خدای جنگ

سینمایی «خدای جنگ» به کارگردانی حسین دارابی، درباره شروع مستقل ایران برای ایجاد یگان موشکی در جنگ تحمیلی با محوریت حسن طهرانی مقدم است.

در کنار فیلم‌نامه ارزشمند و قابل‌توجه آن، اجزای دیگر فیلم مانند موسیقی؛ صداگذاری؛ جلوه‌های ویژه بصری و میدانی نیز به کمک محتوای فیلم آماده و پرداختی نمایشی، جذاب و پرکشش از یک ماجرای واقعی ملی ارائه داده است.

«خدای جنگ»، یک تلاش ملی گروهی با تکیه بر ایمان، تخصص و پشتکار را بازنمایی می‌کند؛ چیزی که نتیجه آن جز امیدآفرینی و موفقیت نیست.

کار خلاقانه گروه هسته‌ای فیلمساز؛ تصمیم به عدم نمایش و بازنمایی شهید حسن طهرانی‌مقدم و اقتباسی آزاد از این ماجرا با طراحی شخصیتی به نام ابراهیم است.

پرداختن به خرده‌قصه‌های اجتماعی-خانوادگی در فیلم و خط داستانی عاشقانه موجود در قصه، باعث شده که سیر قصه یکنواخت و خسته‌کننده  نباشد.

آنچه که می‌توانست فضای فیلم را به واسطه شخصیت‌پردازی عمیق کند، پرداختن به نقش‌های فرعی پررنگ کردن آن‌ها در سیر قصه بود؛ یعنی در کنار همراه. شخصیت اصلی بودن، خود نیز پرداخت نمایشی کاملی در سیر قصه می‌داشتند.

گوزن‌های اتوبان

سینمایی «گوزن‌های اتوبان» به کارگردانی ابوالفضل صفاری درباره پشت‌ پرده بلاگر‌های اینستاگرام است. قاب‌بندی‌ها، موسیقی و بازی‌ها پرکشش است و قصه را تا پایان همراهی می‌کنند. فرم و محتوای فیلم ظرفیت طراحی دیالوگ‌های ماندگار را داشت که این امر اتفاق نیفتاده و در نهایت آنچه که از سینمایی به یاد خواهد ماند، موضوع کلی آن است.

آغاز فیلم و ایده اولیه داستان جذاب است و به مسئله‌ای مهم می‌پردازد. مضمون مهم حرص و طمع ثروت و شهرت، در مرکز قصه است و انتخاب‌ شخصیت‌های اصلی برای داشتن یا نداشتن این حرص و طمع، بازنمایی شده است. سیر داستان در پایان‌بندی شکلی مبهم به خود می‌گیرد و دو سکانس آخر در تناقض معنایی با هم طراحی شده‌اند که باوجود اینکه کارگردان اثر در نشست خبری اعلام کرد پایان‌بندی اثر را بسیار دوست دارد؛ اما علت منطقی روشنی برای این تناقض بیان نکرد.

مفهوم «عشق» و «حال خوش» دو مفهومی است که با «خانواده» و «هویت» در فیلم به خوبی گره خورده است و از سوی دیگر «ثروت» و «شهرت» با «حرص و آز» و «بی‌هویتی» در هم‌تنیده شده است و آنچه نبودنش «حال خوش» و بودنش «بی‌هویتی» را القا می‌کند، فضای مجازی و البته پشت‌ پرده حضور در آن است.

نکته آخر درباره «گوزن‌های اتوبان» استفاده غیرافراطی و معمول از سیگار و ممنوعیات دیگر در فیلم است؛ چیزی که در اغلب نماها و سکانس‌های سینمایی‌های امسال جشنواره به‌شکل افراطی و بدون کارکرد نشان داده شد.

نوشته روایت ملی «خدای جنگ» و پایان مبهم «گوزن‌های اتوبان» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

شاه نقش

سینمایی «شاه‌ نقش» به کارگردانی شاهد احمدلو درباره رقابت دو کتک‌خور قدیمی سینما برای پیروزی در انتخابات ریاست صنف هنروران است. زمان فیلم بیش از حجم قصه و ماجراهاست که باعث شده نماها طولانی و تکراری باشد.

فیلم، تصویر هنروران، سیاهی‌لشگر و کتک‌خورها را در گفتمان «طبقه فرهنگی و اقتصادی» بازنمایی می‌کند. علت دیده‌نشدن کتک‌خورها در سینما و ظلم به آن‌ها در حرص و طمع آن‌ها برای پیشرفت و پول بازنمایی می‌شود و فرقی نمی‌کند از این قشر چه کسی، همه آن‌ها طمعکار، حریص و با نفسی ضعیف بازنمایی شده است.

این نگاه با رانت و فساد در سینما گره خورده و به نوعی این دو را به هم مرتبط و متصل نشان داده است؛ تغییر قاب عکس سوم روی دیوار در میانه و پایان‌بندی داستان، تصویری از عدم پیشرفت و توسعه سینما و فضایی ناامیدکننده را نشان می‌دهد که با تغییر افراد هم همچنان پابرجاست.

نسبت و روابط زن و مرد در این فضاسازی، در نگاهی دوگانه، ابزار بودن زن برای رسیدنش به پول و قدرت  و حمایتگری زنی دیگر را نشان داده است؛ اما زن موفق و برتر را همانی نشان داده که کارکرد ابزاری دارد و خودش هم به آن آگاه است.

استفاده از دیالوگ‌های دولتمردان در انتخابات ریاست‌جمهوری، طعنه و کنایه به روش‌های جذب رای مردم از جمله طراحی‌های موجود در داستان فیلم است که تصنعی، کلیشه و تکراری از آب درآمده و آنطور که باید، در قصه کار نمی‌کند.

۱۹۶۸

سینمایی «۱۹۶۸» ساخته امیر پوروزیری است که ماجرای روزهای قبل از آخرین مسابقه فوتبال جام ملت‌های آسیا را که بین دو تیم ایران و رژیم صهیونیستی بود، روایت می‌کند.

بازی بازیگران در بخش‌هایی از فیلم هماهنگی و هم‌وزنی ندارد و آنجایی که نیاز است حس‌وحال شخصیت با بازی بازیگر به مخاطب منتقل شود، چهره‌های آن‌ها در نماهای مدیوم همراه با موسیقی دیده می‌شود و اثری که باید را ندارد.

سوژه و ایده فیلم اما جدید و جذاب است و فضای ساخته شده متناسب با دهه ۴۰ شمسی است؛ اما ریتم کند و دیالوگ‌های زیاد به قصه آسیب رسانده و رویکرد غرور، موفقیت و پیروزی مقابل اسرائیل به واسطه فوتبال، به رویکرد شکست، ضعف و ناامیدی تغییر مسیر داده و اگرچه در زمینه نمایش  این شکست به طور همزمان مسابقه فوتبال هم نشان داده می‌شود؛ اما آنچه که در نهایت پررنگ‌تر است، حس شکست و ناامیدی است. این نکته در آغاز و میانه فیلم هم به واسطه تصویری کوتاه از خانواده و نسبت و روابط خواهر و برادر و زوج و مرگ خواهر باردار و از بین رفتن خانواده هم نشان داده شده است.

در ادامه همین پرداخت در سکانس پایانی تیرخوردن«مرتضی» و نشستنش روی مبل ما را به یاد شهید یحیی سنوار و مقاومت فلسطین می‌اندازد، اما آنچه که برجسته شده، شکست ایران است که بازنمایی درستی نیست.

فریاد

سینمایی «فریاد» اولین اثر سینمایی محمدرضا اردلان با یک فضا و موضوع منحصر است. هاوار نوجوانی عراقی است که برای کار وارد مرغ‌داری شده و کارگر سوله مرغداری شده و درگیر ماجراهای مختلفی می‌شود. قصه در فیلم فریاد در یک خط‌سیر مشخص اما با ریتمی کند و کشدار طراحی شده است. اگرچه شخصیت‌پردازی در این فیلم به نسبت دیگر آثار جشنواره منحصر و متفاوت است، اما عمیق نیست؛ با یک نوجوان، یک سالخورده، یک میانسال و یک جوان مواجهیم که فارغ از اینکه همگی مرد هستند، فضاسازی و حضور شخصیت‌ها در قصه هم مردانه است.

ازسوی دیگر نقش و کارکرد نکاتی در پرداخت فیلم و شخصیت‌پردازی روشن نیست؛ مثلا مشخص نیست که چرا بر «عراقی بودن» شخصیت نوجوان تمرکز و تاکید شده است. به ویژه که در پایان‌بندی قصه، تصمیم و کارهای خطرناکی از او سرمی‌زند. فیلم صحنه‌های پرتنش و حساسی مانند سیگارکشیدن نوجوان، قتل توسط نوجوان وحبس شدن اتفاقی نوجوان و جوانی ناقص‌العقل به مدت ۴ روز در طویله دارد که با اینکه شخصیت اصلی فیلم یک نوجوان است، اما خود فیلم مناسب مخاطب نوجوان نیست.

پایان‌بندی فیلم به شدت تلخ، پرتنش و بدون قصه بود و اینطور به نظرمی‌رسید که اثر به هرحال باید یک پایان‌بندی داشته باشد.

برهمین مبنا، نیاز است که در صورت اکران عمومی این فیلم، صحنه‌های تیراندازی به حیوانات و کشته شدن دسته‌جمعی آن‌ها تغییر کند.

نوشته از کتک‌خورهای «شاه‌نقش» تا خشونت «فریاد» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

شوهر ستاره

سینمایی «شوهر ستاره» به کارگردانی ابراهیم ایرج‌زاد، ماجرای زندگی شخصیتی به نام ستاره است که برای داشتن فرزند ماجراهای مختلفی را از سرمی‌گذراند.

