یک: در اهمیت بی‌توجهی به ساعت!

این همان چیزی است که لازم داشتیم. در واقع همان چیزی که سینمای ایران لازم داشت. و البته هم‌چنان هم دارد. فیلمی که بدون واهمه از چهارچوبی که سینمای روشنفکرانه ایجاد کرده، قید هرگونه ساختارشکنی مرسوم(!) را بزند و بدون این‌که دغدغه پیام‌رسانی و حل مسائل بشریت را داشته باشد و حتی به فکر بردن جایزه و رقابت در جشنواره‌ها باشد، به سراغ همان ساختار امتحان‌پس‌داده برود که مدت‌ها در این سینما غایب بود و حتی شاید عده‌ای امروز، آن را تمام‌شده بدانند: تعریف کردن قصه، با محوریت یک قهرمان.

ویژگی قابل تحسین فیلم البته همین بی‌پروایی آن است که در پرداخت هر دو مورد دیده می‌شود. قصه، به هیچ وجه بهانه‌ای برای حرف زدن نیست، بلکه بستری برای وقوع حوادث و کاملا به دنبال سرگرم کردن است. بدون هیچ چیز زائدی. در نمایش قهرمان- و شخصیت‌های دیگر هم- کاملا به قطب‌بندی خیر/شر روی می‌آورد و هیچ ترسی ندارد که شخصیتش خاکستری نباشد.

قهرمان فیلم، از آن جنس آدم‌هایی است که مدت‌ها در سینمای ما یا نبوده‌اند یا حداقل حضور قابل توجهی نداشته‌اند: کم‌حرف، خسته، شکست‌خورده، تنها و بداخم، که البته به وقتش هنگام کتک زدن و دعوا کردن هم کم نمی‌آورد. کسی که برای یافتن حقیقت تا پای دادن جانش می‌رود. ظاهرا کسی هم نمی‌تواند جلویش را بگیرد. همه تلاشش را می‌کند که از صحت خیانت معشوقش مطمئن شود و هیچ ابایی ندارد که در این راه، بیشتر از هوشش، از زورش استفاده کند. و اصلا هم حواسش نیست که باید دچار تناقض‌های متفکرانه باشد یا حداقل دو سه تا دیالوگ درباره این دنیای تیره و تار که اطرافش را گرفته و هر معصومیتی را تباه می‌کند، بگوید.(همین نشان‌دهنده این نیست که قهرمان این فیلم، در ادامه قهرمانان متاخر کیمیایی نیست؟).

پس، اولین حسن «۳۶۰ درجه» این است که برای «سرگرمی» قائل به اهمیت است؛ هم در قصه و هم در نمایش شخصیت‌ها. و در نتیجه از معدود فیلم‌هایی است که تماشاگرش را به یاد ساعت و زمان باقیمانده نمی‌اندازد.

دو: جنایت و مکافات

حسن مهم دیگر فیلم قریبیان، در واقع به وضعیت فعلی سینمای ایران برمی‌گردد. به این‌که مدت‌هاست در ایران فیلم جنایی درخور توجهی ساخته نمی‌شود؛ فیلمی که بر مبنای یک «جنایت» و علت‌ها و انگیزه‌های آن و جزئیات مربوط به آن باشد. قاتل‌ها و کارآگاه‌ها (پلیس‌ها) سال‌هاست که غیبشان زده. نهایتا شاهد سریال‌های پلیسی بودیم که کاراکترهایش، بیش از هر چیز سعی دارند آرم لباسشان را به رخ بکشند. ذکر این نکته هم البته بدیهی است که با توجه به تفاوتی که «جنایت» با «کشتن و کشته شدن» دارد، نمی‌توان فیلم‌های امثال کیمیایی و سهیلی را «فیلم جنایی» به حساب آورد. در نتیجه شاید فقر این نوع سینما در ایران، خیلی بیشتر از آن چیزی که در ابتدا به نظر می‌رسد، باشد.

حالا چرا سینمای جنایی این‌طور به انزوا رفته؟ شاید پاسخ چندان پیچیده‌ای نداشته باشد: فیلم جنایی نه به درد بیان دغدغه‌های فلسفی و اجتماعی (آن‌طور که در ایران مرسوم است) می‌خورد، نه بستر مناسبی است برای ارائه پیام‌های آموزنده و تبلیغاتی. در نتیجه نه امید آن می‌رود که فیلم، جایزه بگیرد و در محافل روشنفکرانه مطرح شود، نه می‌توان دل به حمایت ویژه‌ای خوش کرد. علاوه بر این، به خاطر غرابتی که نتیجه همین انزوای چند ساله است، و به خاطر سیستم محافظه‌کارانه اکران، نمی‌توان از اکران و به دنبال آن فروش قابل توجه اثر، اطمینانی حداقلی داشت.

اما مهم‌تر از همه این است که فیلم جنایی نیاز به داستان‌گویی دارد. برای چنین فیلمی واجب است که بتواند یک قصه درگیرکننده را با پیچیدگی‌های غیرقابل‌حدس، شخصیت‌های جذاب و روابط محکم تعریف کند. در کنار این‌ها نیاز به یک تیم حرفه‌ای هم دارد که سر و شکل کار را گیرا و قابل توجه از آب دربیاورند که فیلم را از خطر جدی‌گرفته‌نشدن توسط مخاطب نجات دهد. و پرواضح است که چنین چیزی، برای سینمایی که عادت کرده بیشتر حرف بزند، کار بسیار شاقی است.

حالا می‌شود گفت که ساخت فیلم جنایی در ایران مکافات خاص خودش را دارد و از هیچ چیزش نمی‌توان مطمئن بود. در نتیجه، همین که سام قریبیان، در چنین شرایطی، آن‌قدر به علائق خودش اهمیت می‌دهد که چنین ریسکی می‌کند که به فاصله اندک، دو فیلم جنایی به عنوان نویسنده و کارگردان می‌سازد، به‌خودی‌خود جای تحسین فراوان دارد، هرچند که مخاطبان، مدت زیادی از فیلم را به مسخره کردن و خندیدن به آن بگذرانند. البته این سوال هم جای تامل جدی دارد که خندیدن به فیلمی مثل «۳۶۰ درجه» یا «گناهکاران»، به سطح کیفی اثر برمی‌گردد، یا غرابتی که گفته شد، آن را سبب می‌شود؟

سه: وقتی بازی جدی شود

از این حواشی بگذریم و به خود فیلم برسیم. یکی از اولین مواردی که در فیلم جلب توجه می‌کند دلبستگی فیلمساز به فیلم‌های دیگر است که منجر به اشارات ریز و درشت در متن فیلم هم شده. رد خیلی از آثار را می‌توان در «۳۶۰ درجه» یافت. از «ردپای گرگ» گرفته تا «هفت» و «رانندگی» (در این میان حتی از اشاره واضح به «گناهکاران» هم ابایی ندارد). حتی می‌شود جلوتر رفت و پای «رهایی از شاوشنگ» را هم وسط کشید. اما حتی اگر کاراکتر چکمه‌پوش را هم به گربه چکمه‌پوش «شرک» ربط بدهیم، این ارجاعات نمی‌تواند به عنوان ضعف فیلم محسوب شود، چون فیلم، زیر سایه آن‌ها نمی‌رود و به یک اشاره مختصر اکتفا می‌کند؛ داستان خودش را تعریف می‌کند و به وقتش سراغ فیلم‌های محبوب می‌رود. حالا یک بار اشاره‌اش به‌جاست و تاثیر مثبت دارد («راننده تاکسی») و گاهی هم بی‌مورد و بی‌کارکرد است («هفت»). اما هیچ‌کدام آن‌قدر مهم نمی‌شود که بشود به خاطر آن، فیلم را تحسین یا سرزنش کرد. به علاوه تفاوت «ادای دین» و «کپی‌برداری» هم واضح است و لزومی ندارد که به خاطر یک چسب روی بینی، حتما پوستر «محله چینی‌ها» نشان داده شود که شائبه سرقت هنری را برطرف کند. پس اصلا بحث ارجاع و اشاره در این موارد، در حد یک بازی باقی می‌ماند و فراتر نمی‌رود.

اما آن‌چه که فیلم را زمین می‌زند «مظنونین همیشگی» است. دقیقا همان مساله‌ای که اشاره شد، در این مورد اتفاق می‌افتد و «۳۶۰ درجه»، تحت‌الشعاع «مظنونین همیشگی» قرار می‌گیرد. از همان جایی که یکی از شخصیت‌ها صحبت از خلافکاری می‌کند که آدم‌هایش نمی‌دانند که برای او کار می‌کنند. خلافکاری که همه ازش می‌ترسند. کسی که پشت همه این ماجراهاست. و اگر این‌ها کافی نیست باید گفت که او کسی است که شناخته نمی‌شود و توسط مباشر و وکیلش کارهای خود را پیش می‌برد. با این حساب هیچ بعید نیست که اسمش را از یاد ببریم و حتی در «۳۶۰ درجه» هم به نام کایزر شوزه بشناسیمش و بعد، حدس بزنیم که او کیست و در اولین گزینه سراغ کسی برویم که ویژگی خاصی داشته باشد که مانند دست‌وپاچلفتی بودن، ظن کایزر شوزه بودن را علی‌الظاهر از خودش منحرف کند؛ مثلا کسی که لوس حرف بزند یا در یک زندان محصور باشد. و بعد از شدت دم‌دستی بودن این احتمال، به سراغ گزینه‌های دیگر، غیر از دکتر برویم. «۳۶۰ درجه» با توجه به «مظنونین همیشگی» کاملا قابل حدس می‌شود و به این ترتیب محاسنش رنگ می‌بازد.

بله، «اشاره» به فیلم‌های دیگر جالب است. حتی «اقتباس» هم یک روش مرسوم است. اما اگر فیلمی بیش از حد به منبع خود بچسبد، به نسخه بدل آن تبدیل می‌شود و ناگزیر با آن مقایسه خواهد شد و خب… برنده مسابقه بین اصل و بدل هم که از قبل مشخص است.

چهار: سنجش با سنگ محک مقایسه!

مقایسه با «مظنونین همیشگی» می‌تواند قضیه را از این هم بدتر کند. به این دلیل که شاید این سوال را ایجاد کند که آن فیلم چه ویژگی مثبتی داشت که این فیلم ندارد؟ برای جواب می‌توانیم به قصه‌پردازی منسجم، غافلگیری‌های به‌جا و معقول، فضاسازی تاثیرگذار، شخصیت‌های قابل درک و پایان‌بندی مثال‌زدنی اولی اشاره کنیم که در دومی غایب است. به طور مثال، می‌شود همین مورد آخر را بررسی کرد: پایان آن فیلم (فرار کایزر شوزه و درماندگی پلیس) که با پیروزی شخصیت منفی به سرانجام می‌رسد، کاملا همانی است که باید باشد تا تماشاگر را در بهت‌زدگی حاصل از غافلگیری نگه دارد. تصور هر پایان دیگری برای فیلم، تاثیر آن را کاملا از بین می‌برد، اما در «۳۶۰ درجه» که اتفاقا آن هم با غلبه شخصیت منفی به پایان می‌رسد، فرجام ماجرا صرفا اتفاقی بیش از حد ساده است که گره‌گشایی فیلم را به تیتراژ پایانی متصل کند. درست است که پایان تلخی است و فیلم هم فضای تیره‌ای دارد، اما به هم نمی‌خورند و در نتیجه نوعی «تظاهر» به تلخی و تیرگی در آن دیده می‌شود که در هم‌جواری با لحن و صدای رضا یزدانی، این تظاهر دوچندان جلوه می‌کند.

