند نسبت به سایرِ آثار، آن است که بیشتر از سایرِ فیلم‌ها با واقعیت عَجین است و این مسئله موجبِ آن می‌شود که داورانِ فاقدِ ذوقِ هنری، مرزهای واقعیت و نمایش را از هم بازنشناخته و بسیار راحت به دامِ داوریِ غیرِ هنری دَر غلتند.

از میانِ پنج مستندِ نامزدِ اسکار، سه فیلم، دارای درونمایه‌ی جنگ هستند: سرزمین کارتل(Cartel Land) که درباره‌ی نبردِ نیروهای مردمیِ آمریکا و مکزیک با کارتل‌های بزرگِ مواد مخدر در مکزیک است، فیلمِ زمستان در آتش(Winter on Fire) که درگیری‌های مردم در اوکراین را موضوعِ خود قرار داده است و فیلمِ نگاهِ سکوت(The Look of Silence) که سوژه‌ی خود را در کشت و کشتارِ اندونزی می‌یابد.

از چند سیاستِ کلی که توسطِ داورانِ اسکار دنبال می‌شود و شاید عدد آن هیچگاه قابل احصاء نباشد، می‌توان به نوعی سیاستِ سلبی درباره‌ی امنیتِ داخلیِ آمریکا اشاره کرد. ایالات متحده آمریکا از بدوِ پیدایش، خود را به عنوانِ مهدِ آرامش و امنیت در جهان معرفی می‌کرد. این امر با توفیقِ آمریکایی‌ها در جنگ جهانی دوم، بیشتر هم به چشم آمد. امّا در حادثه یازده سپتامبر، به تمامیِ ادعاهای امنیتیِ آمریکا خدشه وارد شد. بدین سبب، اسکار از آن زمان با توجهِ ویژه‌ای که به مستندهای جنگی در سایرِ نقاطِ جهان نشان می‌دهد، سعی در رواجِ این ایده دارد که سرتاسرِ دنیا، دچارِ هراس و ناامنی است و آمریکا است که همچنان به عنوان کشوری امن وجود دارد. بر این مبنا، سه فیلم از سه گوشه‌ی جهان، انتخاب می‌شود تا همه‌ی دنیا، شاملِ ایده‌ی اسکاری‌ها شود.

در فیلم سرزمین کارتل، علاوه بر مکزیک، سایرِ کشورهای آمریکای لاتین نیز به ماجرا تعمیم می‌خورند. در وضعیتی که مردمِ مکزیک به آن دچارند، دولت با قاچاقچی‌ها همدست می‌شود و حتی نیروهای مردمی نیز با پول، اهدافشان را فراموش می‌کنند و در انتها، گویی همه‌ی مردم، جزئی از کارتل می‌شوند! در نگاهِ سکوت، مسئله ابتدا با کمونیست‌ها پیوند می‌خورد و اتفاقاتِ اندونزی را به روس‌ها مرتبط می‌داند، سپس به سیاقِ مرسومِ این نوع از مستندسازی، به سمتِ خانواده‌ای می‌رود که هنوز هم با عوارضِ آن جنایت، دست و پنجه نرم می‌کند. به این ترتیب، هم آشفتگی، ناامنی و فقر در آسیای شرقی به نمایش گذاشته می‌شود و هم طعنه‌ای به روس‌ها زده می‌شود که مؤلفه‌ی موردِ علاقه هر داورِ اسکاری است. در فیلم زمستان در آتش هم مردم اوکراین به دورِ میدانی جمع می‌شوند و فریادِ آزادی سَر می‌دهند. فیلم، حکایتگرِ درگیریِ مردم با نیروهای دولت برای پیوستنِ اوکراین به اتحادیه اروپا است. به مانند نگاهِ سکوت، این فیلم نیز نوک پیکانِ حمله‌ی خود را روس‌ها قرار می‌دهد؛ امّا بر خلافِ دو فیلمِ دیگر، با امید و پیروزی به پایان می‌رسد، زیرا انتهای این فیلم با اهدافِ ملی‌گرایانه‌ی آمریکا گره می‌خورد و آزادیِ موردِ علاقه‌ی آنان را فریاد می‌زند. بنابراین، حضورِ چنین فیلمی در میانِ سایرِ فیلم‌های نه چندان دلگرم‌کننده‌ی لیست، قابلِ درک است؛ هم از نا امنی می‌گوید و سرانجام، آزادی در زیرِ لوای کاپیتالیسم را تبلیغ می‌کند.

امّا در ادامه‌ی سیاست‌های اسکاری‌ها، این سه فیلم، مبلغِ زوالِ تمدنِ غیرآمریکایی هم هست. در سرزمین کارتل، مردم با ناجوانمردی به رهبرِ جنبشِ مردمی، پُشت می‌کنند و زمینه را برای قدرتِ مجددِ کارتل و پدید آمدنِ کارتل‌های دیگر، فراهم می‌آورند. در نگاه سکوت، غبارِ فراموشی بر ذهنِ همه نشسته است و با وضعیتِ نسیان‌گونه‌ای که برای مردمِ اندونزی تصویر می‌شود، حق از ناحق قابل شناسایی نیست. زمستان در آتش نیز مردمِ اوکراین را آنچنان نشان می‌دهد که گویی دنائتِ آنان برای دستیابی به اهدافشان بر خودِ هدفِ آزادیخواهانه‌ی آنها نیز غلبه دارد و اینچنین هر وسیله‌ای را برای دستیابی به چنین امری، مجاز می‌شمارند. به این ترتیب، تمدنِ آمریکایی با غرورِ تام و تمام، مدعیِ امنیت و فخر در تمدن می‌گردد. آری! با چنین فیلم‌هایی حتماً چنین توهمی نیز دست خواهد داد!