فیلم گریم، طراحی صحنه و قاب‌بندی‌های حرفه‌ای دارد و موسیقی آنجا که باید، حضور دارد. فیلم در کنار این قصه اصلی، به مسائل مختلف زنان مثل حضور زنان در ورزشگاه، حجاب، یائسگی، ورزش بانوان، اسیدپاشی به صورت زنان، ازدواج دوم زنان و غیره اشاره کرده است؛ نگاه سختگیرانه به فیلم، آن  را کلکسیونی از مسائل مختلف فردی و اجتماعی زنان و سیاه‌نمایی واقعیت می‌داند؛ اما نباید تلاش فیلم برای طرح مسائل و خواسته‌های زنان را نادیده گرفت.

فارغ از ریتم آرام فیلم که  برای مخاطب خسته‌کننده به‌نظر می‌رسد، پرداخت نمایشی قصه در فیلم به لطف قاب‌بندی‌های درست و معنادار دوربین، دقیق است. از شعله کج گاز آشپزخانه ستاره گرفته تا کارخانه عروسک‌سازی که ستاره در آن کار می‌کرد، همگی به معنا و سیر قصه بدون نیاز به دیالوگ شخصیت‌ها کمک کرده است.

آنچه که در فیلم قابل‌توجه است، تمرکز قصه بر هدف ازدواج ستاره است؛ ستاره نه برای داشتن وابستگی اقتصادی یا عاطفی که با هدف بچه‌دارشدن و مادرشدن قصد ازدواج دارد. در بخش‌های مختلف فیلم ستاره استقلال نسبی اقتصادی دارد؛ اشاره به قرارداد یکساله و بیمه کار جدیدش، مهر تایید بر همین رویکرد است.

گذر خونسردانه‌ و بدون توجه ستاره از تمام مسائل متعدد زنان مختلف (مانند خاموش کردن تلویزیون زمانپخش برنامه‌ای درباره حجاب و مسائل زنان) قابل‌توجه است؛ ممکن است در فرامتن، فیلمساز خواسته باشد مسئله مادری و فرزندآوری زنان را برجسته کرده و در اولویت قرار دهد.

تصویر نماز شوهر ستاره و صدای اذانی که در نماهای مختلف روی چهره تک به تک این دو قرارداده شده، نقش و کارکردی در ندارد و هدف از آن هرچه که بوده، به آن نرسیده است.

استفاده از تابلوهای خطی در سکانس‌های مختلف با مضامین صریح و مستقیم مشخصاً با هدف به سخره گرفتن این جملات است؛ تابلوی «هرچه متاهلان بیشتر شوند جنایت‌ها کمتر خواهد شد» در بنگاه ازدواج و کارکنان محجبه اما سطحی آن‌ها؛ عامدانه و بیانیه کارگردان است که شکل نمایشی سینمایی در داشتان نداشته و صرف گنجاندن حرف کارگردان وجود دارد. تابلوی احترام به پدر و مادر در خانه سالمندان نیز در همین مسیر در قاب دوربین وجود دارد.

آنچه که فضای فیلم را سرد و ضعیف نشان می‌دهد؛ مشخص نبودن انگیزه و هدف ستاره برای بچه‌دارشدن یا مادرشدن است؛ هیچ کجای قصه به علت علاقه او به مادری آنهم با شرایط خاصش اشاره نمی‌شود و این باعث می‌شود مسائل مطرح شده در فیلم، در یک فضای کلیشه بازنمایی شود و مضمون مشخصی جز رویکرد توصیفی کارگردان به مسائل زنان نداشته باشد.

پیش‌مرگ

سینمایی «پیش‌مرگ» ساخته علی غفاری و درباره اثر و نقش یکی از فرماندهان سپاه به نام شهید سعید قهاری در یکی از حوادث پس از دوران جنگ است.

فیلم در دسته‌بندی فیلم‌های دفاع‌مقدس است و یک داستان سروشکل‌دار با خط‌سیر روشن، پرکشش و پایان‌بندی جذاب و دلچسب دارد.

بازنمایی قهرمانان ملی، حس غرور و افتخار و میهن‌پرستی از موضوعاتی است که در صورت پرداخت درست نمایشی؛ تکرار آن‌ها هم خسته‌کننده نخواهد بود و ساخت مستمر آن‌ها، مهم و ارزشمند است.

همانند برخی‌ فیلم‌های جنگی، آغاز فیلم پرتنش است و به دوران دفاع مقدس مرتبط است و در میانه‌ها و پایان‌بندی با یک ماجرای جنگی پس از جنگ مواجهیم. نمایش این خط‌سیر، دائمی‌بودن دشمن و تمام نشدن جنگ را بدون اینکه بخواهد شعار بگوید، بازنمایی می‌کند.

این چندمین فیلم جنگی امسال جشنواره است که تقابل «دولت و سپاه» و اتحاد «سپاه و ارتش» را بدون نتیجه و معنایی روشن نشان داده و برای مخاطب تنها این دودستگی و اختلاف بازنمایی می‌شود؛ بدون اینکه به علت و نتیجه آن پرداخته شود؛ در همین گفتمان؛ «مفهوم «تمرد» به شکلی مثبت اما به اشتباه بازنمایی شده است.

خانواده در فیلم، کم و کیف آن و نسبت و روابط میانشان در بافت تاریخی فرهنگ قوم کرد و ترک جا گرفته و به تبع ژانر فیلم، نقش پررنگی در فیلم ندارد.

ماریا

سینمایی «ماریا» به کارگردانی مهدی اصغری ازغدی داستان پخش تکه‌ای از فیلم تمرینی یک دختر بلوچ درباره روسپی‌گری است که ماجراهای مختلفی را برای او به وجود می‌آورد. ریتم فیلم کند و تعلیق‌های آن زیاد است؛ بازی‌ بازیگران جوان خام است و شخصیت‌پردازی و نسبت و روابط میان شخصیت‌ها در قصه عمق ندارد. شخصیت صابر ابر در قصه کارکردی ندارد و شخصیت اصلی تا پایان قصه خودش هم سردرگم است. می‌توان به سکانس کودک کار ابتدای فیلم اشاره کرد که کارکرد و ارتباط آن با اجزای قصه تا پایان فیلم مشخص نشد و حتی فراموش شد.

ماجراها به واسطه دیالوگ‌گویی شخصیت‌ها آن هم نه به طور رودررو که به شکل پشت به دوربین یا به شکل نریشن روی صحنه‌ای دیگر گره‌گشایی شده است.

نقطه قوت فیلم در فیلم‌برداری و قاب‌بندی‌های درست و دقیق است؛ اما این ظرفیت نمایشی در پرداخت قصه کارکردی ندارد و از آن استفاده نشده است. مسئله به همان شکلی که در واقعیت وجود دارد، یعنی مبهم، مخفی و نامشخص بازنمایی شده است. اگر مسئله رسم و رسومات عجیب اقوام، مانند قوم بلوچ بوده، باز هم به پرداخت نمایشی نرسیده است. اگر مسئله، غیرت در اقوام، مانند قوم بلوچ بوده، پرداخت روشن و صریحی نشده است. آنچه که از خانواده و نقش و کارکردش در فیلم بازنمایی شده؛ متمرکز بر شخصیت والد بزرگ‌تر یعنی پدربزرگ ماریا به شکل شخصیتی  سنتی، ناآگاه و خطرناک است. در سوی دیگر مادر «پریسا» را می‌بینیم که بیش از اینکه به فکر مسائل اصلی پیش‌آمده برای دختر و دامادش باشد، نگران گرفتن خسارت است.

به‌طورکلی فیلم، آنطوری که درباره‌اش تبلیغات انجام شده بود و به نظر می‌رسید که فیلمی قصه‌گو و قدرتمند باشد، به نظر نیامد.

نوشته از سردرگمی «شوهر ستاره» تا روایت تمرد «پیش‌مرگ» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

موسی کلیم‌الله (ع)

سینمایی «موسی کلیم‌الله (ع)» به کارگردانی ابراهیم حاتمی‌کیا، فیلمی تاریخی و با موضوع شرایط زمانی، تاریخی، فرهنگی و سیاسی تولد حضرت موسی علیه‌السلام است و تا رها کردن موسی علیه‌السلام در رود نیل ادامه دارد.

این سینمایی یک اثر ماندگار، فاخر، هنری و دقیق است و رویکردی که کارگردان در تصویر کردن قبطیان و بنی‌اسرائیل و گره زدنش به زیتون صلح فلسطین و مقاومت فلسطین امروزی دارد؛ ارزشمند، هوشمندانه و جذاب است.

تمام اجزای فیلم از گریم و موسیقی گرفته تا بازی‌ها و صداگذاری و جلوه‌های میدانی و بصری؛ در یک وحدت و انسجام شکلی، به خلق این اثر رسیده است.

آنچه که در سینمایی موسی کلیم‌الله اذیت‌کننده بود؛ لحظات تعلیق بسیاری بود که به نظر می‌رسید بیش از آنکه این تعلیق‌های طولانی و کشدار، مناسب سینمایی باشد، متناسب با قالب مجموعه و سریال است.

اگرچه در بافت تاریخی-دینی  یک اثر نمی‌توان خیلی به دنبال تصویر خانواده گشت، اما آنچه که فیلم در بعد تاریخی- اجتماعی بر آن تمرکز داشته، «ظلم فرعون بر خانواده و جمعیت بنی‌اسرائیل» با محور کشتن فرزندان و نسل‌کشی است، در کنار آن، تصویر پررنج اما پرآرامش و تسکین از خانواده‌های مومن بنی‌اسرائیل را می‌بینیم که حول گفتمان «ایمان» وجود دارند؛ مفهومی که میان فیلم‌های سینمایی ما در ژانرهای مختلف گم‌ شده و آن را تنها در برخی فیلم‌های تاریخی-دینی می‌بینیم.