در این وضعیت، سوال دیگری هم مطرح می‌شود: «۳۶۰ درجه» (غیر از سرگرم‌کننده بودن) اساسا چه چیزی عرضه می‌کند؟ فیلم، نه در فیلمنامه و نه در اجرا، استانداردهای یک اثر قابل قبول را ندارد. چفت و بست قصه بیش از حد لق است: چرا وقتی پلیس، در به دست آوردن مواد ناکام می‌ماند، دیگر پی آن را نمی‌گیرد؟ چرا مواد را به همین راحتی به جاوید می‌دهد؟ پلیسی که آن‌قدر کاربلد است که با یک نگاه می‌فهمد جاوید «این‌کاره» نیست، چطور به این فکر نمی‌کند که ممکن است از جاوید رودست بخورد و چرا فکری نکرده که یک نفر فراری نیمه‌جان نتواند از دست سه تا پلیس کارکشته فرار کند؟ و…

جز این، شناسنامه شخصیت‌ها خیلی ناقص و بعضا سطحی است: مرمر در لحظه آخر از پدری می‌گوید که در حقش جفا کرده، از آن جوان صاحب رستوران جز بددهنی چیز دیگری نمی‌بینیم، موسم به کلی در هاله‌ای از ابهام می‌ماند و… انگیزه شخصیت‌ها نامعلوم است: جاوید که این‌قدر بدبین است چرا به دکتر اعتماد می‌کند؟ چرا دکتر باید نهایتا مهتاب را بکشد؟ چکمه‌پوش وقتی موقعیت کشتن جاوید را دارد چرا فقط بیهوشش می‌کند؟ چرا مرمر به حرف جاوید اعتماد می‌کند و کیسه‌های آرد را نمی‌گردد؟ و… دیالوگ‌ها در بسیاری از موارد مضحکند: یکی خودش را به کوسه درنده‌ای تشبیه می‌کند که قصد لت‌وپار کردن دارد (شاید این هم اشاره به «آرواره‌ها»ست!)، دیگری از «نظم و نوظم» حاکم حرف می‌زند، آن‌یکی از این‌که کسی برای او خودش را به «جوب و جرقه» نزده شکوه می‌کند و… به لحاظ تکنیکی هم ضعف فیلم، به‌خصوص در صحنه‌های دعوای بین چکمه‌پوش و جاوید، کاملا مشهود است…

این یک امر بدیهی است که از کسی که مثلا به سبک عباس کیارستمی فیلم می‌سازد و پیرو نوع نگاه و تلقی او از سینماست، انتظار نمی‌رود که قواعد سینمای تجاری را بداند و مثلا یک فیلم اکشن استاندارد بسازد، چون نه به دردش می‌خورد و نه اساسا ارزشی برای این نوع سینما قائل است. اما کسی که وارد این عرصه می‌شود و علائقش در این زمینه است و احتمالا آینده‌ای در همین مسیر برای خودش در نظر دارد، نباید به اصول و قواعد این قبیل آثار بی‌اعتنا باشد و چنین ضعف‌هایی که مطمئنا ناشی از کم‌کاری است، در صورت بروز در این‌گونه آثار، به سادگی قابل چشم‌پوشی نیستند. با این حال، هنوز هم می‌توانیم بگوییم «۳۶۰ درجه» همان چیزی است که سینمای ایران لازم دارد؟

پنج: بحث نه چندان منطقی «انتظار»!

«۳۶۰ درجه» نمونه‌ای از فیلم‌هایی است که تعدادشان اخیرا رو به افزایش گذاشته؛ فیلم‌هایی که محاسن و معایب واضح و غیرقابل‌انکار را با هم دارند. در مواجهه با این فیلم‌ها نمی‌شود به راحتی اعلام موضع کرد. اگر از آن‌ها خوشمان بیاید، حس می‌کنیم که معایبشان را نادیده گرفته‌ایم و اگر بد بگوییم، به نظر می‌رسد که به آن محاسن بی‌توجهیم. باید اعتراف کرد که در این‌جور مواقع، جوی که پیرامون فیلم ایجاد می‌شود هم تاثیرگذار است. مثلا اگر فیلمی با موج تحسین روبرو شود، به خیال این‌که ضعف‌هایش دیده نشده، اعتراض می‌کنیم که فیلم، آن‌قدر هم که می‌گویند شگفت‌انگیز نیست، سطح انتظار ما پایین است و صرفا در سینمای ایران قابل توجه است. در مقابل هم اگر فیلمی با بی‌توجهی روبرو شود، می‌توانیم بگوییم که خیلی سخت نگیریم چون داریم درباره سینمای ایران حرف می‌زنیم و فیلم در این وضعیت، غنیمت است. حتی ممکن است پای سلیقه شخصی هم وسط بیاید و مثلا کسی چون به طور کلی فیلم جنایی دوست دارد/ندارد، روی قوت‌ها/ضعف‌های فیلمی مثل «۳۶۰ درجه» متمرکز شود.

درست است؛ گاهی شرایط همین‌قدر مبهم و متناقض می‌شود. اما شاید تنها راه چاره هم همین است که ما هم هم‌زمان به قوت‌ها و ضعف‌های فیلم اشاره کنیم و بعد هم نهایتا سراغ همان واژه «انتظار» زبان‌بسته برویم و بگوییم که با توجه به انتظار ما، فیلم چقدر راضیمان کرده؛ مثلا بگوییم که به سام قریبیان امیدواریم و دوست داریم که فیلم‌های بهتری در همین مسیر بسازد ولی خب، از او که انتظار نداریم تا در اولین تجربه‌هایش، فیلمی در حد و اندازه «مظنونین همیشگی» تحویلمان دهد. پس هرچند که می‌دانیم بیش از حد آسان‌گیر شده‌ایم، فیلمش را قابل قبول ارزیابی می‌کنیم و منتظر فیلم‌های بعدی می‌مانیم.

راستی «مظنونین همیشگی» چندمین فیلم برایان سینگر بود؟

نوشته حرکت در مسیر درست «سینمای داستانگو» اما با کمی خام‌دستی! اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

حالا، «۳۶۰درجه» ادامه «گناهکاران» است، اما همان معدود نقاط قوت فیلم پدر هم در اثر جدید پسر مشاهده نمی‌شود. فارغ از غیربومی بودن داستان که بر تک‌تک سکانس‌ها،کاراکترها و حتی لوکیشن‌ها سایه انداخته است، آنچه که «۳۶۰درجه» را آزاردهنده می‌کند وجود مجمع‌الروایاتی از فیلم‌های پلیسی مختلف است که مانع از  یکدستی ساختار داستانی فیلم هستند و از برقراری هر رابطه علت و معلولی میان اتفاقات جلوگیری می‌کنند.

«۳۶۰درجه» می‌خواهد خیلی جدی‌تر از سینمای ایران باشد اما برای جدیت‌ش آنقدر بر دیالوگ‌ها و موقعیت‌های ضعیفی تکیه می‌کند که فیلم را تا حد زیادی به وادی طنزی ناخواسته می‌برد. طنزی که اگر حتی وجود کارکتر ابتری به نام «مرد چکمه پوش» یا مثله کردن مهتاب که فقط و فقط یادآور پایان فیلم سینمایی se7en است را نادیده بگیریم در صحنه‌های به اصطلاح اکشن فیلم به اندازه کافی به وجود آمده است.

«۳۶۰درجه» یک فیلم نوآر است و طبق معمول بخاطر انتخاب تم و پیرنگی که توانایی برقراری ارتباط با جامعه ایرانی را ندارد می‌شود آن را در فضایی انتزاعی تصور کرد و در یک لامکان برای داستان آن ارزشگذاری قائل بود و شاید به همین خاطر باشد که هرقدر لیست بازیگران فیلم لیستی مستحکم است خبری از حتی یک پلان بازی دلنشین نیست و غالب نقش‌ها در حد یک تیپ- نه شخصیت- باقی می‌مانند.

سایه آنارشیسمی هم که بر جامعه مورد روایت «۳۶۰درجه» حاکم است می‌تواند باب نقد را باز بگذارد، اما تقابل پلیس(حاکم) با قهرمان(محکوم) آنقدر دم‌دستی و مبتذل است که تا این حد احمق بودن پلیس را فقط می‌شود با احمق فرض کردن مخاطب توجیه کرد.

با این اوصاف، شاید عنوان فیلم را بشود تنها نقطه تحسین‌برانگیز و مناسب با خود فیلم دانست، همه چیز در همان جایی پایان میابد که شروع شده است و یک آمیختگی و انسجام کامل میان محیط بسته(زندان) و محیط باز(جامعه) برقرار است. «دانای کل» روایت در قالب یک کاراکتر زندانی در می‌آید، همه را بازی می‌دهد و هرکسی یا از او دستور می‌گیرد یا بازی می‌خورد! او در همه جای داستان دیده می‌شود اما تا پایان به دنبال اوییم و به همین خاطر است که فیلم با جمله «راز و رمز حقیقی جهان در آن چیزی است که آشکار است، نه پنهان» شروع می‌شود.

«۳۶۰درجه» فیلم خوبی نیست و اگر آن را در بین فیلم‌های پلیسی قرار دهیم و با آنها بسنجیم، باید بگوئیم که فیلمی ماقبل بلوغ است. شاید به همین دلیل هم هست که در این کشکول پلیسی نمی‌شود دنبال محتوایی بود. اما با این‌همه شاید مهم‌ترین پیام فیلم را باید خارج از روایت داستانی آن جستجو کرد. شخصیت اصلی این داستان کارگردان آن(سام قریبیان) است، او از فرنگ برگشته و خواسته است با کنار هم چیدن خرده‌روایت‌هایی از فیلم‌های آمریکایی یک روزنامه دیواری پلیسی را در سینمای ایران بسازد، اما شاید نمی‌دانست میان این بریده‌های روزنامه با اتفاقات روز جامعه فاصله‌ای به اندازه سال نوری است و اگر سینمای ایران بتواند این خلاء حاصل از پرده سینما با بیرون سینما را پر کند قطعا تراژدی‌اش خیلی بهتر از پایان فیلمفارسی‌وار «۳۶۰درجه» ختم به خیر خواهد شد.

نوشته در مسیر درست «گناهکاران»، اما چند گام به عقب!/نگاه «سوره‌سینما» به «۳۶۰ درجه» سام قریبیان-۱ اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

رضا رویگری بازیگر سینما و تلویزیون درباره شرایط جسمانی خود به سوره سینما گفت: در حال حاضر مراحل فیزیوتراپی را دنبال می‌کنم و درمانم ادامه دارد تا به سلامتی کامل برسم، اما برای بازی کردن و کار هیچ مشکلی ندارم و به زودی در دو تله فیلم حضور خواهم داشت که یکی از آنها «سکه» به کارگردانی حسن حج‌گذار است که در آن عماد فلاح زاده، پوراندخت مهیمن، مهران رجبی و اکرم محمدی بازی می‌کنند.

وی ادامه داد: دوست دارم با طی دوره درمان و  سلامتی جسمانی کامل در آثار بسیار بهتری حضور پیدا کنم و در عرصه بازیگری حضور داشته باشم، اما فعلا هنوز به صورت کامل این اتفاق نیفتاده و یکی از دست‌هایم از لحاظ حسی و حرکتی دچار مشکل است که امیدوارم به زودی این مشکل رفع شود و به سلامتی کامل دست پیدا کنم.

رویگری با گلایه از مسئولان و بی توجهی آنها به هنرمندان درباره ادامه فعالیت خود در عرصه خوانندگی گفت: عارضه اخیر روی صدای من هم تاثیر گذاشته، ولی قصد دارم در آینده و با بهبودی قطعی جسمانی یک کنسرت بزرگ برگزار کنم و در آن منتخبی از سه آلبومی را که در بازار موسیقی عرضه شده را برای علاقمندان اجرا می‌کنم.