دو فیلمِ دیگر، وجه ایجابیِ سیاست‌های اسکار را پوشش می‌دهند، هر دو فیلم، خوانندگانِ آمریکایی را موضوعِ خود قرار داده‌اند: امی(Amy) به زندگیِ پُر از حاشیه‌ی امی واینْهوس می‌پردازد و سعی می‌کند تا تصویری تطهیرسازی شده از او ارائه دهد؛ چه اتفاقی افتاد خانم سیمون؟(What Happened Miss Simone?) نیز به زندگیِ خواننده‌ی سیاه‌پوست، نینا سیمون می‌پردازد و همانطور که انتظار می‌رود، به مسائلِ سیاه‌پوستان نیز اشاراتِ کوتاهی می‌شود. در هر دو فیلم، تصویرِ آمریکای خوب و ایدئال ارائه می‌گردد. آمریکایی که علی‌رغمِ مشکلاتِ متعددی که در قبالِ سیاه‌پوستان دارد، امّا محملِ شکوفاییِ خواننده‌ای همچون نینا سیمون می‌شود. از طرفی دیگر، خواننده ای معتاد و دائم‌الخمر همچون اِمی نیز موردِ حمایتِ آمریکا است و به این طریق، مجموعه‌ای از قهرمانانِ ناجور به دورِ هم جمع می‌شوند‌؛ چه بی‌مایه و بی‌اهمیت و چه جنجالی و زرد! به این ترتیب در این دو فیلم، نیز ایده‌ی آمریکای خوب و بُت‌سازی از قهرمانانی که قهرمان نیستند، کاملاً اجرا می‌شود.

زمانیکه مروری کلی بر تمامیِ فیلم‌های نامزد بهترین مستندِ اسکار صورت می‌پذیرد، به معیارهای سیاسی و اجتماعیِ زیادی بَر می‌خوریم، امّا جالب است که هیچ نشانه‌ای از خلاقیتِ هنری وجود ندارد. سبکِ روایتِ جنگیِ سه فیلم از این لیست، همگی بسیار مرسوم است. سرزمین کارتل که کمی خلاقیت به خرج می‌دهد، ناموفق است و در مسیرِ تلفیقِ درام و مستند، ناکام می‌ماند. نگاهِ سکوت نیز با سکوت‌های طولانی نویدِ اتفاقی تازه می‌دهد، امّا این نماها تبدیل به قاب‌هایی منفعل می‌شود و در نتیجه، بسیار ملال‌آور می‌گردد. بگذریم از اینکه گاهی اوقات، نماهای منفردِ فردِ پرسش‌کننده، بسیار آماتور و خلافِ ذوقِ سلیم است. امّا از همه بدتر زمستان در آتش است. فیلمی که تنها به دردِ یک بار پخش در شبکه بی‌بی‌سی می‌خورد! فیلم با سیاقِ گزارش‌گونه‌ی تلویزیونی ساخته شده و حتی سینمایی بودنِ آن، محلِ اشکال است. امّا از دیگر سو، علی‌رغم تأکید بر عنصری همچون میدان و با اینکه فیلم با نمایی از میدانی در کی‌یف شروع و در همانجا پایان می‌یابد؛ امّا هیچ داستانی وجود ندارد و ماجرای میدان و انقلابیون، فقط برای خودِ آنان کشش خواهد داشت. تجربه‌ی انقلاب در همه جای جهان ادراک شده است. بنابراین، انقلابیونی که به جای تغییر وضعیتِ موجود به دنبالِ رفتارِ رُمانتیک از خود هستند، فقط عده‌ای دِل‌رقیق را متأثر می‌کند و از حیثِ هنری، هیچ نخواهد داشت. کار را ببینید به کجا رسیده است که مستندهای تأمل‌برانگیزِ کریس مارکرِ فقید، در موردِ انقلاب در نقاطِ مختلفِ جهان، فقط به آن دلیل که دارای درونمایه‌ی چپ و از آن مهمتر، دارای شالوده‌ا‌ی پرسشگر در بابِ انقلاب است؛ نادیده انگاشته می‌شود و چنین فیلم‌های مبتدیانه‌ای تا به این حد تشویق می‌گردند. آیا این چیزی به جز ارجحیت دادنِ معیارهای غیرسینمایی بر معیارهای مطلقاً سینمایی است؟

در میانِ مستندهایی که به چهره‌های مشهور و شناخته شده می‌پرداخت، فیلمِ به من گوش بده مارلون(Listen To Me Marlon) که با استفاده از کاست‌های ضبط شده‌ی مارلون براندو، ترکیبی حیرت‌انگیز از صدا و تصویر، آفریده بود، نادیده انگاشته شد تا نگرانیِ اسکاری‌ها از اسطوره‌ی سازش‌ناپذیری همچون مارلون براندو، تداوم داشته باشد. آنان از براندو می‌ترسند زیرا جسورتر از آن بود که با معیارهای ملال‌آورِ آنان سَرِ سازگاری داشته باشد. در قسمتی از همین فیلم، براندو سخنرانیِ اولین اسکارِ خود را شرم‌آور می‌خواند و در مقابل، وقتی از فرستادنِ زنی سرخپوست به جای خودش در دومین اسکاری که برنده شده بود، سخن می‌گوید؛ با افتخار از این اتفاق یاد می‌کند. اسکار، اینچنین فیلمی که یکی از معدود فیلم‌های دارای مایه‌های بداعتِ بصری بود، نادیده انگاشت تا به روندِ معیارگریزیِ خود ادامه دهد. همانطور که فیلمِ آخرِ مایکل مور را نادیده انگاشته، زیرا در مقابلِ سیاستِ ستیزه‌جویانه‌ی آمریکا ساخته شده است.