بازی را بکش

سینمایی «بازی را بکش» با عنوانی «سخت‌معنا» و موضوعی چالشی در حوزه ورزش فوتبال، اولین اثر سینمایی محمدابراهیم عزیزی است. فیلم براساس یک داستان واقعی است و به ماجرای حساس شرط‌بندی در مسابقات فوتبال می‌پردازد، اما در پرداخت قصه نتوانسته(یا نخواسته) کشمکش، درام و هیجان موضوع را  نگهدارد.

قصه از آغاز فیلم، روایت و سروشکلی مشخص دارد و آغاز تکان‌دهنده فیلم خبر از ماجرایی پرکشمکش می‌دهد؛ اما در میانه فیلم، قصه با تکنیک طبیعی‌سازی گره‌گشایی شده و پس از آن تا انتها با برجسته‌سازی و کاشت ناامیدی، حرف دیگری برای گفتن ندارد.

خانواده در فیلم، تصویر پیش‌برنده، اثربخش و مطلوبی ندارد و همه روابط شخصیت‌ها حول محور شرط‌بندی تعریف شده است. بازنمایی سست، بی‌رغبت نسبت به اعمال قانون نهادهای قانونی هم نکته قابل توجه دیگریست که در فیلم وجود دارد.

در این میان، آموزش و تربیت نسل جدید فوتبال هم بازنمایی شده که با تغییر سرمربی سالم که مخالف شرط‌بندی است، این بازنمایی نیز سیاه، تلخ و اصطلاحاً بدون عاقبت‌بخیری است.

فیلم با رویکردی توصیفی یک مسئله مهم و حساس را به شکلی آرام، بدون جنجال، طبیعی و البته ناامیدکننده بازنمایی کرده است.

صددام

سینمایی «صددام» به کارگردانی پدرام پورامیری، یک کمدی با محوریت موضوع بدل‌های صدام است.

این کمدی سروشکل دار است و قصه‌ای پرماجرا را دنبال می‌کند. درطول فیلم چندین بار صدای خنده مخاطبین بلند شد و همراهی آن‌ها با قصه دیده شد؛ هرچند برای این هدف همراهی و جذب مخاطب، به رسم اغلب کمدی‌های امروزی ایرانی؛ با لحنی جنسی آغاز کرد، اما در میانه تلاشش برای خلق کمدی موقعیت قابل‌مشاهده بود و پایان‌بندی نیز مشابه خط‌سیر اغلب کمدی‌ها، با شادی پایان یافت.

عموماً در این نوع کمدی‌ها تصویر بازنمایی‌شده از مردان و زنان ایرانی، یک تصویر کلیشه، تکراری و در نظر، ناپسند است. علتش این می‌تواند باشد که از هرچیز ممکنی برای ارتباط‌گیری مخاطب و خنداندنش استفاده می‌شود و این چیزی نیست که در قاب سینما و قامت هنر بگنجد. به ویژه که این تصویر، حدود تاریخی و زمانی داشته و متعلق به بازه‌ای مشخص مثلاً زمان جنگ، انقلاب یا قبل از انقلاب باشد.

آنچه که در فضای فانتزی اثر، جدید اما ناپسند و مورد نقد است؛ تصویر خشونت‌آمیز تعامل کودکان با هم در همین فضای کمدی و خشونت موجود در سکانس‌های مختلف به‌شکلی مشمئزکننده است. این ناپسندی، مختص فضا و فرهنگ ایرانی نیست و خلق چنین تصاویری در تمام جهان رتبه‌بندی سنی دارد. در همین فضا تصاویر متعددی از کودکان(مثل سیگار دست گرفتن) و بزرگسالان(ترباک) وجود دارد که توجیه منطقی پشت آن نیست.

نوشته کلیشه‌های «صددام» در سایه معجزه «موسی کلیم‌الله (ع)» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

کفایت مذاکرات

سینمایی «کفایت مذاکرات» به کارگردانی سهیل موفق دومین فیلمی بود که در دسته‌بندی کمدی فیلم‌های امسال چهل و سومین جشنواره فیلم فجر دیدم؛ فیلمساز در خلق موقعیت‌های خنده‌دار موفقیت زیادی کسب نکرده و در سالن به جز یکی دوبار، مخاطبان نخندیدند  و طنز در چند دیالوگ جنسی و رکیک تعریف و خلاصه شد. سینمای کمدی ما همچنان غایب است و این هیولای بدشکل و قواره شوخی‌های جنسی و فحاشی جای آن را گرفته است. به این پدیده، دست گذاشتن روی موضوعاتی حساس و پرتنش مانند رحم اجاره‌ای را هم اضافه کنید که در دیالوگ، در خلق موقعیت و در بازی‌ها تماشا و تحمل شد.

موسیقی ضعیف است و نتوانسته  حال و هوای نماها و موقعیت‌ها را تکمیل کند. برای بازی‌ها و گریم بازیگران تلاش قابل‌توجهی مشاهده نمی‌شود و بازیگران همانی هستند که بودند و بازی‌ها هم تکراری و کلیشه است.

مسئله اصلی فیلم، «اقتصاد»، «بی‌پولی و بیکاری» و «تصمیمات فردی و جمعی مردم» برای حل این مسئله و تبعات آن است؛ اما فیلم، در بازنمایی این مسئله و حل آن، سلامت ندارد و قابل دفاع نیست. در فیلم خانواده، مرد، زن، جوان، رفاقت و خانواده شهرستانی حول محور مفهوم «فریب ، دروغ، خشم و جهل» بازنمایی شده‌اند و برای اینکه خیلی توی ذوق مخاطب نزند؛ تم مشکلات ژنتیکی و روانشناختی به شخصیت‌ها اضافه شده است؛ دختربچه شروع به دروغ‌‌بافی می‌کند؛ دایی از کودکی دست‌کج و خرابکار بوده؛ مادر حامی دایی(برادر دوقلویش) است و پدر اگرچه در بیشتر دروغ‌ها دستی ندارد؛ اما همراه است و دختر جوانی که پر از خشم نسبت به محیط و خانواده‌اش است و به پول نیاز دارد، تصمیم سخت و پرچالشی می‌گیرد.

نمایش تصویر محیط شهری و پرچم بزرگ ترکیه در تیتراژ هم علت منطقی روشنی ندارد و البته پرچم همجنسگرایی بسته‌شده دور مچ یکی از شخصیت‌ها در آغاز فیلم، برای اکران عمومی حتماً به بازنگری نیاز دارد. حضور مستمر شخصیت‌های کودک در موقعیت‌های نامناسب مانند گفتگو درباره رحم اجاره‌ای و جدال‌های خانوادگی، تصویری ناراحت‌کننده است که فیلم به مخاطب نشان می‌دهد.

ناتور دشت

سینمایی «ناتور دشت» دومین اثر سینمایی سیدمحمدرضا خردمندان با یک داستان واقعی و مووع کودکربایی است که در کنار موضوع اصلی، خرده‌ماجراهای مختلفی دارد. فیلم از یک داستان واقعی اقتباس شده و تنها نامش را ار رمان مشهود دی.جی.سلینجر به نام «ناتور دشت» وام گرفته است. فیلم ناتور دشت قصه‌ای مشخص  و روان، اما نفسگیر دارد. ازنقاط مثبت فنی فیلم قاب‌بندی‌های دقیق، موسیقی تکمیل‌کننده فضا، صداگذاری‌های به‌جا و بازی‌های درخشان است. اما فیلم در طراحی شخصیت ضدقهرمان در سیر قصه، یکدست و منسجم نیست. به طوری که پایان‌بندی برای مخاطب، دلچسب نیست و شاید قرار هم نبوده دلچسب باشد؛ اما نیاز است سیر قصه، شخصیت‌پردازی، طراحی تنگناها و گره‌گشایی‌ها در نسبت با رویکرد و هدف مشخص طراحی و پرداخته شود؛ این در حالیست که در سیر قصه تصویر ضدقهرمان، فرد کاملاً و مطلقاً منفی نیست؛ اما آنچه که در پایان‌بندی فیلم رقم می‌خورد مناسب یک شخصیت اصلی ضدقهرمان است، نه شخصیتی که در تردید و پشیمانی و توبه در رفت‌وآمد است.

خانواده در سنیمایی ناتور دشت، یک غایب آشفته است. «حلما» طلاق گرفته و نگران حضانت فرزندش است. «آیهان» خانواده‌ای ندارد. «احمد» از خانواده‌اش دور است و غفلت، باعث ربودن یک بچه یک خانواده روستا می‌شود. نکته قابل توجه در سینمایی ناتور دشت، حذف سیر تغییر و تحول شخصیت است. شخصیت‌ها در مسیر داستان متوجه مسائل بسیاری در درون و بیرون از خود می‌شوند؛ اما کنش نهایی آن‌ها حاصل حوادث بیرونی است.

مرد آرام

سینمایی «مرد آرام» به کارگردانی بهنوش صادقی، قصه‌ای را در فرهنگ افغانستان و در جغرافیای ایران دنبال می‌کند. فیلم  به مسائلی مانند مهاجرت، ازدواج اجباری و کودک‌همسری پرداخته است. علت تولید سینمایی با تمرکز بر فرهنگ افغانستان، به طوری که بازیگر ایرانی نیز یاد بگیرد و تلاش کند که نقش یک فرد افغانستانی را درست بازی کند، آن هم با حمایت مالی شهرداری روشن نیست. بازیگران به لهجه افغانستانی صحبت می‌کنند و صدا همچنان در سالن همایش‌های برج میلاد مبهم و ضعیف است و اراده‌ای برای گذاشتن زیرنویس برای فیلم هم وجود نداشته است. این نکات باعث شده بسیاری از دیالوگ‌ها مفهوم نباشد.