این شب‌ها مجموعه «معراجی‌ها» به کارگردانی مسعود ده‌نمکی با بازی رضا رویگری روی آنتن می‌رود. رویگری بازی در فیلم‌های سینمایی «گناهکاران»، «بوتیک»، «زمهریر»، «اخراجی‌ها ۳» و … را در کارنامه دارد.

نوشته کنسرت بزرگ رضا رویگری/ بازیگری را ادامه می‌دهم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نوشته بهاره کیان افشار: دیگر برای بازی در سریال‌های طولانی کشش ندارم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

رنجبر بازیگر پیشکسوت سینما به خبرنگار سوره سینما گفت: از مدتی پیش ناخوش احوالم و تا امروز نیز بهبودی میسر نشده است. به هر حال سن و سالم بالا رفته و این شرایط شاید اقتضای روزگار من است، اما نمی دانم چرا کسی از اهالی هنر سراغی از من نمی گیرد؟ انگار تنها تا زمانی که سرحال بودم مرا می‌خواستند و دیگر کسی به فکرم نیست. اندیشیدن به این تنهایی حال مرا بیشتر دگرگون می کند. من عمر خودم را برای این سینما و تئاتر و تلویزیون صرف کردم و روا نیست حالا که در گوشه منزل افتاده‌ام، از یادها فراموش شوم.

بازیگر سریال محبوب «زیر آسمان شهر» افزود: خدا را شکر از نظر مالی چندان در مضیقه نیستم. من بازنشسته شهرداری ام و به هر حال آب باریکه ای می رسد، اما همه چیز مادیات نیست. یک هنرمند تا وقتی زنده است هنرمند است و دوست دارد به شایستگی با او برخورد شود. در این مدت، عده ای از دوستان قدیمی حال مرا تلفنی پرسیده اند، اما از مسوولان جدید و جوان ترها هم به عنوان یک بازیگر پیشکسوت انتظاراتی دارم. من از هشت سالگی قدم به عرصه گذاشتم و همه مدیوم ها را تجربه کردم. زمانی که هیچ یک از هنرمندان امروز هنوز متولد نشده بودند!

ملکه رنجبر مدتی پیش فیلم «گناهکاران» را روی پرده داشت. وی در آثاری همچون «آژانس ازدواج»، «ازدواج در وقت اضافه»، «سلام بر عشق»، «نیش زنبور»، «از ما بهتران» و … بازی داشته است.

نوشته ملکه رنجبر: هنر تا وقتی سرحال بودم، مرا می‌خواست اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

کوروش تهامی بازیگر فیلم «گناهکاران» به سوره سینما گفت: اولین بار بود با فرامرز قریبیان همکاری می‌کردم. وقتی با من تماس گرفته شد و فیلمنامه را خواندم جسارت را در قلم سام قریبیان دیدم. جسارت‌های نهفته در متن برایم خیلی جذاب بود. یادم هست به سام قریبیان نویسنده فیلمنامه گفتم اصلا می‌شود‌ چنین فیلمی را با این مضمون متفاوت ساخت؟ تلاش همه در ادامه این بود که به شکل صحیح و قانونی فیلم را بسازیم.

بازیگر «به رنگ ارغوان» گفت: نقشی که در « گناهکاران» بازی کردم تا به حال تجربه نکرده بودم. نقش مثبتی نبود. معمولا نقش‌های مثبت بازی کرده‌ام هرچند معتقدم بازیگر نباید در نقش‌های مشابه باقی بماند. نقش مشابه بازی کردن باعث سرکوب وجوه پنهان بازیگری می‌شود. تنوع نقش توانایی بازیگر را بیشتر عیان می‌کند. این کاراکتر بازی‌های زیرپوستی داشت. در بسیاری موارد نباید حرف می‌زد و باید با ری‌اکشن عمل می‌کرد.

تهامی ادامه داد: ارتباط خوبی با آقای قریبیان گرفتم. تجربه بسیار خوبی بود. قریبیان در کارگردانی بسیار مسلط بود. برای بازیگران تمرین و دورخوانی داشتیم. قطعا هدایت بازیگر که توسط ایشان انجام می‌گرفت آغشته به تجربه سالیان ایشان در زمینه بازیگری بود. تسلط و کنترل بر صحنه‌ها گواه شخصیت حرفه‌ای قریبیان در کارگردانی بود. دست بازیگر را نمی‌بستند و از پیشنهادها استقبال می‌کردند.

وی با اشاره به تفاوت «گناهکاران» نسبت به سایر فیلم‌های این ژانر گفت: «گناهکاران» یک سر و گردن از فیلم‌هایی که مشابه با این فیلم ساخته شده بالاتر است. امیدوارم کسانی که دوست دارند در این ژانر فیلم بسازند از تجربه‌های این فیلم بیاموزند تا شاهد اتفاقات بهتری در این ژانر باشیم.

وی درباره حضورش در سریال «عصر پاییزی» به کارگردانی اصغر نعیمی گفت: بازی من در این سریال تمام شد. می‌توانم بگویم یکی از متفاوت‌ترین تجربه‌های بازیگری‌ام است مطمئنم مخاطب را با این کاراکتر غافلگیر می‌کنم. احتمالا اواخر ماه محرم این مجموعه روی آنتن می‌رود.

فیلم سینمایی «گناهکاران» با بازی فرامرز قریبیان، بهاره کیان افشار، رامبد جوان، محمد متوسلانی، کورش تهامی و … اکران عمومی شده است.

نوشته «گناهکاران» یک سر و گردن از فیلم‌های دیگر بالاتر است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- محمد کارت: فرامرز قریبیان یکی از بازیگران خاطره ساز برای سینمادوستان است. بازیگری موقر، محترم و بدون حاشیه که با حضور در فیلم‌های مختلف جایگاهی ویژه در سینمای ایران یافته است. «گناهکاران» بازگشت او پس از بیش از یک دهه به عرصه کارگردانی، یک درام پلیسی با نگاهی به آثار نوآر است. فیلمی که این روزها روی پرده رفته و تفاوت‌هایش با بسیاری از تولیدات این روزها، سلیقه و نگاه سازنده‌اش را نشان می‌دهد. فرامرز قریبیان در نشست نقد و بررسی فیلمش در سوره سینما درباره روند تولید فیلم توضیح داد.

از چگونگی تولید «گناهکاران»  بگویید و اینکه چطور بعد از ۱۲ سال توانستید چهارمین فیلم‌تان را بسازید؟

فرامرز قریبیان: دو سال و نیم قبل فیلمنامه «گناهکاران» پروانه ساخت دریافت کرد. ما محاسبه‌ای برای تولید فیلم انجام دادیم و متوجه شدیم، هزینه تولید آن بالاست. فیلمنامه دیگری را سام نوشته بود که آن فیلمنامه نیز با وجود اینکه نقشی برای خودم نداشت دوستش داشتم. آن فیلمنامه روایت‌گر داستان چند جوان بود و هزینه تولیدی کمتری می‌طلبید آن فیلم  را برای اخذ پروانه ساخت به وزارت ارشاد ارائه کردیم. اما با اینکه به لحاظ مضمونی ملایم‌تر از «گناهکاران» بود اجازه ساختش را به ما ندادند.

 وقتی فیلمنانه رد شد، تصمیم گرفتیم «گناهکاران» را که پروانه ساخت دارد بسازیم. از اول مهر ماه سال ۹۰ پیش‌تولید را شروع کردیم، دو ماه پیش‌تولید داشتیم. اول آذرماه فیلمبرداری این فیلم را شروع کردیم و تقریبا دو ماه فیلمبرداری به طول انجامید. ما معتقد بودیم در زمان پیش‌تولید باید کلیه شرایط تولید را آماده کنیم.

لوکیشن‌ها انتخاب شدند و قرارداد بستیم، لباس‌ها دوخته شد، دکوپاژ آماده شد. در زمان فیلمبرداری هیچ وقفه‌ای در کار نیفتاد و همه چیز طبق برنامه پیش رفت بعد از فیلمبرداری مونتاژ توسط آقای دهقانی شروع شد که مناسب‌ترین فرد برای تدوین این فیلم بودند. وقتی فیلم آماده نمایش شد آن را برای اخذ پروانه نمایش به وزارت ارشاد فرستادیم. آنها لیستی دادند از چیزهایی که باید حذف کنیم. من پیگیر شدم، گفتم ما که فیلم را کاملا مطابق فیلمنامه ساختیم، چرا این لیست را برای حذفیات به ما دادند.

کاملا بر مبنای فیلمنامه پیش رفته بودید؟

بله. صددرصد مطابق فیلمنامه فیلم ساخته شده بود. فیلمنامه‌ای که پروانه ساخت دریافت کرده بود. بعد متوجه شدم اعضای شورای پروانه نمایش با اعضای شورای ساخت فرق دارند و عده‌ای دیگر هستند. من گفتم، خب این سیستم غلط است، وقتی فیلمنامه‌ای پروانه ساخت دریافت می‌کند و بعد فیلمساز کاملا بر مبنای فیلمنامه فیلمش را می‌سازد، اشتباه است یک شورای دیگر بعد از ساخته شدن فیلم باز آن را ممیزی کند و طبق سلایق جدیدی فیلم سلاخی شود.

 به هر حال بعد از اجرای برخی از ممیزی‌ها «گناهکاران» به جشنواره فجر آمد. بعد از جشنواره نیروی انتظامی نیز ایراداتی گرفت و لیستی داد که باید فلان صحنه‌ها حذف شوند. چندین جلسه با مسئولین فرهنگی نیروی انتظامی گذاشتیم و گفتیم ما تنها می‌توانیم موارد کوچکی که لطمه‌ای به فیلم نمی‌زنند را حذف کنیم. از زمان فیلمبرداری چون می‌دانستم آخر فیلم امکان دارد ممیزی شود یک پلان اضافه با شکل دیگر گرفتم با توجه به نظر نیروی انتظامی برای نمایش عمومی، آن پلان را جایگزین کردیم.

از سال ۶۵ که شما اولین فیلم‌تان «جدال در تاسوکی» را ساختید تا سال ۹۰ که «گناهکاران» را آغاز کردید چیزی حدود ۲۵ سال می‌گذرد، چرا در ۲۷ سال شما تنها ۴ فیلم ساختید؟ آیا دغدغه‌ای نسبت به کارگردانی نداشتید یا شرایط بازیگری بیشتر برایتان فراهم بود؟

فیلم اولم را که می‌ساختم مشکلات زیادی داشتم. آن زمان جوان‌تر بودم و به لحاظ موقعیت هنری و بازیگری شرایط خوبی داشتم. اغلب فیلم‌هایی که بازی می‌کردم پرفروش می‌شدند. وقتی که خواستم «جدال در تاسوکی» را کارگردانی کنم، نقش معلم آن فیلم برای خود من نوشته شده بود، اما وقتی خواستیم کار را شروع کنیم مسئول سینمایی آن زمان آقای انوار گفت یک نفر نمی‌تواند هم بازی کند هم کارگردانی و اجازه ندادند در فیلم خودم بازی کنم. در نهایت هم فیلم با شرایط مالی سخت و زمان کم ساخته شد.

آن شرایط سخت باعث شد که شما دیگر کمتر کارگردانی کنید؟

نه. من بازیگر هستم. دلم می‌خواست فیلمنامه‌ای را بسازم که دوستش دارم. دومین فیلمم «قانون» نیز در ابتدا قرار نبود من آن را بسازم، قرار بود نقش اصلی‌اش را بازی کنم. منتهی کارگردانی انتخاب کرده بودند که من میل نداشتم با او همکاری کنم. بعد کارگردان را عوض کردند گفتند آقای ساموئل خاچیکیان قرار است کارگردانی کند. بعد به دلایلی نشد و به من پیشنهاد دادند که خودم کارگردانی کنم و فیلم ساخته شد. بعد از «قانون» فیلمنامه‌ای که با آن ارتباط پیدا کنم، برای کارگردانی پیدا نکردم.