امّا در مقابل، مستند پرتره‌هایی از چهره‌هایی فراموش‌شونده و بی‌اهمیت، ارج گذاشته می‌شود که بزرگ‌ترین کارشان این است که چندین بار بر روی صحنه، مَست ظاهر شده و هیچ نخوانده‌اند! امی که امسال به عنوانِ بهترین فیلمِ مستندِ اسکار شناخته شد، همچون چه اتفاقی افتاد خانم سیمون؟ مقلدِ فیلم‌های مرسوم در این زمینه است و به مصاحبه‌ها و تصاویرِ آرشیوی اکتفا می‌کند و فاقد هر نوع بداعتی است. امّا علاوه بر این، امی پُر از نماهای اشتباه و فاقدِ ذوقِ زیبایی‌شناسانه است؛ استفاده از نماهای زندگیِ خصوصیِ اِمی، شاید فقط به دردِ طرفدارانش بخورد که آن را بارها از طریقِ اینترنت دیده‌‌اند؛ امّا آنچه که تماشاگرِ صاحب سلیقه می‌بیند، جز نماهایی مهوّع از خواننده‌ای خوشگذران، چیزِ دیگری نیست. اِمی محصول اشتباهاتِ جامعه نیست. اِمی و اشتباهاتِ وی، محصولِ رسانه‌هایی همچون اسکار است که او را جدی می‌گرفتند و بالونی از ستایش‌های لاینفع، برای او درست می‌کردند که با انفجارِ آن، او را به سمتِ مرگِ ذلت‌بار سوق دادند. بنابراین توجه به این فیلم، رویگردانی و سَرپوش نهادن بر اتفاقی است که سال‌هاست در هالیوود جریان دارد، از الویس پریسلی تا کرت کوبین و از جیمی هندریکس تا مایکل جکسون، این اتفاقات، هر سال تکرار می‌شود و مستندهایی همچون اِمی نیز در موردِ آنان ساخته می‌شود تا به قولِ خود، چهره‌ای انسانی از آنان ارائه کنند؛ غافل از آنکه عاملِ اصلیِ مرگِ آنان که رسانه باشد، در هیاهوی این مستندها پنهان می‌گردد. اینجاست که به معنای دقیقِ کلمه وهم، مقدس می‌شود و حقیقت، نامقدس ارائه می‌گردد. اسکار با این بررسی نمونه‌ای و عینی که صورت پذیرفت، همچنان از معیار گریزان است و به استفاده‌ی غلیظ از احساسات و تأکید بر سیاست و مسائلِ غیرهنری، به پیش می‌رود. بر آنها نیست که از عقایدِ جزمیِ خود دست بردارند، بلکه وظیفه‌ی مخاطبان است که از چنین قطاری که ذوقِ هنری را منکر می شود، پیاده شوند.

نوشته اسکار با ذائقه‌ها چه می‌کند؟/ تحلیل «سوره سینما» بر غلبه معیارهای غیرسینمایی در جشنواره‌های سینمایی- قسمت دوم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

در سینما‌ی امروز، رویکردِ فیلمسازانِ مستند، اغلب با همین رفتار، ادامه یافته است. مستندسازان، تمامیِ احساساتِ خود را در ذیلِ رفتارِ مکانیکیِ خود با سوژه تعریف می‌کنند و از رویارویی با سوژه‌ی خود، پرهیز داشته و به پشتِ دوربین پناه می‌برند.

سرزمین کارتل علی رغمِ ظاهرِ داستانیِ خود، باز هم در همین مسیر قرار دارد. کارگردان با اتخاذِ رویکردی داستانی، درامی را شکل می‌دهد و این، همان مشکلِ فیلم است. فیلمسازانِ کلاسیک مدعی بودند که درام را در درونِ سوژه، جست‌و‌جو می‌کنند. سوژه‌ی فیلمِ سرزمین کارتل هم دارای درامی باورنکردنی است، امّا کارگردان آن را کافی نمی‌داند و مستند را به سمتِ فیلمی داستانی می‌برد. علی الظاهر، انتهای این ماجرا باید به مستندی داستانی ختم شود؛ امّا درام، آنچنان قوت می‌گیرد که در اتفاقی غیرمنتظره، مستند را تحت الشعاع قرار داده و کفه را به سمتِ خود، سنگین می‌کند. به این ترتیب، حاصلِ کار، مستندی داستانی نیست؛ بلکه تصاویری غیرداستانی است که لباسِ مستند به تن کرده‌اند. عدمِ تطبیقِ درام و اسلوبِ مستند، به این نتیجه رسیده است که مخاطب، دائماً تصاویر را نپذیرد و به جای آنکه به آنها دِل ببندد، آن را صرفاً یک اثرِ غیرواقعی بپندارد. از اینرو، تمهیدِ کارگردان، یکسره بهم می‌ریزد و اثر فرو می‌پاشد.

داستان، در ابتدا با قاچاقچیان شروع می‌شود و مخاطب را غافلگیر می‌کند. در ادامه، تمرکزِ داستان بر دکتر خوزه میرلس[۱] قرار گرفته و بخشِ اعظمِ فیلم، بر روی پزشکی قرار می‌گیرد که در مکزیک، گروهی پارتیزانی تأسیس می‌کند تا جلوی غارتِ قاچاقچیان را بگیرد. امّا در این میان، تیم فولی[۲] هم مطرح می‌شود که کهنه‌سربازی آمریکایی است و در آن سوی مرزِ مکزیک به نبرد با قاچاقچیان می‌پردازد. بنابراین، سه دسته وجود دارند: قاچاقچیان، پارتیزان‌های موسوم به «Autodefensas» در مکزیک و گروهِ زیرِ نظرِ تیم فولی در آریزونای آمریکا.

از این سه دسته، دسته‌ی قاچاقچیان، موردِ توجهِ کارگردان نیست و با نشان ندادنِ آنها و تصاویری که با صورت‌های پوشیده شده ارائه می‌شود، فرمولی کلاسیک به کار گرفته شده و جبهه‌ی مقابل، هیولاوار ترسیم می‌گردد. در میانِ دو دسته‌ی باقیمانده، سیمای دکتر و همراهانش در گروهِ «Autodefensas»، بیشتر به دلِ فیلمساز می نشیند و از اینرو، تصویرِ حداقلی از تیم فولی ارائه می‌شود. حال که سوژه‌ی اصلی، دکتر است؛ کارگردان به تصویرگریِ فراز و فرودِ وی می‌پردازد و علاوه بر آنکه تصویری کامل از رسیدن به لقبِ «اِل دکتر» را نشان می‌دهد؛ از همراهیِ مردم تا تنهاییِ وی را نیز به مخاطب عرضه می‌کند. تاکتیکی که البته برای تیم فولی و گروهش صدق نمی‌کند. هر آنچه که ما از تیم فولی می‌دانیم، مبتنی بر گفته‌هایِ خودِ اوست؛ درحالیکه از دکتر میرلس، داده‌های بصری و رواییِ بسیار غنی‌تری وجود دارد. در هر صورت، بخشی از این ماجرا، غیرقابلِ اجتناب است. کارگردان به خوبی می‌داند که پتانسیلِ ماجرای تراژیکِ دکتر، به غایت بر جذابیتِ فیلم می‌افزاید، در حالیکه سربازیْ افسرده و تحقیرشده همچون تیم فولی که مردمِ وطنش نیز، او را همراهی نمی‌کنند، تضمینی برای جذابیت ندارد. این اتفاق، ظالمانه به نظر می‌رسد، امّا در سرزمین کارتل چنین ظلمِ بصری صورت می‌پذیرد. در حالیکه یک مستند، این ظرفیت را دارد که از آنچه که از دیدِ مخاطب مغفول مانده است، پرده بردارد؛ امّا سازندگانِ این فیلم ترجیح داده‌اند تا با موجِ رسانه‌ای به پیش بروند و بر وجه‌های دراماتیک نیز تأکید کنند تا بر جذابیتِ فیلم افزوده گردد.