نکات نشانه‌شناختی فیلم معناهای جالب‌توجهی را دنبال می‌کنند. به‌طور مثال، شال سفید، روپوش زرشکی، مانتوی مشکی و شلوار سبز شخصیت «نوبهار» در ایران، پرچم افغانستان را بازنمایی می‌کند؛ آن هم زمانی که یک طرف او نامزد قبلی و طرف دیگر همسرش ایستاده و در جدال با هم هستند؛ آوارگی و نابودی افغانستان را به شکل جنگ داخلی بازنمایی می‌کند.

با توجه به مسئله پرتنش ازدواج اجباری و کودک‌همسری، نمی‌توان برای شخصیت نوبهار، تغییر و تحول شخصیتی اجباری طراحی‌شده توسط فیلم‌ساز را باورپذیر دانست. همین نکته در تعامل نوبهار با نهاد آموزشی ایران به نمایندگی مدیر مدرسه‌اش هم وجود دارد؛ دیالوگ‌ها شعاری و خارج از پرداخت نمایشی قصه هستند و تمرکز بر کسب آگاهی زنان افغانستانی آن هم در ایران و اصطلاحاً این همه خوش‌خدمتی به بازنمایی مهاجران افغانستانی، علت منطقی روشنی در قصه ندارد.

خانواده در سینمایی «مرد آرام» هیچوقت شکل نمی‌گیرد، اما همواره وجود دارد. تصویر نقش و کارکرد زن در خانه از تمکین گرفته تا آشپزی و نظافت خانه؛ در کنار اجازه و تشویق مرد به ادامه تحصیل زن، محبت و صبوری او در نسبت با زن بازنمایی می‌شود. تعلل، تردید و نگرانی زن تا پایان‌بندی قصه ادامه داشته و نتیجه‌ای برای آن طراحی نمی‌شود.

نوشته از روایت نفسگیر «ناتور دشت» تا بلاتکلیفی «مرد آرام» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

اشک هور

سینمایی «اشک‌ هور» فیلمی با موضوع شهادت و تفحص شهید سیدعلی هاشمی است. این اثر چهارمین فیلم جنگی است که در چهل‌وسومین جشنواره فیلم فجر جشنواره فیلم فجر به تماشای آن نشستم. فیلم در فرم و محتوا استانداردهای قابلی قبولی دارد و آنچه که از یک فیلم جنگی با قابلیت نمایش برای خانواد انتظار می‌رود را برآورده کرده است.

با نگاه مقایسه‌ای به آثار دیگر جشنواره با همین موضوع جنگ، باید بگویم که موسیقی، گریم، صدا و فیلم‌‌برداری، بازی‌ها و از همه مهم‌تر فیلم‌نامه و محتوا امتیاز بیشتری می‌گیرد.

داستان و روایت فیلم سیری غیرخطی اما مشخص و روشن دارد و به‌نظرمی‌رسد، کارگردان بیش از اینکه بخواهد مخاطب را درگیر پیچیدگی مسائل مستند، واقعی و پرتنش جنگ کند؛ بخشی از آن را که درباره یکی از شهداست، در یک ساختار روایی دلچسب قصه‌گویی کرده است.

خانواده در سینمایی اشک هور، متعلق به بافت دهه شصت و هفتاد و فرهنگ عربی-ایرانی خوزستان است. بنا به رویکرد تیم خلاقه(کارگردان، نویسنده، تهیه‌کننده) این اثر و همچنین روایت واقعی تفحص شهید، نقش و کارکرد مادر بیش از دیگر اعضا برجسته و بازنمایی شده است، اما توی ذوق نمی‌زند و مرکزیت این نقش را در خانواده، تربیت و عاقبت‌بخیری فرزندان بازنمایی می‌کند.

دیدن این فیلم را به خانواده‌ها توصیه می‌کنم.

دست تنها

سینمایی «دست تنها» فیلمی به کارگردانی امیرحسین ثقفی است؛ کسی که پیش از این آثاری مانند «روسی(۱۳۹۶)» و «مرگ کسب و کار من است(۱۳۸۹)» را ساخته است. داستان درباره چند شخصیت است که در یک شبانه‌روز به دلایلی با هم همراه شده و مسائل مختلفی را با هم ازسر می‌گذارنند.

فکر می‌کنم رویکرد کارگردان بیش از اینکه معطوف به محتوا و قصه باشد، بر فرم تکنیک دارد؛ گریم‌های سنگین برخی بازیگران و شخصیت‌پردازی و بازی بازیگران در کل فیلم قابل‌توجه است. شکیب شجره بازی‌ای متفاوت، دقیق و حرفه‌ای دارد؛ تغییر بیان و لحن و کلام، بازی با چهره و سبکی خاص و منحصر از رفتارهای بدنی مانند «بی‌هوا» گام برداشتن و غیره از او یک شخصیت منحصر و ویژه ساخته و به درخشان شدن بازی او کمک کرده است؛ هرچند نقش یک شخصیت ضدقهرمان و دوست‌نداشتنی را ایفا می‌کند. تغییر و تحول شخصیتی او در پایان‌بندی هم پرداختی در سطح و بدون لایه دارد و آنطور که باید، مخاطب با آن ارتباط برقرار نمی‌کند. علت طراحی صحنه‌های پرتنش و خشونت آمیز تا پایان قصه، مبهم است و شاید علت آن، علاقه گروه خلاقه این سینمایی به نمایش عریان خشونت و تنش باشد؛ بدون اینکه کارکردی جز ایجاد انزجار و آزار ذهنی مخاطب، آن هم با شدت بالا در این سینمایی داشته باشد؛ در همین نسبت، نقش و کارکرد شخصیت‌ها، قومیت کردی، ترکی و فارسی آن‌ها نیز مشخص نیست و صرفاً با چند شخصیت اتفاقاً بی‌قصه مواجهیم که تا حتی تا پایان‌بندی فیلم، انگیزه، هدف یا بهانه‌ همراهی کردن این سه نفر دیده نمی‌شود.

مسئله «مهاجرت زنان جوان با هدف خوانندگی»، از جمله موضوعاتی است که در این فیلم بازنمایی شده و تصویر خانواده  هم در فیلم مبهم است و تلاش شده که قدرت، اثر و نسبت خانواده با هرکدام از افراد به درستی تعریف و طراحی شود، اما در عمل فیلم به چنین هدفی نرسیده است؛ به طور مثال با پسری جوان مواجهیم که (بدون علت و قصه‌ای عمیق) از مادرش نفرت دارد و (بدون علت و پرداخت قصه) از این احساسش پشیمان می‌شود.

خاتی

سینمایی «خاتی» اثر فریدون نجفی است. فیلمساز تلاش داشته در خطسیر داستان فیلم چند مسئله «رسم و رسومات قومی پس از بیوگی زن»، «حفاظت از محیط زیست» و «رفتار درست با حیوانات» و «زن مستقل و محکم» را به هم گره زده و قصه‌پردازی کند؛ اما در نهایت نتوانسته به ترکیب و اتصال آن‌ها با هم و رسیدن به یک قصه منسجم برسد؛ به‎طوری که در سکانس‌هایی از فیلم، ارتباط اغراق‌آمیز احساسی  انسان با حیوانی وحشی را که پیش از این انسان‌های دیگر را کشته، می‌بینیم و منطق روشنی در قصه برای این نسبت و روابط پیدا نمی‌کنیم. تعلق قوم بازنمایی‌شده به اقوام چهارمحال و بختیاری، نکته ارزشمندی است که در گریم و طراحی لباس آن‌ها مشهود است؛ اما در لحن و بیان شخصیت‌ها همچنان با انسانی فارس‌زبان و بدون لهجه مواجهیم که انسجام فضاسازی اثر را کمرنگ کرده است. در نگاه کلان با بازنمایی «نگاه سنتی به ارتباطات انسانی و رفتار با حیوانات» مواجهیم که در یک سو، کل قوم اعم از زن و مرد و پیر و جوان و کودک را می‌بینیم و در سوی دیگر زنی تنها را در تقابل با این سنت می‌بینیم که حیوانات رفتار محبت‌آمیزی دارد و از رسومات قومی بیزار است.

تصویر خانواده، متاثر از جهان قصه فیلم برجسته شده و در کل فیلم، زنان، همسران و فرزندانی را می‌بینیم که همگی باهم یک جماعت قومی را تشکیل داده‌اند. اما در این جماعت، هیچ خانواده کامل، سالم و حتی معمولی وجود ندارد و هرکدام از افراد به شکلی درگیر نوعی از مسائل خانوادگی است که زندگی فردی خودش و دیگرانی که در این قوم زندگی می‌کنند را هم تحت‌تاثیر قرار داده است. این نوع بازنمایی از خانواده، مقصر و مشکل اصلی افراد را در خانواده می‌بیند و راهکار آن را ترک آن‌ها می‌داند؛ چیزی که در پایان‌بندی قصه نیز مشاهده شد.

زیبا صدایم کن

«زیبا صدایم کن» یک سینمایی در قواعد درست حرفه‌ای هنری سینما است و امضای رسول صدرعاملی را دارد و انتظارها در فرم و محتوای اثر را برآورده کرده است؛ بازی‌ها، موسیقی، صدابرداری و صداگذاری، فیلم‌برداری ، تدوین، چهره‌پردازی و غیره همگی در یک مسیر مشخص و منسجم در خدمت مضمون اصلی اثر هستند.