 تا اینکه به من پیشنهاد شد در یک قسمت سریال «آژانس دوستی» بازی کنم آن زمان من سریال قبول نمی‌کردم. وقتی قبول نکردم در آن سریال بازی کنم شنیدم که آقای جوزانی تهیه‌کننده، گفته حالا که قریبیان نمی‌آید این قسمت را حذف کنید. وقتی این را شنیدم رفتم گفتم این قسمت را حذف نکنید من به یک شرط می‌آیم و بازی می‌کنم. به این شرط که من این قسمت را هم کارگردانی می‌کنم هم بازی، شما هم یک فیلمنامه سینمایی برای من بنویسید. که این اتفاق افتاد و آقای جوزانی فیلمنامه «چشمهایش» را برای من نوشت.

بعد از ساخته شدن «چشمهایش» آن فیلم مورد استقبال قرار گرفت و منتقدین دوستش داشتند. وقتی از این فیلم تعریف شد، کار من در کارگردانی سخت‌تر شد. من بازیگر هستم. دغدغه اینکه حتما باید سالی یک فیلم را کارگردانی کنم نداشتم. اگر می‌خواستم فیلم بعدی را بسازم قطعا باید بهتر از «چشمهایش» می‌شد.تا اینکه سام از خارج که برگشت دو فیلمنامه سینمایی نوشته بود، به من داد تا بخوانم و نظرم را بگویم. وقتی فیلمنامه «گناهکاران» را خواندم خیلی دوستش داشتم و از او خواستم تا فیلمنامه را مطابق با ایران بازنویسی کند و تصمیم گرفتم آن را بسازم. با این جزئیات تعریف کردم تا متوجه شوید چرا در این مدت ۲۷ سال تنها ۴ فیلم ساختم.

شما در طول دوران بازیگری‌تان پرسونای یک مرد پر جذبه، باهوش و گاهی ضد سیستم، را در ذهن تماشاگران از خودتان به جا گذاشتید. اینکه سینما در سال‌های اخیر به سمت جوان محوری رفته و بازیگران مسن باید یا نقش پدر را بازی کنند یا چیزی شبیه به آن. چقدر اینکه نقش‌های اصلی و متفاوت برای بازیگران مسن کمتر شده، شما را به سمت کارگردانی ترغیب کرده است. تا در فیلم خودتان نقش مورد علاقه و شخصیت‌ اصلی را بازی کنید؟ 

بله این موضوع در سینمای سال‌های اخیر دیده می‌شود و نقش‌های متفاوت کمتری برای بازیگران مسن وجود دارد. در «گناهکاران» برای نقش تدین از اول که فیلمنامه را خواندم کاملا دوست داشتم خودم آن را بازی کنم. در فیلمنامه بالا بودن سن تدین را توجیه کردیم به طوری که تدین به علت نوع رفتاری که دارد دائم توبیخ شده و درجه‌اش عقب افتاده است.

مسئله من در سینما عشق به حرفه‌ام است. برای جایگاهی که دارم احترام قائلم. چراکه آن را یکباره به دست نیاوردم. از نظر روال کاری که برای خودم انتخاب کردم آدمی نیستم که نقش‌های فرعی بازی کنم. اینکه وقتی سن بالا می‌رود طبیعی است که برای بازیگر نقش اول کمتر شود. نقش کوتاه بازی کردن بد نیست اما نقش کوتاهی که در درام فیلم تاثیرگذار باشد. مثلا در «شهر زیبا» یا «رقص در غبار» جوان‌ها نقش‌شان از من بیشتر است اما کاراکتری که من در آنها بازی کردم در قصه و درام موثر است و بدون آن کاراکتر درام پیش نمی‌رفت و یا اتفاق نمی‌افتد.اما من نقش‌های خنثی و کوتاه را نمی‌روم بازی کنم. پس ترجیح می‌دهم هر فیلمی را بازی نکنم. بازیگر در زمان جوانی باید حضور داشته باشد گاهی در این حضور فیلم‌های ضعیف هم وجود دارد اما به سن ما که می‌رسد مراقبت بیشتری احتیاج دارد.

شما سینما را از سینما یادگرفته‌اید و در طول کارنامه کارگردانی خود مطمئنا از کارگردانانی که با آنها کار کردید نقاط مثبت و منفی را آموختید. در کارگردانی‌تان وقتی که نقش اصلی فیلم را هم بازی می‌کنید شکل کارگردانی شما چطور اتفاق می‌افتد؟ 

بله واقعا همینطور است من بازیگری و کارگردانی با حضور در بطن سینما و دیدن فیلم‌های  گوناگون از سینما جهان آموختم. اما درباره نحوه کارگردانی «گناهکاران» باید بگویم وقتی که ما قبل از شروع به تولید، لوکیشن‌ها را انتخاب کردیم و دکوپاژ را بر مبنای فیلمنامه و لوکیشن انجام دادیم، در زمان فیلمبرداری وقتی که من جلوی دوربین بودم، خواهش کردم سام پشت مانیتور قرار بگیرد و حتی صدا، دوربین و حرکت را هم خود سام بگوید. بعد از برداشت من پلان را می‌دیدم و تایید می‌کردم.

در طول سال‌هایی که من کار کردم اغلب فیلم‌ها در انتخاب و گزینش لوکیشن دچار مشکل بودند. به طوری که گاهی در زمان تولید کار را چند روز متوقف می‌کردند و به دنبال لوکیش بعدی می‌گشتند. وقتی که لوکیشن هم انتخاب نشده عملا قبل از تولید دکوپاژی هم نمی‌تواند صورت بگیرد.از این رو وقتی که در آثار دیگر می‌دیدم که این مشکل وجود دارد سعی کردیم در زمان پیش‌تولید برای «گناهکاران» همه چیز را فراهم کنیم، بعد تولید را شروع کنیم. گاهی برخی تهیه‌کنندگان زمان پیش‌تولید را در حداقل زمان ممکن برنامه‌ریزی می‌کنند و فیلمبرداری را شروع می‌کنند غافل از اینکه پیش‌تولید هر چقدر مفصل‌تر و صحیح‌تر باشد سرعت کار را در زمان تولید بیشتر می‌کند. 

با توجه به اینکه «گناهکاران» در بخش خصوصی ساخته شده و بودجه آنچنانی هم مانند فیلم‌هایی دولتی نداشته، شما برای فراهم کردن شرایط مناسب تولید چقدر از انرژی سام قریبیان به عنوان مجری طرح استفاده کردید و حضورش در پیشبرد فیلم تاثیرگذار بود؟

همه افرادی که در این فیلم با ما همکاری کردند واقعا حضورشان تاثیرگذار بود. خصوصا سام که با انرژی پروداکشن را جلو برد و حتی در پس تولید نیز شرایط آماده نمایش شدن و اکران آن را پیگیری کرد.

برای تولید این فیلم سعی در جذب سرمایه از جاهای مختلف داشتید؟  یا کلا از سرمایه شخصی خودتان مایه گذاشتید؟

این فیلم کاملا از سرمایه شخصی خودمان ساخته شده است نه اینکه ما نخواستیم بخش دولتی کمک کند، بلکه کمک‌مان نکردند. ما طبق معمول فیلمنامه را برای فارابی فرستادیم و آنها گفتند به این دلیل که نوع فیلم آمریکایی است از آن حمایت نمی‌کنیم. بعد به نیروی انتظامی دادیم که آنها هم همین را گفتند و حمایت نکردند. با این وجود خودمان سعی کردیم شرایط تولید را فراهم کنیم. ما حتی یک اسپانسر هم نداشتیم.

پس پولدار هستید که توانستید اینگونه فیلم را از سرمایه شخصی بسازید. درست است؟ 

نه واقعا پولدار نیستیم. بلکه سرمایه تمام این چهل و چند سال کار من در سینما را در این فیلم خرج کردیم. من زندگی مالی‌ام را از صفر شروع کردم به اندازه خودم دارم اما سرمایه‌دار نیستم. امیدوارم این فیلم بتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند، تا دوباره بتوانم فیلم بسازم و هزینه‌های تولید را بازگرداند. 

انتخاب بازیگران در « گناهکاران» به خوبی اتفاق افتاده است. مثلا انتخاب رامبد جوان برای بازی در نقش روانگر هوشمندانه است. در این باره کمی صحبت کنید.

ببینید پیشینه بازیگری رامبد جوان و آن شمایلی که در ذهن مخاطب دارد، باعث می‌شود تماشاگر کمتر به قاتل بودن او پی ببرد. این در کنار جدی بودن نقش تفاوتی را به وجود می‌آورد که وقتی ما به رامبد جوان فکر کردیم من سریع گفتم خودش است اصلا این نقش مال رامبد است. که خوشبختانه او هم با نقش ارتباط برقرار کرد و بازی خوبی در این فیلم انجام داد. برای انتخاب بقیه نقش‌ها هم با حساسیت عمل کردیم. خوشبختانه آنهایی که کاندید ما بودند توانستند وقت‌شان را تنظیم کنند و این همکاری شکل بگیرد. آقای متوسلانی، آقای کوروش تهامی، آقای رضا رویگری و خانم شقایق فراهانی و … که لطف کردند دعوت ما را پذیرفتند.

بازیگران با توجه به اینکه می‌دانستند شما با سرمایه شخصی این فیلم را می‌سازید در دستمزد خود تخفیف دادند؟

بله، همه آنها دستمزد واقعی خودشان را نگرفتند و به ما لطف داشتند.

واکنش‌ها را بعد از اکران در جشنواره فجر و  در اکران عمومی چطور دیدید؟

من مطمئن بودم که این فیلم با تمام سنین ارتباط برقرار می‌کند. در جشنواره فجر واکنش‌ها مثبت بود. در حال حاضر نیز تماشاگران بعد از دیدن فیلم راضی از سالن بیرون می‌آیند. بیشتر تماشاگران بعد از دیدن این فیلم به یکدیگر آن را پیشنهاد می‌کنند.

شما به عنوان بازیگری که طی حدود ۵ دهه در سینمای ایران موفق بوده، در زمینه اکران فیلم‌تان که با سرمایه شخصی ساخته شده است چه انتظاری به لحاظ تبلیغاتی و حمایت دارید؟

انتظار من این است که در تبلیغات و معرفی اثر به مردم، مسئولین کمی از ما حمایت کنند و اتفاقاتی که برای برخی از فیلم‌ها رقم می‌زنند را برای «گناهکاران» هم لحاظ کنند. تا عدالت رعایت شود. واقعا شرایط اکران نابرابر است برخی از فیلم‌ها در زمینه تبلیغات شهری و تلویزیونی کاملا حمایت می‌شوند و از برخی دیگر هیچ‌گونه حمایتی صورت نمی‌گیرد. حتی اگر آن فیلم‌ها تلاش کنند با سرمایه شخصی تبلیغات داشته باشند جلوی راه آنها سنگ‌اندازی می‌شود.

مثلا بنرهایی برای «گناهکاران» در نظر گرفته بودیم، اما بعد از دو روز که نصب شدند توسط نیروی انتظامی برداشته می‌شوند و یک چیز دیگر در مورد نیروی انتظامی جایگزینش می‌شود. اما گاهی فیلم‌هایی هستند که حتی زمان اکران‌شان تمام شده ولی به دلیل حمایت‌های مختلف هنوز ما تبلیغات آنها را در سطح شهر می‌بینیم.