آنچه که در حاصل می‌بینیم، دکتری است که ابتدا سیمایی همچون قهرمانانِ بی مثالِ مکزیک همچون امیلیانو زاپاتا دارد. او دلاورانه از حقوقِ مردم سخن می‌گوید و از کاخ‌نشینی پرهیز دارد. کارگردان آگاه است که در فیلمِ مستند، سوژه‌ باید واقعی ترسیم شود، بنابراین به مرورِ زمان، از پرداختِ اسطوره‌ای فاصله می‌گیرد تا شخصیتی واقع‌گرایانه از سوژه‌ی خود ارائه دهد. تمهیدِ سازنده، دکتر را در عمل به اهدافِ خود، ناتوان نشان می‌دهد و در برخی از اوقات، تصاویری از وی ارائه می‌دهد که گویی، دکتر نیز نسبت به برخی بی‌عدالتی‌ها سکوت می‌کند، به طور مثال، دکتر بدونِ تشکیلِ دادگاه، به سربازانش دستور می‌‌دهد که به وضعیتِ عده‌ای از زندانیان رسیدگی کنند؛ در حالیکه خودش می‌داند که این سربازان، رسیدگی به وضعیت را در اعدام می‌بینند! از طرفی دیگر، دکترْ سیمای عیاشی به خود می‌گیرد و ماجرایی رسواگونه در فیلم تصویر می‌شود. این سلسله تصاویر، کار را به جایی می‌رسانند که دکتر حتی به خانواده‌ی خودش هم خیانت می‌کند! و در انتها، حتی خانواده‌ای را در کنارِ خود نمی‌بیند.

با چینشِ اینچنینیِ تصاویر، مخاطبی که در ابتدای فیلم به دکتر عُلقه پیدا کرده، در انتها از دکتر فاصله می‌گیرد و بلاهایی که بر سرِ وی می‌آید را، در نتیجه‌ی عملِ او بر می‌شمارد. بدین ترتیب، با این فاصله‌گیری، به ناگاه در فیلم، خلأیی ایجاد می‌شود که به نظر می‌رسد، تنها با شخصیتِ تیم فولی قابلِ جبران است؛ شخصیتی که کارگردان در رویکردی نامعلوم، از او هم فاصله گرفته و توجه خود را از وی سلب می‌کند تا فقط به ذکرِ کلماتِ قصارِ وی، اکتفا شود. در نتیجه، فیلمْ خلأِ حسیِ مخاطب را که بدونِ توجیه است، باقی می‌گذارد و در ترمیمِ آن ناموفق است.

این عملکردِ بصری از آنجا می‌آید که کارگردان می‌خواهد، دو تلقیِ فردیِ خود را بر مخاطب تحمیل کند: از یک سو، میل دارد تا بی‌طرفیِ خود را نشان دهد؛ بنابراین، نه تنها، دکتر میرلس را به حضیضِ ذلالت می‌کشاند، بلکه فرصت به کودتاگرانِ گروهِ «Autodefensas» می‌دهد تا در مقابلِ دوربین از خود دفاع کنند و کسانی همچون «اِل گوردو» نیز به تطهیرِ خود بپردازد.

از طرفی دیگر، بر خلافِ مَشیِ بی‌طرفانه، صعود و سقوطِ دکتر میرلس، محملِ ارائه‌ی تئوریِ دوریِ سازنده قرار می‌گیرد: اینکه نهضت‌های اعتراضی از مردم بر می‌خیزند، امّا در انتها بر علیه مردم می‌شوند و اینگونه است که محکوم به شکست هستند و در نتیجه، جنبش‌هایِ اعتراضی در دوری باطل قرار دارند. بدین ترتیب، نوعی تئوری‌بافی، مدنظرِ فیلمساز قرار دارد و از آنجاییکه می‌خواهد به هر ترفندِ ممکن، این مطلب را به پذیرشِ مخاطب در بیاورد؛ داستان در خدمتِ تئوری به پیش می‌رود. امری که ممکن است در فیلمی داستانی، به نتایجِ خوبی منجر شود؛ ولی در فیلمِ مستند، راه به جایی نمی‌برد و نتیجه آن است که تصاویر، غیرِ رئال بوده و از سویِ مخاطب، به سختی پذیرفته می‌شود و حتی اگر هم پذیرشی از سویِ مخاطب در کار باشد، تئوریِ منفعلانه‌ای است که کارگردان، مدنظر دارد و نه حکایتِ درد و رنجِ مردمی که اسیرِ سیاست‌های کارتل‌ها هستند. این رویکردِ کارگردان، به نوعی پوشش برای دولت‌ها نیز تبدیل می‌شود. درست است که تصویرِ دولت‌ها در مقابله با کارتل‌ها، ناتوان و سراسیمه ارائه می‌گردد؛ امّا سیمایی که از گروه‌های مردمی نشان داده می‌شود، ناتوان‌تر است. بنابراین، شاید مهمترین سوال از کارگردانِ این فیلم، این باشد که نقدی که مدنظر دارد و طعنه‌های بصری که ارائه می‌دهد، به سمتِ چه کسی است؟ مردم یا دولت یا کارتل‌ها؟ شاید هم همه‌ی آنها؟ امّا آنچه که ارائه می‌شود، هیچکدام است! به نظر می‌رسد که نه تنها، درام به مستند ضربه زده است، بلکه رویکردِ بی‌طرفانه نیز به روایت، خدشه وارد کرده است.