تقریباً هیچ جزئی از نماها بدون معنا و صرفاً برای پرکردن قاب دوربین و صحنه نیست و نگاه نمادین‌کارگردان در کل فیلم قابل فهم و دریافت است؛ از تابلوی خروج پشت در خانم پرستار در آسایشگاه گرفته تا تغییر مدل موی دختر نوجوان در موقعیت‌های مختلف، همگی به درستی استفاده شده و اینجا مجال تحلیل آن‌ها نیست.

فیلم یک کلاس آموزشی و جذاب «قواعد پرداخت نمایشی قصه ایرانی برای تولیدات سینمایی» است؛ قصه‌پردازی فیلم روشن، جذاب و باور‌پذیر است. آغاز، میانه و پایان‌بندی؛  در عین سادگی، خرده‌داستان‌های به‌جا و تکمیل‌کننده خط سیر اصلی دارد و همه‌چیز در قواعد ساختاری یک قصه نمایشی پیش می‌رود و پایانی مناسب را رقم می‌زند؛ فیلم‌نامه اثر قدرتمند است و علاوه بر نامزدی، احتمال بالایی برای دریافت سیمرغ دارد.

جذابیت و کشش فیلم نه از موضوع یا بازیگری یا شخصیت‌پردازی که فقط از پرداخت درست قصه است.

مخاطب هدف فیلم، والدین و نوجوانان(خانواده) است؛ والدی که فرزندی نوجوان دارد و خودش هم درگیر مسئله خودش است و فرزندی که در دوره دوم نوجوانی(۱۵ تا ۱۸ سال) است و دوست دارد طعم استقلال را بچشد. نکته درخشان فیلم، بازنمایی جدید، از پدر، آن هم «پدر یک نوجوان»، و «پدر یک نوجوان دختر» است.  نقش و کارکرد خانواده در فیلم، با تمرکز بر نمایش تعامل والدین و فرزندان بازنمایی تحسین‌برانگیزی از خانواده، به ویژه پدر ارائه کرده است.

تماشای این فیلم را به خانواده‌ها و نوجوانان توصیه می‌کنم.

نوشته مادرانه‌های «اشک هور» و پدرانه‌های «زیبا صدایم کن» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

لولی

سینمایی «لولی»، اولین فیلم بلند سینمایی رضا فرهمند است. فرهمند در این سینمایی قاب دوربین مستندش را کنار نگذاشته و این فیلم تا پرداخت نمایشی و «سینمایی» شدنش، فاصله دارد. قصه‌پردازی، بازیگری و فضاسازی نیز در ابتدای مسیر قصه‌پردازی سینمایی هستند و موسیقی نیز نتوانسته در این مسیر به کمک فیلم بیاید.

شخصیت‌ها و روابط میانشان مبهم است و قصه، مضمون و پیام فیلم روشن نیست.

بازیگران، بازی چهره و احساس ندارند و شاید به این دلیل اغلب نماها مدیوم‌شات است و امکان ارتباط با قصه و شخصیت‌ها را از مخاطب گرفته است. سکانس‌های طولانی فیلم و وجه کمرنگ نمایشی فیلم مخاطب را کسل می‌کند. طوری که فراز و فرودهای فیلم در سطح حسی واحدی است و به تعلیق‌های طولانی بدون رهایی شباهت دارد. تصویر خانواده در فیلم گم است، نسبت و روابط شخصیت‌ها مبهم است و نمی‌توان نقش و کارکرد هرکدام از آن‌ها را در سیر قصه شناسایی و ارزیابی کرد.

خود کارگردان هم در مصاحبه با ویژه‌نامه جشنواره فیلم فجر صبا، در سه خطی داستان به روایت «گروهی از افراد» اشاره کرده که در نوع خودش مبهم و بدون منطق داستانی روشنی است.

ژولیت و شاه

سینمایی انیمیشن «ژولیت و شاه» به کارگردانی و نویسندگی اشکان رهگذر با تکنیک دوبعدی و مشابه آثار دهه ۹۰ دیزنی ساخته شده است. داستان درباره اجرای تئاتر رمئو و ژولیت برای ناصرالدین شاه قاجار است.

همان میزان که موسیقی و تیتراژ ابتدایی اثر، حس تفاخر به هویت ملی و ایرانی بودن می‌دهد؛ همانقدر هم کل اثر، تحقیرکننده هویت ایرانی، زن سنتی ایرانی و تاریخ و تمدن ایرانی است. موضوعات انتخابی، چالش طراحی شده در قصه  و نوع پرداخت نمایشی آن‌ها، مناسب مخاطب کودک و نوجوان نیست و حتی فکر می‌کنم برای آن‌ها جذابیتی هم ندارد. به‌طورمثال «من ناصرالدین شاهم من اهل عشق و حالم» یا «با هم می‌ریم یه جا واسه عشق‌های بی‌اجازه» بخشی کوتاه از ترانه‌های متن این انیمیشن است.

خط‌سیر قصه با تمِ ضدایرانی پیش می‌رود؛ در آغاز داستان دختر فرانسوی را در فرانسه و در حال تلاش برای اجرای تئاتر شکست‌خورده «رستم و تهمینه» می‌بینیم و در پایان، او را در ایران و در حال اجرای تئاتر موفقیت‌آمیز و اثرگذار «رومئو و ژولیت» می‌بینیم؛ میانه‌های قصه هم بازنمایی تلخ، تحقیرآمیز و ناراحت‌کننده‌ای از «فرهنگ»، «خانواده»، «زنان و مردان ایرانی» در بافت تاریخی قاجار دارد.

این درست است که نمی‌توان تاریخ را تغییر داد و سیستم شاهی ایران در برهه‌های مختلف، همانند دیگر نظام‌های پادشاهی، مملو از اشکالات تاریخی است؛ اما در فرامتن و نگاه کلان این سوال ایجاد می‌شود که تولید اثری با شکل و شمایل آثار دهه نود دیزنی با محور تحقیر فرهنگ ایرانی در یک بافت تاریخی مشخص، آن هم در تقابل  مشخص با فرهنگ و تاریخ اروپا و در نهایت، برتریت فرهنگ اروپایی برای کدام مخاطب ساخته شده و چه کارکرد و پیامی قرار است برای مخاطب داشته باشد؟

تولید انیمیشن، فرایندی پرزحمت، پرچالش و پرهزینه دارد که صبوری، تکنیک و زمانی طولانی برای تولیدش نیاز دارد؛ کاش کمی بیشتر به محتوای تولیدی، به پیام بودن رسانه و به اثرگذاری پرگستره سینما توجه شود که این تلاش برای خلق اثر، بی‌نتیجه نمانده و حیف نشود.

تماشای این انیمیشن را به هیچ گروه سنی ایرانی توصیه نمی‌کنم و اگر طبق گفته‌ها متاسفانه این انیمیشن به جشنواره‌های مختلف بین‌المللی راه‌یافته و قرار است جایی دیگر هم اکران شود،از مخاطبان خارجی خواهش می‌کنم آن را نبینند و نپذیرند؛ آنچه که انیمیشن ژولیت و شاه بازنمایی می‌کند، تصویری اغراق‌آمیز و کابوس‌وار از تاریخ، فرهنگ و مردم ایرانی است.

شمال از جنوب غربی

سینمایی «شمال از جنوب غربی» پنجمین تجربه کارگردانی حمید زرگرنژاد است. داستان در بازه جنگ و درباره خرابکاری عراق در داخل کشور و تلاش برای انفجار یک کامیون پر از مواد منفجره در یکی از نقاط حساس کشور است.

همانند اغلب فیلم‌های مشاهده‌شده در سالن مرکز همایش‌های برج میلاد، صداها و دیالوگ‌های این فیلم هم مبهم است و تنها و مخاطب در این میان تنها با یک قصه کلی خرابکاری و مقابله نیروهای انقلابی اطلاعاتی با این خرابکاری مواجه است. جلوه‌های ویژه میدانی فیلم، حرفه‌ای است، اما فضاسازی، موسیقی، فیلم‌برداری و قاب‌ها، شخصیت‌پردازی و گریم‌ به آثار سینمایی قبلی با موضوع خیانت، نفوذ، گروهک‌های ضدانقلاب و غیره شباهت دارد و با پرداخت جدیدی مواجه نیستیم. خرابکاری و ضدقهرمانی حول محور یک زن می‌چرخد که با همسر و فرزند کوچکش زندگی می‌کند، اما تصویری که از او ارائه می‌شود حول محور خرابکاری و ضدقهرمانی است؛ در سینمایی شمال از جنوب غربی، با یک مادر ضدقهرمان مواجهیم و این تصویری جدید و البته اغراق‌آمیز از مادر است، چون تا پایان  قصه، علتی روشن، انگیزه ‌ای مشخص و هدف ضدقهرمانی او آن‌هم در این سطح و حدود روشن نمی‌شود.

فیلم دنباله فیلم‌های چریکی جنگلی و جذاب و پرکشش است و مخاطب را تا پایان با خودش همراه می‌کند.

چشم بادومی

پس از سینمایی‌های «داد»، «بچه‌مردم» و «رها» فیلم «چشم‌ بادومی» به کارگردانی ابراهیم امینی سراغ یکی از مسائل و موضوعات نوجوانان رفته است. فیلم، اولین اثربلند سینمایی کارگردان است. داستان درباره علاقه افراطی یک دختر نوجوان به گروه کره‌ای کی‌پاپ است؛ یک موضوع پرتنش، بسیارمهم و جذاب برای نوجوانان و والدین‌آن‌ها که نیاز است بارها و بارها به آن پرداخته شود. صداها همچنان ضعیف است و برخی دیالوگ‌ها قابل‌فهم نیست. شخصیت‌پردازی کامل نیست و بازی ساره بیات پختگی موردانتظار را ندارد. بسیاری از داده‌های قصه در قالب دیالوگ ارائه می‌شود. فیلم تلاش داشته با رویکرد بازتابی، یک مسئله اجتماعی خانوادگی را به همان شکلی که هست، نشان دهد و در واقع سینما در این فیلم به مثابه آینه جامعه عمل کرده است. هرچند مهم است که در خلال این بازتاب کدام مفاهیم و نمودهای رفتاری سبک‌زندگی را بازنمایی و برجسته می‌کند.