شما در طول کارنامه هنری‌تان با کارگردانان زیادی کار کردید. در بین کارگردانان ایرانی کسی هست که تمایل داشته باشید با وی همکاری کنید اما شرایطش پیش نیامده است؟

زنده‌یاد علی حاتمی کسی بود که دوست داشتم با او همکاری کنم اما این اتفاق نیفتاد. یکی دو بار قرار شد با هم همکاری کنیم اما شرایط فراهم نشد. مثلا برای فیلم سینمایی «تختی» از من دعوت کردند. آقای اسکندری من را برای نقش تختی گریم کردند. من در جوانی کشتی می‌گرفتم با ورزش کشتی نیز آشنایی داشتم. اما آن فیلم ساخته نشد. تا اینکه ایشان فیلم «مادر» را شروع کردند و به من پیشنهاد بازی دادند اما آن زمان من سرکار فیلم سینمایی «فیل در تاریکی» بودم و این تداخل کار مانع از همکاری ما شد.

برای کدام نقش به شما پیشنهاد دادند؟

برای نقشی که آقای امین تارخ آن را بازی کردند. وقتی قرار شد دوباره پیش‌تولید «تختی» را در هدایت فیلم شروع کنند به من پیشنهاد دادند نقش مربی تختی را بازی کنم. قرارداد بسته شد، گریم شدم ولباس هم برایم دوخته شد، اما به دلیل بیماری آقای حاتمی آن کار هم به سرانجام نرسید. البته برای «هزاردستان» هم به من پیشنهاد شد که  آن زمان حساس بودم و در تلویزیون بازی نمی‌کردم و همکاری شکل نگرفت.

الان هم نسبت به بازی در تلویزیون حساس هستید؟

الان نه، اگر قرار باشد فیلم بسازم باید بازی کنم تا بتوانم فیلم بسازم. اگر در این چند سال چند سریال بازی نکرده بودم نمی‌توانستم فیلم بسازم. سریال‌ها را بازی کردم تا بتوانم خودم یک فیلم تهیه کنم. 

به عنوان یک بازیگر پیشکسوت، نوع کار کدام بازیگر را می‌پسندید؟

خدا رحمت کند آقای خسرو شکیبایی در بازیگران بعد از انقلاب، جایگاهی ویژه داشت. در نسل جدید بازیگران آقای پیمان معادی گمان می‌کنم بتواند در بازیگری سینمای ایران تاثیرگذار عمل کند.

علاقه شما به سینمای کدام کارگردان ایرانی بیشتر است و فکر می‌کنید در روند سینمای ایران حضورش تاثیرگذار بوده است؟

 قبل از انقلاب آقایان فرخ غفاری، ابراهیم گلستان و بعدتر مسعود کیمیایی و داریوش مهرجویی پایه‌گذار سینمایی دیگر بودند و سینمای آنها تاثیرگذار بوده است. اما در بعد از انقلاب جریان‌سازترین فیلمساز اصغر فرهادی بوده است. 

آقای کیمیایی برای فیلم‌های اخیر خود به شما پیشنهاد بازی دادند؟

بعد از فیلم «رئیس» فیلم‌های دیگر آقای کیمیایی اکثر نقش‌ها جوان بودند. ما رفاقتمان ریشه‌دار است. اما در فیلم‌های اخیرشان نقشی که من بتوانم بازی کنم نداشته‌اند.

رفاقت شما با آقای کیمیایی برای ورود به بازیگری چقدر به شما کمک کرد؟

طبیعی است که خیلی کمک کرد. من کارم را با آقای کیمیایی شروع کردم و این همکاری در چند کار ادامه داشت. اما در سینما این خود بازیگر است که بعد از یک ورود موثر، باید بتواند حضورش را تداوم دهد. در تاریخ سینمای دنیا تعداد زیادی بازیگر بودند که در یکی دو فیلم از مسیرهای مختلف وارد شده‌اند اما بعد از مدت کوتاهی کنار رفته و فراموش شده‌اند. 

پس شما تداوم حضور در بازیگری را قائم به فرد می‌دانید؟

بازیگری یک جوهره ذاتی را می‌طلبد. با پارتی می‌شود یک فیلم بازی کرد، اما در فیلم‌های بعدی اگر در بازیگر پتانسیل بازیگری وجود نداشته باشد به زودی کنار گذاشته می‌شود و ماندگار نخواهد شد. به هیچ عنوان تداوم حضور اثرگذار بدون جوهره فردی اتفاق نمی‌افتد.

نوشته موضوع فیلم را نپسندیدند، حمایت نکردند/ سریال بازی کردم تا فیلم بسازم اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- محدثه واعظی‌پور: می‌شود بدبین بود و تمام جذابیت‌های فیلم «گناهکاران» ساخته فرامرز قریبیان را نادیده گرفت و همه را یک کپی برداری از سینمای معمایی، پلیسی آمریکا دانست، می‌توان «گناهکاران» را با این انگ که یک فیلم کلیشه‌ای شیک و پرزرق و برق است تحقیر کرد، این ساده‌ترین و غیرمنصفانه ترین راه برای قضاوت درباره فیلمی است که مشخص است کارگردان باسابقه و شناخته شده‌اش برایش زحمت زیادی کشیده است. در سینمایی که قصه گویی و قهرمان پروری در آن اعتباری ندارد و بسیاری از فیلم‌هایش را مخصوصا اگر در یک پروسه چند روزه مانند جشنواره فجر تماشا کنید، نمی‌توان تا انتها تحمل کرد، بی‌آنکه بارها روی صندلی جا به جا شد یا به ساعت نگاه کرد، تلاش قریبیان برای روایت قصه‌ای پرتعلیق و غیر قابل پیش بینی قابل احترام است.

دغدغه نویسنده و کارگردان «گناهکاران» روایت یک قصه پلیسی و خلق قهرمان است، «گناهکاران» پازلی است که حل کردنش ذهن تماشاگر را درگیر می‌کند، تقابل دو قطب اصلی قصه، تدین (فرامرز قریبیان) و روانگر (رامبد جوان) جذابیت فیلم را مضاعف می‌کند، از همان لحظه رویارویی آنها، بدعنقی و بی حوصلگی پلیس سابق در برابر نظم و هوشمندی روانگر همان کلیشه آشنا اما همیشه فریبنده را به شکلی درست اجرا می‌کند و تا انتها هم نویسنده از این کلیشه برای فریب دادن مخاطب استفاده می کند و موفقیت انتهایی را هم بر همین اساس قرار می‌دهد. فیلم نمایشگر توانایی‌های بازیگری دو نسل هم هست، محمد متوسلانی در نقشی کوتاه، در یادماندنی است و قریبیان یکی از بهترین بازی‌های کارنامه اش را در «گناهکاران» ثبت کرده. تلخی و عصبیت قهرمان خسته فیلم که پلیسی آرمانگرا است در برابر خونسردی و سکوت غریب روانگر اوجوه تفاوت بازی این دو نسل را بیشتر عیان می‌کند.

فیلم ساختاری شسته رفته دارد و بی‌لکنت قصه در آن روایت می‌شود. «گناهکاران» با آن شخصیت های پیچیده و گاه غریب، فضای لوکس، رنگ قهوه ای قالب تصاویر و قهرمان تنها و از نفس افتاده اش اگر چه نمونه های فرنگی مختلفی را یادمان می‌آورد، اما اینها مهم نیست، جهانی که فیلم خلق می‌کند باور پذیر و شخصیت‌هایش قابل لمس‌اند، غافلگیری پایانی هم برگ برنده‌ای برای آن است.جدا از همه امتیازهای فیلم و استفاده درستی که کارگردان از کلیشه‌ها کرده، «گناهکاران» یک امتیاز دیگر هم دارد. رامبد جوان در نقشی جدی و منفی حضوری درخشان دارد. جوان مثل بسیاری از بازیگرانی که در فضای طنز و کمدی رشد کرده‌اند کمتر این بخت را پیدا می‌کند که نقش جدی و پیچیده بازی کند.

این بازیگرها حتی اگر نقش جدی بازی کنند، کمتر دیده می‌شوند، به همین دلیل دوباره به مسیر قبلی برمی‌گردند. رامبد جوان از این تجربه‌ها دارد، حضورش در نقشی کوتاه در مجموعه «نشانی» که خود کارگردانی کرده بود، نشان می‌داد که برای بازی در نقش جدی و تلخ هم مناسب است، حتی حضورش در مجموعه «ولایت عشق» به کارگردانی مهدی فخیم‌زاده و تجربه بازی در فضایی تاریخی هم نمره قبولی می گیرد اما او با پرسونای شوخ و شلوغش برای مخاطب جذاب‌تر است و شاید همین باعث می‌شود کمتر به سراغ نقش‌های جدی، پیچیده یا منفی برود.

با دیدن چند دقیقه ابتدایی «گناهکاران» متوجه می شویم که ستاره فیلم با وجود حضور گرم فرامرز قریبیان، رامبد جوان است که با آن ابروهای گره خورده، نگاه تلخ و ظاهر مردانه و جدی فراتر از بازی‌های قبلی و کاملا کنترل شده حرکت می‌کند. این وقار، کت و شلوار پوشیدن و صمیمی نبودن اتفاقا چیزی از جذابیت این بازیگر کم نمی کند و نشان می دهد که می تواند با فاصله از پرسونای همیشه جوانش که خیلی زیاد متاثر از شخصیت ناآرام اوست، بازیگری موثر برای نقش‌های جدی باشد، رامبد جوان وقتی نمی خندد هم دوست داشتنی است و حتی پس از تجربه موفق «گناهکاران» می‌شود گفت در قالب یک بدمن باهوش و عاشق حسود هم پذیرفتنی است.

«گناهکاران» فیلمی بی‌ادعا اما باارزش است، در بخش خصوصی ساخته شده، برای تولید آن سلیقه و ذوق هنری هزینه شده و حاصل تلاش نسلی است که ماهیت سینما را دوست دارند، با این دنیای جادویی بیگانه نیستند و با این فیلم کوشیده‌اند تماشاگر را به سالن‌های خالی سینما بیاورند. «گناهکاران» کامل ترین فیلم فرامرز قریبیان هم هست، امضای او را دارد و یادگاری است از سینمایی که نسل او می‌شناسد و به آن عشق می‌ورزد، سینمایی که هنوز زنده است و برای نسل امروز هم جذابیت فراوانی دارد.

نوشته رامبد جوان در یک نقش تازه/ تقابل بازیگرانی از دو نسل اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

نوشته عکس‌های فرامرز و سام قریبیان در کنار محمد متوسلانی اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- محمد کارت: سام قریبیان از نسلی است که کودکی‌شان در سینما و با سینما پیونده خورده است، به همین دلیل تعلق خاطر به سینما از همان دوران در آنها شکل گرفته. در سال‌های اخیر این نسل تازه با حضور پررنگ در بطن سینما نشان داد به دنبال تثبیت جایگاه خود است. سام در سی و یکمین جشنواره فیلم فجر به عنوان نویسنده فیلم سینمایی «گناهکاران» حضور دوباره‌اش را به سینمای ایران اعلام کرد. فیلم، یک نوآر پلیسی جذاب و پرتعلیق است  که این روزها روی پرده رفته. در نشست نقد و بررسی فیلم در سوره سینما، این نویسنده و بازیگر جوان درباره پروسه نگارش فیلمنامه و تولید «گناهکاران» صحبت کرد.

فیلمنامه «گناهکاران» کمی برخلاف جهت فیلم‌های یکی دو سال اخیر نوشته شده. در چند سال اخیر سینماگران جوان و هم سن و سال شما، بیشتر از موجی که در سینمای اجتماعی به وجود آمده پیروی و اغلب آثار در شمایل کلی شبیه به هم عمل می‌کنند. اما «گناهکاران» پایبند به ژانر است و نگاه جدید به فیلم‌های نوآر پلیسی ارائه می‌کند. چطور موضوع و نوع نگارش این فیلم دغدغه شما شد؟ 

سام قریبیان: تاکنون خیلی فیلم پلیسی در ایران ساخته شده و آقای قریبیان شاید در ۷۰ درصد آنها بازی کرده‌اند. اما تعداد کمی از ماندگار شده‌اند. به این دلیل که در فیلم‌ها گفته شده این پلیس ایرانی است بعد پلان به پلان از فیلم‌های آمریکایی کپی شده است. منکر این نمی‌توانیم بشویم که سینمای پلیسی ایران ضعیف است و سینمای پلیسی آمریکا بسیار قوی و در هر دهه در سینمای آمریکا یک فیلم پلیسی خوب و قابل بحث ساخته شده است.