کارگردان مدعی است که با اتفاقات، به جلو رفته و برنامه‌ریزیِ قبلی برای فیلم نداشته است. در حالیکه آنچنانکه ذکر شد، سایه‌ی برخی نظراتِ کارگردان بر فیلم دیده می‌شود. اگر در فیلم، نظریه‌پردازی هم باشد؛ نباید دستانِ سازنده را آشکار کند. آنچه که مخاطب در این فیلم می‌بیند از هویداییِ دست‌ها هم گذشته است. در اینجا، معجونی درهم ریخته وجود دارد که در انتهای فیلم، حسِ پوچی را القا کند. در حالیکه نه تنها تصاویر، پوچیِ عمل را بر ما نمایان نمی‌کنند؛ بلکه از شخصیت‌هایی مصمم سخن می‌گویند که به کاری که می‌کنند، ایمان دارند! هیجان‌زدگیِ مفرطِ سازنده از ایده‌ی فیلمِ خود، تنها مخاطب را به تشویش می‌رساند و این ضربه‌ای غیرقابلِ جبران برای یک مستند است.

به این ترتیب، سرزمین کارتل تلاشی نافرجام در مسیرِ مستندهایی است که بر پیشرویِ حوادث تأکید می‌کنند و ساختارِ خود را بر این مبنا شکل می‌دهند. سازنده‌ی سرزمین کارتل می‌توانست از اِرول موریس یا پنه‌بیکر یاد بگیرد که می‌توان، هم بی‌طرف بود و هم پرسش‌کننده. امّا به جای پند گرفتن از سال‌هایی که بر سینمای مستند گذشته است؛ از طرحِ پرسشْ طفره رفته و به دامانِ جواب‌های منفعلانه می‌گریزد. اینچنین اثری، چاره‌ای باقی نمی‌گذارد تا تنها به حالِ خود رها شود، حتی اگر عده‌ای برای آن دست زده و یا فریاد شادی سر دهند.

[۱] Jose Mireles

[۲] Tim “Nailer” Foley

نوشته یک اتفاق غیرمنتظره: درام به مستند ضربه می‌زند / نقد «سوره سینما» بر مستند نامزد اسکار؛ «سرزمین کارتل» (Cartel Land) اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

مهدی فارسی درباره روند تولید «قحطی بزرگ» به سوره سینما گفت: در مرحله پایانی تدوین قرار داریم و کار تا دو هفته دیگر برای نمایش آماده می‌شود. این فیلم یک نسخه سینمایی و یک نسخه تلویزیونی دارد و صرفا درباره قحطی نیست. بلکه به دوره جنگ جهانی اول در ایران و حاشیه‌هایش می‌پردازد که اکثریت از آن بی خبرند.

وی افزود: از این دوره منابع تصویری بسیار محدودی داریم. کل فیلمی که موجود است مربوط می شود به فیلم ۲۰ دقیقه ای مراسم تاجگذاری احمدشاه و تصاویری کوتاه از فعالیت انگلیس در غرب کشور که در آرشیو ملی استرالیا موجود بود. البته منابع مکتوب فراوانی با جزییات از آن دوره در دسترس است ولی مخاطبین عام و حتی افراد اهل مطالعه از این مقطع اطلاعات چندانی ندارند به همین خاطر بخشی از مستند به توضیح اطلاعات اولیه می پردازد تا بیننده در جریان قصه قرار بگیرد و با وقایع خود را همراه کند.

فارسی گفت: «قحطی بزرگ» مستندی گفتار محور است که به واسطه دو راوی بیان می‌شود. یکی دانای کل و دیگری تعریف نقل قول هایی که اسناد و مدارکش در فیلم تصویر شده است. همانطور که می دانیم کشورهای روسیه و انگلستان نقش بزرگی در تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران آن روزگار داشتند. سعی کردیم از حالت های کلیشه یعنی بیان بد بودن و حق کشی و مظلومیت فاصله بگیریم و بیشتر از سند های موجود استفاده کنیم که راوی دوم به نقل نامه ها و بیانات مکتوبی می‌پردازد که در مستند به آن ها اشاره شده و نقش بیگانه در بحران‌های داخلی را نشان می‌دهد.

وی ادامه داد: تحقیقات ابتدایی ۳ ماه طول کشید تا به وقایع دوره قاجار و ادبیات مرسوم آن زمان تسلط پیدا کنیم. چراکه برخی کلمات مثل مردم، سرزمین … اگرچه امروز هم بکار برده می‌شوند اما از نظر مفهوم کاربرد دیگری داشتند. در سه ماه دوم بعد از فصل بندی‌ها به کمک سیروس سعدوندیان که تحقیقات فراوانی بر دوره قاجار دارد منابع مان را تکمیل کردیم و در مرحله آخر هم به کمک تصاویر روند مستند را طراحی کردیم. به این معنی که بخش های تصویری ترکیبی است از عکس های دوره قدیم با شواهدی که در اینترنت و جراید موجود است.

فارسی گفت: دوره قاجار در طول تاریخ کشورمان یکی از عجیب ترین دوران است و کارکردن روی وقایع خاص، دشواری های خاص خود را دارد. مثلا عکس های زیادی از کاخ گلستان در آن زمان موجود است اما از اتفاقی که ما در یک روز و یک ساعت خاص می خواستیم هیچ عکسی موجود نبود به همین خاطر از تصاویر نزدیک به آن واقعه استفاده کردیم که تقریبا در مدت کمتر از یک ماه با سوژه فاصله داشت. بخش های زیادی هم تصویرسازی شد، اما در عوض عکس هایی در این مستند رونمایی خواهد شد که تا الان به نمایش در نیامده‌اند. مثلا از قحطی همدان منابع تصویری موجود برای اولین بار است که نشان داده می‌شود.