دو نکته مهم در محتوای اثر به چشم می‌خورد؛

اول. گذر از مفهوم «دوست‌پسر» و طبیعی‌سازی آن در نهاد خانواده، و دوم. شکاف نسلی جدی و خطرناک میان والدین و فرزندان. اولی در فیلم نقش و کارکرد قابل‌توجهی ندارد و صرف توصیف وضعیت دختر نوجوان به قصه اضافه شده است. دومی، امکان کاهش یا حذف ندارد و تنها امید نوجوانان نسل جدید برای تعامل خانوادگی با خواهر یا برادر کوچک‌تر از خود و پدربزرگ و مادربزرگ‌ها رقم می‌خورد. شاید بهتر بود  با نگاهی راهبردی، در تصویر ارائه شده از نوجوان و خانواده‌اش، تمرکز بر حل مسئله(و نه گذر از مسئله با راه‌های اشتباه متعدد) توسط والدین بود و والد بزرگ‌تر به عنوان مشوق و حامی ظاهر شده و اینطوری از نقش منفعل والدین در کمک به فرزند، کاسته شده و موقعیت آن‌ها در زندگی نوجوان پررنگ می‌شد؛ اگر قرار است سینما به طور مطلق آینه جامعه باشد و هرچه که در جامعه وجود دارد را نشان بدهد و برجسته کند و فیلمسازان توجیهشان از این نوع خلق تصویر، واقعیت جامعه باشد، پس رسالت  آموزش، حل مسئله و راهبری رسانه و در ذیل آن سینما را چه کسی قرار است به دوش بکشد و راه‌هایی برای برون‌رفت درست خانواده از بحران‌های فرزندانشان در دوران نوجوانی ارائه کند؟ کارگردان در حالی در نشست خبری به الگو نبودن شخصیت «پدربزرگ» اشاره می‌کند که در کل فیلم نوجوان را فراری از پدر و مادر می‌بینیم، اما با همین پدربزرگش که به قول کارگردان نمی‌تواند الگو باشد، تعامل مثبتی برقرار می‌کند. تلاش و تقلای والدین برای بهبود اوضاع، به جای تعامل مستقیم و مثبت با فرزند نوجوان، در بستری در بیمارستان روانی، زیارت، دعانویسی و طلسم خلاصه می‌شود و والد و فرزند به طور مشخص در کل فیلم از هم فاصله دارند، بدون آنکه نشان داده شود، اصل مسئله در خانواده است و در خانواده هم قابل حل است.

نوشته از روایت خرابکاری در «شمال از جنوب غربی» تا بحران «چشم بادومی» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

رها

سینمایی «رها» اولین اثر سینمایی حسام فرهمند با موضوعی اجتماعی- خانوادگی است. فیلم در فرم و محتوا، حرفه‌ای، جذاب، دلنشین و همراه‌کننده است.

نقاط قوت فیلم زیاد است و تمام اجزای آن در اختیار قصه اصلی، فیلم را پیش‌برده است؛ انتخاب بازیگران، بازی‌ها، موسیقی، گریم، طراحی لباس و صحنه، صدابرداری، فیلم‌نامه و دیالوگ‌ها، همگی کیفیت بالایی داشته و توانسته‌اند یک اثر منسجم و مخاطب‌پسند خلق کنند.

همانطور که خود کارگردان هم در نشست خبری به آن اشاره کرد، فیلم تلخی است، اما سیاه نیست. رسالت سینما هم همین هست، تلخی‌ها را نشان بدهد، یادآوری کند، تلنگر بزند و راه، مسیر و الگویی درست برای گذر از تلخی خلق کرده و به مخاطب ارائه کند؛ کاری که سینمایی رها با انسجام معنایی، نکات نشانه‌شناختی قدرتمند و بازی‌های باورپذیر با مخاطب کرد.

مضمون فرامتن جامعه‌شناختی «بیرون و محیط بیرون علت تمام خطاهاست» به واسطه نمایش تعارض دو طبقه ثروتمند و فقیر در کل فیلم بازنمایی می‌شود؛ از استعفای پدر خانواده از کار  به علتی اجتماعی گرفته تا باقی مسائل و بحران‌ها، یک عامل بیرونی دارد؛ جامعه. اما آنچه که این رویکرد را در حد توصیف نگذاشته، نگاه راهبردی کارگردان به خانواده است؛ خانواده راه‌گشا و کمک‌کننده است؛ حتی اگر به اردبیلی دیگر چیزی برای ازدست دادن نداشته باشد.

فضای اولیه فیلم، من را یاد سینمایی parasite (انگل) انداخت؛ تصویر خانواده‌ای که با وجود فقر، بحران و مسائل اقتصادی روزمره، با هم تعامل خوب و مثبتی دارند؛ برای همین خیلی منتظر پایان‌بندی فیلم بودم، که شبیه فیلم انگل نباشد.

بعد از دیدن کل فیلم باید بگویم که سینمایی «رها» از معدود فیلم‌هاییست که در پرداخت نمایشی قصه با محوریت خانواده موفق عمل کرده و ما خانواده را با هر کم و کیفی که هست، همراه و حامیِ هم می‌بینیم و مهم نیست مسئله و مشکل تا چه حد بزرگ و بحرانی است؛ در سینمایی رها، تمام خانواده برای تمام خانواده در تلاش است و این مضمون ارزشمندی است که فیلم به مخاطب منتقل کرده؛ به ویژه که فرزندان این خانواده، نوجوان و نه کودک یا جوان هستند، دو نوجوان امروزی دختر و پسر که با وجود تمام بحران‌های نوجوانی و مسائلی که با والدین دارند؛ فاصله و شکافی میان آن‌ها نمی‌بینیم و در هر سکانس، یکی مراقب و حامی دیگری است.

این اولین فیلم سینمایی جشنواره فیلم فجر امسال است که تماشای آن را به همه خانواده‌ها توصیه می‌کنم.

بچه مردم

«بچه مردم» اولین ساخته سینمایی محمود کریمی است. این فیلم موضوعی اجتماعی با محوریت مسائل نوجوانان دارد. فیلم فضایی فانتزی و جذاب دارد و رنگ‌ها، طراحی صحنه، گریم، موسیقی  قاب‌های تمیز و زیبا به خوبی در خدمت محتوا قرار گرفته است. به جز کشدارشدن بخشی از قصه در پرداخت، فیلم‌نامه قدرتمند است و ظرفیت نامزدی و دریافت سیمرغ را دارد. بازی‌ها متناسب با فضای فانتزی فیلم است و هوشمندی کارگردان در طراحی صحنه و گریم ملموس است؛اگرچه ایده اولیه و موضوع فیلم، ساده و تکراری است، اما همین موضوع به دنبال مادر گشتن و پیدا کردن خانواده، در پرداخت نمایشی، آغازی جذاب داشته و تا پایان‌بندی مخاطب را با خود همراه می‌کند. سبک روایت فیلم مشابه فیلم‌های ایرانی نیست؛ اما نمی‌توان فیلم را ایرانی ندانست. شاید بتوان فرم این فیلم را در مسیری دانست که سینمایی «باغ کیانوش» رقم زد؛ فرمی حرفه‌ای و جذاب برای ساخت فیلم که نسل جدید کودکان و نوجوانان را با سینمای داخلی آشنا کرده و آشتی می‌دهد.

فیلم اگرچه درباره چند نوجوان در یتیم‌خانه و سرنوشت آن‌هاست؛ اما مفهوم «خانواده» و پدر و مادر داشتن در کل فیلم جریان دارد. فراتر از این، هدایتگری و اثرگذاری«مربی» و «مراقب» نوجوان در نقش‌های نامادری، ناپدری و پرستار یتیم‌خانه است. نوجوان با تمام مسائل بحرانی خاص دوره‌ خودش، اثر تربیت درست مربی با محوریت محبت و توجه را در خودش می‌بیند. خط‌سیر فیلم در مسیر پیدا کردن خانه و خانواده واقعی است و در پایان‌بندی مخاطب را با چیزی ارزشمندتر و فراتر مواجه می‌کند؛ هرچند تمام تلاش کارگردان این بوده که در پایان‌بندی، مخاطب همچنان در فضای فانتزی فیلم باشد، اما فراتر از این رفته و فضای پایان‌بندی به سمت اغراق و شعار گرایش دارد.

اسفند

سینمایی «اسفند» ساخته دانش اقباشاوی و با موضوع طراحی عملیات خیبر توسط شهید سیدعلی هاشمی است. موسیقی حماسی و نماهای پرتنش جنگی در آغاز قصه خبر از فیلمی پرکنش و ماجرا می‌داد؛ اما در ادامه، با میانه‌ای طولانی و یک پایان‌بندی کم‌حس مواجهیم؛ در واقع خط‌سیر قصه فیلم به پرداخت نمایشی کامل نرسیده و ریتمی کند دارد. صدابرداری فیلم ضعیف و لهجه بازیگران، فهم بخش قابل‌توجهی از دیالوگ‌های فیلم را سخت کرده است.

برجسته‌سازی وحدت مردمی عراق و ایران در دفاع مقدس شکلی مبهم و ناکامل دارد و این وحدت به جز گفتگو با چند شیخ عرب، اشاره دیگری ندارد. به تبع ژانر جنگی فیلم، تصویر خانواده در آن پررنگ نیست و هرآنچه که کم و کوتاه و در سطح به خانواده پرداخته شده، در تصویر «مادر» خلاصه شده است. در مجموع، فیلم نقطه درخشانی نه در پرداخت قصه و نه در فرم ندارد و صرفاً به عنوان یک فیلم در ژانر جنگ، قابل‌توجه است.