فیلم‌هایی مثل «ارتباط فرانسوی»، «محله چینی‌ها» «مظنونین همیشگی» و… . شاید یکی از ایرادهای فیلم‌های پلیسی ما اصرار به ایرانی کردن همه چیز است. این نوع فیلم فضای خاصی را می‌‌طلبد. ما در «گناهکاران» خواستیم تا حد امکان فضا و مکان را از قصه بگیریم و هدف اصلی را بر دو چیز بگذاریم، اول خوب قصه تعریف کردن و سرگرمی و دوم از واقعگرایی و ایرانی کردن دوری کنیم. به خاطر همین هم شما در فیلم لباس نیروی انتظامی و یا آرم نیروی انتظامی نمی‌بینید. همه اینها در راستای این بود که تماشاگر نخواهد ما به ازای بیرونی برای شخصیت‌ها در ذهن خود پیدا کند. منکر این نمی‌شویم که اسم‌ها ایرانی هستند، زبان فیلم فارسی است و … اما سعی کردیم اِلمان و هویت ایرانی را از زمان و مکان فیلم بگیریم و قصه برایمان اهمیت داشته باشد. همه کاراکترهای فیلم زیر یک چتر جنایی جمع شده‌اند و برای من فیلمنامه نویس ما به ازای بیرونی دارند هرچند که در تیتراژ نوشته شد ما به ازای بیرونی ندارند. 

اینکه شما اول فیلمنامه را به زبان انگلیسی مطابق با فضای فیلم‌های آمریکایی نوشتید و بعد آن را ایرانی کردید، ما به ازای ایرانی را چطور در نظر داشتید؟ 

شالوده و ساختار اصلی فیلم هیچ تغییری نکرده است. اغلب تغییرات در حد دیالوگ اتفاق افتادند. مثلا در فیلم همچنان صحنه دیسکو وجود دارد اما در نسخه آمریکایی لازم نبود به کشور دیگری بروند و حالا می‌روند. 

برای تماشاگر ایرانی چقدر فیلم‌های نوآر پلیسی جذاب است؟ مخاطبی که فیلم‌های پلیسی مهم سینمای آمریکا را دیده با یک فیلم ایرانی پلیسی ارتباط برقرار می‌کند؟

زمانی که من بچه بودم پدرم فیلم‌های قهرمان محور را زیاد دوست داشتند. زمان نوجوانی خودشان فیلم‌های وسترن و قهرمان محور طرفدار زیادی داشته است. در سینمای کنونی آمریکا نیز به قهرمان سازی اهمیت زیادی داده می‌شود. ما در سینمای ایران چنین فیلم‌هایی نداریم. همانطور که شما هم گفتید یکباره نوعی فیلم مد می‌شود و آنقدر فیلم‌های شبیه به هم ساخته می‌شود تا تماشاگر رغبت سینما رفتن را از دست می‌دهد. نیاز به قهرمان در سینمای ایران یک نیاز اساسی است. در چند فیلمنامه‌ای که نوشتم حتی اگر پلیسی نبودند به این مهم دقت داشته‌ام. وقتی که قهرمان در فیلمنامه‌های ما وجود نداشته باشد این می‌شود که بازیگر ستاره و آرتیستی که تماشاگر را به سالن بیاورد کم داریم یا اصلا نداریم.

ظاهرا در پیش‌تولید «گناهکاران» سعی کردید کاملا فیلم را به شکل استودیویی و سیستماتیک پیش ببرید. چقدر طراحی حرفه‌ای تولید در سینمای ایران جایگاه دارد؟ 

چیزی که در سینمای ایران تقریبا می‌توان گفت وجود ندارد پیش‌تولید صحیح و طراحی تولید محکم است. ما در «گناهکاران» سعی کردیم در پیش‌تولید لوکیشن‌ها با دقت اننتخاب شوند. در انتخاب بازیگران حتی برای هنرورها هم حساسیت داشتیم و سعی کردیم به جا انتخاب کنیم. وقتی در پیش‌تولید همه اجزا و اعضای تولید مشخص باشند می‌توانیم با برنامه‌ریزی دقیق پیش برویم و کار کارگردان به مراتب با آرامش و تامل بهتری انجام می‌شود.

چه شد که فیلم را به طور کامل در بخش خصوصی ساختید و حمایتی برای تولید آن صورت نگرفت؟

متاسفانه در بخش دولتی، مسئولین سینمایی کمتر با نگاه شایسته سالاری از سینما حمایت می‌کنند. گاهی دیده شد فلان کارگردان که آنچنان کارنامه خوبی هم ندارد برای فیلمش بودجه‌ای تصویب شده که هیچ‌گاه آن بودجه به فلان کارگردان کاربلد داده نمی‌شود. منظورم هم دوره خاصی نیست در تمام دوره‌ها این اشتباهات مدیریتی اتفاق افتاده که عدالت رعایت نشده است. امیدورایم در مدیریت جدید کمی با تامل عمل شود. اما اینکه فیلم را در بخش خصوصی ساختیم باید بگویم سینمای ایران زمانی می‌تواند ادعای صنعت بودن را بکند که بخش خصوصی باقوت بتواند فیلم تولید کند و در زمینه اکران با وجود ظرفیت های گسترده نمایش سرمایه خود را از گیشه به دست آورد. این فیلم در بخش خصوصی ساخته شده و مطمئنا اگر در زمینه تبلیغات اکران حمایت شود با مردم ارتباط برقرار می‌کند.

در یکی دو سال اخیر کمی فعال‌تر از قبل شدید. در فیلم سینمای «لاله» بازی کردید، در یک تئاتر به ایفای نقش پرداختید و … چرا در «گناهکاران» بازی نکردید؟دغدغه اصلی شما نویسندگی، کارگردانی یا بازیگری در سینماست؟

در «گناهکاران» نقشی برای من وجود نداشت. من با پدر سر کار رابطه‌ای کاملا حرفه‌ای داریم هیچ‌گاه نخواستند پارتی بازی کنند. ما با هم سر کار تعارف نداریم. ضمنا من اصلا بازیگری را دوست ندارم. این کارهایی را هم که انجام می‌دهم بیشتر شیطنت است. سر فیلم‌های مختلف آدم نقاط مثبت و منفی زیادی را یاد می‌گیرد. در این مدت پیشنهادهای خوبی شد که من هم برای کسب تجربه قبول کردم.

پس بیشتر خود را فیلمنامه نویس و کارگردان می‌دانید؟

نه. من بیننده پر و پا قرص فیلم هستم. سلیقه‌ام هم مشخص است. آن چیزی که دوست دارم خودم به عنوان بیننده روی پرده سینما ببینم را روی کاغذ می‌آورم و در حد توان و سوادم سعی می‌کنم کیفیت تکنیکی خوبی هم داشته باشد. فیلمنامه‌‎نویس نیستم. کارگردان هم به نظرم همه کارگردان هستند حتی اگر فیلم نساخته باشند. 

کدام کارگردان را در سینمای ایران تاثیرگذار می‌دانید؟

در سینمای بعد از انقلاب اصغر فرهادی و در سینمای قبل از انقلاب آقای داریوش مهرجویی، نوع سینمای آنها را دوست دارم و به نظرم آثارشان روند سینمای ایران را عوض کرد. البته آقای کیمیایی هم که جای خودشان را دارند.

نوشته علاقه به فرهادی، مهرجویی و کیمیایی/ سینمای ایران قهرمان کم دارد اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- محمد متوسلانی نویسنده، کارگردان و بازیگری است که از اواخر دهه ۳۰ در بطن سینمای حرفه‌ای ایران حضور داشته، پس از پیروزی انقلاب اسلامی رابطه متوسلانی و سینما در مقطعی قطع شد. اما او با «دل و دشنه» دوباره به سینما بازگشت. هر چند پس از پایان دوره جدایی این بازیگر از سینما، او را هرگز مانند گذشته پرکار ندیدیم اما حضورهای گاه و بیگاه مقابل دوربین، خاطره او را در ذهن نسل جدید زنده نگه داشته. در فیلم «گناهکاران» به کارگردانی فرامرز قریبیان، محمد متوسلانی حضوری دلنشین دارد. در نشستی همراه با نویسنده و کارگردان این فیلم، با او درباره روزهای گذشته و تجربه همکاری با قریبیان صحبت کردیم.

شما جزء معدود سینماگرانی هستید که توانستید در طول کارنامه کاری خودتان کاراکترهایی در سینمای کمدی بسازید که مردم برای آنها به سینما بیایند و مانند سه کاراکتر برادران مارکس در سینمای آمریکا، شما هم به همراه آقای گرشا و سپهرنیا گروه بازیگری جذابی را شکل دادید. پرکاری شما در سینمای قبل از انقلاب و کم‌کاری‌تان در سینمای بعد از انقلاب جبر بود یا اختیار؟

محمد متوسلانی: هر دو. ببینید در زمان شروع به کار و جوانی، آدم فکر می‌کند باید در سینما جای پای خود را محکم کند و با پرکاری سعی می‌کند خود را به مردم و سینما بشناساند. اما هم اکنون ما دیگر در این سن و سال به دنبال آن ثبات در سینما و شهرت میان مردم نیستیم. چراکه تا حدی همه اینها برایمان طی این سالیان اتفاق افتاده است. بیشتر دنبال این هستیم کاری را انجام دهیم که از همه جوانب دلخواه است. کاری که یک تجربه جدید برایمان باشد. مثلا من وقتی «دل و دشنه» را بازی کردم بعد از آن پیشنهادات زیادی به من شد که همان کاراکتر را در فیلم‌های مختلف بازی کنم اما این کار را نکردم. تا اینکه در «شب روباه» احساس کردن نقش من را به چالشی جدید می‌کشد و آن را قبول کردم.

 مسئله دیگر در کم‌کاری من این است که متاسفانه می‌بینم اغلب فیلم‌ها صادق نیستند. از این جهت که برخی فیلمسازان اعتقاد بر مضمونی که می‌سازند ندارند. در این صورت حاصل کار حاصل دلچسبی نمی‌شود. من دوست دارم در کاری سهیم شوم که در آن مخاطب را فریب ندهیم و با او صادق باشیم نه اینکه جریانات سیاسی و … را در غالب فیلم به او بخورانیم.برای من چه در بازیگری و چه در کارگردانی اول کیفیت کار مهم است بعد مضمون صادقانه آن. متاسفانه در سینمای ایران به دلایل مختلف گاهی فیلم‌هایی ساخته می‌شود که هیچ‌گونه اعتقاد محکم و صادقی پشت آنها وجود ندارد. امتیازات و مسائل فرامتنی سبب شده تا فلان فیلمساز ترغیب شود،  فلان فیلم را بسازد.