وی گفت: در این مستند به جای اینکه به کلی‌گویی بپردازیم سعی کردیم به شکلی داستان محور پیش برویم. ما ده فصل داریم که هر یک دارای قهرمان و ضد قهرمان است. با توجه به وقایعی که برای این افراد و گروه ها پیش آمده بود یک سیر دراماتیک طراحی شد و ما به بهانه ماجراهای شان به آن مقطع تاریخی ورود می کنیم. این قهرمان ها از شهرهای مختلف ایران از جمله تهران، اردبیل، تبریز، بوشهر ، رشت و … هستند و افرادی چون معتمدالملک، میرزاکوچک خان جنگلی، رییسعلی دلواری، آیت‌الله مدرس، رضاشاه، مستوفی الممالک و.. که بخشی از سرنوشت شان با جنگ جهانی اول گره خورده را به تصویر بیان می کند.

این مستندساز افزود: اگرچه این شخصیت ها بارها در آثار مختلف مورد توجه قرار گرفته اند، اما خیلی بسته به این بخش نگاه شده است. بیشتر تمرکز روی زندگی شخصی کاراکترها بود و شرایط جامعه چندان مورد اهمیت قرار نگرفته. مثلا در «هزاردستان» علی حاتمی اگرچه درباره کمیته مجازات صحبت شده، اما تمرکزی بر این واقعه وجود نداشت و موقعیت ایران نسبت به وقایع جهانی خیلی ارزیابی نشد.

مهدی فارسی ادامه داد: ابتدا قرار نبود مستند به این شکل باشد. منبع ما کتابی بود به نام «قحطی بزرگ» نوشته محمدقلی مجد که محتوای کتاب گزارشی است از آرشیو وزارت امورخارجه درباره قحطی و ما قرار بود بر اساس آن فیلم بسازیم. هرچه بیشتر پیش رفتیم متوجه شدیم در برخی مستندات شک و شبهه فراوان است. مثلا در آمار و ارقامی که وجود داشت یا نقل قول‌ها علاوه بر تکرار گاهی منطقی هم نبود به همین خاطر تصمیم گرفتیم کمی با دید بازتر نگاه کنیم و با وسعت دید بیشتر به شرایط جنگ جهانی اول بپردازیم.

وی گفت: جالب اینکه اگر درست به آن وقایع بنگرید متوجه خواهید شد که تاریخ قابل تکرار است. به خصوص که این روزها مذاکرات هسته ای را می‌بینیم و جامعه جهانی هنوز درگیر برخی مشکلات است. با دیدن این مستند و مقایسه بررسی شرایط فعلی، بیننده از نگاه سیاه و سفید فاصله می‌گیرد و تحلیل عمیقتری از جامعه خود خواهد داشت.

این فیلم محصول مرکز مستند سوره حوزه هنری است.

نوشته «قحطی بزرگ» هم سینمایی، هم تلویزیونی/ رد پای سیاست و تاریخ در یک بحران ملی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

محمد صفا، کارگردان مستند «اذن دخول» به سوره سینما گفت: فیلم ما در دو بخش ایران و کربلا ساخته شده و روایتگر داستان یکی از زائران حرم حضرت عباس (ع) است. این فرد که اصالتا آذربایجانی و ساکن تهران است، یارمحمدی نام دارد و به هنر فرش‌بافی آشناست. او پس از مشرف شدن به عتبات عالیات و دیدن اینکه ذکر اذن دخول حرم حضرت ابوالفضل (ع) روی یک کاغذ ساده نوشته شده و به در ورودی چسبانده شده به فکر فرو می‌رود و تصمیم می گیرد کاری انجام دهد.

وی افزود: آقای یارمحمدی به ایران باز می‌گردد و شروع به بافتن فرشی می‌کند که منقش به ذکر اذن دخول حرم حضرت عباس (ع) است. ما در این فیلم مستند که البته «اذن دخول» نام موقت آن است ،روایت احساسات این فرد را در هنگام بافته شدن فرش و همچنین انتقال آن به کربلا مورد توجه قرار داده ایم. تصویربرداری حدود یک سال تولید کشید و این فیلم ۳۰ دقیقه‌ای این روزها در مرحله ضبط نریشن است.

محمد صفا کارگردان و تدوینگر، علی بیات تصویربردار و مهران چوبین صدابردار این مستند هستند.

نوشته روایت عشق به حضرت عباس (ع) در «اذن دخول» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- «پرواز در دایره حضور» ساعت ۱۵ سه‌شنبه ۵ خردادماه در سالن آمفی تئاتر دانشکده برق دانشگاه تهران روی پرده می‌رود و سپس با حضور کارگردان نقد و بررسی خواهد شد. این فیلم ، که درقالب سلسله برنامه نمایش فیلم سینما تک دانشگاه تهران روی پرده می رود ، مستندی پرتره درباره شخصیت و زندگی احمد شاملو است و پیش از این در بخش مسابقه هفتمین جشنواره سینما حقیقت حضور داشت. این فیلم نیمه دوم سال ۹۳ توسط مؤسسه فرهنگی هنری قرن جدید در شبکه نمایش خانگی توزیع شد.

علاقمندان برای دیدن این فیلم و حضور در نشست نقد و بررسی آن می‌توانند به آمفی تئاتر دانشکده برق و کامپیوتر دانشگاه تهران در امیرآباد، پردیس دانشکده های فنی دانشگاه تهران، دانشکده برق و کامپیوتر (ساختمان قدیم) مراجعه کنند.

نوشته نمایش مستند «پرواز در دایره حضور» در دانشگاه تهران اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- مستند «روزهای خرداد» فردا سه شنبه، ۱۵ اردیبهشت‌ماه، با برگزاری نخستین اکران در دانشگاه اصفهان آغاز می شود. این مراسم که رأس ساعت ۱۴ در تالار پیامبر اعظم (ص) دانشگاه اصفهان برگزار می شود، با سخنرانی مهدی کوچک زاده، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی و سیدمهدی دزفولی، کارگردان مستند «روزهای خرداد» همراه خواهد بود.

مستند «روزهای خرداد» از تولیدات مرکز فیلم مستند سوره حوزه هنری محسوب می شود که سفیرفیلم مسئولیت انتشار و اکران آن را برعهده گرفته است که برای نخستین بار، رونمایی از اکران دانشگاهی یک مستند را در یکی از دانشگاه های شهرستان برگزار خواهد کرد.