آبستن

«آبستن» فیلمی به کارگردانی مصطفی و محمد تنابنده است که در یک سکانس پلان ساخته شده است. ماجرای فیلم حول مفهوم «مهاجرت قاچاقی» می‌چرخد. فیلم اشکالات فیلم‌نامه‌ای و دیالوگی متعددی داشته و بازی بازیگران هم قدرتمند نیست. ایده دوربین روی دست در ساخت سینمایی، جدید نیست و در این فیلم نیز شکل خلاقانه‌ای ندارد. در محتوا نیز مشابه فرم‌های داستانی است که پیش از این در فیلم‌های اصغر فرهادی یا پیمان معادی دیده بودیم. منطق داستانی فیلم کمرنگ است؛ در بخش‌های مختلفی به توبه مرد از شکار و آدم‌پرانی اشاره می‌شود، اما روی دیوار و زمین و همه‌جای خانه‌اش، پوست حیوانات مختلف دیده می‌شود. یا در برنامه چندماهه او برای انتقال تریاک، اثری از توبه‌ای که در فیلم مدام به آن اشاره می‌شد، نیست.

نسبت و روابط شخصیت‌ها در سطح باقی‌ مانده و نه به واسطه فیلم‌نامه و نه به واسطه بازی بازیگران، تکمیل و عمیق نمی‌شود. اضافه کردن گره‌های بیشتر در بخش‌های پایانی قصه و گره‌گشایی کل ماجرا در دیالوگ و پایان‌بندی، نشان می‌دهد که فیلم، بر یک فیلم‌نامه قدرتمند تکیه نداشته و خود نیز دچار سردرگمی است. پایان‌بندی فیلم، سیاه است و مشخصاً «خانواده» را نشانه گرفته است. تصویر خانواده از ابتدای فیلم، سرد اما پرتنش است و در این تصویر تلاش و تقلای زن خانواده برای حل مسئله، به نتیجه مثبتی نمی‌رسد. فیلم چند شخصیت دارد، اما در پرداخت شخصیتی هیچکدامشان به یک خانواده کامل نمی‌رسیم. اگرچه موسیقی فیلم را فردین خلعتبری به عهده داشته، اما موسیقی به کمک محتوا و قصه نیامده و ارتباط درستی با آن برقرار نمی‌کند. کنش شخصیت‌ها برآمده از امری درونی نیست و هرچه که در دیالوگ‌ها جاری شده و گره‌گشایی می‌کند، به بیرون از شخصیت اشاره دارد و همین باعث شده که در سینمایی آبستن، شخصیت‌های کامل را نبینیم.

نوشته از لذت تماشای «رها» و «بچه مردم» تا سیاهی «آبستن» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

ترک عمیق

سینمایی «ترک عمیق» به کارگردانی آرمان زرین‌کوب، دست روی موضوعی خانوادگی- اجتماعی، خاص و البته مهم گذاشته است؛ در نشست خبری، تاکید کارگردان بر برجسته‌کردن و بازنمایی «تنهایی»بود و تا میانه‌های قصه، بازی درخشان، روان و باورپذیر رضا بابک نیز همین موضوع را بازنمایی می‌کرد، اما اصل قصه و ماجرا که به دلیل پرداخت ضعیف سیر داستان فیلم، در پایان‌بندی و دیالوگ افشا شد؛ همان مفاهیم کلیدی «قمار»، «الکل» و «تجاوز» را دربرداشت.

از نقاط قوت فیلم، موسیقی، قاب‌بندی‌های درست، نماهای بسته و بازی‌های قدرتمند آن است. در قاب سینمایی همه چیز سرجای خودش قرار دارد و بزرگترین مسئله‌ای که به چشم می‌خورد، فیلم‌نامه است. فضای فیلم کدر و مملو از ناامیدی ممتد(و همچنین مطلق)است؛ مشابه سینمایی‌هایی که تولید و اکران شده و قبل‌تر به این مسئله به طور توصیفی پرداخته‌اند. همین باعث شده که قصه، با طرح صرف مسئله، تلاشی برای حل آن نداشته باشد. در همین نگاه توصیفی، فیلم‌ساز تلاش داشته از آغاز قصه، مهندسی اطلاعات داشته باشد و با نکات ریزی مخاطب را به مفهومی که می‌خواهد برساند، اما در این امر موفق عمل نکرده است. نخ تسبیح کنش‌های ریز و درشت شخصیت اصلی را، در پایان قصه و به وسیله دیالوگ‌های مستقیم می‌بینیم و این یعنی پرداخت نمایشی فیلم در همین رویکرد توصیفی هم قدرتمند نبوده است.

تصویر خانواده در فیلم ناامیدکننده است، روابط زوج سالخورده درهم‌ریخته و هرگونه تلاش بیرونی و درونی برای حل این درهم‌ریختگی بی‌نتیجه است. در سینمایی ترک عمیق، با خانواده‌ای سست، منزجرکننده و روبه‌افول مواجهیم؛ درکنار دیدن دیوارهای کدر بازسازی‌نشده و کهنه و وسایل قدیمی، با نظم و تمیزی در خانه مواجهیم که اولی نشان از حضور بدون خطای زن و دومی نشان از غیبت مرد یا حضور بدون کارکرد او در خانه و خانواده است. دیالوگ کلیدی «ما خیلی وقته با هم تنهاییم» یک خانواده «تمام‌شده» و بدون کارکرد را بازنمایی می‌کند و پایان‌بندی هم تیری بر بازنمایی همین ناامیدی مستمر است. این در حالیست که خانواده نهاد هسته‌ای، اثرگذار و پرکارکرد جامعه است و مسائل اجتماعی-فردی خانوادگی پیش از اینکه بروز و ظهور بیرونی داشته باشد، در خود خانواده حل شده و مسیری روبه‌رشد برای اعضا ایجاد می‌کند.

افسانه سپهر

انیمیشن سینمایی «افسانه سپهر» با رویکرد قهرمان و موضوع مقابله با بدی به کارگردانی عماد رحمانی و تهیه‌کنندگی مهدی جعفری جوزانی است. ایده اولیه انیمیشن ترکیبی از قصه‌ها و کاراکترهای انیمیشن‌های خارجی است و قهرمان قصه باز هم یک کودک و پسر است. شخصیت کودک بازهم به اشتباه در موقعیت مسئولیت و تکلیف‌پذیری، آن هم مسئولیت‌های بزرگی مانند نجات پدر، مادر، شهر و مردم از ظلم و بدی قرار گرفته و سرجای خودش نیست؛ اگرچه در این مسیر راهنما و راهبر دارد؛ اما کنش و رفتار نهایی در هر بحران، از سوی اوست و در این میان بزرگترها، ناتوان، منفعل و اسیرشده بازنمایی شده‌اند. شخصیت اصلی باز هم یک پسربچه است؛ یک پسربچه که کمتر شبیه ایرانی‌هاست و حتی طراحی تصویری بحران‌ها و مسائلش (شخصیت دیوها، آلاسکا و غیره) هم شکل و شمایل غیرایرانی دارد. این مسئله باعث می‌شود ضرورت وجود فضای فانتزی و جهان داستان خلاقانه انیمیشن به حاشیه رفته و تمرکز بر فرم باشد.

نکته قابل‌توجه در این انیمیشن، برجسته‌سازی موضوع «عشق» و «محبت» در خانواده با کارکرد حل مسائل است. آنچه که در نهایت نجات‌دهنده است، خانواده و محبت است. هرچند پرداخت این مضمون در این انیمیشن بیش از اینکه متناسب‌سازی با مخاطب کودک شود، مخاطبان بزرگسال را خطاب قرار داده است.

آنتیک

سینمایی «آنتیک» به کارگردانی هادی نائیجی است که نمی‌توانم به طور مشخص موضوع آن را بیان کنم؛ کساد عتیقه‌فروشی پس از انقلاب؟ دزدی از امام‌زاده؟ خرافات مردم؟ قرار دادن دین و قانون مقابل هم؟ یا فیلمی که در تبلیغات، کمدی معرفی شد و جمعیتی در صف و منتظر بود که به تماشای آن بنشیند و در نهایت جز ارائه چند طنز موقعیت و طنز جنسی، جای دیگری نتوانست مخاطب را بخنداند؟

فکر می‌کنم نیاز است سینمای ایران دست از سر ژانر کمدی برداشته و مثلاً از ژانر پژمان جمشیدی رونمایی کند که مخاطب بداند احتمالاً نه با فیلم کمدی، نه با فیلم خوش روایت، نه با فیلمی با قصه‌ای مستحکم مواجه نخواهد شد؛ بلکه فیلمی در ژانر خاص پژمان جمشیدی را به تماشا خواهد نشست.

آنچه که سینمای کمدی ایران را به خود مبتلا کرده است؛ کمدی دیالوگ است و نه کمدی موقعیت. سینمایی آنتیک نیز از این قاعده بیمارگونه مستثنا نیست؛ این مسئله زمانی بیشتر توی ذوق می‌زند که صدابرداری ضعیف است و نیمی از دیالوگ‌ها قابل فهم نیست و اینجاست که مخاطب امکان ارتباط با فیلم، بازی‌ها و قصه را ندارد و پیام فیلم را آشفته و سردرگم می‌بیند.