پس کم‌کاریتان مربوط به ممنوع‌الکار شدن هم‌نسلان شما نبوده است؟ 

نه. من تا سال ۷۲ ممنوع‌الکار بودم، تا اینکه فیلم «دل و دشنه» را بازی کردم. بعد از آن در کارهای زیادی از من دعوت کردند که به دلیل کیفیت کم فیلمنامه و مسائل دیگر آنها را نپذیرفتم.  پیشنهادهای خوبی هم بود که به دلایلی همکاری اتفاق نیفتاد. مثلا برای فیلم سینمایی «مسافران» آقای بیضایی به من لطف داشتند و اسم من را به عنوان بازیگر داده بودند. یکی به من گفت چرا شما می‌خواهید برای بیضایی بازی کنید گفتم چون بیضایی است. گفتند ما صلاح نمی‌دانیم شما در فیلم آقای بیضایی بازی کنید و آن همکاری شکل نگرفت.من یک جمله از برگمان در ذهنم است که می‌گوید: «دوست داشتم یکی از کارکنان گمنام کتترال میلان بودم و در آن عظمت و شکوه عضوی کوچک بودم، مهم هم نبود که کسی من را بشناسد» با تاثیر از چنین جمله‌ای همیشه  برایم مهم بود تا در فیلمی همکاری کنم و عضوی از آن باشم که یک اثر تاثیرگذار باشد.

وجه تمایز «گناهکاران» در چه بود که شما آن را قبول کردید؟

«گناهکاران» یک فیلم پلیسی نو است. برخلاف اغلب آثار پلیسی که یک اتفاق می‌افتد بعد پلیس وارد معرکه می‌شود بعد با کشکمش و … همه چیز را حل می‌کند. این فیلم با جسارت نوعی تازه از فیلم پلیسی را به مخاطب عرضه می‌کند. در کنار آن فیلمنامه خوب و کارگردانی آقای قریبیان بازیگر باسابقه دلیل پذیرفتن این همکاری بود. جنس این فیلم کاری تازه است و جایگاه ویژه‌ای دارد. من خیلی خوشحال بودم و هستم که عضوی از این فیلمم. نقشی که در این فیلم بازی کردم برایم تازه بود و من را به چالش کشید. ضمنا با اینکه نقش کوتاه است اما در درام تاثیر زیادی دارد.

به لحاظ تولیدی این فیلم با چه کیفیتی پیش می‌رفت؟

سام قریبیان با تولید سینمای آمریکا آشنایی داشت و آقای قریبیان به عنوان کارگردان و تهی‌ه کننده پس از این سال‌ها شرایط تولید در سینمای ایران را می‌شناختند، در این فیلم پیش‌تولید استاندارد و با تمرکزی داشتیم. زمان فیلمبرداری همه چیز سیستماتیک پیش می‌رفت.در کشورهای صاحب سینما پیش‌تولید از اهمیت بالایی برخوردار است. یادم می‌آید مثلا برای فیلم «کاروان‌ها» که قرار شد از سینمای آمریکا بیایند در ایران فیلم بسازند، از سال قبل فیلمبرداری آمدند اینجا مقدمات تولید را فراهم کردند. ما متاسفانه در سینما این اتفاق را نداریم. در طول کارنامه هنری‌ام در سه کار شرایط پیش تولید را مناسب و برنامه‌ریزی شده دیدم، یکی سریال «غارتگران» و فیلم «کفش‌های میرزا نوروز» که خودم کارگردانی کردم و دیگری «گناهکاران».در بسیاری از فیلم‌ها مثلا بازیگران را ساعت ۷ صبح آفیش می‌کنند اما ساعت ۱۲ ظهر کلید می‌زنند. وقتی پیش‌تولید درست انجام نشده باشد زمان فیلمبرداری یک‌باره مسائلی پیش می‌آید که بسیار انرژی‌بر است.

«گناهکاران» چقدر می‌تواند با مخاطب ارتباط برقرار کند؟

اگر قرار باشد حمایتی از سینمای ایران بشود خوب است که عدالت رعایت شود.  باید نگاه شود که آیا این فیلم کیفیت لازم و استاندارد را دارد؟ آیا سازندگان آن با تعهد بر موضوعی که از آن صحبت می‌کنند در ارتباط با مخاطب موفق عمل می‌کنند؟ اگر نمایش این چنین فیلم‌هایی‌ برای سینمای ایران مفید است باید از آن حمایت عادلانه‌ای شود. باید از  کل سینما حمایت شود نه اینکه اگر فیلمی با موضوع دلخواه مسئولین هم‌خوانی ندارد از حمایت سر باز زنند و برعکس آن از فیلمی دیگر که پتانسیل ارتباط با مخاطب را هم ندارد در حد زیادی حمایت تبلیغاتی و … شود. وقتی سینما بتواند فیلم‌هایی با ژانرهای مختلف تولید کند، تمام سلیقه‌ها خوراک فرهنگی خود را پیدا می‌کند. «گناهکاران» فیلمی با ژانری متفاوت نسبت به روال معمول سینمای ایران در سال‌های اخیر است و بی‌شک با عموم مخاطبان ارتباط برقرار می‌کند.

تداوم حضور فیلمسازان در بخش خصوصی به عدالت در حمایت‌های مالی و معنوی مسئولین بستگی دارد. مسئولین باید تشخیص دهند که کدام فیلمساز می‌تواند سینما را به مخاطب نزدیک و برای او ایجاد کشش و جذابیت کند. «گناهکاران» فیلمی خاص و متفاوت است که تجربه ثابت کرده مخاطب ایرانی از این نوع فیلم‌ها استقبال کرده، پس باید در زمینه اکران مورد حمایت قرار بگیرد تا در خور شان خود به مردم معرفی شود.

سینمای ایران در حال حاضر چه جایگاهی نزد مخاطبان دارد؟ این ارتباط با سینمای قبل از انقلاب قابل قیاس است؟

 سینما همواره اوج و فرود داشته است. قبل از انقلاب اسلامی هم این فراز و نشیب وجود داشته است. در سال‌های اخیر گاهی برخی از فیلم‌ها یکباره مورد استقبال مردم قرار می‌گیرند. اما این اتفاق تنها برای تعداد محدودی از فیلم‌ها می‌افتد. در سینمای قبل از انقلاب ما شاهد صف بستن مردم پشت در سینماها بودیم اما هم‌اکنون حتی برای پرفروش‌ترین فیلم‌ها صفی تشکیل نمی‌شود. چون این قیمت بلیت است که بالا رفته نه تعداد تماشارگان. برخی از فیلم‌ها با دو یا سه نفر اکران می‌شود در صورتی که ذات سینما به جمع بودن تماشاگران درکنار هم و حسی مشترک را تجربه کردن است. وقتی که این خاصیت دسته‌ جمعی از بین برود، دیگر تماشاگر هم رغبتی ندارند به سینما بروند.

شما کدام کارگردان را در سینمای ایران جریان‌ساز می‌دانید؟

ما بعد از انقلاب اسلامی سینماگران توانمند زیادی داشتیم اما فیلمساز جریان‌ساز نداشتیم. قبل از انقلاب آقای کیمیایی با «قیصر» و داریوش مهرجویی با «گاو» نوعی جدید از فیلمسازی را به سینما پیشنهاد دادند. بسیاری نیز دنباله‌روی آن نوع سینما حرکت کردند. یا مثلا سیامک یاسمی نیز نوعی دیگر سینما  از را با «گنج قارون» باب کرد.اما در سینمای بعد از انقلاب کارگردانانی مثل کیارستمی، مخلباف، نادری و… فیلمسازانی توانمند بودند اما از آنجا که در جریان معمول سینمای بدنه قرار نداشتند، نتوانستند جریان‌سازی کنند امثال مجیدی برجسته عمل کردند اما به نظرم جریان‌سازی نکردند. در سینمای کنونی اگر یک نوع سینما مورد استقبال مخاطب قرار می‌گیرد. یک ارتباط مقطعی است و تداومی وجود ندارد.

البته فیلمسازی مثل اصغر فرهادی موجی در سینمای اجتماعی ایجاد کرد که بسیاری دنباله روی آن شدند.

من این تصور را ندارم. اگر حرکتی هم دنباله روی سینمای فرهادی انجام شده کپی‌‎های بی‌کیفیت و نادرستی  از سینمای فرهادی است. شاید این رویکرد سینمایی طی زمان قوام یابد. من امیدوارم هرکس عشق به سینما دارد بتواند در مسیر درست قرار گیرد و بازدهی داشته باشد. باید بدانیم که هنر هیچ‌گاه به شکل فرمایشی و سفارشی به وجود نمی‌آید. در تاریخ سینما کمتر فیلمی است که به سفارش جریانات سیاسی ساخته شود و ماندگار شود. جز با اعتقاد به مضمونی که از آن صحبت می‌کنیم فیلم اثرگذار نمی‌شود. 

خودتان برنامه‌ای برای کارگردانی ندارید؟

مسلما دارم. اما منتظرم ببینم شرایط کلی سینما به لحاظ اقتصادی چگونه می‌شود. کارگردانی به سن من دیگر نمی‌تواند ریسک مالی و معنوی کند. باید فیلمی که می‌سازیم بتواند سرمایه خود را بازگرداند و به سود هم برسد. اگر فضای سینما باز شود همه سینماگران می‌توانند با تفکرات مختلف کار کنند. یکی از دلایلی که سینمای ایران در سال‌های اخیر دچار کمبود مخاطب شده است، تلویزیونی شدن فیلم‌ها چه به لحاظ مضمون و چه از نظر ساختار است. موضوع فیلم‌ها بسیار خنثی و ساده شده است. مخاطب وقتی می‌بیند چنین فیلم‌هایی از تلویزیون هم پخش می‌شود، چرا به سنیما برود و هزینه کند؟ سینما با ایجاد جذابیت و به تصویرکشیدن مسائل ملتهب در هم تنیده شده، فیلمساز باید آزادی بیان داشته باشد تا بتوانند مسائل مختلف اجتماعی را به چالش بکشند و در کنار این جذابیت در جهت رفع ناهنجاری‌ها قدم بردارند.

پیش‌بینی شما از وضعیت سینما در سال‌های پیش رو و در دولت یازدهم چیست؟

نمی‌توانم پیش‌بینی کنم بلکه می‌توانم امیدوار باشم تا وعده‌ها به حقیقت بپیوندد. ما در هیچ دوره‌ای ندیدیم که مسئولی بیاید و بگوید من آمده‌ام که سینما را خراب کنم. بلکه همه در ابتدای ورود از ایجاد همبستگی و زمینه‌سازی برای فعالیت همه اهالی سینما صحبت کرده‌اند. در دوره قبلی هم مدیریت سینما گفت ما آمده‌ایم تا ریل‌گذاری کنیم اما با آن ریل‌گذاری قطار سینما را به بیراهه کشاندند. امیدواریم حرف‌های مدیریت جدید در تماس با واقعیت باشد. با شعار کار پیش نمی‌رود. باید متوجه شد که نیاز جامعه امروز چیست فیلم‌ها باید دغدغه روز مردم و به زندگی آنها نزدیک باشند.در مدیریت سینما باید تمام سلایق مورد نظر قرار بگیرد، هرگاه سینما توانست سرمایه خود را از گیشه به دست آورد و هزینه خود را نه از جیب دولت بلکه از ارتباط با مردم جذب کند آن وقت می‌توان گفت صنعت سینما وجود دارد و رونق گرفته است.

نوشته ممنوع‌الکار نیستم/نبود حمایت عادلانه از اکران «گناهکاران» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

به گزارش خبرنگار سوره سینما فیلم‌ «دربند» به کارگردانی پرویز شهبازی تا دیروز جمعه ۴۳۰ میلیون تومان در تهران و ۱۴۰ میلیون تومان در شهرستان فروش داشته است. فیلم «گناهکاران» به کارگردانی فرامرز قریبیان تا دیروز در تهران ۷۰ میلیون تومان فروخته است. «هیس!» به کارگردانی پوران درخشنده در تهران به فروش ۲ میلیارد و ۴۳۰ میلیون تومان و در شهرستان ۱ میلیارد و ۶۴۰ میلیون تومان دست پیدا کرده است. فروش فیلم «به خاطر پونه»در تهران و شهرستان تا کنون ۵۱۲ میلیون تومان بوده است.