این مستند با موضوع بررسی فتنه ۸۸ اثری به کارگردانی سیدمهدی دزفولی و تهیه کنندگی محسن یزدی است که از منظری متفاوت به بررسی بخشی از حوادث سال ۸۸ می پردازد. فیلم با به نمایش کشیدن وقایع انتخابات سال ۸۸ در نهایت به انتخابات سال ۹۲ و پیروزی دکتر حسن روحانی می رسد. «روزهای خرداد» آخرین مستند بلند با موضوع فتنه ۸۸ است که در آن برای نخستین بار با شخصیت هایی نظیر فائزه هاشمی، ابراهیم یزدی، عباس عبدی، الهه کولایی و … مصاحبه شده است.

نوشته «روزهای خرداد» در اصفهان روی پرده می‌رود اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نوشته ریشه باورها و آداب نوروزی را در یک مستند ببینید اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

کریمی به سوره سینما گفت: مجموعه «مذاکره» مراحل آخر تدوین و ترجمه خود را می گذراند. من ترجیح می دادم نتیجه مذاکرات معلوم شود و ما با یک پایان بندی بهتر اثر را به سیما فیلم تحویل بدهیم اما گویا دوستان عجله دارند. قرار است ۵ قسمت نیم ساعته برای تلویزیون و یک قسمت هفتاد و پنج دقیقه ای به صورت یک فیلم بلند از این مجموعه آماده شود که تفاوت ورژن سینمایی و تلویزیونی آن در این است که آن فیلم تک قسمتی با بیان صریح تر و خاص به بیان حقایق می‌پردازد.

وی افزود: پروژه «مذاکره» از ابتدا پروژه خاصی بود چون تا پیش از آن، هیچکس این دغدغه را پیدا نکرده بود که چنین مقطع خاصی از تاریخ سیاست خارجی کشور را ثبت و ضبط کند. من این کار را شروع کردم و با توجه به اعتباری که نزد دوستان در وزارت خارجه و شورای ملی داشتم، کار جلو رفت، البته این فیلم، حاصل نگاه شخصی من به ماجراست و ابدا یک اثر سفارشی نام نمی‌گیرد، این ویژگی با تماشای فیلم ثابت می‌شود.

کریمی درباره ویژگی های خاص فیلم مستندش توضیح داد: اتفاق جالبی که در جریان تولید برای ما رخ داد این بود که حتی افراد ضد انقلاب و مخالف نظام که در سفرها با آنها برخورد می‌کردیم، نسبت به دنبال کردن کار ما کنجکاو می شدند و حتی افراد پشت دوربین هم برای آنان جالب توجه جلوه کرده بودند. برای مثال همسرم که یک خانم چادری است، در کنارم حضور داشت و صرف همراهی او، برای برخی از افراد سوالاتی را ایجاد کرده بود تا حدی که با هم همکلام می‌شدیم و بخشی از این هم صحبتی ها در فیلم هم موجود است. نماینده کشورهای آسیای جنوب شرق در اروپا با ما گفت و گویی داشت و خواست مواضع ایرانی ها را در جریان مذاکرات هسته ای بداند. وقتی همه چیز را برایش شرح دادم به قدری تحت تأثیر قرار گرفت که به گریه افتاد.

سهیل کریمی ادامه داد: برای ما خیلی هیجان انگیز بود که حتی افرادی که مواضع ضد انقلابی داشتند از جمهوری اسلامی در مسئله هسته ای و مذاکرات دفاع می کردند و این حق را برای ایران قائل می‌شدند که به فناوری هسته‌ای مجهز باشد. برای مثال، دبیر سروس خبر اروپا در یورو نیوز یک ایرانی است که از ایران مهاجرت کرده و تعلق خاطری به این نظام ندارد، اما مصاحبه ما با او که در فیلم هم موجود است نشان می‌دهد تا چه حد برای موفقیت ایران در این مذاکرات، مشتاق است.

این مستندساز درباره دیگر فعالیت های خود گفت: دو ماه قبل برای ساخت فیلمی به قزاقستان سفر کردم و این مسافرت برای ما خیلی دردسرساز شد. وزارت خارجه با ما مخالفت داشت و به همین دلیل دستیارم دستگیر شد و من هم از آن کشور اخراج شدم. با این همه، دو هفته است که این فیلم آماده شده و به زودی آن را در اردبیل رونمایی می‌کنیم. موضوع این مستند که «غربتستان» نام دارد، روایت زندگی جمعی از شیعیان قزاقستان است و احتمالا تا قبل از نوروز ۹۴ برای اولین بار آن را به نمایش در می آوریم.

نوشته نمایش وضعیت شیعیان قزاقستان در «غربتستان»/ «مذاکره» سفارشی نیست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

کارگردان مستند «من می‌خوام شاه بشم» که امروز یکشنبه ۱۲ بهمن ماه آغازگر بخش مستند جشنواره فیلم فجر بود به سوره سینما گفت: ما در دنیا و مخصوصا در ایران فرصت زیادی برای اکران آثار مستند نداریم. اگرچه با راه اندازی گروه هنر و تجربه توجه بیشتری به مستند می شود وقتی شرایطی مثل بخش مستند جشنواره فجر پیش می آید باید آن را غنیمت بدانیم و خوشحال باشیم. امسال برنامه ریزی هایی که انجام شد تا حدی مرا متعجب کرد. چون برخی برنامه ها به نظر غیر منطقی می آمد.

وی افزود: مثلا کار من در چند روز به فاصله یک یا دوساعت در یک سینما نمایش دارد. این مساله را من در هیچ کجای دنیا ندیدم و نمیدانم بر اساس چه منطقی شکل گرفته است. در کاخ جشنواره هم فیلم ما روز اول بعد از «قول» اکران می‌شود. اگرچه فیلم صبح اثر قابل اعتنایی است اما از آنجا که قبلا در جشنواره فیلم کودک و نوجوان اکران موفقی داشته و بسیاری از اهالی هنر و رسانه کار را دیدند و از آنجا که همیشه بخش مستند مهجور واقع می‌شود احتمال زیادی وجود دارد که دوستان از بعدازظهر به برج میلاد بیایند.