نکته قابل‌توجه در سینمایی آنتیک، تصویر متفاوت زنان در خانواده بود. در این کمدی زنان دهه شصت، ساده‌لوح، سطحی وبدون کارکرد نیستند؛ بلکه فهمیده، باهوش و «همراه» هستند و آنچه که باعث تغییر و تحول شخصیت اصلی قصه می‌شود، کنشگری مثبت، آرام، مدیریت‌شده و پرورش‌دهنده زنی است که به او علاقه دارد.

نوشته از ناکامی‌های «ترک عمیق» تا بلاتکلیفی بیمارگونه «آنتیک» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.

صیاد

سینمایی «صیاد» به کارگردانی جواد افشار بخشی از زندگی شهید سپهبد علی صیاد شیرازی را به تصویر کشیده است. جذابیت فیلم، مشابه اغلب فیلم‌ها در ژانر جنگ است؛ قصه‌ای مشخص و در خط‌سیری تعریف شده دارد. تصویر اولیه از شخصیت شهید، ممکن است در ابتدا توی ذوق بزند؛ مثلاً آن را همانند دیگر شخصیت‌های قهرمان و شهدای فیلم‌های دیگر «حماسی، پرشور، پرکنش یا عمیق» نبینیم؛ اما باید گفت که کمی پس از آغاز فیلم، سبک و سیاق رفتار و کنشگری شخصیت، واقعی، ملموس، مطلوب و دور از شعارزدگی است؛ با یک قهرمان زمینی، معمولی و البته، مسلمان ایرانی شیعه مواجهیم که باورپذیر و الگوساز است؛ هرچند می‌توانست بهتر باشد و در جاهایی، «آرامش درونی» شخصیت شهید، به شکل «خون‌سردی» یا «کم‌کنشی» بازنمایی نشود. و باید گفت که بخشی از این مسئله بی‌ربط به بازیگردانی و کارگردانی نیست. این مسئله در بخش‌های مختلف فیلم را بیش از آنکه به یک پرداخت نمایشی نزدیک کند، به پرداختی بدون حس‌وحال و بدون روح تبدیل کرده است که من آن را  غیبت روحی«تیم خلاقه تولید»، یعنی کارگردان، تهیه‌کننده و فیلم‌نامه‌نویس در تولید سینمایی می‌نامم.

طراحی‌صحنه و قاب‌بندی‌ها، نمادین و قابل‌توجه است؛ از تابلوی «الله» پشت سر شهید صیادشیرازی در گرفته تا پرچم ایران پشت سر تیمسار فلاحی، همگی در خدمت محتوا و مضمون «اتحاد» در فیلم هستند.

از جمله نقاط ضعف فیلم در صداگذاری، نماهای پرتنش در آغاز فیلم و موسیقی ضعیف است، مشکل از سالن نمایش اکران بوده یا خود فیلم، صدابرداری فیلم ضعیف است و در بخش‌های مهمی از فیلم، صدای دیالوگ‌ها شنیده نمی‌شود. به جلوه‌های ویژه فیلم به دلایل مختلف، مانند ژانر جنگی و طبیعت وجود جلوه‌های ویژه میدانی و بصری، امکان جدید استفاده از هوش مصنوعی و غیره اشاره نمی‌کنم.

انتخاب صدای مارال بنی‌آدم به عنوان همسر شهید، برای روایت خاطرات شهید، جذاب است و فیلم را از چارچوب سفت‌وسخت، رسمی و تلخ ژانر جنگی خارج کرده و چیزی شبیه هوای تنفس در جهان داستان جنگی را به مخاطب تزریق کرده است. اما نقش و کارکرد زن در چارچوب تعریف‌شده قصه که  خانواده بود، به ویژه در نسبت و روابط با همسر، تصویر کمرنگ و منفعلی داشت. تصویر خانواده در فیلم، به لطف طراحی صحنه‌ و انتخاب مناسب بازیگران، مثبت و مطلوب بود و با اینکه تصویر خانواده به تبع ژانر جنگی، بخش جزئی از کل فیلم را در برگرفته، اما  خانواده‌محوری در روح قصه جاری است و خانواده به طورکلی در بافت تاریخی اجتماعی جنگ، بدون سوگیری، بدون اغراق و روشن به تصویر کشیده شده است.

بازی خونی

سینمایی  «بازی‌ خونی» دومین فیلم حسین میرزامحمدی پس از کت‌چرمی است. این فیلم مقطعی از تاریخ معاصر پس از عزل بنی‌صدر و فعالیت گروهک‌های آمل را روایت می‌کند. داستان فیلم همانند تدوین، بازی‌ها و موسیقی، آشفته، پراکنده و بدون خط‌سیری روشن است. شخصیت‌های مرد و زن عمق ندارند و بازی‌ها، اغراق‌آمیز، ضعیف و بدون باورپذیری است. در این میان موسیقی هم غالب بر دیالوگ شده و در بخش‌های قابل‌توجهی از فیلم، چیزی جز صداهای بلند نامفهوم، شنیده نمی‌شود.

این نقطه ضعف فیلم زمانی برجسته‌تر می‌شود که مخاطب چند سکانس طولانی دیالوگ‌محور را به امید یافتن سیر قصه تحمل می‌کند. دو  نکته قابل‌توجه و متصل به هم در فیلم وجود دارد؛ به تصویرکشیدن خانواده در بحبوحه جنگ و قصه محوری دفاع مردم آمل و سنگربندی آن‌ها مقابل گروهک سربداران. وضعیت حضور این دو در فیلم متناقض و بدون پرداخت عمیق و حتی روشن است. زنی دکتر و مردی سپاهی با فرزند دختر را می‌بینیم که پرداخت نمایشی قدرتمندی برای به تصویرکشیدن خانواده ندارند. در ادامه همین شکل روایت، ابتلا و غم بزرگ و پرتنش آن‌ها هم کوچک، سطحی و بی‌اهمیت بازنمایی شده است. در مقابل، نحوه حضور مردم در دفاع آمل را تنها از دیالوگ‌ها می‌شنویم و عملاً تصویر و قصه‌ای نمایشی از این واقعه، به مخاطب ارائه نمی‌شود.

سونسوز

تماشای سینمایی اجتماعی «سونسوز» پس از تماشای دو سینمایی تاریخی-جنگی، دلچسب بود. سونسوز فیلمی ایرانی به زبان ترکی است که رضا جمالی آن را کارگردانی کرده است. فیلم قاب‌بندی‌های درست و نماهای زیبایی از طبیعت آذربایجان دارد و به موضوع اجتماعی «نازایی و عقیم بودن» در قالبی کمدی پرداخته است. سونسوز، قصه‌ای مشخص، روشن، ساده و مسئله‌محور با بازیگران نامعروفی (به جز یک بازیگر) دارد که به کلی بازی عجیب و غیرحرفه‌ای برخی بازیگرانش را پوشش داده و مخاطب را با خود همراه می‌کند. ۹۵ درصد فیلم زیرنویس دارد، اما خسته‌کننده نیست. هرچند فضاسازی و بیان فیلم، ممکن است برای برخی مخاطبان دور از ذهن بوده و شبیه یک فیلم خاص با مخاطب خاص به نظر برسد.

نکته قابل‌توجه درباره این سینمایی، انتخاب ایده و موضوع آن است. پرداختن به موضوعاتی مانند نازایی، عقیم بودن، زود، دیر یا هرگز ازدواج نکردن، طلاق و چندهمسری، همگی در خدمت مضمون استحکام خانواده با فرزندآوری قرار گرفته و در این میان، حرف‌های خوبی هم درباره وضعیت زنان نازا و مردان عقیم پس از طلاق زده می‌شود. در این پرداخت نمایشی، به طور مستقیم، روشن و اعتراضی به وضعیت نابسامان زنان در مسئله نازایی اشاره می‌شود؛ چندهمسری مردان (عقیم)، مقابل تجرد دائمی و طلاق زنان(برخی نازا) مطرح و مسئله قدرت مرد در طلاق دادن یا طلاق ندادن همسر بازنمایی شده است.

داد

سینمایی «داد» به کارگردانی ابوالفضل جلیلی درباره وضعیت نوجوانان در کانون اصلاح و تربیت است. پرداختن به مسائل نوجوان، اتفاق خوبی است که در قاب‌بندی‌های تمیز و حرفه‌ای فیلم افتاده است، اما داستان و فیلم‌نامه همانند بسیاری از فیلم‌های سینمایی ایرانی قدرتمند نیست. فیلم بدون موسیقی با ریتمی کند و کشدار است و بازی‌ها، سکانس‌ها و دیالوگ‌ها اغلب فضایی مبهم و بدون اتصال به هم دارد.

بسیاری از مسائل موجود در خط‌سیر، اما غایب در پرداخت را مخاطب خودش باید حس بزند و به هم ببافد تا بتواند به یک قصه شسته‌رفته در شروع و میانه داستان برسد و تا پایان خودش را با آن همراه کند. نگاه نشانه‌شناختی کارگردان در تمام فیلم جاریست؛ از پیراهن سفید همیشه تمیز شخصیت نوجوان گرفته تا کتاب «اپراتوری کامپیوتر» روی میز مدیر مدرسه بزرگسالان، کتاب «از فروید به حافظ» روانشناس، «تابلوی برعکس استقلال» که روی خاک‌‌های یک زمین تخریب‌شده قرار گرفته و «لک روی دیوار بازداشتگاه»، همگی امضا و نوع نگاه کارگردان به مسئله نوجوان در نگاه خرد و مسائل کشور در نگاه کلان است؛ هرچند عنوان انتخابی، تناسبی با محتوای آن ندارد و «داد»، تصویری مخدوش، کدر و ناامیدکننده از عدل، پشتکار و تلاش را بازنمایی کرده است.

نوشته از ایده و نمادهای «صیاد» و «بازی خونی» تا تجربه دلچسب تماشای «سونسوز» اولین بار در سوره سینما پدیدار شد.