در «گناهکاران» فرامرز قرییان، رامبد جوان، شقایق فراهانی، نسرین مقانلو، رضا رویگری و … بازی کرده‌اند. هانیه توسلی و فرهاد اصلانی از بازیگران اصلی فیلم «به خاطر پونه» هستند.

نوشته «دربند» ۵۷۰ میلیون تومانی شد/ ادامه فروش خوب «به خاطر پونه» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما-آبان عسکری: رضا رویگری بازیگر پرکار سالهای گذشته این روزها با فیلم «گناهکاران» به کارگردانی فرامرز قریبیان روی پرده سینماهاست. علاوه بر بازیگری، خوانندگی، نقاشی و کارگردانی هم از دغدغه‌های اوست. برگزاری کنسرت و نماشیگاه نقاشی در خارج از کشور از جمله فعالیت‌های خواننده سرود معروف «ایران ایران» است. در این مصاحبه ضمن صحبت درباره «گناهکاران» پاسخگوی برخی حواشی است که پیرامون او وجود دارد. گفتگوی خواندنی وی با سوره سینما را می‌خوانید.

از اولین روزی بگویید که آقای قریبیان پیشنهاد بازی در این فیلم را مطرح کرد.

خب آقای قریبیان از من شناخت داشت و تشخیص داده بود این نقش را من بازی کنم. با هم نشستیم کل فیلمنامه را خواندیم. «گناهکاران» واقعا قصه متفاوت پلیسی دارد و هالیوودی است. تفاوتش در نگاهی است که دارد. ما همیشه همه شغل‌ها را پاک و آسمانی نشان می‌دهیم اما واقعا در هر شغلی آدم‌های سوءاستفاده‌گر وجود دارند و «گناهکاران» جسارت داشت این را نشان دهد.

خیلی هم نقش‌تان زیاد نبود.

برایم اصلا کوتاه یا بلند بودن نقش مهم نیست. نقش یک لمپن را بازی می‌کنم که تا به حال مثل آن را بازی نکرده‌ام. شاید اگر نقش رامبد جوان را به من پیشنهاد می‌دادند اینقدر برایم جذاب نبود. نقش کوچکی بود ولی دیدم که رویش می‌توانم کار کنم و برایش صداسازی کردم. جالب است که برخی به قریبیان گفته بودند رویگری ممنوع‌الکار است این نقش را به او نده. به قریبیان گفتم چه به من نقش بدهی چه ندهی دوستت دارم.

چرا این حرف را زدند. مگر ممنوع‌الکار بودید؟

نه اصلا. از این آدم‌هایی که نان بددلی‌هایشان را می‌خورند کم نیست. تا به حال در عمرم نه برای کسی زده‌ام و نه نقش کسی را دزدیده‌ام. وقتی خواستم آلبوم بدهم خیلی‌ها رفتند مانع شدند. خدا رو شکر که خداوند بنا به نیت هر کس به او روزی عطا می‌کند. کسانی که این رفتارها را دارند گره زندگیشان کور است و هزار مشکل دارند.

فکر می‌کنید قریبیان برای کارگردانی قصه متفاوت «گناهکاران» چطور عمل کرده؟ شما چقدر این ژانر را دوست داشتید؟

واقعا از پسش برآمده. برای گرفتن چند دقیقه از فیلمش ریسک و جسارت کرد با یک گروه ۳۰ نفره به ترکیه رفت. این فیلمنامه ممکن بود به خاطر قصه‌اش اکران نشود ولی قریبیان جسارت کرد. هر ژانری که نقش خوب برایم داشته باشد بازی می‌کنم.  هر نقشی در هر فیلمی که بتوانم رویش کار کنم را دوست دارم. مثلا در «معراجی‌ها» نقش یک استاد دانشگاه را دارم. می‌توانستم این استاد دانشگاه را معمولی بگیرم. اما سعی کردم جذابیت وارد کار کنم.

با توجه به اینکه کارتان را در سینما با نقش‌های جدی مثل «اجاره‌نشین‌ها»، «کانی مانگا» و «شب بیست و نهم» آغاز کردید برخی معتقدند در سالهای اخیر بیشتر در کاراکتر عیاش خوش‌گذران یا طنز ظاهر شده‌اید و همین را ادامه داده‌اید. خودتان چه تحلیلی از کارنامه کاری سالهای گذشته‌تان دارید؟

هرگز نقش شبیه به هم بازی نکرده‌ام. کیان در «مختارنامه»، نقش یک روزنامه‌نگار در «سه پنج دو» نقش یک ورشکسته در «تاوان»، جاسوس عاشق خانواده در «به کجا چنین شتابان»، بدمن تلخ در «ملکوت» اینها کجا شبیه به هم و یا عیاش بوده‌اند؟ کسانی که این حرف‌ها را می‌زنند کسانی هستند که خودشان دوست داشته‌اند این نقش‌ها را بازی کنند ولی نشده. اینها همان بددلی‌ها و نقدهای غیرمنصفانه است که در حق هم انجام می‌دهیم. اتفاقا نقش‌های من بیشتر منفی بوده. کدام بازیگر است که اینقدر نقش منفی بازی کرده باشد ولی مردم همیشه دوستش داشته باشند. وقتی نقشی را خوب بازی می‌کنی می‌گویند خودش را بازی کرده. بعد از موفقیت «بوتیک» می‌گفتند رویگری خودش همین‌طور عیاش است. من نه سیگار می‌کشم نه اهل مواد مخدر هستم. عاشق خانواده‌ام و زمان زیادی از روزم را صرف ورزش می‌کنم. همیشه از خدا می‌خواهم دل‌های بی‌قضاوت به ما بدهد. ما خیلی راجع به هم قضاوت می‌کنیم.

برای ایفای نقش‌های متفاوت از کدام توشه بهره می‌برید. تکنیک یا تجربه؟

قطعا تجربه ۴۵ ساله. این تجربه آنقدر غنی هست که برای ایفای نقش‌ همچنان تو را هدایت کند. دیگر اینطور نیست برای کاراکتر بروی یک پروسه تحقیقاتی شروع کنی.

مسعود ده‌نمکی در این سالها مورد نقد عده زیادی بوده. چه چیز شما را ترغیب می‌کند در فیلم‌های او بازی کنید؟ این نقدها برایتان مهم نبوده؟

طنزی که در کارهایش است و میزان مخاطبی که پای فیلم‌هایش می‌نشیند انگیزه اصلی همکاری با ده‌نمکی است. کاری که می‌کنی باید از طرف مردم دیده شود. فیلم‌های ده‌نمکی را حتی کسانی که دوستش ندارند می‌بینند تا بتوانند درباره‌اش نقد بنویسند. مردم مخاطب اصلی کارهایش هستند. من هم اساسا دوست دارم در کاری بازی کنم که دیده شود. کاری به حواشی ندارم.

این انرژی و انگیزه در این سن و سال کمتر در میان هم‌نسلانتان دیده می‌شود. شما همچنان عاشق کارتان هستید.

کوهی از انرژی را با خودم سر صحنه می‌برم. نقش خوب را می‌قاپم. از همه کمتر پول می‌گیرم چون کارم را دوست دارم. برای بازی در «بوتیک» یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان دستمزد گرفتم و در طی سالها به خاطر بازی در این فیلم به یک میلیارد سرمایه رسیدم. بعد از آن از پا ننشستم. منظورم این است آن فیلم باعث شد بعد از آن بیشتر پیشنهاد داشته باشم و بیشتر پول دربیاورم. البته الان چیزی از این پول که مجموع دستمزدهای این سالها بوده باقی نمانده.(می‌خندد). بازیگری برای من تمام‌ناشدنی است. تا وقتی جان در بدن باشد بازی می‌کنم.

شاید یکی از دلایلی که بازیگری خسته‌تان نکرده فعالیتتان در زمینه موسیقی است. از آنجا هم انرژی می‌گیرید.

بله. من از ابتدا به خاطر صدایم وارد بازیگری شدم. تازه می‌خواهم کارگردانی کنم.

بله «فانوس‌های رنگی». در اولین فیلمتان سراغ چه حال و هوایی می‌روید؟

این روزها دنبال سرمایه‌گذار برای تولیدش هستم. این فیلم به شدت یادآور نوستالژی‌های بچگی است. یاد همه کودکی‌هایمان می‌افتیم.

مردم را با چه جمله‌ای به دیدن «گناهکاران» دعوت می‌کنید؟

بروید «گناهکاران» را ببینید. از فیلم‌هایی که با هزینه شخصی ساخته می‌شود حمایت کنید. نزدیک به ۶۵۰ میلیون تومان قریبیان برای این فیلم دو سال پیش هزینه کرد. واقعا اگر با این پول کاه خریده بود (نه طلا) گوشه خانه‌اش گذاشته بود الان پولش سه برابر شده بود. چون عاشق است اینطور هزینه کرده.

نوشته خدا از نیت من خبر دارد/قریبیان در کارگردانی جسور است اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

سوره سینما- امروز سه شنبه ۱۶ مهرماه کارگردان، نویسنده و بازیگر فیلم سینمایی «گناهکاران» به سوره سینما آمدند تا درباره این فیلم، وضعیت سینمای ایران و فروش آثار سینمایی در این روزها صحبت کنند. گزارش این نشست به زودی در سایت سوره سینما منتشر می‌شود. فرامرز قریبیان کارگردان این فیلم در نشست گفت: سرمایه چهل و چند سال فعالیتم در سینما را برای ساخت این فیلم هزینه کردم، من سرمایه دار نیستم اما کوشیدم این فیلم را بدون کمبود بسازم و برایم مهم بود نتیجه کار درست باشد. در نهایت دوست دارم در این رقابت نابرابر به لحاظ تبلیغاتی با آثار دیگر، «گناهکاران» مورد استقبال مخاطبان قرار بگیرد.

«گناهکاران» به کارگردانی فرامرز قریبیان با بازی این بازیگر باسابقه، رامبد جوان، بهاره کیان افشار، نسرین مقانلو و … که در جشنواره فیلم فجر مورد توجه قرار گرفت این روزها اکران عمومی شده است.

نوشته فرامرز و سام قریبیان در «سوره سینما»/ عکس یادگاری عوامل «گناهکاران» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

به گزارش خبرنگار سوره سینما، فیلم سینمایی «دربند» به کارگردانی پرویز شهبازی در تهران تاکنون ۲۵۰ میلیون تومان و در شهرستان ۷۰ میلیون تومان فروخته است. «گناهکاران» به کارگردانی فرامرز قریبیان در سه روز اول اکران ۲۷ میلیون تومان در تهران فروش داشته است. «هیس دخترها فریاد نمی‌زنند» به کارگردانی پوران درخشنده در تهران ۲ میلیارد و ۳۳۰ میلیون تومان و در شهرستان ۱ میلیارد و ۴۷۰ میلیون تومان فروخته است. «دهلیز» به کارگردانی بهروز شعیبی در تهران ۹۷۵ میلیون تومان و در شهرستان ۳۲۰ میلیون تومان فروش داشته است. فروش تهران و شهرستان فیلم «به خاطر پونه» به کارگردانی هاتف علیمردانی تاکنون ۳۵۱ میلیون تومان بوده است.

در «دربند» پگاه آهنگرانی، نازنین بیاتی، بهرنگ علوی، احمد مهرانفر و … بازی می‌کنند. رامبد جوان، قطب‌الدین صادقی، فرامرز قریبیان، شقایق فراهانی، حامد کمیلی، نسرین مقانلو، رضا رویگری و … بازیگران «گناهکاران» هستند.

نوشته فروش ۳۲۰ میلیون تومانی «دربند»/«گناهکاران» ۲۷ میلیون تومان فروخت اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.