گنجی گفت: ساعت یک برای اکران فیلم اصلا زمان مناسبی نیست ولی همینکه به همت آقای رضاداد بخش مستند از زیرزمین تاریک در امد و در سالن اصلی قرار گرفت اتفاق خوبی است که باید غنیمت شمرد. امیدوارم سال آینده با تغییر زمان هم شرایط بهتری بوجود بیاید. انتخاب فیلم ها در هر بخش تاحدی با سلیقه و سفارش همراه است. «من می‌خوام شاه بشم» در مهمترین جشنواره فیلم مستند دنیا در آمستردام نمایش داده شد و مورد توجه قرار گرفت و این طبیعی است که زمان انتخاب شاید این موارد در ذهن مسئولین وجود داشته باشد.

وی افزود: در ۱۵ سالی که به ساخت فیلم‌های مستند مشغولم هیچوقت دغدغه ای برای اینکه از مستند به کارگردانی فیلم سینمایی برسم نداشتم. به نظر من مستند آنقدر پتانسیل‌های کشف نشده دارد که همیشه حرفی برای گفتن هست. اما گاهی اوقات سوژه هایی وجود دارد که برای پرداخت آن اگر از کاراکتر اصلی استفاده شود شاید حق مطلب را نتوان آنطور که لازم است ادا کرد و موضوع اگر در قالب اثر داستانی و زبان بازیگر معروف مطرح شود دلنشین تر باشد.اگر به اینجا برسم حتما سینمای بلند را انتخاب خواهم کرد.

وی ادامه داد: به هر حال مستند همیشه زیر سایه سینمای داستانی قرار داشته، تشویق خیلی به سینمای مستند تعلق ندارد و فرش قرمزها برای سینمای داستانی پهن می‌شود اما به نظر من کار ۳ دقیقه‌ای یا ۱۰۰دقیقه ای مهم نیست. پرداخت و کیفیت است که همیشه مد نظر قرار می‌گیرد. مستند «من می‌خوام شاه بشم» درباره آدمی است که می‌خواهد به رویایش برسد. مضمون رویا همیشه برای بشریت جالب و جذاب بوده همه ادمهای بزرگ و تاثیرگذار دنیا رویایی در سرداشتند و این دستمایه کار آخر من بود.

گنجی گفت: در کنار پرداختن به این موضوع، داستان پیچیدگی هایی دارد که دررابطه با کاراکتر اصلی و خانواده اش شکل می‌گیرد و چالش های بوجود آمده به زندگی واقعی سرایت کرده به نوعی مابه ازای بیرونی پیدا می‌کند. نشانه هایی که در فیلم وجود دارد برای همه مردم قابل درک است. زمانی که در کشورهای خارجی نمایش داده شد بازخوردها برایم جالب بود اکثر مخاطبین اظهار داشتند فیلم به هیچ‌وجه ایرانی نیست و بیشتر به انسانیت می پردازد. به نظر من چیزی که باعث این نظر شده پرداخت روانشناسانه است.

نوشته سینمای مستند فرش قرمز ندارد/ «من می‌خوام شاه بشم» نگاه جهانی دارد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما – به گزارش روابط عمومی انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس، مجموعه سنت شهادت مستندی پیرامون شهدای والامقام اهل تسنن در کشورمان است که در ۱۰۰ دقیقه آماده نمایش شده است و بزودی طی مراسمی از آن رونمایی به عمل خواهد آمد.

این مجموعه مستند که حکایتگر وحدت میان شیعه و سنی در دفاع از حریم میهن اسلامیمان است در ۶ اپیزود، توسط ۶ کارگردان، در ۶ استان و درباره ۶ شهید از شهدای گرانقدر اهل سنت ساخته شده است. محمدعلی شعبانی در استان گلستان، حسن قهرمانی در استان اردبیل، محمدعلی هاشم زهی در استان سیستان و بلوچستان، پیمان نهان قدرتی در استان کردستان، ماکان عاشوری در استان گیلان و سید سجاد آوینی در استان هرمزگان اپیزودهای سنت شهادت را ساخته اند.

نقاط برگزیده و منتخب جهت ساخت این مجموعه مستند از استان های مرزی کشورمان هستند و این حاکی از آن است که بر خلاف شیطنت های استکبار جهت ایجاد نفاق میان مذاهب، ایران اسلامی به عنوان جزیره ثبات مظهر اتحاد شیعه و سنی بوده و هست که مقاومت همه جانبه در دوران شکوهمند دفاع مقدس گواهی بر این مدعاست. مجموعه مستند سنت شهادت محصول انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس است و پژمان لشگری پور طراح و تهیه کننده آن است.

نوشته یک مستند درباره شهدای اهل سنت ساخته شد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

محسن یزدی تهیه‌کننده این مستند به سوره سینما گفت: «قحطی بزرگ» درباره نقش انگلستان در قحطی بزرگی است که اواخر دوره قاجار اتفاق افتاد و تعداد زیادی از مردم در این ماجرا از بین رفتند. در آن سال که این قحطی به وجود آمد، ایران اسیر خشکسالی و بی آبی نبوده و مشخص است که این قحطی به دلیل سیاست‌های استعماری انگلستان اتفاق افتاده است. اسناد و مدارکی هم در این باره وجود دارد که فیلم به آنها ارجاع می‌دهد.

وی ادامه داد: در این مستند نقش روحانیون، مردم و انگلیس در ماجرای قحطی بررسی شده است. تولید این مستند از یک سال پیش شروع شده و در حال تدوین آن هستیم. امیدوارم شرایط خوبی برای دیده شدن این فیلم فراهم شود. سینمای مستند همواره مهجور بوده و فضا برای دیده شدن آن محدود است. تلویزیون بهترین رسانه برای دیده شدن این آثار است و البته حضور جشنواره‌ای هم می‌تواند به دیدن این فیلم به ویژه برای مخاطب خاص و اهالی سینما کمک کند. هر چند که این مستند برای جشنواره‌ها ساخته نشده است و مخاطب اصلی ما مردم هستند.

«قحطی بزرگ» را مهدی فارسی کارگردانی می‌کند. این فیلم محصول مرکز مستند سوره حوزه هنری است.

نوشته مستند تازه فارسی درباره قحطی بزرگ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.